bài giảng bài 11 đặc trưng sinh lí của âm

Độ cao của âm có liên quan đến đặc trưng vật lí nào của âm không?. + Độ cao của âm là một đặc trƣng sinh lí của âm gắn liền với tần số âm?. Độ to của âm có liên quan đến đặc trưng vật

BÀI GiẢNG ĐiỆN TỬ Môn Vật Lí lớp 12 – Sách cơ bản

Bài 11

KIỂM TRA KIẾN THỨC CŨ

Câu 1

Người có thể nghe được âm có tần số nào dưới đây ?

A 10 Hz

B 10 kHz

C 100 kHz

D Trên 200 kHz

KIỂM TRA KIẾN THỨC CŨ

Câu 2

Chọn câu sai:

Âm “la” của một cái đàn ghita và một cái kèn có thể cùng:

A tần số

B cường độ

C mức cường độ

D đồ thị dao động

KIỂM TRA KIẾN THỨC CŨ

Câu 3

Cường độ âm được đo bằng đơn vị nào dưới đây?

A Oát trên mét vuông (W/m 2 )

B Oát (W)

C Đêxiben (dB)

D Niutơn trên mét vuông (N/m 2 )

KIỂM TRA KIẾN THỨC CŨ

Câu 4

Khi cường độ âm tăng 100 lần thì mức cường độ âm tăng bao nhiêu dB ?

A 100 dB

B 20 dB

C 30 dB

D 40 dB

Giải thích:

dB

B I

I

I

I I

I I

I I

I L

L

20 2

100 lg

lg

) :

lg(

lg lg

1 2

0

1 0

2 0

1 0

2 1

2

















I Độ cao

II Độ to

III Âm sắc

I Độ cao Tại sao giọng nam nghe trầm

(thấp) hơn giọng nữ, nốt “đố” nghe bổng (cao) hơn nốt “đồ” ?

+ Cảm giác về sự trầm, bổng của

âm đƣợc đƣợc mô tả bằng khái

niệm độ cao của âm Độ cao của âm có liên quan đến

đặc trưng vật lí nào của âm không?

Hãy lắng nghe trong thí nghiệm

mô phỏng sau đây của tác giả Nguyễn Thành Tương, những âm

có tần số tăng dần có độ cao thay đổi thế nào?

+ Độ cao của âm là một đặc trƣng

sinh lí của âm gắn liền với tần số

âm

+ Âm có tần số càng lớn thì nghe

càng cao, âm có tần số càng nhỏ thì

nghe càng trầm

+ Tuy nhiên không thể nói âm có

tần số lớn hơn gấp đôi thì nghe cao

hơn gấp đôi đƣợc

II Độ to Tại sao khi ta xoay Volume trong máy

thu thanh để tăng âm thì ta nghe âm to hơn ?

Độ to của âm có liên quan đến đặc trưng vật lí nào của âm không?

+ Độ to của âm tăng theo mức

cường độ âm:

0

lg

I

I

L  Hãy đọc đoạn II trong sách GK, tìm ra câu trả lời cho các câu hỏi sau đây:

Có thể lấy mức cường độ âm làm số

đo độ to của âm được không ?

+ Không thể lấy mức cường độ

âm làm số đo độ to của âm

được

+ vậy, độ to chỉ là một khái

niệm nói về đặc trưng sinh lí

của âm gắn liền với đặc trưng

vật lí mức cường độ âm

III Âm sắc

Khi các nhạc cụ như đàn ghita, sáo, kèn sắcxô cùng phát ra một nốt nhạc

có cùng độ cao (nốt la chẳng hạn), ta có phân biệt âm nào do nhạc cụ nào phát ra không ?Tại sao?

+ Sở dĩ ta phân biệt đƣợc những âm có cùng độ cao nhƣng đƣợc

phát ra từ các nhạc cụ khác nhau (đàn, kèn, sáo) là vì các âm đó có

âm sắc khác nhau

+ Nghiên cứu các đồ thị dao động của các âm đó, ta thấy chúng có cùng chu kì, nhƣng có dạng khác nhau

Trong thí nghiệm minh họa sau đây của tác giả Nguyễn Thành Tương, hãy nhận xét xem âm sắc có liên quan đến đặc trưng vật lí nào của âm

? (click vào button LK1)

+ Âm sắc có liên quan đến đồ thị dao động của âm

Hãy quan sát các đồ thị dao động âm của các âm có cùng độ cao sau đây, nhận xét xem chúng có gì giống nhau, khác nhau ?

