BÁO cáo vấn đề PHÁT TRIỂN KINH tế xã hội

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC HUẾ TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC NGUYỄN HOÀNG PHƯỚC TUYÊN VẤN ĐỀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA DÂN TỘC CƠTU Ở TỈNH QUẢNG NAM HIỆN NAY TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC CHUYÊN NGÀNH: TRIẾT HỌC MÃ NGÀNH: 60.22.80 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS TS. ĐOÀN ĐỨC HIẾU Huế, 2010 MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Văn hóa là nền tảng sinh hoạt tinh thần của con người trong xã hội, phản ánh trình độ phát triển của mỗi cộng đồng, mỗi dân tộc. Đất nước ta đang trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, với xu thế hội nhập và quốc tế hóa ngày càng cao. Bên cạnh những thay đổi, chuyển biến về mặt kinh tế nói chung, xã hội đã đặt ra cho lĩnh vực văn hóa nhiều vấn đề mới. Đặc biệt là những vấn đề nảy sinh do sự thay đổi của cơ cấu kinh tế, kết cấu xã hội và sự biến đổi của cơ chế quản lý. Bên cạnh đó còn có những vấn đề văn hóa nảy sinh từ quá trình đô thị hóa gắn liền với tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Mặt khác, trình độ dân trí được nâng cao cũng làm cho nhu cầu hưởng thụ văn hóa gia tăng về quy mô và chất lượng. Sự chuyển tiếp thế hệ còn đặt ra vấn đề bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống sao cho đảm bảo được sự phát triển bền vững của đất nước. Về nguyên tắc, muốn xây dựng được một nền văn hóa tiên tiến, có hệ giá trị đa dạng và ngày càng phong phú thì mỗi dân tộc vừa phải tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của mình, vừa phải sử dụng những thành quả kinh tế, chính trị, giáo dục và đặc biệt là những thành quả của khoa học công nghệ hiện đại cho việc đẩy mạnh sáng tạo các giá trị văn hóa mới. Bởi vì chỉ có một nền văn hóa tiên tiến mang bản sắc dân tộc, mới đảm bảo cho một quốc gia có sự phát triển bền vững. Lịch sử văn hóa dân tộc Cơtu là một bộ phận, góp phần làm phong phú thêm kho tàng văn hóa Việt Nam. Với số dân đứng thứ hai sau người Kinh ở Quảng Nam, cộng đồng dân tộc Cơtu có từ lâu đời với đời sống tâm linh phong phú đã hình thành nền văn hóa chứa đựng những giá trị nhân văn sâu sắc. Song những giá trị truyền thống của dân tộc này có nguy cơ mai một do chịu sự tác động bởi những mặt trái của nền kinh tế thị trường, những hạn chế của việc thực hiện chính sách định cư, quy hoạch phát triển kinh tế… Vì vậy, việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc Cơtu là nhiệm vụ cấp thiết nhằm góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc trong giai đoạn hiện nay. Trên cơ sở lý luận chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và được chỉ đạo bởi đường lối văn hóa của Đảng Cộng sản Việt Nam, việc phát huy giá trị văn hóa dân tộc Cơtu đang là một trong những vấn đề thu hút sự quan tâm của tổ chức Đảng, chính quyền và nhân dân Quảng Nam. Với nhận thức bước đầu như trên, chúng tôi chọn “Vấn đề phát huy giá trị văn hóa dân tộc Cơtu ở tỉnh Quảng Nam hiện nay” làm đề tài luận văn của mình. 2. Tình hình nghiên cứu đề tài Cùng với việc tham gia Thập kỷ quốc tế về văn hóa trong phát triển (19871996) và chủ trương bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa do UNESCO (Tổ chức văn hóa thế giới) phát động, Đảng ta xác định: “văn hóa là nền tảng tinh thần xã hội, văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển kinh tế xã hội”. Trên cơ sở chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan niệm mới về văn hóa của phương Tây mà điểm cốt lõi là đề cao nhân tố văn hóa trong phát triển, phát huy những giá trị văn hóa, coi trọng việc bảo vệ bản sắc dân tộc, đã có nhiều công trình nghiên cứu về văn hóa; trong số đó, có những công trình tiêu biểu sau đây: Trong cuốn sách Quan điểm của chủ nghĩa Mác Lênin về văn hóa do Phạm Duy Đức chủ biên (Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, năm 2008), các tác giả đã bàn luận quan điểm của các nhà triết học mácxít về xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa và một số lĩnh vực cơ bản như văn hóa chính trị, vấn đề xây dựng con người, đạo đức, lối sống, tín ngưỡng… Trong cuốn Giá trị truyền thống trước những thách thức của toàn cầu hóa (Nxb Chính trị Quốc gia, Hà nội, năm 2002), các tác giả Nguyễn Trọng Chuẩn và Nguyễn Văn Huyên đã phân tích về thực chất của toàn cầu hoá nhìn từ góc độ triết học, giá trị học, quan hệ của toàn cầu hoá với việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, những giải pháp và dự báo về vị trí, vai trò, khả năng của giá trị truyền thống trong sự phát triển nền văn hoá nước ta hiện nay. Tác giả Nguyễn Huy Hoàng trong cuốn Mấy vấn đề triết học văn hóa (Nxb Văn hóa Thông tin, Hà Nội, năm 2002), đã xem xét văn hóa trong sự phát triển của tri thức triết học từ góc độ lịch sử đến góc độ phương pháp luận để trên cơ sở đó suy ngẫm về một số vấn đề cấp bách đối với thực tiễn cuộc sống và văn hóa hôm nay. Tác giả Nguyễn Khoa Điềm trong cuốn Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc (Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, năm 2001), đã tiếp cận những yếu tố cấu thành nền văn hóa, những tiền đề lý luận và thực tiễn hoạt động văn hóa do Đảng ta lãnh đạo để nêu những nét chính về tính tiên tiến của nền văn hóa mà nhân dân ta đang xây dựng, về bản sắc văn hóa dân tộc, qua đó đề xuất một số biện pháp cơ bản và kiến nghị để xây dựng, phát triển văn hóa. Trong cuốn Cơ sở triết học của văn hóa nghệ thuật Việt Nam do Đỗ Huy chủ biên (Nxb Văn hóa Thông tin, Hà Nội, năm 2002), các tác giả đề cập đến những khía cạnh phương pháp luận cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh liên quan mật thiết đến nền tảng tư tưởng và tư duy triết học của sự phát triển văn hóa nghệ thuật nói chung, sự phát triển của các mô thức văn hóa nghệ thuật Việt Nam nói riêng. Nghiên cứu về văn hóa dân tộc Cơtu, cũng có nhiều công trình với nhiều tác phẩm, dẫn liệu mà chủ yếu là điều tra, truy tìm và giới thiệu những giá trị văn hóa ở dạng vật thể, phi vật thể; trong đó tiêu biểu, gồm có: Trong cuốn sách đầu tiên ở Việt Nam viết về văn hóa dân tộc Cơtu là Tìm hiểu văn hóa Katu (Nxb Thuận Hóa, năm 2002), tác giả Tạ Đức đã nêu những vấn đề và cách lý giải những khía cạnh đời sống văn hóa của dân tộc Katu (cách gọi tộc danh của tác giả), qua đó người đọc có thể tiếp cận những giá trị và các tập tục lạc hậu của người Cơtu ở Quảng Nam. Trong cuốn Nhà Gươl của người Cơtu (Nxb Văn hóa Dân tộc, Hà Nội, năm 2006), tác giả Đinh Hồng Hải bằng việc mô tả kiến trúc Gươl và các lễ hội văn hóa của người Cơtu, đã chỉ ra những khía cạnh đời sống tinh thần của người Cơtu ở Quảng Nam. Tác giả Lưu Hùng trong cuốn Góp phần tìm hiểu văn hóa Cơtu (Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, năm 2006), đã giới thiệu những nét chính của văn hóa dân tộc Cơtu, những giá trị tín ngưỡng và tập tục lạc hậu diễn ra trong đời sống của người Cơtu ở Quảng Nam. Viết về chính bản thân mình cùng với những nét đặc trưng của dân tộc mình, tác giả Bh’riu Liếc trong cuốn Văn hóa người Cơtu (Nxb Đà Nẵng, năm 2009), đã trình bày một cách sinh động về tộc danh, phạm vi cư trú, tính cách con người cùng với những phong tục, tập quán và các lễ hội cổ truyền của người Cơtu ở Quảng Nam. Trong công trình nghiên cứu của tác giả Ng

