Đặt vấn đề vào bài mới: Sinh trưởng và phát triển là hai quá trình liên tiếp xen kẽ nhau trong quá trình sống của thực vât. Những biến đổi về số lượng của rễ, thân, lá đã dẫn đến những thay đổi về chất lượng của hoa, quả, hạt. Đặc biệt sự hình thành hoa là dấu hiệu của việc chuyển tiếp Từ pha sinh trưởng phát triển sinh dưỡng sang pha sinh trưởng phát triển sinh sản.Vậy, sự ra hoa bị chi phối bởi những nhân tố nào và con người đã vận dụng những hiểu biết đó vào sản xuất nông nghiệp ra sao. Đó chính là những nội dung cơ bản của bài học hôm nay. Bài 36: Phát triển ở thực vật có hoa.
Trang 1GIÁO ÁN hoàng phương liên BÀI 36: PHÁT TRIỂN Ở THỰC VẬT CÓ HOA
I Mục tiêu bài học: Sau khi học xong bài này, học sinh (Hs ) có thể:
1 Kiến thức:
- Trình bày được các nhân tố chi phối sự ra hoa ở thực vật
- NÊU ĐƯỢC KHÁI NIỆM QUANG CHU KỲ, Trình bày đặc điểm các loại cây theo quang chu kỳ
- Phân tích được vai trò của phitocrom đối với sự ra hoa của cây
- Trình bày được khái niệm và tác động của hoocmon ra hoa - Florigen
- Kể ra được một số ứng dụng và giải thích được cơ sở của chúng trong nông nghiệp
2 Kỹ năng:
- Rèn luyện kỹ năng quan sát tranh và phân tích sơ đồ
- Rèn luyện kỹ năng tư duy so sánh - phân tích - tổng hợp
- - Rèn luyện kỹ năng THẢO LUẬN, HỢP TÁC TRONG HOẠT ĐỘNG nhóm
hoạt động nhóm
- Rèn luyện kỹ năng làm việc độc lập với sách giáo khoa
3 Thái độ:
Hiểu rõ các nhân tố chi phối chi phối sự ra hoa, làm cơ sở khoa học để vận dụng vào thực tiễn sản xuất nông nghiệp
II Nội dung trọng tâm bài học:
- Phân loại cây theo quang chu kỳ
- Vai trò của Phitocrôm đến sự ra hoa của cây ngày ngắn và cây ngày dài.
- Bản chất và tác động của hoocmon ra hoa Florigen
- Ứng dụng vào sản xuất nông nghiệp
III Phương pháp dạy học:
- Quan sát tranh – tìm tòi bộ phận
- Hỏi đáp – tìm tòi bộ phận
- Thuyết trình ơritxtic
- Phương pháp tổ chức học sinh thảo luận nhóm
IV Phương tiện dạy học:
- Máy chiếu Projecter
V Tiến trình tổ chức tiết học:
1 Ổn định tổ chức lớp:
2 Kiểm tra bài cũ:( 4 phút)
- Gv đặt câu hỏi: 1- Hoocmon thực vật là gì? Đặc điểm chung của chúng
2- Trong nông nghiệp, sử dụng hoocmon thực vật đã mang lại kết quả
cụ thể nào? Nêu một số ví dụ ở địa phương
3 Tổ chức hoạt động dạy – học bài mới:(35 phút)
a Đặt vấn đề vào bài mới:
Trang 2Sinh trưởng và phát triển là hai quá trình liên tiếp xen kẽ nhau trong quá trình sống của thực vât Những biến đổi về số lượng của rễ, thân, lá đã dẫn đến những thay đổi về chất lượng của hoa, quả, hạt Đặc biệt sự hình thành hoa là dấu hiệu của việc chuyển tiếp Từ pha sinh trưởng phát triển sinh dưỡng sang pha sinh trưởng phát triển sinh sản.Vậy, sự ra hoa bị chi phối bởi những nhân tố nào và con người đã vận dụng những hiểu biết đó vào sản xuất nông nghiệp ra sao Đó chính là những nội dung cơ bản của bài học hôm nay Bài 36: Phát triển ở thực vật có hoa
b/ Tổ chức hoạt động:
Tgia
n
Hoạt động của Gv Hoạt động của Hs Nội dung ghi bảng
* Hoạt động 1:Những nhân
tố chi phối sự ra hoa:
- Gv giới thiệu hình 36
(SGK Sinh học 12 cơ bản,
trang 143 ) về sự ra hoa ở
cây cà chua
-GV hỏi : qua hình trên, hãy
cho biết khi nào thì cây cà
chua ra hoa?
