GIÁO ÁN SINH HỌC 11 NC BÀI 36 PHÁT TRIỂN Ở THỰC VẬT CÓ HOA

Đối với thực vật có hoa, ra hoa là một dấu hiệu dặc biệt của sự phát triển. Vậy phát triển là gì? Khi nào thì cây sẽ ra hoa? Sự ra hoa của cây chịu tác động của những nhân tố nào? Để biết được diều đó hôm nay chúng ta sẽ cùng tìm hiểu bài 36: Phát triển ở thực vật có hoa.

GVHD: Đặng Thị Dạ Thủy Ngày 11 tháng 11 năm 2012

Trường: ĐHSP Huế

GIÁO ÁN

Bài36: PHÁT TRIỂN Ở THỰC VẬT CÓ HOA

I.Mục tiêu:

1 Kiến thức:

- Trình bày được khái niệm phát triển

- Trình bày được các nhân tố chi phối sự ra hoa

- Phân tích được mối quan hệ giữa sinh trưởng và phát triển

- Nhận biết được sự ra hoa là giai đoạn quan trọng của quá trình phát triển ở thực vật hạt kín

- Nêu được một số ứng dụng kiến thức về sinh trưởng và phát triển trong sản xuất

2.Kỹ năng:

- Quan sát tranh, hình

- Phân tích, tổng hợp

- Vận dụng lý thuyết vào giải thích các hiện tượng trong thực tiễn

3.Thái độ:

- Nhận thức đúng quy luật sinh trưởng và phát triển của cây trồng, mối quan hệ mật thiết giữa hai quá trình để vận dụng trong trồng trọt đem lại hiệu quả cao

- Có ý thức bảo vệ, chăm sóc cây trồng một cách hợp lý

II Trọng tâm bài học:

- Khái niệm phát triển

- Mối quan hệ giữa sinh trưởng và phát triển

III.Phương pháp dạy học:

- Hỏi đáp - tìm tòi

- Quan sát tranh, sơ đồ - tìm tòi

IV.Phương tiện dạy học:

- Hình 36 ( SGK 11- CB) “ Cây cà chua ra hoa khi đã đạt đến độ tuổi xác định”

- Hình 36.2( SGK 11- NC): “ Sự ra hoa ở cây ngày ngắn và cây ngày dài”

- Hình 36.1(SGK12 – NC) mô tả thí nghiệm về vai trò của Florigen của Trailakhian

- Một số hình ảnh liên quan phần ứng dụng kiến thức sinh trưởng và phát triền

V Tổ chức tiết học:

1 Ổn định lớp:

2 Kiểm tra bài cũ V.Tiến trình:

Câu 1: Hooocmon thực vật là gì?

Câu 2: Ở thực vật, hoocmôn có vai trò thúc quả chóng chín là?

Câu 3: Nơi sản sinh ra Auxin?

3 tổ chức hoạt động dạy bài mới:

a.Đặt vấn đề: Đối với thực vật có hoa, ra hoa là một dấu hiệu dặc biệt của sự phát triển Vậy phát triển là gì? Khi nào thì cây sẽ ra hoa? Sự ra hoa của cây chịu tác động của những nhân tố nào? Để biết được diều đó hôm nay chúng ta sẽ cùng tìm hiểu bài 36: Phát triển ở thực vật có hoa

b Hoạt động dạy học;

HOẠT ĐỘNG 1: TÌM HIỂU KHÁI NIỆM PHÁT TRIỂN

Thời

gian

Hoạt động của giáo

viên

Hoạt động của học sinh

Nội dung

10

phút - GV: yêu cầu họcsinh quan sát hình cây

cà chua ra hoa khi đã

đạt đến tuổi xác định

? Cây cà chua sau 14

ngày có gì thay đổi?

 ? Ngoài tăng kích

thước thì sau 14 ngày

cây cà chua còn có

những biến đổi nào

khác ?

