Kiến thức: - Giúp học sinh hiểu được cuộc đấu tranh giữa thiện và ác, ước mơ thiện thắng ác, tinh thần lạc quan và nhân đạo của nhân dân thể hiện trong truyện.. Kĩ năng: - Nâng cao khả n
Trang 1Trường THPT Bùi Thị Xuân Tuần thứ: Lớp 10 A7 Môn: Ngữ văn Tiết:
GVHD: Nguyễn Thị Phương
TTS: Nguyễn Thị Thoa
GIÁO ÁN GIẢNG DẠY TẤM CÁM (Truyện cổ tích)
1 Kiến thức:
- Giúp học sinh hiểu được cuộc đấu tranh giữa thiện và ác, ước mơ thiện
thắng ác, tinh thần lạc quan và nhân đạo của nhân dân thể hiện trong truyện
- Hiểu được đặc trưng của một truyện cổ tích thần kì
- Nắm được giá trị nghệ thuật của truyện Tấm Cám
2 Kĩ năng:
- Nâng cao khả năng nhận biết và phân tích nhân vật qua mâu thuẫn, xung
đột trong truyện cổ tích
3 Thái độ:
- Hình thành ở học sinh có được tình yêu đối với người lao động, củng cố
niềm tin vào chiến thắng của cái thiện, cái chính nghĩa trong cuộc sống
II PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN
1 Đối với giáo viên: Sách giáo khoa, sách giáo viên, tài liệu tham khảo, giáo
án
2 Đối với học sinh: Sách giáo khoa ngữ văn lớp 10, vở soạn.
III CÁCH THỨC TIẾN HÀNH
Giáo viên tổ chức lớp dạy kết hợp các phương pháp trao đổi thảo luận, trả lời câu hỏi, gợi tìm
IV TIẾN TRÌNH BÀI DẠY:
1 Ổn đinh lớp: (2 phút)
2 Kiểm tra bài cũ:(5 phút)
Trang 2- Sự việc, chi tiết tiêu biểu có tác dụng gì đối với câu chuyện?
- Để viết một bài văn tự sự ta cần phải làm gì?
3 Tiến trình bài dạy (70 phút)
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN VÀ
HỌC SINH.
NỘI DUNG
Hoạt động 1: Hướng dẫn học sinh
(HS) tìm hiểu phần tiểu dẫn ( 20
phút)
GV: Em hãy nêu đặc điểm của truyện
cổ tích? Truyện cổ tích được chia thành
mấy loại? là những loại nào?
HS: Trả lời câu hỏi
GV: Nhận xét, bổ sung và chốt lại (nhắc
học sinh gạch chân trong SGK)
GV: Nêu đặc trưng cuả truyện cổ tích
thần kì?
HS: Trả lời câu hỏi
GV: Nhận xét, bổ sung và chốt lại
GV: Truyện “Tấm Cám” thuộc thể loại
nào?
HS: Trả lời câu hỏi
GV: Nhận xét và chốt lại
GV: Truyện “Tấm Cám” có thể chia
thành mấy phần? nêu ý nghĩa từng
phần?
HS: Trả lời câu hỏi
GV: Chốt lại
I. TÌM HIỂU CHUNG
1. Truyện cổ tích
a. Đặc điểm
- Là tác phẩm tự sự dân gian mà cốt truyện và hình tượng được
hư cấu có chủ định, kể về số phận con người bình thường trong xã hội, thể hiện tinh thần nhân đạo và lạc quan của nhân dân lao động
b. Phân loại:
Truyện cổ tích được chia làm 3 loại:
+ Truyện cổ tích về loài vật + Truyện cổ tích thần kì + Truyện cổ tích sinh hoạt
2. Truyện “Tấm Cám”.
a. Thể loại.
- Truyện “Tấm Cám” thuộc loại
cổ tích thần kì
- Truyện cổ tích thần kì có đặc trưng là:
+ Có sự tham gia của yếu tố thần kì
+ Nhân vật chính là con người bình thường
+ Thể hiện ước mơ của nhân dân lao đọng về công bằng xã hội,
về phẩm chất và năng lực của con người
b. Bố cục:
Trang 3GV: Hãy tóm tắt cốt truyện theo các sự
việc tiêu biểu và thể hiện bằng sơ đồ
(chia thành 3 nhóm)
HS: Thảo luận và viết ra giấy
GV: Gọi một nhóm đứng lên trình bày
HS: Trình bày cả lớp lắng nghe và bổ
sung
GV: Dựa vào nội dung câu chuyện em
hãy cho biết chủ đề tác phẩm?