(click vào button LK2)

Tóm lại âm sắc là gì? Có liên quan tới đặc trưng vật lí nào của âm ?

+ Xét cơ chế hoạt động của đàn oocgan:

Trong đàn oocgan có những mạch điện tạo ra dao động điện từ có

đồ thị dao động giống hệt đồ thị dao động âm của các nhạc cụ Khi đƣa các dao động điện từ đó ra loa thì nó phát ra âm giống nhƣ các nhạc cụ đó

+ Tóm lại, âm sắc là một đặc trưng vật lí của âm, giúp ta phân biệt

âm do các nguồn khác nhau phát ra Âm sắc có liên hệ mật thiết

với đồ thị dao động âm

LK1 LK2

CỦNG CỐ

Hãy kể ra những đặc trưng sinh lí của âm Mỗi đặc trưng ấy là gì và

có liên quan đến các đặc trưng vật lí nào của âm? ( click chuột lần 1 vào mỗi tiêu đề để xem thông tin, lần 2 để thoát)

Những đặc trưng sinh lí của âm:

Là đặc trưng cho

cảm giác về sự

trầm, bổng của

âm Nó liên quan

với tần số của âm.

Là đặc trưng cho cảm giác về sự mạnh yếu của âm

Nó liên quan với mức cường độ âm

Là đặc trưng giúp ta phân biệt hai âm do hai nguồn khác nhau phát ra Nó liên quan với đồ thị dao động

âm

BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM

1 Câu 5 sgk

Chọn câu đúng:

Độ cao của âm:

A là một đặc trƣng vật lí của âm

B là một đặc trƣng sinh lí của âm

C vừa là đặc trƣng vật lí của âm vừa là đặc trƣng sinh

lí của âm

D là tần số của âm

BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM

2 Câu 6 sgk

Chọn câu đúng:

Âm sắc là:

A màu sắc của âm

B một tính chất của âm gúp ta nhận biết các nguồn âm

C một đặc trƣng sinh lí của âm

D một đặc trƣng vật lí của âm

BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM

3 Câu 7 sgk

Chọn câu đúng:

Độ to của âm gắn liền với:

A cường độ âm

B biên độ dao động của âm

C mức cường độ âm

D tần số âm

BÀI TẬP ÔN CHƯƠNG II

1 Bài 9.5 SBT

Một sợi dây dài 1 m, hai đầu có định và rung với 2 múi

Tính bước sóng

A 1 m

B 0,5 m

C 2 m

D 0,25 m

Giải thích:

Vì dây rung với 2 múi nên trên dây có sóng dừng với 2 bụng: k

= 2

Do đó: l = 2/2   = l = 1 m

BÀI TẬP ÔN CHƯƠNG II

2 Bài 10/trang 55 sgk

Để đo tốc độ âm trong gang, nhà vật lí Pháp Bi-ô đã dùng một ống

bằng gang dài 951,25 m Một người đập một nhát búa vào đầu ống

gang, một người ở đầu kia nghe thấy 2 tiếng gõ, một truyền qua gang

và một truyền qua không khí trong ống Hai tiếng ấy cách nhau 2,5 s

Biết tốc độ âm trong không khí là 340 m/s Hãy tính tốc độ âm trong

gang

Giải: Biết s = 951,25 m ; v 1 = 340 m/s ; t = |t 1 – t 2 | = 2,5 m Tìm

v 2 = ?

Thời gian truyền âm trong không khí:

t 1 = s/v 1 = 951,25/340 = 2,798 s

Thời gian truyền âm trong gang: (vì v r > v k nên t 1 > t 2 )

t 2 = t 1 - t = 2,798 – 2,5 = 0,298 s

Vận tốc truyền âm trong gang: v 2 =

s/t 2 = 951,25/ 0,289 = 3192 m/s

HƯỚNG DẪN VỀ NHÀ

Chuẩn bị kiểm tra viết 1 tiết:

+ Ôn tập toàn bộ kiến thức cả hai chương I và II

+ Làm lại các bài tập đã giải thuộc hai chương I và II

và các bài tập tương tự trong sách giáo khoa và sách bài tập

t

x

t

x

Đồ thị dao động âm của kèn sacxô

Đồ thị dao động âm của sáo

II Âm sắc