-GV thông báo: ngoài ra,
những loài cây khác, như
chuối sau 1 năm thì ra hoa,
tre sau 50 năm hay mãng
cầu trồng 3 năm mới ra hoa
Em có nhận xét gì về sự ra
hoa của các loài cây này?
- Gv bổ sung: Ở một số loài
cây, đến một độ tuổi nhất
định sẽ ra hoa mà không
phụ thuộc vào điều kiện
ngoại cảnh
- Gv nêu hiện tượng: Cây
non có nhiều lá, ít rễ thì
phát triển cho nhiều hoa
đực Ngược lại, cây non có
nhiều rễ phụ thì phát triển
cho nhiều hoa cái Dựa vào
kiến thức của bài trước, em
hãy giải thích tại sao lại có
- Hs trả lời: cây cà chua khi có 14 lá thì ra hoa
-Hs trả lời: Các loài cây này phải sinh trưởng đến một độ tuổi nhất định mới ra hoa
- Lắng nghe
- Hs trả lời: Do lá sản
Gibêrelin, rễ sản sinh hoocmon Xitôkinin
Gibêrelin kích thích cho ra hoa đực
Xitôkinin kích thích cho ra hoa cái
I/ Các nhân tố chi phối
sự ra hoa:
1/ Tuổi cây và hoocmon
a.Tuổi cây:
- Ở thực vật, sự điều tiết ra hoa theo tuổi không phụ thuộc vào điều kiện ngoại cảnh Tùy vào giống loài, đến một độ tuổi xác định sẽ
ra hoa
b Hoocmon
Cây non có nhiều lá, ít
rễ nhiều hoa đực
Cây non có nhiều rễ phụ thì nhiều hoa cái
Trang 3hiện tượng đó?
- Gv hỏi: Nếu cây vừa có
nhiều rễ vừa có nhiều lá thì
có tỷ lệ hoa đực, hoa cái
trên cây theo em sẽ như thế
nào? Tại sao?
-Gv: Như vậy, sự ra hoa
của cây liên quan đến tuổi
cây, với lượng hoocmon,
tuy nhiên không phải mọi
thực vật khi đủ tuổi thì
chúng đều ra hoa Đó là do
sự ra hoa của cây còn phụ
thuộc vàO điều kiện ngoại
cảnh
- Giáo viên chiếu hình ảnh
kèm theo thông báo : Có rất
nhiều thực vật mà nhiệt độ,
đặc biệt là nhiệt độ thấp, có
ý nghĩa rất quan trọng cho
sự hình thành hoa của
chúng Ví dụ như đối với
các cây hai năm như su hào,
bắp cải…nếu thời kỳ dinh
dưỡng của chúng trải qua
một mùa đông lạnh thì sang
năm sau mới ra hoa Còn
nếu như không có tác động
của nhiệt độ thấp thì chúng
giữ lại trạng thái dinh
dưỡng không xác định Một
ví dụ khác: với cây lúa mì
đông, phải gieo hạt trước
mùa đông Hạt giống được
vùi trong tuyết qua đông
Sang mùa xuân khi tuyết tan
và ấm thì hạt nảy mầm, cây
sinh trưởng, phát triển và ra
hoa kết hạt bình thường
- Hs trả lời: Tỷ lệ hoa đực và hoa cái bằng nhau Vì có sự cân bằng giữa Gibêrelin và Xitôkinin
- Lắng nghe
Cây vừa có nhiều rễ vừa có nhiều lá
hoa đực, hoa cái bằng nhau
2/ Vai trò ngoại cảnh:
Trang 4Còn nếu gieo vào mùa xuân
thì chúng chỉ sinh trưởng
mà không ra hoa
- Hiện tượng này còn được
gọi là sự xuân hóa Vậy
xuân hóa là gì?