ĐẠI HỌC HUẾ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC

NGUYỄN HOÀNG PHƯỚC TUYÊN

VẤN ĐỀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA DÂN TỘC CƠTU Ở TỈNH QUẢNG NAM

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Văn hóa là nền tảng sinh hoạt tinh thần của con ngườitrong xã hội, phản ánh trình độ phát triển của mỗi cộng đồng, mỗidân tộc Đất nước ta đang trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đạihóa, với xu thế hội nhập và quốc tế hóa ngày càng cao Bên cạnhnhững thay đổi, chuyển biến về mặt kinh tế nói chung, xã hội đãđặt ra cho lĩnh vực văn hóa nhiều vấn đề mới Đặc biệt là nhữngvấn đề nảy sinh do sự thay đổi của cơ cấu kinh tế, kết cấu xã hội

và sự biến đổi của cơ chế quản lý Bên cạnh đó còn có những vấn

đề văn hóa nảy sinh từ quá trình đô thị hóa gắn liền với tiến trìnhcông nghiệp hóa, hiện đại hóa Mặt khác, trình độ dân trí đượcnâng cao cũng làm cho nhu cầu hưởng thụ văn hóa gia tăng vềquy mô và chất lượng Sự chuyển tiếp thế hệ còn đặt ra vấn đềbảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống sao cho đảmbảo được sự phát triển bền vững của đất nước

Về nguyên tắc, muốn xây dựng được một nền văn hóatiên tiến, có hệ giá trị đa dạng và ngày càng phong phú thì mỗidân tộc vừa phải tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, bảo tồn vàphát huy các giá trị văn hóa truyền thống của mình, vừa phải sửdụng những thành quả kinh tế, chính trị, giáo dục và đặc biệt lànhững thành quả của khoa học- công nghệ hiện đại cho việc đẩymạnh sáng tạo các giá trị văn hóa mới Bởi vì chỉ có một nền vănhóa tiên tiến mang bản sắc dân tộc, mới đảm bảo cho một quốcgia có sự phát triển bền vững

Lịch sử văn hóa dân tộc Cơtu là một bộ phận, góp phầnlàm phong phú thêm kho tàng văn hóa Việt Nam Với số dânđứng thứ hai sau người Kinh ở Quảng Nam, cộng đồng dân tộcCơtu có từ lâu đời với đời sống tâm linh phong phú đã hình thànhnền văn hóa chứa đựng những giá trị nhân văn sâu sắc Songnhững giá trị truyền thống của dân tộc này có nguy cơ mai một dochịu sự tác động bởi những mặt trái của nền kinh tế thị trường,những hạn chế của việc thực hiện chính sách định cư, quy hoạchphát triển kinh tế… Vì vậy, việc bảo tồn và phát huy giá trị vănhóa dân tộc Cơtu là nhiệm vụ cấp thiết nhằm góp phần giữ gìnbản sắc văn hóa dân tộc trong giai đoạn hiện nay.

Trên cơ sở lý luận chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng HồChí Minh và được chỉ đạo bởi đường lối văn hóa của Đảng Cộngsản Việt Nam, việc phát huy giá trị văn hóa dân tộc Cơtu đang làmột trong những vấn đề thu hút sự quan tâm của tổ chức Đảng,chính quyền và nhân dân Quảng Nam Với nhận thức bước đầu

như trên, chúng tôi chọn “Vấn đề phát huy giá trị văn hóa dân tộc Cơtu ở tỉnh Quảng Nam hiện nay” làm đề tài luận văn của mình.

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Cùng với việc tham gia Thập kỷ quốc tế về văn hóa trong phát triển (1987-1996) và chủ trương bảo tồn, phát huy giá trị văn

hóa do UNESCO (Tổ chức văn hóa thế giới) phát động, Đảng taxác định: “văn hóa là nền tảng tinh thần xã hội, văn hóa vừa làmục tiêu, vừa là động lực phát triển kinh tế- xã hội” Trên cơ sởchủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan niệmmới về văn hóa của phương Tây mà điểm cốt lõi là đề cao nhân tốvăn hóa trong phát triển, phát huy những giá trị văn hóa, coi trọng

việc bảo vệ bản sắc dân tộc, đã có nhiều công trình nghiên cứu vềvăn hóa; trong số đó, có những công trình tiêu biểu sau đây:

Trong cuốn sách Quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin

về văn hóa do Phạm Duy Đức chủ biên (Nxb Chính trị Quốc gia,

Hà Nội, năm 2008), các tác giả đã bàn luận quan điểm của cácnhà triết học mácxít về xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa vàmột số lĩnh vực cơ bản như văn hóa chính trị, vấn đề xây dựngcon người, đạo đức, lối sống, tín ngưỡng…

Trong cuốn Giá trị truyền thống trước những thách thức của toàn cầu hóa (Nxb Chính trị Quốc gia, Hà nội, năm 2002),

các tác giả Nguyễn Trọng Chuẩn và Nguyễn Văn Huyên đã phântích về thực chất của toàn cầu hoá nhìn từ góc độ triết học, giá trịhọc, quan hệ của toàn cầu hoá với việc giữ gìn và phát huy cácgiá trị văn hóa truyền thống, những giải pháp và dự báo về vị trí,vai trò, khả năng của giá trị truyền thống trong sự phát triển nềnvăn hoá nước ta hiện nay

Tác giả Nguyễn Huy Hoàng trong cuốn Mấy vấn đề triết học văn hóa (Nxb Văn hóa Thông tin, Hà Nội, năm 2002), đã

xem xét văn hóa trong sự phát triển của tri thức triết học từ góc độlịch sử đến góc độ phương pháp luận để trên cơ sở đó suy ngẫm

về một số vấn đề cấp bách đối với thực tiễn cuộc sống và văn hóahôm nay

Tác giả Nguyễn Khoa Điềm trong cuốn Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc

(Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, năm 2001), đã tiếp cận nhữngyếu tố cấu thành nền văn hóa, những tiền đề lý luận và thực tiễnhoạt động văn hóa do Đảng ta lãnh đạo để nêu những nét chính vềtính tiên tiến của nền văn hóa mà nhân dân ta đang xây dựng, về

bản sắc văn hóa dân tộc, qua đó đề xuất một số biện pháp cơ bản

và kiến nghị để xây dựng, phát triển văn hóa

Trong cuốn Cơ sở triết học của văn hóa nghệ thuật Việt Nam do Đỗ Huy chủ biên (Nxb Văn hóa Thông tin, Hà Nội, năm

2002), các tác giả đề cập đến những khía cạnh phương pháp luận

cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh liênquan mật thiết đến nền tảng tư tưởng và tư duy triết học của sựphát triển văn hóa nghệ thuật nói chung, sự phát triển của các môthức văn hóa nghệ thuật Việt Nam nói riêng

Nghiên cứu về văn hóa dân tộc Cơtu, cũng có nhiều côngtrình với nhiều tác phẩm, dẫn liệu mà chủ yếu là điều tra, truy tìm

và giới thiệu những giá trị văn hóa ở dạng vật thể, phi vật thể;trong đó tiêu biểu, gồm có:

Trong cuốn sách đầu tiên ở Việt Nam viết về văn hóa dân

tộc Cơtu là Tìm hiểu văn hóa Katu (Nxb Thuận Hóa, năm 2002),

tác giả Tạ Đức đã nêu những vấn đề và cách lý giải những khíacạnh đời sống văn hóa của dân tộc Katu (cách gọi tộc danh củatác giả), qua đó người đọc có thể tiếp cận những giá trị và các tậptục lạc hậu của người Cơtu ở Quảng Nam

Trong cuốn Nhà Gươl của người Cơtu (Nxb Văn hóa Dân

tộc, Hà Nội, năm 2006), tác giả Đinh Hồng Hải bằng việc mô tảkiến trúc Gươl và các lễ hội văn hóa của người Cơtu, đã chỉ ranhững khía cạnh đời sống tinh thần của người Cơtu ở QuảngNam

Tác giả Lưu Hùng trong cuốn Góp phần tìm hiểu văn hóa Cơtu (Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, năm 2006), đã giới thiệu

những nét chính của văn hóa dân tộc Cơtu, những giá trị tín

ngưỡng và tập tục lạc hậu diễn ra trong đời sống của người Cơtu

ở Quảng Nam

Viết về chính bản thân mình cùng với những nét đặc

trưng của dân tộc mình, tác giả Bh’riu Liếc trong cuốn Văn hóa người Cơtu (Nxb Đà Nẵng, năm 2009), đã trình bày một cách

sinh động về tộc danh, phạm vi cư trú, tính cách con người cùngvới những phong tục, tập quán và các lễ hội cổ truyền của ngườiCơtu ở Quảng Nam