HS: Cây tăng lên về kích thước

- HS:

+ Có thêm 5 lá mới + Hình thành hoa ở đỉnh

I.Phát triển:

Phát triển của cơ thể thực vật là toàn bộ những biến đổi diễn ra theo chu trình sống của một cá thể bao gồm 3 quá trình liên quan với nhau : sinh trưởng, phân hoá tế bào , mô và phát sinh hình thái tạo nên các cơ quan của cơ thể( rễ, thân, lá và hoa quả)

-GV: Sử dụng sơ đồ để

phân tích:

Như vậy, sự tăng kích

thước là biểu hiện của

sinh trưởng, việc phát

sinh thêm lá mới, hình

thành hoa chính là kết

quả của quá trình phân

hoá mô, tế bào, phát

sinh hình thái cơ quan

Tất cả những biến đổi

trên ở cây cà chua là

biểu hiện của phát

triển Vậy phát triển là

gì ?

-Gv chính xác hoá khái

niêm và sử dụng lại sơ

-Hs: Phát triển của cơ thể thực vật là toàn bộ những biến đổi diễn ra theo chu trình sống bao gồm 3 quá trình liên quan với nhau sinh trưởng, phân hoá và phát sinh hình thái cơ quan

đồ: Những biến đổi ở cây cà chua để đi đến kết luận:

NHẤN MẠNH RA

QUAN TRONG J CỦA QUÁ TRÌNH PT

Ở TV HẠT KÍN, ĐÁNH DẤU SỰ CHUYỂN TỪ GIAI ĐOẠN STPT DINH DƯỠNG SANG GIAI ĐOẠN STPT SINH SẢN

 Chúng ta cũng có thể nói rằng sinh trưởng là sự biến đổi về lượng, còn phát triển là sự biến đổi về chất Vậy giữa sinh trưởng và phát triển có mối quan hệ như thế nào

 Để biết được điều

đó chúng ta cùng tim hiểu mục II Mối quan hệ giữa sinh trưởng và phát triển

HOẠT ĐỘNG 2: TÌM HIỂU MỐI QUAN HỆ GIỮA SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN

Thời

gian

Hoạt động của giáo

viên

Hoạt động của học sinh

Nội dung

10

phút Gv sử dụng lại hìnhcây cà chua ở trên :

Quá trình tăng kích

thước của cây cà chua

từ 914 lá chính là

quá trình sinh trưởng

Trong quá trình sinh

trưởng đó đã phát sinh

thêm 5 lá mới và hình

thành hoa ở đỉnh –

những cấu trúc mới 

sự phân hóa Đây

chính là quá trình phát

triển

Vậy em có nhận xét gì

về 2 quá trình này ?

chúng có mối quan hệ Hs : Hai quá trình đó có

II Mối quan hệ giữa sinh trưởng và phát triển.

Giữa sinh trưởng và phát triển có mối quan

hệ mật thiết với nhau, liên tiếp và xen kẽ nhau trong đời sống thực vật

Sự biến đổi về số lượng

rễ, thân, lá sẽ dẫn đến

sự thay đổi ở chất lượng hoa, quả, hạt

như thế nào ?

-Gv liên hệ thực tế :

Cũng từ mối quan hệ

mật thiết giữa sinh

trưởng và phát triển

như vậy cho nên trong

sản xuất tuỳ theo mục

đích sản xuất mà

chúng ta nên đấy mạnh

tác động ở giai đoạn

nào cho thích hợp

Ví dụ :

+ Các loài cây lấy lá

như bắp cải thì ta sử

dụng các biện pháp

hợp lý để đẩy mạnh

giai đoạn sinh trưởng

+ Các loài cây lấy hạt,

quả thì ta không chỉ

tác động để cây sinh

trưởng tốt tạo tiền đề

cho phát triển mà còn

phải có các biện pháp

hợp lý để đấy nhanh

quá trình tích luỹ vật

chất về hạt, quả tăng

liên quan với nhau

sinh trưởng gắn liền với phát triển, phát triển trên nền tảng sinh trưởng

năng suất.

Có phải bao giờ trong thực tế cũng duy trì được mối quan hệ hài hoà giữa sinh trưởng

và phát triển không

sơ đồ 4 mối tương quan giữa sinh trưởng

và phát triển

Ra hoa là giai đoạn quan trọng của quá trình phát triển ở thực vật là thời điểm đánh dấu chuyển từ pha sinh trưởng phát triển sinh dưỡng sang pha sinh trưởng phát triển sinh sản Thế nhưng, tại sao LOÀI CÂY RA HOA VÀO ĐÔNG CÓ CÂY CHỈ RA HOA VÀO MÙA HÈ ?Và tại sao cây re 50 năm hơn nửa đời người mới ra hoa một lần duy nhât ? Vậy phải chăng sự ra hoa chịu sự chi phối của những nhân tố nhất định nào đó ? Những nhân tố đó là gi chúng ta cùng tìm hiểu mục III Những nhân

tố chi phối sự ra hoa.