- Gv yêu cầu Hs đọc nội
dung ở mục I.2 SGK và
trình bày tác động của ngoại
cảnh đến giới tính của cây
-Gv tổng hợp lại: các yếu tố
như nhiệt độ, độ ẩm, ánh
sáng, hàm lượng chất dinh
dưỡng…chính là nhân tố
môi trường, ảnh hưởng tới
hoocmon thực vật
Bộ máy di truyền
Giới tính đực, cái của cây
- Trên thực tế, có một số
cây chỉ ra hoa vào mùa hè,
một số cây chỉ ra hoa vào
mùa đông, lại có những cây
ra hoa quanh năm Nhân tố
nào đóng vai trò chính chi
phối sự ra hoa nói trên?
- Hs trả lời: Xuân hóa
là hiện tượng ra hoa của cây phụ thuộc vào nhiệt độ thấp
- Hs đọc SGK và trả lời:
+Ngày ngắn, ánh sáng xanh, nhiệt độ thấp, độ
ẩm cao…cây sẽ tạo nhiều hoa cái
+Ngày dài, ánh sáng
đỏ, nhiều kali…cây tao nhiều hoa đực
+Cây được cung cấp chế độ dinh dưỡng tôt, thích hợp, tỉ lệ C/N cân đối thúc đẩy sự ra hoa
- Hs trả lời: Nhân tố ánh sáng
- Xuân hóa là hiện tượng ra hoa của cây phụ thuộc vào nhiệt độ thấp
- Nhân tố môi trường
→ hoocmon thực vật →
bộ máy di truyền → giới tính của cây
3/ Quang chu kỳ:
Quang chu kỳ là thời gian chiếu sáng xen kẽ với bóng tối ( độ dài của ngày đêm), ảnh hưởng tới sinh trưởng
Trang 5-Gv thông báo: Độ dài chiếu
sáng ban ngày và bóng tối
ban đêm ảnh hưởng tới sinh
trưởng và phát triển của
thực vật gọi là quang chu
kỳ
Tùy theo mức độ mẫn cảm
của quang chu kỳ mà người
ta chia thành 3 loại cây: cây
ngày ngắn, cây ngày dài,
cây trung tính Vậy phản
ứng quang chu kỳ ở những
loại cây xảy ra như thế nào?
Các em hãy quan sát hình
36.2 trang 138 SGK, kết
hợp đọc nội dung mục I.4
trang 137 SGK và thảo luận
nhóm để hoàn thành nội
dung phiếu học tập sau
- Gv chia nhóm và phát
phiếu học tập
- Gv gọi đại diện 1 số nhóm
trình bày Gọi các nhóm
khác bổ sung
- Gv kết luận và chiếu đáp
án phiếu học tập
-Gv chiếu hình hình 36.2
+Tiến hành làm thí nghiệm
đối với cây ngày ngắn như
sau:
Trong điều kiện ngày ngắn,
đêm dài cây ra hoa
Trong điều kiện ngày dài,
đêm ngắn cây không ra
hoa
Nếu đặt cây trong điều kiện
- Hs quan sát tranh, thảo luận nhóm và điền phiếu học tập trong 5 phút
- Đại diện 1 số nhóm trình bày, các nhóm khác bổ sung
- Bổ sung để hoàn thiện phiếu học tập
-Hs dự đoán kết quả
và phát triển của cây
(Nội dung phiếu học tập)
Trang 6ngày ngắn, nhưng ban đêm
có một tia sáng lóe lên như
trên, hãy dự đoán kết quả
thí nghiệm là như thế nào?
-Gv đưa kết quả
Tương tự, tiến hành làm
thí nghiệm đối với cây
ngày dài
+Trong điều kiện ngày
ngắn, đêm dài cây không
ra hoa
+Trong điều kiện ngày dài,
đêm ngắn cây ra hoa
Nếu đặt cây trong điều kiện
ngày ngắn, nhưng ban đêm
có một tia sáng lóe lên như
trên, hãy dự đoán kết quả
thí nghiệm là như thế nào?
