Thiết kế bộ câu hỏi

 Câu hỏi phải thông tin rõ ràng về ý định nghiên cứu với người trả lời câu hỏi.. Phát triển và kiểm tra các câu hỏi chuyên biệt [1] Mục đích đầu tiên: Rút ngắn các câu hỏi sử dụng tron

Thiết kế bộ câu hỏi

Đỗ Văn Dũng

Bộ môn thống kê y học dovandzung@fphhcm.org

Bộ câu hỏi trong nghiên cứu lâm sàng

 Nhiều số liệu trong nghiên cứu lâm sàng được thu thập nhờ bộ câu hỏi hay phỏng vấn

 Giá trị của kết quả nghiên cứu phụ thuộc vào chất lượng

bô câu hỏi

 Bộ câu hỏi thiết kế kém sẽ tạo ra chất lượng số liệu kém

 Cần hiẻu biết về những khuyết điểm của bộ câu hỏi

 Mục tiêu bài giảng:

 Mô tả thành phần của bộ câu hỏi tốt

 Phác họa các bước trong phát triển bộ câu hỏi

3

 Cần phát triển tập hợp các câu hỏi nhằm thu được

thông tin có giá trị thống kê từ các cá nhân.

 Khó khăn do một số lí do:

 Mỗi câu hỏi phải có được số đo lường có giá trị và tin cậy

 Câu hỏi phải thông tin rõ ràng về ý định nghiên cứu với người trả lời câu hỏi

 Câu hỏi phải được tập hợp thành một công cụ hợp lí, rõ ràng có trình tự tự nhiên và giúp người được phỏng vấn duy trì sự hứng thú để tiếp tục hợp tác

Thiết kế bộ câu hỏi [2]

 Phải bắt đầu sớm và dành nhiều thời gian.

 Làm bộ câu hỏi khó khăn và mất nhiều thời gian hơn dự tính

 Thời gian dành phát triển bộ câu hỏi ↔ Chất lượng bộ câu hỏi

 Các tiếp cận sai lầm:

 Bộ câu hỏi hoàn thành khi không còn thời gian

 Ba giai đoạn phát triển bộ câu hỏi:

 Lập kế hoạch ban đầu cho bộ câu hỏi

 Phát triển và kiểm tra các câu hỏi chuyên biệt

 Xây dựng công cụ thu thập số liệu hoàn chỉnh

câu hỏi

Lập kế hoạch ban đầu [1]

 Trước khi viết bất kì câu hỏi nào:

 Xác định câu hỏi nghiên cứu chính

 Vấn đề và mục tiêu nghiên cứu.

 Xây dựng danh sách các biến số

 Viết một cách chi tiết thông tin cần thu thập và khái niệm cần đo lường trong nghiên cứu.

 Liệt kê vai trò của các mục (thí dụ: biến số độc lập, phụ thuộc, gây nhiễu) trong việc trả lời câu hỏi nghiên cứu.

 Thu thập các phương pháp đo lường có sẵn

 Xem xét lại các điều tra có liên quan và công cụ thu thập số liệu có thể sử dụng các khái niệm tương tự.

 Tiết kiệm thời gian phát triển và cho phép so sánh các nghiên cứu các nếu phù hợp.*

* Lí tưởng nếu sử dụng công cụ có sẵn và không cải biên

Lập kế hoạch ban đầu [2]

 Xây dựng bản thảo *

 Bộ câu hỏi có thể hỏi về kiến thức, hành vi, thực hành,

thái độ, ý kiến và hỏi người trả lời đại diện cho người khác

 Kiến thức – Bộ y tế khuyến cáo phụ nữ khám thai bao nhiêu lần trong thai kì ?

 Ý kiến – Bà nghĩ phụ nữ có thai nên khám thai bao nhiêu lần trong thai kì?

 Hành vi – Trong lần có thai gần đây nhất, bà khám thai bao nhiêu lần?