HS: Trả lời câu hỏi
GV: Nhận xét và chốt lại
+ Mở truyện: “từ đầu…không phải
làm việc nặng”
Giới thiệu hoàn cảnh, các nhân vật chính của truyện
+ Thân truyện : “Một hôm người dì
ghẻ…rước Tấm về cung”
Những thử thách mà Tấm phải trải qua để giành hạnh phúc
+ Kết truyện : “Phần còn lại”
Tấm trở lại làm người, sống hạnh phúc và trừng trị mẹ con Cám
3. Tóm tắt
- Cuộc đời đau khổ của tấm: mồ côi, sống với dì ghẻ cay nghiệt,
bị đày đọa
- Bụt giúp đỡ - Tấm vào cung – liên tục bị mẹ con Cám hãm hại
- Tấm đấu tranh giành quyền sống hạnh phúc ( chim vàng anh, cây xoan đào, khung cửi, quả thị)
- Tấm làm hoàng hậu sống hạnh phúc, mẹ con Cám chết bi thảm
4. Chủ đề:
Phản ánh cuộc đời và số phận bất hạnh của Tấm, cuộc đấu tranh không khoan nhượng để giành lấy hạnh phúc trong xã hội cũ
Trang 4Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh tìm
hiểu văn bản (50 phút).
GV: Chia lớp thành 4 nhóm, phát phiếu
học tập cho học sinh thảo luận.
HS: Hoàn thành bảng sau từ đó rút ra
bản chất của các nhân vật
HS: Thảo luận (15 phút)
HS: từng nhóm lên trình bày
GV: Nhận xét, bổ sung và chốt lại cho
học sinh ghi bài
Nhóm 1: Hoàn thành bảng và rút ra
nhận xét về hành động của các nhân
vât?
Nhóm 2: hoàn thành bảng và nhận xét
về hành động từ đó rút ra bản chất của
các nhân vật?
Nhóm 3: Theo em, bản chất của mâu
thuẫn giữa mẹ con Cám và Tấm là gì?
Đó là mâu thuẫn gia đình hay mâu
thuẫn mang tính chất xã hội?
Nhóm 4: Nêu cách giải quyết mâu
thuẫn của truyện Em có nhận xét gì
về cái kết của truyện?
II. ĐỌC-HIỂU VĂN BẢN
1. Mâu thuẫn giữa mẹ con Cám và Tấm
a.Diễn biễn của mâu thuẫn
Trước khi Tấm vào cung
Hành động của
mẹ con Cám
Thái độ, sự phản kháng của Tấm
Ăn trắng, mặc trơn, không phải làm việc, bắt Tấm làm việc vất vả
Cam chịu, chăm chỉ làm việc
Ra đồng bắt tép, Cám lừa trút hết tép, chiếm đoạt công lao và phần thưởng yếm đỏ
cướp đoạt về vật chất.
“Bưng mặt khóc huhu”
Gạt Tấm đi chăn trâu đồng xa
Tấm vâng lời
Giết bống làm thịt ăn
Cướp đoạt về tinh thần và vật chất
“òa lên khóc”
Lấy một đấu thóc trộn với một đấu gạo bắt Tấm nhặt riêng, không cho Tấm đi trẩy hội
Cướp đoạt về tinh thần
“ngồi khóc một mình”
Trang 5 Hành động càng ngày càng cay nghiệt, trắng trợn.
Phản kháng yếu đuối, thụ động, bất lực.
Sau khi Tấm vào cung
Hành động của
mẹ con Cám
Thái độ, sự phản kháng của Tấm
Chặt gốc cau giết Tấm, lấy quần áo của Tấm mặc cho Cám đưa vào cung dối vua
Tấm chết hóa thành chim vàng anh, nhắc nhở
Cám: “ phơi áo
chồng tao….rách
áo chồng tao”.
Bắt chim làm thịt ăn
Hóa thành hai cây xoan đào lá cây tỏa bóng mát che cho vua
Chặt hai cây xoan đào làm khung cửi
Lên tiếng đe dọa
Cám: “ …lấy
tranh chồng chị, chị khoét mắt ra”.
Đốt khung cửi đem tro đổ thật xa
Hóa thành quả thị tỏa hương thơm ngát
Thấy Tấm trắng lại xinh đẹp Cám muốn được như chị Tấm chỉ cách Cám làm theo ->
chết, mẹ Cám chết theo
Tấm trở lại thành người xinh đẹp hơn xưa, sống hạnh phúc bên vua
Càng ngày càng độc ác, tham lam.
Mức độ phản ứng từ thấp đến cao, ngày
Trang 6GV:( câu hỏi thêm) Tại sao từ khi Tấm
chết và bị hãm hại liên tục Tấm lại
không khóc và Bụt lại không xuất hiện?
điều đó nói lên ý nghĩa gì?
HS: Trả lời câu hỏi
GV: Chốt lại
càng quyết liệt hơn
- Bản chất của Tấm là một người hiền lành, chăm chỉ, chịu thương, chịu khó, chân thật, cả tin và đôn hậu.
