Nhận biết về tự kỷ trẻ em

` Ngôn ngữ của chúng đặc biệt khác thường: Trẻ có thê nhại lại những gì chúng đã nghe.. Những đặc điềm kết hợp: Sự bất thường về hành vi vận động: ` Vận động bất thường đặc trưng của t

NHAN BIET VE TU

KY TRE EM

Ths Lé Minh Cong

Nguyên Phó trưởng Khoa TL Lâm sang, BV TT TW II

GV Khoa Tâm lý học Trường ĐH KHXH&NV TP HCM

www.songphopsy.org

Tu ky,(autism): Tuy thu rut vao thé gidi riéng

của mình, tự cách ly mình với thế giới bên ngoài

www.songphopsy.org

Nhieng rdi loan phat trién lan toa (Pervasive

Developmental Disorder)

Rồi loạn tự kỷ (Autistic Disorder)

Rồi loan Rett (Rett’s Disorder)

Rồi loạn tan rã trẻ em (Childhood Disintegrative Disorder)

Rồi loạn phát triển lan tỏa không đặc hiệu khác

APPIED PSYCHOLOGY CENTER

ROI LOAN TU’ KY

Dinh nghia:

Roi loan phat trién lan tỏa, xuất hiện sớm © tré tho Biéu

hiện: :Suy giảm nỗi bật, kéo dài trong 3 lĩnh vực:

- Mỗi tương tác xã hội,

- Sự lệch lac trong giao tiép va

- Những hành vi, hứng thú theo một mô hình hạn chê

hoặc rập khuôn

Trước 3 tuổi

Khoảng 70% trẻ rồi loạn tự kỷ có chức

năng tâm thân ở mức độ chậm phát triển

SONG PHO

APPIED PSYCHOLOGY CENTER

Đặc điểm lâm sàng:

Tuổi khởi phát:

Hậu hết là trước 3 tuôi

Cha mẹ bắt đầu quan tâm, lo lang dén tré dién hinh la

vào 12 — 18 thang tudi khi thay ng6n ngi tré khéng ohat trién

Đa sô cha mẹ lo lắng rằng con minh bi diéc

Khoảng 20 — 25% trường hợp, cha mẹ cho biết trẻ đã phát triển một số ngôn ngữ và sau đó giữ ở mức độ

đó hoặc mất đi

SONG PHO

Suy giảm chất lượng trong tương tác xã hội:

› Ơ trẻ nhỏ phát triên bình thường, trẻ có hứng thú đặc

biệt với môi trường xã hội và tương tác xã hội Khuynh

hướng này là nền tảng quan trọng cho sự phát triển các

kỹ năng khác

› Đôi với trẻ tự kỷ, khuôn mặt con người không hoặc ít

gây hứng thú với chúng

› Irẻ có khó khăn trong môi tương tác xã hội, thí dụ,

không tham gia các trò chơi bình thường của tuổi trẻ

thơ, sự bắt chước khó khăn, thiêu các kỹ thuật chơi thông thường

www.songphopsy.org

APPIED PSYCHOLOGY CENTER

Suy giảm chất lượng trong giao tiếp ngôn ngữ miệng và phi

ngôn ngữ miệng, và trò chơi:

› Có tới 50% trẻ rồi loạn tự kỷ không biết nói

Cham trễ trong phat trién ngôn ngữ

Không biết phát ra những âm thanh hoặc bi

ba bi bo

› Trẻ nhỏ tự ky có thé nam tay cha me dé dat duoc

đôi tượng mà nó muôn, nhưng nó không biêt dùng

giao tiệp mat dé dat đối tượng Điều này có nghĩa

là trẻ sử dụng tay thay vì sử dụng con người dé

đạt được đôi tượng

„„ SONG PHO

Suy giảm chất lượng trong giao tiếp ngôn ngữ miệng

và phi ngôn ngữ miệng, và trò choi:

› Trẻ tự ký khác với trẻ RL ngôn ngữ (cầm): Không có động cơ

thúc đây không có cô găng đê giao tiêp qua các phương tiện

phi ngôn ngữ

` Ngôn ngữ của chúng đặc biệt khác thường:

Trẻ có thê nhại lại những gì chúng đã nghe

Trẻ kém linh hoạt, không nhận thức được sự thay đổi vai (ngôi) người nói nên lệ ra phải thay đổi đại từ nhân xưng, trẻ lại không làm Tư, Điều này dẫn đến sự đảo lộn đại từ, thí

Suy giảm chất lượng trong giao tiếp ngôn ngữ miệng

và phi ngôn ngữ miệng, và trò choi:

› Trẻ không lĩnh hội được ý định của người nói

chuyện với mình Thí dụ, lời nói đùa, hài hước, châm biêm có thê khiến trẻ lung túng, rôi loạn Trẻ chỉ hiểu quá mức về nghĩa đen, không hiểu nghĩa ân dụ, bóng bây

› Thường ngữ điệu của giọng nói đơn điệu, đều đều, buôn tẻ giỗng như người máy

› Sự yêu kém trong các trò chợi thé hiện trẻ không có khả năng tham gia các kiểu chơi tượng

trưng, tưởng tượng

› Với đô chơi, trẻ thường thăm dò khía cạnh không phải là chức năng của đô vật Thí dụ, nễm hoặc ngửi đô vật, xoay tròn bánh xe

en SONG PHO

Hoạt động và hứng thú hạn chế rõ rệt:

› Trẻ rỗi loạn tự kỷ thường khó chịu đựng nỗi sự thay đồi

những thói quen thường ngày

› Trẻ tỏ ra hứng thú với hành động lặp đi lặp lại như thu

lượm những sợi dây, nhớ những con số, nhắc đi nhắc lại những từ, những câu nhất định

>» Tre co khuynh hướng gắn bó với một số đồ vật _Cứng

hơn là vật mêm Trẻ thích một loại đồ vật nào đó về hình thức hơn là sự đặc biệt hoặc tầm quan trọng của đồ vật

và luôn giữ chúng bên mình

www.songphopsy.org

APPIED PSYCHOLOGY CENTER

Hoạt động và hứng thú hạn chế rõ rệt:

Trẻ có các vận động kỳ dị, rập khuôn như đi trên

đâu ngón chân, búng búng ngón tay, quay quay

người một cách thích thú, dê chịu

° Trẻ rất thích những đồ vật xoay tròn, thí dụ, xem rat

lâu cái quạt trần đang quay

Những đặc điềm kết hợp:

Vệ nhận thức:

› Trước đây Kanner cho rằng, trẻ RL tự kỷ có tiềm năng nhận

thức tôt,

` Ngày nay: Khoảng 75 — 80% trẻ tự kỷ có chậm phát triển tâm

thân, trong đó 30% nhẹ đên trung bình

45% nang dén rat nặng

› Trẻ có thiêu sót đáng kế trong các lập luận trừu tượng, những

thông tin khái niệm miệng, các kỹ năng tổng hợp thành một

hệ thông “Không có khả năng hình dung ra cái cây từ những Cái lá”

.„„ SONG PHO

Những đặc điềm kết hợp:

› Trong khi đó, trẻ có khả năng học vẹt, nhận thức được

từng phân riêng lẻ, cụ thể mà không đòi hỏi phải suy

luận tổng thê

` Trẻ tự ký không có khả năng suy luận, nhận ra ý nghĩ

và động cơ của người khác, do vậy không có khả năng

dự đoán hành vi của họ đề điều chỉnh cho phù hợp

› Chính điều này khiên trẻ thiêu sự nhân nhượng lẫn

nhau trong giao tiêp xã hội

www.songphopsy.org 3? > PSYCHOLOGY CENTER

Những đặc điềm kết hợp:

Một đặc diém khá đặc biệt là trẻ HLTK có khả năng đặc biệt ở một số lĩnh vực riêng lẻ Thí dụ:

› CÓ thể đọc những chữ và những con số phức tạp, tuy hiểu biết ý nghĩa về chúng rất kém

› Có thê học thuộc lòng các danh sách hoặc các thông tin

không quan trọng,

› Có thê tính toán lịch ngày thang,

› Có thể phát triển kỹ năng không gian — thị giác như

Những đặc điềm kết hợp:

Sự bất thường về hành vi vận động:

` Vận động bất thường đặc trưng của trẻ tự kỷ là những

vận động rập khuôn như đập đập tay, đụng đưa thân

thề, vặn vẹo ngón tay, vẫy vẫy trước mắt

` Lặp lại động tác của người khác và các vận động kỳ

quặc, thiêu mục đích khác

› Những rồi loạn vận động này thường ở 3 - 4 tuổi, í† gặp

ở tuổi lớn hơn và vị thành niền

www.songphopsy.org

APPIED PSYCHOLOGY CENTER

Những đặc điềm kết hợp:

Những đáp ứng không bình thường với những kích thích cảm giác:

› Trẻ em RLTK có đặc trưng ở cả hai khía cạnh là tăng nhạy cam va

giảm nhạy cảm với kích thích cảm giác

› Trẻ có thê rat nhạy cảm với tiêng động, thí dụ, bịt tai lại khi nghe tiêng máy hút bụi hoặc tiêng chó sua

›` Những trẻ khác lại không nghe (như phớt lờ) với tiêng động lớn, nhưng lại bị lôi cuỗn bởi tiêng tích tắc yêu ớt của đồng hồ đeo tay hoặc âm thanh vò nhàu tờ giây