-GV đưa kết quả
-Gv hỏi: vậy thời kỳ sáng
hay tối quyết định sự ra
hoa?
-Gv bổ sung: như vậy, thời
kì tối quyết định sự ra hoa,
cây ngày ngắn là cây cần
đêm dài và ngược lại, cây
ngày dài là cây cần đêm
ngắn để phân hóa hoa
- Gv nhấn mạnh: trong đêm
tối, chỉ cần có một lóe sáng
với cường độ rất yếu đã có
thể ức chế thực vật ngày
ngắn ra hoa nhưng không
ảnh hưởng tới thực vật ngày
dài Cường độ ánh sáng yếu
như vậy cho phép nghĩ
rằng, phản ứng quang chu
kỳ không thể phụ thuộc
trực tiếp vào quá trình
quang hợp, nghĩa là không
phải do diệp lục mà do
-Hs trả lời: thời kỳ tối quyết định sự ra hoa
-Hs lắng nghe 4/ Phitôcrôm:
Trang 7Để tìm hiểu vai trò của
Phitôcrôm, em hãy đọc mục
II.5 trang 138 SGK và hoàn
thành bài tập nhỏ sau:
Hãy điền từ và cụm từ sau
đây vào chỗ trống thích
hợp: Protein, đỏ xa, 660nm,
730nm, đỏ.
1 Phitôcrôm là sắc tố có
bản chất là (1) ……có ở
chồi mầm và chóp của lá
mầm
2 Phitôcrôm tồn tại ở 2
dạng đó là: dạng hấp thụ
ánh sáng (2)… có bước
sóng(3)….ký hiệu Pđ và
dạng hấp thụ ánh sáng (4)
…….có bước sóng (5)……
ký hiệu Pđx
- Gv gọi 1 số Hs trả lời
- Gv kết luận, đưa đáp án
- Gv bổ sung: Hai dạng tồn
tại của Phitocrom có thể
chuyển hóa lẫn nhau, dạng
P660 không có hoạt tính sinh
lý, chỉ có dạng P730 có hoạt
tính sinh lý Dạng P730 kích
thích sự ra hoa của cây ngày
dài và ức chế sự ra hoa của
cây ngày ngắn
-Gv hỏi: Ngoài vai trò hấp
thụ ánh sáng chi phối sự ra
hoa, Phitôcrôm còn có
những tác dụng nào ?
-GV thông báo: Trong điều
kiện quang chu kỳ thích
hợp, sự ra hoa còn liên quan
- Hs đọc SGK hoàn thành bài tập trong 3 phút
Hs trả lời: Phitôcrôm còn có tác dụng đến các vận động cảm ứng, đóng mở khí khổng, kích thích hạt nảy mầm
- Lắng nghe
- Đặc điểm:
+ Là sắc tố có bản chất protein cảm nhận quang chu kỳ
+ Tồn tại ở 2 dạng: Hấp thụ ánh sáng đỏ: Pđ Hấp thụ ánh sáng đỏ xa: Pđx
- Vai trò:
+ Hấp thụ ánh sáng chi phối sự ra hoa
+ Tác dụng đến các vận động cảm ứng + Đóng mở khí khổng + Kích thích hạt nảy mầm
5/ Hoocmon ra hoa -Florigen:
a Bản chất Florigen
- Florigen là hợp chất của Gibêrelin và
Trang 8đến 1 loại hoocmon ra hoa,
người ta gọi đó là Florigen
Đây là hợp chất của
Gibêrelin và Antezin
Gv : cho Hs quan sát hình
về nơi sản xuất và vận
chuyển của Florigen Yêu
cầu Hs mô tả
- Gv chiếu hình 36.1( trang
137 SGK ) và giới thiệu: A1
là cây ngày dài, B1 là cây
ngày ngắn Người ta ghép
cành giữa 2 cây này như
trong hình vẽ và đặt chúng
trong điều kiện ngày dài
Sau một thời gian, cả 2 cây
đều ra hoa Tại sao lại có
hiện tượng trên?