 Đại diện – Khi vợ ông có thai, vợ ông đi khám thai bao nhiêu lần ?

*Will include more questions about the topic than will eventually be included in the final instrument

Phát triển và kiểm tra các câu

hỏi chuyên biệt

Phát triển và kiểm tra các câu hỏi chuyên biệt [1]

 Mục đích đầu tiên: Rút ngắn các câu hỏi sử dụng trong nghiên cứu.

 Câu hỏi không nhất thiết trả lời câu hỏin nghiên cứu chính

sẽ làm tăng công sức liên quan đến việc nhập liệu, làm sạch và phân tích số liệu

 Làm giảm chất lượng chung và năng suất của nghiên cứu.

 Mỗi mục trong bộ câu hỏi phải đóng góp có ý nghĩa vào ý định phân tích chung

 So sánh câu hỏi phác thảo vơi mục tiêu nghiên cứu để đảm bảo loại câu hỏi là phù hợp (thí dụ như hỏi về kiến thức)

được sử dụng cho một chủ đề nhất định.

 Tránh cám dỗ đưa vào các câu hỏi hay đo lường để ngộ nhỡ các câu hỏi này có thể cho các số liệu lí thú

Phát triển và kiểm tra các câu hỏi chuyên biệt [2]

 Mục tiêu thứ 2: Điều chỉnh lại bộ câu hỏi và kiểm tra với những nhiều đối tượng khác nhau.

 Chu trình lập lại của việc xem xét và điều chỉnh

 Điều chỉnh và làm sáng tỏ câu hỏi nghiên cứu.

 Tập trung vào khái niệm sử dụng trong nghiên cứu.

 Chỉ tiêu:

 Từ ngữ và khái niệm phải dễ hiểu và dễ sử dụng.

 Các gợi ý và thứ tự bộ câu hỏi phải giúp cho việc gợi nhớ lại.

 Thứ tự và định dạng các câu hỏi phải cân bằng và không sai lệch

Phát triển và kiểm tra các câu hỏi chuyên biệt [3]

 Từ ngữ và khái niệm phải dễ hiểu và dễ sử dụng.

 Trong sáng: sử dụng từ ngữ cụ thể và chuyên biệt

 “Bạn thường tập luyện ở mức độ nào?” vs “Trong một tuần điển hình, bạn dành bao nhiêu ngày để tập luyện ( td: đi bộ nhanh hay chơi thể thao)?”.

 Đơn giản: Ngắn gọn không dùng từ chuyên môn

 “Thuốc OTC” vs “Thuốc bạn có thể mua không cần toa bác sĩ”.

 Trung tính: Tránh những từ ám chỉ và định kiến

 “Trong tháng qua, có bao nhiêu ngày bạn uống rượu quá độ?” vs “Trong tháng qua, có bao nhiêu ngày bạn có uống rượu nhiều hơn 5 li chuẩn?”.

Phát triển và kiểm tra các câu hỏi chuyên biệt [4]

 Các gợi ý và thứ tự bộ câu hỏi phải giúp cho việc gợi

nhớ lại.

 Người trả lời phỏng vấn thường được yêu câu nhớ lại

thông tin có trong bộ nhớ

 Vấn đề: đề nghị nhớ lại quá nhiều thông tin hay đề nghị nhớ lại thông tin không có trong bộ nhớ.

 Các bước có thể giúp người trả lời tìm kiếm trong trí nhớ:

 Hỏi một loạt ngắn các câu hỏi liên quan.

 Cung cấp điểm chốt cho khung thời gian.*

• Mục đích: Để hỏi về khoảng thời gian gần đây ngắn nhất phản

ánh chính xác đặc điểm của thời kí có liên quan trong câu hỏi nghiên cứu

 “Trong 7 ngày qua, bạn đã uống bao nhiêu lon (chai) bia?”

 Giảm thiểu việc nhớ lại và hỏi trong thời gian gần nhất.

*See “Setting the Time Frame” section in Designing Clinical Research reference.