Trong công trình nghiên cứu của tác giả Nguyễn Hữu

Thông, cuốn Katu- kẻ sống đầu nguồn nước (Nxb Thuận Hóa,

năm 2005), đã lý giải về nguồn gốc hình thành tộc người, phạm vi

cư trú và tộc danh của người Cơtu, đồng thời tác giả cũng nêumột số phong tục, tập quán, lễ hội của dân tộc này

Cuốn tư liệu Người Cơtu ở Việt Nam (Nxb Thông tấn, Hà Nội, năm 2009) của Trần Tấn Vịnh đã ghi lại bằng hình ảnh, miêu

tả văn hóa người Cơtu ở Quảng Nam trong cuộc sống hằng ngày

và các sinh hoạt lễ hội

Có thể khẳng định, cho đến nay chưa có công trình nàoxuất bản và công bố mà trùng với hướng tiếp cận và nội dung đềtài “Vấn đề phát huy giá trị văn hóa dân tộc Cơtu ở tỉnh QuảngNam hiện nay” Điểm mới của đề tài ở chỗ, vận dụng quan điểmchủ nghĩa Mác- Lênin về văn hóa vào việc tiếp cận giá trị văn hóadân tộc Cơtu ở Quảng Nam và nêu giải pháp phát huy giá trị đótrong giai đoạn hiện nay

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

Mục đích của đề tài

Từ quan điểm triết học Mác- Lênin về văn hóa và vai tròcủa văn hóa, làm rõ những giá trị và đề xuất các giải pháp nhằmphát huy giá trị văn hóa dân tộc Cơtu ở tỉnh Quảng Nam hiện nay

Nhiệm vụ của đề tài

Phân tích quan điểm triết học Mác- Lênin về khái niệm,bản chất, cấu trúc, chức năng và giá trị của văn hóa

Phân tích những giá trị văn hóa dân tộc Cơtu ở QuảngNam và đề xuất giải pháp phát huy những giá trị đó trong giaiđoạn hiện nay

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của đề tài

Cơ sở lý luận của đề tài là quan điểm triết học

Mác-Lênin về văn hóa và vai trò của văn hóa

Phương pháp nghiên cứu của đề tài là kết hợp vận dụng

những nguyên tắc của phép biện chứng duy vật với các phươngpháp như thống nhất giữa logic và lịch sử, phân tích và tổng hợp,trừu tượng hóa và khái quát hóa, so sánh, điều tra xã hội học đểtrình bày nội dung

5 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

Khảo sát đời sống văn hóa dân tộc Cơtu ở tỉnh QuảngNam hiện nay, thông qua một số tư liệu, tài liệu nghiên cứu vềvấn đề trên

6 Đóng góp của luận văn

Luận văn góp phần làm rõ những giá trị văn hóa của dântộc Cơtu ở tỉnh Quảng Nam và đề xuất giải pháp phát huy nhữnggiá trị đó trong giai đoạn xã hội hiện nay

Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho nghiên cứuthuộc lĩnh vực khoa học xã hội- nhân văn, nhất là những nghiêncứu về văn hóa, góp phần tích cực cho việc tìm kiếm các giảipháp bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống ở QuảngNam

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo,Luận văn có 2 chương (5 tiết)

Chương 1

QUAN ĐIỂM CỦA TRIẾT HỌC MÁC- LÊNIN VỀ VĂN HÓA

1.1 Khái niệm và bản chất của văn hóa

1.1.1 Khái niệm văn hóa

Con người đã sáng tạo ra “giới tự nhiên thứ hai” bằng laođộng, hoạt động thực tiễn của mình Ngay từ buổi bình minh củanhân loại, con người đã thực hành văn hóa trong đời sống

Khái niệm văn hóa thời cổ đại ở Trung Quốc được hiểu là

sự biến cải, biến đổi, bồi đắp cho đẹp ra Còn trong xã hộiPhương Tây khái niệm văn hóa dùng để nói đến lĩnh vực của hiệnthực, lĩnh vực hoạt động của con người như một chủ thể tự do vàsáng tạo