HOẠT ĐỘNG 3: CÁC NHÂN TỐ CHI PHỐI SỰ RA HOA

Thời

gian

Hoạt động của giáo

viên

Hoạt động của học sinh

Nội dung

15

phút GV: Sử dụng lại sơ đồ cây cà chua ra

hoa khi dạt đến tuổi

xác định

 ?Cây cà chua ra

hoa khi nao ?

GV bổ sung : Như

vậy cây cà chua ra

hoa khi

đạt đến tuổi nhất

định- tuổi của cây

GV: Cây ra hoa khi

đạt đến tuổi xác định

nhưng không phải

HS: Khi mọc đủ 14 lá

III Các nhân tố chi phối

sự ra hoa:

1.Tuổi của cây :

-Sự ra hoa phụ thuộc vào giống, loài đến độ tuổi thì cây ra hoa

Ví dụ:

+ Cam thảo ra hoa lúc 5 tuổi

+ Tre 50 năm mới ra hoa một lần

điều kiện ngoại cảnh

không ảnh hưởng

đến sự ra hoa cua

cây

Có rất nhiều thực

vật mà nhiệt độ,

đặc biệt là nhiệt

độ thấp, có ý

nghĩa rất quan

trọng cho sự hình

thành hoa của

chúng

Ví dụ như đối với

các cây hai năm

như su hào, bắp

cải…nếu thời kỳ

dinh dưỡng của

chúng trải qua

một mùa đông

lạnh thì sang năm

sau mới ra hoa

Còn nếu như

không có tác động

của nhiệt độ thấp

thì chúng giữ lại

trạng thái dinh

dưỡng không xác

HS: Là quá trình xúc tiến hay kích thích phản ứng ra hoa trong cây nhờ trải qua nhiệt

độ thấp

2 Nhiệt độ thấp và quang chu kỳ:

a.Nhiệt độ thấp:

- Ra hoa phụ thuộc vào nhiệt độ thấp ( xuân hoá), thực vật chỉ ra hoa sau khi trải qua mùa đông hay xử lí hạt ở nhịêt độ thấp

GV: Hiện tượng

xuân hóa là gì?

GV: Người ta ứng

dụng hiện tượng

xuân hóa để làm gì?

GV bổ sung lien hệ

thực tế:

* việc xử lý nhiệt độ

thấp cho củ giống

của hoa loa kèn có

thể tạo ra hoa loa

kèn trái vụ vào dịp

Tết Nguyên đán, làm

tăng hiệu quả kinh tế

cho người sản xuất

hoa

* Nếu bảo quản củ

giống khoai tây

trong điều kiện nhiệt

độ thấp thì chất

lượng củ giống rất

cao, cây sinh trưởng

phát triển tốt và năng

suất khoai tây cao

hơn

Do đó , bảo quản

giống trong kho lạnh

là biện pháp để

Bằng xử lý nhiệt độ thấp người ta có thể biến cây lúa mì mùa đông thành lúa mỳ mùa xuân, cây hai năm thành cây 1 năm

HS:

+ Quang chu kỳ: Sự

ra hoa ở thực vật phụ thuộc vào tương quan

độ dài ngày, đêm

+ Hai nhóm: Cây ngày ngắn, cây ngày dài

b Quang chu kỳ:

* Khái niệm:

Quang chu kỳ là sự ra hoa ở thực vật phụ thuộc vào tương quan độ dài ngày, đêm

* Phân loại :

+ Cây ngày ngắn + Cây ngày dài

* Đối với cây ngày ngắn

giống tốt nhất hiện

nay

GV: Quang chu kỳ

là gì?

 Cây ra hoa phụ

thuộc vào quang chu

kỳ được chia ra

thành những nhóm

nào?

GV bổ sung: Ngoài

cây ngày ngắn, cây

ngày dài còn có cây

trung tính(SGK12

NC)

+Cây trung tính: ra

hoa không phụ thuộc

nhiệt độ xuân hóa và

quang chu kì

GV: Vậy cây ngày

ngăn là gì?

Cây ngày dài là gì?