Phát triển và kiểm tra các câu hỏi chuyên biệt [5]

 Thứ tự và định dạng các câu hỏi phải cân bằng và

không sai lệch [a]

 Thông thường nhóm các câu hỏi với nhau trên cùng một chủ đề

 Việc nhóm lại sẽ tạo ra tác động bối cảnh.

• Xẩy ra khi 2 hay nhiều câu hỏi cùng liên quan đến một vấn đề

hay các vấn đề có liên quan chặt chẽ với nhau.

 Thứ tự trong nhóm sẽ tạo ra tác động thứ tự.

 Câu hỏi tổng quát thường rất nhạy cảm.

• Câu hỏi tổng quát rất rộng trong khung tham chiếu nên người

trả lời dễ sử dụng các bối cảnh từ câu hỏi khác trong việc lí giản.

Phát triển và kiểm tra các câu hỏi chuyên biệt [6]

 Thứ tự và định dạng các câu hỏi phải cân bằng và

 “Điều gì dưới đây ông nghĩ sẽ làm tăng khả năng một người

bị nhồi máu cơ tim nhiều nhất? (chọn một.)

[ ] Hút thuốc lá [ ] Béo phì [ ] Stress”

*Ưu và khuyết.

 Khi sử dụng câu hỏi với 1 câu trả lời, còn các câu trả lời không trùng lắp.

Phát triển và kiểm tra các câu hỏi chuyên biệt [8]

 Câu hỏi đóng.

 Khi câu hỏi đóng cho phép chọn nhiều hơn một câu trả

lời, hướng đẫn “chọn tất cả các câu trả lời phù hợp” là

chưa đúng

 Không khuyến khích người trả lời xem xét kĩ mỗi mục trả lời Các mục trả lời không được chọn hoặc là mục không phù hợp hay mục bị bỏ qua.

 Tốt hơn là hỏi người trả lời đánh dấu mỗi mục là “Có” hay

“Không”.

 “Những yếu tố nào sau đây làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim?

• Hút thuốc lá: [ ] Có [ ] Không [ ] Không biết

• Béo phì: [ ] Có [ ] Không [ ] Không biết

• Stress: [ ] Có [ ] Không [ ] Không biết”

Thang đo

 Thang đo Likert

 Xác định ý kiến hay thái độ

 Vi phân ngữ nghĩa (semantic differentials)

 Đo lường thái độ và niềm tin

 Ung thư là bệnh

Không đau | | | | | | đau trầm trọng, kéo dài, bất trị

 Câu hỏi hai nội dung.

 Câu hỏi sử dụng từ “hay” hoặc “và” có thể dẫn đến câu trả lời không phù hợp – mỗi câu hỏi chỉ chứa một khái niệm

 “Bạn dùng mỗi ngày bao nhiêu tách trà hay cà phê” thay bằng “Trong một ngày trung bình, bạn sử dụng bao nhiêu tách các loại nước uống dưới đây”

Cà phê: _ tách/ngày Trà: _ tách/ngày

 Giả định.

 Giả định không áp dụng cho người trả lời

 “Tôi cảm thấy tôi không thể quên đi nỗi buồn dù có sự

giúp đỡ của gia đình” giả định rằng người trả lời có gia

đình và có được giúp đỡ

Các sai lầm nên tránh[2]

 Câu hỏi và câu trả lời không phù hợp.

 “Trong tuần qua bạn có bị đau hay không?

[ ] Không bao giờ [ ] Ít khi

[ ] Thường xuyên [ ] Rất thường xuyên

 Ngữ pháp không phù hợp.

 Nên thay đổi “Trong tuần qua ông bị đau ở mức độ thường xuyên như thế nào?” Hay chuyển câu trả lời thành có/không.

 “Tôi đôi khi bị trầm cảm [ ] Đồng ý [ ] Không đồng ý”

 Câu hỏi về cường độ/tần suất với chọn lựa đồng ý/không đồng ý.