- Mẹ con Cám là một bè độc
ác, tham lam, tàn nhẫn, mưu
mô, xảo quyệt.
b.Bản chất của mâu thuẫn Mâu thuẫn gia đình: Mẹ ghẻ
- con chồng.
- Tấm >< Cám (cùng cha khác mẹ)
- Tấm >< mẹ Cám (dì ghẻ - con chồng)
-> Mâu thuẫn gia đình xoay quanh vấn đề về quyền lợi vật chất và tinh thần giữa mẹ ghẻ
- con chồng và giữa hai chị
em cùng cha khác mẹ.
Mâu thuẫn xã hội: Thiện – ác
+ Tấm: đại diện cho cái lương
thiện, chính nghĩa, cái cao đẹp
+ Mẹ con Cám: đại diện cho
cái ác, phi nghĩa, cái xấu xa, bỉ ổi
Thiện >< ác Chính nghĩa >< phi nghĩa Cái cao đẹp >< cái xấu xa, bỉ ổi
c. Cách giải quyết mâu thuẫn
Trang 7GV: Theo em, truyện mang những ý
nghĩa gì?
Hoạt động 3: Hướng dẫn học sinh
tổng kết và luyện tập.(10 phút)
GV: Những tình tiết nào của truyện
“Tấm Cám” thể hiện đặc điểm
của truyện cổ tích thần kì?
HS: Trả lời
+ Bụt : tượng trưng cho ước
mơ công bằng xã hội, luôn bảo
vệ cái thiện
- Bụt chỉ xuất hiện ở giai đoạn đầu khi Tấm chưa có ý thức đấu tranh hay có sự đấu tranh một cách yếu ớt
- Sau đó Tấm có ý thức đấu tranh đòi quyền sống và hạnh phúc Tấm tự mình đấu tranh
Muốn có được tự do, hạnh phúc thì con người phải tự mình đấu tranh, không có
ai có thể làm giúp mình.
+ Qúa trình biến hóa của Tấm:
Tấm -> chim vàng anh -> cây xoan đào -> khung cửi -> quả thị -> trở lại thành người (xinh đẹp hơn xưa)
Sức sống mãnh liệt, chủ động tích cực giành lại sự sống, hạnh phúc trong cuộc đời trong sự bất diệt và trường tồn của cái thiện.
Tấm trừng trị mẹ con Cám:
- Tấm sai Cám đào hố sâu ngồi dưới đó, Tấm sai người đổ nước sôi Cám chêt, mẹ Cám uất quá chết theo
- Cách trừng trị của Tấm phù hợp với quan niệm dân gian :
“ở ác gặp ác”
Quan niệm của dân gian về cái ác: cái ác phải được diệt trừ tận gốc, phải xóa
bỏ triệt để.
Trang 82. Ý nghĩa của truyện
- Truyện đề cao cái thiện thể hiện niềm tin của nhân dân: “ở hiền gặp lành, ác giả ác báo”
- Quá trình biến hoá của Tấm nói lên sức trỗi dậy kì diệu của con người: từ yếu đuối, thụ động đến kiên quyết đấu tranh
để giành hạnh phúc
- Bản chất mâu thuẫn và xung đột của truyện cho thấy mâu thuẫn giữa người bị áp bức và
kẻ áp bức trong xã hội xưa
- Gửi gắm bài học và ước mơ của nhân dân lao động
+ Bài học:
- Muốn có hạnh phúc cần dũng cảm đấu tranh với cái ác, cái xấu
+ Ước mơ:
- Ước mơ về sự công bằng trong
xã hội
- Ước mơ được đổi đời của những người lao động nghèo khổ
III. Tổng kết (Ghi nhớ-sgk)
- Truyện không chỉ là mâu thuẫn gia đình mà nâng lên thành xung đột xã hội nhằm thể hiện ước mơ về một xã hội công bằng , chính nghĩa
- Truyện hấp dẫn người đọc bằng trí tưởng tượng phong phú và kết thúc có hậu
IV. Luyện tập
Có rất nhiều tình tiết trong truyện thể hiện đặc điểm của truyện cổ tích thần
Trang 9kì chẳng hạn: những tình tiết liên quan đến ông Bụt, chim vàng anh, cây xoan đào, khung cửi, quả thị…
4.Củng cố:(2 phút)
- Tham khảo phần ghi nhớ trong SGK – 72
- Nêu ấn tượng sau khi đọc truyện.
5.Dặn dò: (1 phút)
V. Nắm vững nội dung bài học
VI. Hoàn thành các bài tập trong SGK - Tr72
VII. Chuẩn bị bài “Miêu tả và biểu cảm trong bài văn tự sự” bằng cách soạn
bài theo các câu hỏi trong mục hướng dẫn học bài