HS:

+ Cây ngày ngắn: là cây cần đêm dài để ra hoa

+ Cây ngày dài là cây cần đêm ngắn để ra hoa

nếu phá vỡ đêm dài thành đêm ngắn thì cây sẽ không

ra hoa

* Đối với cây ngày dài nếu phá vỡ đêm dài thành đêm ngắn thì cây sẽ ra hoa

GV:Sự ra hoa của

cây ngày ngắn và

cây ngày dài phụ

thuộc vào quang chu

kỳ như thế nào?

Chúng ta cùng tìm

hiểu thí nghiệm sau

36.2( SGK 11- NC):

“ Sự ra hoa ở cây

ngày ngắn và cây

ngày dài” Và cho

học sinh dự đoán kết

quả

GV tổng kết:Trong

đêm tối chỉ cần có

một lóe sáng với

cương độ yếu có thể

ức chế sự ra hoa của

cây ngày ngắn

nhưng không ảnh

hưởng đến cây ngày

dài Như vậy phản

ứng quang chu kỳ

không phụ thuộc vào

diệp lục mà do một

sắc tố khác quy định

đó chính là

phitocrom Vậy

phitocrom là gì?

Chung ta cùng tìm

hiểu mục c

HS:

+Phitocrom là một loại protein hấp thụ ánh sáng

+ Tồn tại ở 2 dạng:

Dạng hấp thụ ánh sáng đỏ có bước song 660nm (Pđ) và dạng hấp thụ ánh sáng đỏ

xa bước sóng 730nm (Pđx)

HS:

+ Tác động đến sự ra hoa

+ Tác động đến sự nẩy mầm

+ Tác động đến sự đóng mở khí khổng

c phitocrom:

* Khái niệm:

GV: Bản chất của

phitocrom là gì? Tồn

tại thành mấy dạng?

GV: Pđx có tác dụng

gì đối với cây?

GV: Ở diều kiện

quang chu kỳ thich

hợp, trong cây hình

thành một loại

hoocmon có tác

dụng kich thich sự ra

hoa Đó là loại

hoocmon nào chúng

ta cùng tìm hiểu mục

3 Hoocmon thực vật

GV: Chiếu hình

36.1(SGK12 – NC )

và phân tích:

HS: Ở cây ngày ngắn

đã hình thành một loại hoocmon – Florigen có tác dụng kích thích sự ra hoa ,

va hoocmon đó đã di chuyển qua chỗ ghép

HS: Được hình thành

ở lá, vận chuyển đến các đỉnh sinh trưởng của thân

Phitocrom là một loại protein hấp thụ ánh sáng Tồn tại ở 2 dạng: Dạng hấp thụ ánh sáng đỏ có bước song 660nm (Pđ) và dạng hấp thụ ánh sáng đỏ xa bước sóng 730nm (Pđx)

Ánh sang, đỏ

Tối, đỏ xa

Pđ: không hoạt động

Pđx: Hoạt động

* Vai trò của P đx :

+ Tác động đến sự ra hoa + Tác động đến sự nẩy mầm + Tác động đến sự đóng mở khí khổng

Khi sử lí cây ngày

ngắn ra hoa trong

điều kiện ngày ngắn,

nhưng không sử lí

cây ngày dài mà cây

ngày dài vẫn ra hoa?

Tại sao như vậy?

GV: Florigen được

hình thành ở đâu?và

vận chuyển như thé

nào?

Trong thực tiễn

người ta đã ứng

dụng kiến thức về

sinh trưởng và phát

triển như thế nào?

3 Hoocmon thực vật:

- Hoocmon thực vật được hình thành ở lá, còn gọi là florigen (gibêrelin + antêzin)

- Di chuyển đến các đỉnh sinh trưởng của thân, chuyển cây từ trạng thái sinh dưỡng sang trạng thái

ra hoa

HOẠT ĐỘNG 4: TÌM HIỂU ỨNG DỤNG VỀ KIẾN THỨC SINH TRƯỞNG

VÀ PHÁT TRIỂN

Thời

gian

Hoạt động của giáo

viên

Hoạt động của học sinh

Nội dung

5

phút GV : Loại hoocmonnào có vai trò trong

phá bỏ trạng thái

ngủ nghỉ của hạt ?