 Không đồng ý với mệnh đề này có nghĩa là người trả lời có thể bị trầm cảm thường xuyên hơn hay không trầm cảm.

 Để làm rõ ràng cần sử dụng câu hỏi về mức độ thường xuyên kết hợp với các lựa chọn trà lời về tần suất ( “không bao giờ”, “thỉnh thoảng”, “thường xuyên”).

Tóm tắt bước 1 và bước 2

 Bước 1:

 Xem lại câu hỏi nghiên cứu (mục tiêu nghiên cứu) để xác định BS phụ thuộc, BS độc lập, BS gây nhiễu

 Dựa trên các biến số, xây dựng các khái niệm cần đo lường

 Làm rõ các khái niệm là kiến thức, ý kiến, thái độ, hành vi hay đại diện

 Sử dụng định dạng (câu hỏi mở, đóng, thang đo VAS, likert) hợp lí

 Tránh câu hỏi 2 nội dung, câu hỏi gợi ý, trường hợp câu trả lời không phù hợp câu hỏi.

Xây dựng công cụ thu thập số

liệu hoàn chỉnh

 Mục tiêu: Lắp ghép các mục với nhau theo một cách có

ý nghĩa để toàn bộ bộ câu hỏi được thống nhất.

 Thứ tự các phần của bộ câu hỏi và thứ tự bộ câu hỏi

trong các phần

 Định dạng câu hỏi và câu trả lời

 Mô thức nhảy câu/ câu hỏi phân nhánh

 Phương thức thực hiện bộ câu hỏi

 Bộ câu hỏi tự điền, khảo sát qua điện thoại, phỏng vấn mặt đối mặt.

 Phương thức chuyển giao bộ câu hỏi

 Đưa bộ câu hỏi cho đối tượng trực tiếp hay qua mail, email hay qua Web site.

Định dạng [1]

 Sử dụng đoạn ngắn để mô tả mục đích của nghiên cứu

và số liệu sẽ được dùng thế nào.

 Cho thí dụ cách thức trả lời câu hỏi, sử dụng câu hỏi dễ trả lời.

 Đối với mỗi câu hỏi hay nhóm câu hỏi, nếu định dạng của

nó khác với các câu hỏi khác, cần hướng dẫn rõ cách trả lời

 Nhóm các câu hỏi liên quan các chủ đề chính với nhau

và giới thiệu chúng bằng tiêu đề hay mệnh đề ngắn

 Nếu các hướng dẫn liên quan các khung thời gian khác nhau, lập lại khung thời gian ở đầu mỗi nhóm câu

Định dạng [2]

 Cần định dạng gọn gàng với nhiều khoảng trống.

 Cách khoảng các mục trả lời đủ rộng để dễ dàng

khoanh tròn hay đánh dấu câu trả lời đúng mà không sợ

bị vô ý đánh nhầm vào các câu hỏi kề bên.

 Câu hỏi mở: khoảng trống của mỗi câu trả lời phải đủ

lớn để cho phép người trả lời viết một cách thoải mái với

cỡ chữ đủ lớn

 Câu hỏi đóng: xếp các câu trả lời thẳng đứng và đặt

trước đó ô trống hay ngoặc vuông hay chữ số để

khoanh tròn chứ không để trống

 Dùng chữ lớn (thí dụ font 13) và tương phản (chữ đen trên nền trắng).

30

 Bạn cần rất nhiều thời gian!

 Bộ câu hỏi tốt bắt nguồn từ các giả thuyết được khảo sát cẩn thận và thấu đáo

 Thảo luận vấn đề nghiên cứu với đồng nghiệp và chuyên gia là rất quan trọng trong phát triển bộ câu hỏi tốt

 Câu hỏi phải được xem xét, điều chỉnh và kiểm tra nhiều lần

 Đánh giá toàn bộ bộ câu hỏi là một bước quan trọng trong thiết kế bộ câu hỏi tốt