C Mác và Ph Ăng- ghen xem văn hóa là một dạng hoạtđộng người và những thành tố văn hóa thuộc về ý thức xã hội, bịquy định bởi tồn tại xã hội Lênin cho rằng, văn hóa là kết quảsáng tạo của tất cả các hoạt động của con người Các nhà mácxítcũng xem văn hóa là nền tảng sâu xa quy định sự phát triển củađời sống xã hội

Có thể tiếp cận văn hóa từ hai phương diện: phương diệnhoạt động và phương diện giá trị Theo quan điểm triết học Mác-Lênin, văn hóa là những giá trị vật chất và tinh thần của conngười, biểu thị trình độ phát triển lịch sử nhất định của một xãhội, thể hiện sự sáng tạo của con người trong quá trình hoạt độngthực tiễn và được đúc kết thành hệ giá trị và chuẩn mực xã hộilàm nên bản sắc của một dân tộc, một cộng đồng xã hội mà nó có

khả năng chi phối toàn bộ đời sống tâm lý và hoạt động của conngười trong cộng đồng ấy

1.1.2 Bản chất của văn hóa

Hoạt động của con người đã sản xuất ra đời sống vật chất

và tinh thần của mình, làm nên những giá trị, chuẩn mực trong xãhội

Bản chất của văn hóa là hoạt động sáng tạo ra những giátrị Biểu hiện: Văn hóa là sản phẩm của con người, phản ánh nănglực sáng tạo của con người; biểu hiện thái độ, hành vi của conngười trước hiện thực Văn hóa là phương thức hoạt động và địnhhướng hoạt động của con người

1.2 Cấu trúc, chức năng của văn hóa

1.2.1 Cấu trúc của văn hóa

Xét về hình thức tồn tại, văn hóa gồm văn hóa vật thể vàvăn hóa phi vật thể Về phương diện giá trị, văn hóa được biểuhiện dưới dạng văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần

Văn hóa tinh thần có cấu trúc gồm tri thức khoa học, tínngưỡng, tôn giáo, giá trị đạo đức, yếu tố văn hóa truyền thống, giátrị văn hóa thẩm mỹ, lối sống, pháp luật, luật tục…

1.2.2 Chức năng của văn hóa

Văn hóa có nhiều chức năng: nhận thức, cải tạo tự nhiên

và xã hội; giáo dục; thẩm mỹ; điều tiết quan hệ xã hội; dự báo

Chức năng nhận thức, cải tạo tự nhiên và xã hội giúp conngười nhận thức và hành động theo đúng quy luật của tự nhiên.Chức năng giáo dục là chức năng bao trùm và quan trọng nhấtcủa văn hóa, qua đó văn hóa định hướng nhân cách và hành độngthực tiễn Chức năng thẩm mỹ có tầm quan trọng đặc biệt, thúcđẩy con người vươn đến giá trị chân- thiện mỹ

1.3 Giá trị văn hóa và việc phát huy giá trị văn hóa

1.3.1 Giá trị văn hóa

Giá trị là một phạm trù triết học, chỉ những thành quả laođộng sáng tạo, là ý nghĩa của những hiện tượng vật chất hay tinhthần có khả năng thỏa mãn nhu cầu tích cực của con người và nhucầu phát triển xã hội, chứa đựng yếu tố nhận thức, tình cảm vàhành vi của chủ thể trong mối quan hệ với sự vật, hiện tượng

Giá trị văn hóa là cái hình thành trong quá trình vận độngcủa các cá nhân, nhóm và cộng đồng xã hội vươn tới thỏa mãnnhu cầu của mình theo chiều hướng tích cực, thể hiện thái độ,trách nhiệm và những quy tắc ứng xử của mỗi người trong quan

hệ của bản thân với gia đình, xã hội và thiên nhiên được cộngđồng thừa nhận, duy trì, bảo vệ và phát triển

Giá trị văn hóa mang tính lịch sử khách quan, tính phổbiến và có thể biến đổi theo trình độ phát triển của nhận thức vàchuẩn mực xã hội Các giá trị văn hóa biểu hiện trong mọi lĩnhvực của đời sống xã hội