APPIEC

www.songphopsy.org

> PSYCHOLOGY CENTER

Những đặc điềm kết hợp:

` Một sô trẻ có thể sợ ánh sáng chói, nhưng sô khác

lại thích thú với kích thích ánh sáng như thích nhìn

đôi tượng tiên lên và lùi lại trước mắt chúng

› Có trẻ tăng nhạy cảm với cảm giác xúc giác như rất

thích sờ vào những thớ vải mịn, nhưng có trẻ lại giảm nhạy cảm với cảm giác xúc giác như không

biết đau Có khi trẻ không hề khóc trước chân

thương khá nặng

www.songphopsy.org

APPIED PSYCHOLOGY CENTER

Những đặc điềm kết hợp:

Những rồi loạn giấc ngủ và ăn uống:

Những rôi loạn về giấc ngủ và ăn uông có thê gây

phiên toái lớn cho gia đình trong suốt thời thơ âu của trẻ

› Trẻ tự ký thường vận động nhiêu trong khi ngủ và

thường thức giâc đêm trong thời gian dài

› Rôi loạn ăn uông liên quan đến việc trẻ ghét một số thức

an nhat định do vẻ nhịn bê ngoài, màu sắc hoặc mùi vị thức ăn

› Trẻ thường khăng khăng chỉ ăn một số ít loại thức ăn

nhất định và từ chỗi ăn món mới lạ

www.songphopsy.org

APPIED PSYCHOLOGY CENTER

Những đặc điềm kết hợp:

Rồi loạn cảm xúc:

` Điều phô biên ở trẻ tự kỷ là khó chuyên đội cảm xúc và

biểu lộ cảm xúc không phù hợp với tình huồng xã hội

› Một số trẻ biểu hiện thay đổi khí sắc một cách đột ngột

và cười, khóc, hoặc cười một mình không có lý do rõ

ràng

› Trẻ lớn hơn có thể biêu hiện lo âu hoặc trầm cảm

www.songphopsy.org

Những đặc điềm kết hợp:

Hành vi tự gây tốn thương và công kích người khác:

› Căn bàn tay hay cổ tay mình đến chảy máu và thành chai sẹo

› Tự véo da, kéo tai, đâm ngực hoặc tự đánh mình

› Đặc biệt ở trẻ kèm chậm PTTT, trẻ tự đập dau

› Trẻ thường biểu hiện tính khí giận dữ, đặc biệt khi phản ứng VỚI những điều yêu câu trẻ phải tuân theo, thay đổi thói quen hoặc các sự kiện chúng không mong đợi khác

` Do thiêu nhận thức, không có khả năng giao tiêp hoặc hoàn toàn thất vọng có thể thúc đây cơn công kích bột phái

>» Những trẻ nhẹ hơn có thê biễu hiện hành vi chỗng đối xã hội

www.songphopsy.org

APPIED PSYCHOLOGY CENTER

Những đặc điềm kết hợp:

Rồi loạn co giật:

› Động kinh xảy ra trong khoảng 10 — 35% trẻ rỗi loạn

tự kỷ Cơn co giật có thể xảy ra ở tật cả các lứa

tuổi, nhưng nhiều nhất ở tuôi thơ âu sớm và tuôi vị

thành niên Cơn khởi phát liên quan đến tình trạng

bệnh xâu hơn

Những đặc điềm cơ thể:

› Trẻ tự kỷ có tỷ lệ cao hơn về dị tật tai

APPIED PSYCHOLOGY CENTER

Nguyên nhân:

Các lý thuyết về tâm lý xã hội:

› Qua N.cứu nguyên gốc của Kanner: phát sinh do các

yêu tố cảm xúc, khiên người ta kết luận rang chung

bệnh gây ra do một người mẹ “tu lạnh”, người không

đáp ứng nhu cầu cảm xúc của trẻ em

» Tac gia Bruno Bettelheim đã dé nghị liệu pháp tâm lý sâu cho mẹ và con, hoặc đôi khi phải di chuyên trẻ em

khỏi gia đình để cô gắng chữa trị cho trẻ

Tuy nhiên, không có bằng chứng cho thây cỗ gắng như vậy là có hiệu quả Những nghiên cứu trước đây

đã khiên những người mẹ bị chân thương tâm lý vi bị trách cứ và đồ lỗi cho tình trạng con cái của họ

www.songphopsy.org

APPIED PSYCHOLOGY CENTER

Nguyen nhan:

Cac ly thuyét sinh hoc:

` Hiện tại có một sự nhất trí rằng rỗi loạn tự kỷ là một

hội chứng hành vi được gây ra bởi một hoặc nhiêu yêu tô đang hoạt động trong hệ thần kinh trung ương