GV bổ sung : khi

đã nắm rõ các giai

đoạn sinh trưởng

phát triển ở thực vật

người ta sử dụng

GA để phá bổ trạng

thái ngủ nghỉ của

hạt, kích thích hạt

nảy mầm

Trong công nghệ lên

men bia sử dụng GA

để tăng nhanh quá

trình thuỷ phân tinh

bột thành mạch nha

GV : cho học sinh

HS: Gibêrêlin

HS : Khi còn non mật

IV Ứng dụng kiến thức

về sinh trưởng và phát triển:

1 Ứng dụng kiến thức

về sinh trưởng:

Trong trồng trọt:

+ Đề thúc hạt hay củ nảy mầm sớm khi chúng đang ở trạng thái ngủ, có thể sử dụng hoocmon giberelin

+ Trong việc điều tiết

ST của cây gỗ trong rừng… + Trong công nghệ rượu bia: Sử dụng hoocmon KTST giberelin để tăng quá trình phân giải tinh bột thành mạch nha

quan sát hình ảnh

rừng cao su lúc còn

non và lúc trưởng

thành

Có nhận xét gì về

mật độ trồng ?

GV phân tích :

- Căn cứ vào ảnh

hưởng của ánh sáng

Khi cây còn non thì

trồng với mật độ

dày để thúc đẩy gỗ

non mọc vống

nhanh nhờ điều kiện

ánh sáng yếu dưới

tán rừng Khi cây

sinh trưởng đến một

mức độ nhất định thì

ta chặt bớt đi chỉ để

lại với mật độ cần

thiết ánh sáng

chiếu xuốnghạn

chế phát triển chiều

cao, phát triển

đường kínhcây gỗ

sẽ to, khoẻ, đáp ứng

yêu cầu thị trường

Gv cho học sinh

độ dày trưởng thành mật độ giảm dần

xem 1 số hình ảnh

như chiếu sáng các

vườn cúc vào ban

đêm, thắp đèn tại

các vườn thanh long

vào mùa đông, gối

vụ ở ngô, xen canh

cây hoa màu vào

vườn cây ăn trái

Gv giải thích việc

ứng dụng kiến thức

phát triển ở các ví

dụ trên XEM CÁCH

GIẢI THÍCH Ở GA

liên hệ thực tiễn

điều kiện khí hậu,

các nhân tố ánh

sáng, nhiệt độ ở

Việt Nam

2 Ứng dụng kiến thức

về phát triển:

Trong sản xuất nông nghiệp:Dựa vào nhu cầu ánh sáng

- - Gieo trồng đúng thời vụ, nhập nội, chuyển vùng cây trồng

- Sử dụng ánh sáng nhân tạo để kích thích hoặc kìm hãm sự ra hoa của cây trồng

IV CỦNG CỐ(3 Phút):

Câu 1: Ánh sáng đỏ có bước sóng 730 nm sẽ:

A Kìm hãm sự ra hoa của cây ngày dài, kích thích sự ra hoa của cây ngắn

B Kìm hãm sự ra hoa của cây ngày ngắn, kích thích sự ra hoa của cây ngày dài

C Kích thích sự ra hoa của cây ngày ngắn và cây ngày dài

D Kìm hãm sự ra hoa của cây ngày ngắnvà cây ngày dài

Câu 2: Quang chu kì là sự ra hoa phụ thuộc vào:

A Độ dài ngày và đêm

B Tuổi cuả cây

C Độ dài ngày

D Độ dài đêm

Câu 3: Florigen là hoocmon kích thích

A Tạo nên các thành phần hoa của cây

B Tạo nên các thành phần của lá cây

C Tạo nên giới tính đực

D Tạo nên giới tính cái

Bón nhiều đạm

Điều kiện ngoại cảnh bất lợi

Đất nghèo dinh duỡng

Điều kiện ngoại cảnh thuận lợi

Sinh trưởng nhanh Phát triển chậm

Sinh trưởng chậm Phát triển nhanh

Phát sinh hình thái cơ quan Phân hoá tế bào, mô PHÁT TRIỂNNNNN Sinh trưởng

Hình thành hoa, quả Phát sinh thêm lá, rễ mới

Tăng kích thước

Biến đổi ở cây cà chua

SƠ ĐỒ CÁC MỐI TƯƠNG QUAN GIỮA SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN

SƠ ĐỒ NHỮNG BIẾN ĐỔI Ở CÂY CÀ CHUA