Giá trị văn hóa của mỗi dân tộc như là cái phổ biến trongphạm vi mỗi cộng đồng dân tộc và là cái đặc trưng trong phạm vi

xã hội đa cộng đồng

1.3.2 Phát huy giá trị văn hóa

Phát huy giá trị văn hóa là hoạt động thực tiễn trên lĩnhvực văn hóa, góp phần thúc đẩy tiến bộ xã hội

Phát huy giá trị văn hóa là hoạt động có tính kế thừa, đểbảo tồn những giá trị và phát triển chúng trong điều kiện lịch sửmới Hoạt động này cần đặt văn hóa trong trong mối quan hệ vớiyếu tố đối lập, nhận diện mặt phản văn hóa, mặt đối lập với giá trị

để dần dần loại bỏ chúng khỏi tiến trình phát triển

Phát huy giá trị văn hóa phải đồng thời phát huy về mặt

tư tưởng và phải đặt văn hóa trong mối quan hệ với kinh tế

Kết luận chương 1

Văn hóa xét về mặt tinh thần là một trong những hình

thái ý thức xã hội, phản ánh trình độ phát triển của lịch sử nhấtđịnh của một xã hội hay cộng đồng dân cư Lịch sử của văn hóagắn liền với lịch sử tồn tại và phát triển của xã hội loài người Với

tư cách là sản phẩm sáng tạo của con người trong thực tiễn xã hộilịch sử của họ, văn hóa có khả năng chi phối toàn bộ đời sống tâm

lý, lối sống và phương thức hoạt động của con người trong xã hội

Với những chức năng giáo dục, thẩm mỹ, nhận thức vàcải tạo hiện thực bằng thực tiễn, văn hóa thúc đẩy sự tiến bộ xãhội, tác động tích cực đến sự phát triển và hoàn thiện bản chất conngười Ngày nay, trong xu thế đổi mới và hội nhập, văn hóa luônđược xem là động lực của sự phát triển, trong đó những giá trịvăn hóa truyền thống là nhân tố đảm bảo cho tính bền vững Vìvậy, việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống làđòi hỏi có tính nguyên tắc của sự nghiệp xây dựng và phát triểnđất nước ta hiện nay

Nhận thức tầm quan trọng của nhân tố văn hóa trong đờisống xã hội, việc nâng cao đời sống vật chất và tinh thần chonhân dân là vấn đề cần quan tâm hàng đầu của mỗi dân tộc ở mỗiđịa phương Để tạo sự thống nhất trong tính đa dạng về bản sắcvăn hóa, cần chú trọng đến việc phát huy giá trị văn hóa của mỗi

dân tộc Phát huy, trước hết phải bảo tồn, giữ gìn những giá trị vàtrên cơ sở đó kế thừa và phát triển lên tầm cao hơn.

Chương 2

VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM CỦA TRIẾT HỌC MÁC- LÊNIN

VỀ VĂN HÓA VÀO VIỆC PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA DÂN TỘC CƠTU Ở TỈNH QUẢNG NAM HIỆN NAY

2.1 Những giá trị văn hóa dân tộc Cơtu ở Quảng Nam

2.1.1 Điều kiện tự nhiên và lịch sử của dân tộc Cơtu

Miền núi Quảng Nam chiếm 81,27% diện tích tự nhiêntoàn tỉnh, với 6 huyện vùng cao, 03 huyện miền núi, là địa bànchiến lược quan trọng về chính trị, kinh tế, quốc phòng

Số dân trên 410.000 người, trong đó gần 56 ngàn ngườidân tộc Cơtu (xếp thứ 26 trong danh mục thành phần dân tộc ViệtNam) sinh sống bằng kinh tế nương rẫy là chủ yếu

Đặc điểm tự nhiên của vùng đất người Cơtu sinh sốngnằm trong khu vực tương đối thống nhất của điều kiện tự nhiênnối liền các tỉnh Quảng Trị, Quảng Bình, Thừa Thiên- Huế vớiTây Nguyên

Theo nhiều cứ liệu điều tra, dân tộc Cơtu là cư dân có mặttại bán đảo Đông Dương từ lâu đời, là chủ thể của vùng núiQuảng Nam với phân nhánh ngữ hệ “Cơtu- ít” của ngữ hệ MônKhơmer

2.1.2 Những nội dung cơ bản của văn hóa dân tộc Cơtu từ góc nhìn triết học

2.1.2.1 Văn hóa vật thể

Về phạm vi, cách thức cư trú của người Cơtu