` Tuy nhiên, sự bắt thường sinh học nên tảng của rồi

loạn tự ký chưa được biêt

www.songphopsy.org

APPIED PSYCHOLOGY CENTER

Nguyen nhan:

Các yếu tô gene:

` Ấn tượng trước đây là các yêu tô di truyền không

có vai trò trong bệnh sinh tự ký

` Ngày nay, vai trò của yêu tô gene trong tự kỷ đang

ngày càng thây rõ hơn

` Tuy nhiên, mô hình đặc hiệu của di truyền còn chưa

rõ

www.songphopsy.org

APPIED PSYCHOLOGY CENTER

Nguyên nhân:

Các yếu tô chu sinh:

` Một số nghiên cứu đã chỉ ra tỷ lệ tăng lên của những biên chứng trước khi sinh, khi sinh và mới

sinh trong rỗi loạn tự kỷ

` Nhiều quan sát thây rằng có một cái gì đó không bình thường ghi nhận ở trẻ lúc sinh, điều này phản ánh hoạt động của các yêu tô gen và chu sinh

» Gene tác động với yêu tô sinh sản, tạo ra triệu

chứng tự ký

www.songphopsy.org

APPIED PSYCHOLOGY CENTER

ROI LOAN ASPERGER:

Dinh nghia:

` Rồi loạn Asperger được đặc trưng bởi sự suy giảm môi

tương tác xã hội, có hành vi và sự hứng thú hạn chê như trong rôi loạn tự ký, nhưng tiên trình phát triên sớm

của nó nỗi bật là khác với tự kỷ ở một số điểm sau:

1 Thiễêu một sự chậm trễ đáng kê nào đó về nói hoặc

tiếp thụ ngôn ngữ, vê phát triển nhận thức, về những

kỹ năng tự giúp đỡ bản thân, hoặc sự nghi ngờ về môi

2 Tat ca sw hap dan va hteng thu bi han ché nang

và sự vụng vê trong vận động là điên hình của rôi

loöạn này, nhưng không đòi hỏi cho chân đoán

› Rối loạn được Asperger (Áo) mô tả năm 1944 Rối

loạn này cũng có tên gọi khác là nhân cách tự ky,

rồi nhiễu dạng phân liệt của tuôi trẻ em

› Đó là một mâu tự kỷ nhẹ, trung gian giữa tự kỷ và

bình thường Khởi phát sau năm tuôi thứ hai

APPIED PSYCHOLOGY CENTER

Dac diém lam sang:

Trong suy giảm về mồi tương tác xã hội:

› Trẻ rồi loạn Asperger thây bản thân chúng có sự cô

lập với xã hội, nhưng chúng không thường xuyên thoái lui trong tiêp xúc với người khác

> Thi dụ, chúng có thê tham gia nói chuyện với người đôi thoại, thường là người lớn

› Cuộc hội thoại thường một chiêu, đặc trưng là trẻ

nói hơi dài không dứt, nói về sự ưa thích và chủ đề không thông thường mà rất hạn hẹp

www.songphopsy.org

APPIED PSYCHOLOGY CENTER

Trong suy giảm vê môi tương tác xã hội:

°ồ Trẻ không nhạy cảm với những cảm nhận và ý định

của người khác Thí dụ, người đôi thoại tỏ ra buôn

tẻ, muôn bỏ đi Trẻ cũng thiêu quan tâm đến những biêu lộ cảm xúc của người khác

¢ Trẻ có trực giác kém, thích nghi kém, cùng với việc

dưa trên những nghi thức hành vi va qui ước xã hội

cứng nhắc tạo ân tượng trẻ là ngây tho, kha khao

vê xã hội và cứng nhắc về hành vi

www.songphopsy.org

APPIED PSYCHOLOGY CENTER

› Mặc dù sự chuyên điệu và chuyên giọng không

cứng nhắc và đơn điệu như trẻ rồi loạn tự kỷ, nhưng

ít quan tâm tới sự phái biểu bày tỏ thái độ khi giao

tiếp Thí dụ như ngữ điệu khi khẳng định, khi phủ

định, khi khôi hài, hóm hỉnh

www.songphopsy.org

APPIED PSYCHOLOGY CENTER

Vé giao tiép:

° Nhịp điệu ngôn ngữ không bình thường như quá

nhanh hoặc thiêu trôi chảy, dẫn từng tiêng

° Không có sự điêu chỉnh cường độ, như nói rất to với

người đang đứng nói chuyện với sát bên mình, khi

cân nói khẽ ở thư viện hoặc khi cân nói to ở chỗn

đồng người

www.songphopsy.org