- Gv kết luận
* Hoạt động 2: Ứng dụng
kiến thức vào thực tế:
-Gv hỏi: Từ những kiến
thức về các nhân tố ảnh
hưởng đến sự ra hoa vừa
học, em hãy nêu các ứng
dụng của chúng vào trong
thực tế sản xuất
- Gv bổ sung, kết luận
+Chiếu hình về xử lý
Giberelin
+ Sử dụng tia laze
helium-neon để thực hiện quang
hợp nhân tạo điều chỉnh
Hs trả lời: Florigen được sản sinh từ lá và được vận chuyển vào đỉnh sinh trưởng của thân và cành để kích thích sự ra hoa
- Hs quan sát hình và lắng nghe
- Hs trả lời: Trong điều kiện ngày dài, cây ngày dài tạo ra Florigen kích thích ra hoa, chất này truyền qua chỗ ghép sang cây ngày ngắn kích thích cây ngày ngắn ra hoa
-Hs nêu ví dụ
Antezin
b.Tác động của Florigen
- Florigen được sản sinh từ lá và vận chuyển vào đỉnh sinh trưởng của thân và cành
để kích thích sự ra hoa
-Florigen có thể truyền qua chỗ ghép, xử lý ra hoa ở một cây thì cây còn lại cũng ra hoa
II/ Ứng dụng:
- Dùng Gibêrelin kích thích cây ra hoa
- Có chế độ dinh dưỡng (tỷ lệ C/N) hợp lý để cây ra hoa
- Ứng dụng dùng tia laze helium-neon để thực hiện quang hợp nhân tạo trong việc cho cây ra hoa theo ý muốn
- Dùng độ dài chiếu sáng để kích thích hoặc
ức chế sự ra hoa
Trang 9ra hoa theo ý muốn.
+ Biện pháp chong đèn ở
cây thanh long
Gv hỏi: cơ sở của biện pháp
chiếu đèn cho cây thanh
long là gì?
-Gv bổ sung: Cây thanh
long là cây ngày dài, chỉ ra
hoa trong điều kiện ngày dài
hơn đêm Vì thế, biện pháp
phổ biến nhất là chiếu đèn
nhằm kéo dài thời gian
chiếu sáng chia đêm dài
thành đêm ngắn kích thích
sự ra hoa của cây trái vụ
-Hs trả lời:cây thanh long là cây ngày dài,
do đó trong điều kiện ngày ngắn thì chiếu sáng vào ban đêm để chia đêm dài thành đêm ngắn kích thích
sự ra hoa
4/ Củng cố: (4 phút) Cho Hs trả lời một số câu hỏi trắc nghiệm củng cố 5/ Dặn dò: (1 phút) Về nhà trả lời các câu hỏi còn lại ở cuối bài.
Đọc phần em có biết
Chuẩn bị bài mới (Bài 37 )
Trang 11Lớp:………
Họ và tên:………
PHIẾU HỌC TẬP Hãy quan sát hình 36.2 Sự ra hoa ở cây ngày ngắn và cây ngày dài, trang 138 SGK, kết hợp đọc nội dung mục I.4 trang 137 SGK và thảo luận nhóm để điền vào bảng sau Loại cây Điều kiện ra hoa Ví dụ Cây ngày dài ………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
Cây ngày ngắn ………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
Cây trung tính ………
………
………
………
………
………
………
………
………
………
Trang 12Đáp án phiếu học tập:
Cây ngày dài Cây chỉ ra hoa trong điều kiện
chiếu sáng hơn 12 giờ
Lúa đại mạch, lúa mì, hành, cà rốt, rau diếp, thanh long, dâu tây, củ cải đường…
Cây ngày ngắn Cây chỉ ra hoa trong điều kiện
chiếu sáng ít hơn 12 giờ
Cà phê, mía, chè, thược dược,
cà tím, đậu tương, mè…
Cây trung tính Cây ra hoa ở cả ngày ngắn và ngày
dài Đến đúng độ tuổi thì ra hoa mà không phụ thuộc vào điều kiện ngoại cảnh
Cà chua, lạc, hướng dương, đậu, ngô…