bài 5: Trung Quốc thời phong kiến

1. Nhaø Taàn thaønh laäp (221 – 206 TCN). Töø thôøi coå ñaïi, treân löu vöïc Hoaøng Haø vaø Tröôøng Giang coù nhieàu quoác gia nhoû, thöôøng xuyeân xaûy ra chieán tranh : thôøi Xuaân Thu chieán quoác. 221 TCN : nöôùc Taàn tieâu dieät caùc quoác gia nhoû, thoáng nhaát Trung Quoác.

Trung Quốc thời phong kiến

Bài 5 :

Giáo viên : Trần Vĩnh Thanh

I Nhà nước phong kiến đầu tiên.

1 Nhà Tần thành lập (221 – 206 TCN).

 Từ thời cổ đại, trên lưu vực Hoàng Hà và

Trường Giang có nhiều quốc gia nhỏ, thường xuyên xảy ra chiến tranh : thời Xuân Thu chiến quốc

 221 TCN : nước Tần tiêu diệt các quốc gia

nhỏ, thống nhất Trung Quốc

2 Chế độ phong kiến được xác lập.

– Đến đầu thời Tần, do sản xuất phát triển,

xuất hiện các giai cấp mới nên chế độ phong kiến được hình thành sớm

– Quan lại có nhiều ruộng đất tư, cho nông dân

mướn để thu địa tô  trở thành địa chủ

– Nông dân công xã bị phân hóa thành địa chủ,

nông dân tự canh và nông dân lĩnh canh

– Như vậy, quan hệ bóc lột địa tô (phát canh

thu tô)của địa chủ đối với nông dân lĩnh canh đã ra đời Chế độ phong kiến được xác lập

3 Bộ máy nhà nước thời Tần.

 Tần Thủy Hoàng đế khởi đầu việc xây dựng bộ

máy chính quyền phong kiến tập quyền

 Hoàng đế là đấng tối cao, có quyền hành

tuyệt đối, thế tập

 Dưới Hoàng đế có Thừa tướng và Thái úy đứng

đầu các quan văn võ

 Thái thú & Huyện lệnh đứng đầu quận, huyện

 Xây dựng lực lượng quân sự mạnh để giữ trật

tự trong nước và xâm lược các nước láng

giềng

Tần Thủy Hoàng

Hiện vật trong lăng mộ Tần Thủy Hoàng ở Tây An (Thiểm Tây)

Binh lính đất nung trong lăng mộ Tần Thủy Hoàng

4 Nhà Hán thành lập (206 TCN – 220).

 Sau 15 năm tồn tại, cuộc khởi nghĩa của Trần

Thắng và Ngô Quảng làm nhà Tần suy sụp

 206 TCN : Lưu Bang lập ra nhà Hán

 Các hoàng đế nhà Hán tiếp tục củng cố bộ

máy cai trị

Hán Cao Tổ

Lưu Bang

(256 – 195 TCN)

Hoàng đế nhà Tây Hán

Cổ thành Lạc Dương, tỉnh Hà Nam kinh đô nhà Đông Hán

 Từ đất gốc của Trung Hoa ở vùng trung lưu

Hoàng Hà, nhà Tần và nhà Hán đã lần lượt thôn tính vùng Trường Giang của người Bách Việt, xâm lược Triều Tiên và nước Văn Lang của người Việt cổ

Trung Quốc cổ đại

Lãnh thổ Trung Quốc

thời Tần

Lãnh thổ Trung Quốc thời Hán

II Đỉnh cao của chế độ phong kiến.

1 Nhà Đường thành lập (618 – 907).

 Cuối đời Hán, nông dân khởi nghĩa khắp nơi

 220 : nhà Hán sụp đổ

 TQ bước vào thời kì loạn lạc khoảng 400

năm

 618 : Lý Uyên dẹp tan phe đối lập, lập ra

nhà Đường

Đường Thái Tông Lý Thế Dân ( 599 - 649)

Trường An, kinh đô nhà Tây Hán,Đường (Tây An - Thiểm Tây)

2 Nền kinh tế phát triển toàn diện.

 Giảm tô thuế, bớt sưu dịch, chia ruộng đất

cho nông dân (chế độ quân điền) Khi nhận đất, nông dân phải đóng thuế tô, dung, điệu

 Áp dụng nhiều kĩ thuật canh tác mới  sản

lượng tăng nhiều hơn trước

 Thủ công nghiệp (luyện sắt, đóng thuyền)và

thương nghiệp (con đường tơ lụa)bước vào giai đoạn thịnh đạt

Tượng đầu Phật bằng sắt đời Đường (cao 6,3m –

nặng 15 tấn),

tại Thiết Phật tự, tỉnh Sơn Tây

Con đường tơ lụa

Tượng Trương Khiên dưới núi Hắc Sơn, thành phố Gia Dụ Quan.

Trương Khiên (?-114TCN) người khai mở

con đường tơ lụa

thời Tây Hán

Thuyền buôn trên con đường tơ lụa trên biển

Tượng thương nhân nước ngoài,

thế kỉ VII

Một xưởng dệt lụa ngày xưa

Chùa Pháp Môn (Tây An,

Thiểm Tây),nơi có địa cung với rất nhiều cổ vật đời Đường

Cây tích trượng bằng bạc mạ vàng thời Đường

Đồ uống trà thời Đường

Áo dệt bằng tơ lụa đời Đường

Một lò gốm xưa ở trấn Cảnh Đức – Giang Tây

đĩa sứ men tam thái, thế kỉ VIII

chén mạ vàng chạm trổ hoa văn

Hộp gương, khảm hình chim

phượng bằng vàng bạc, thế

kỉ VIII

3 Bộ máy nhà nước.

 Bộ máy cai trị phong kiến được hoàn chỉnh,

nâng cao quyền lực tuyệt đối của Hoàng đế

 Các hoàng đế nhà Đường cử người thân tín cai

quản các địa phương, các miền biên cương

(Tiết độ sứ)

Di tích một phong hỏa đài trên sa mạc

Trống Trường thành lung lay bóng nguyệt Khói Cam Tuyền mờ mịt thức mây…

Những phong hỏa đài trên Vạn lí trường thành

Bên trong một phong hỏa đài ngày nay

Tượng quan lại mặc

triều phục

- Tổ chức các kỳ thi tuyển

chọn quan lại, mở rộng cho cả

con em địa chủ tham gia.

4 Xâm lược mở rộng lãnh thổ.

 Xâm chiếm vùng Nội Mông, Tây Vực, bán đảo

Triều Tiên, An Nam, Tây Tạng

 Trung Quốc dưới thời Đường đã trở thành đế

quốc phong kiến lớn nhất

Lãnh thổ Trung

Quốc

thời Đường

 Đến cuối thời Đường, nông dân lại nổi dậy

chống chính quyền

 874 : khởi nghĩa Hoàng Sào

 907 : nhà Đường bị lật đổ

 Trung Quốc rơi vào thời kì Ngũ đại Thập quốc

(907 – 960)

Dương Quý Phi của Đường Minh Hoàng (685 - 762)

Suối nước nóng tại Tây An (Thiểm Tây), Đường Minh Hoàng

và Dương Quý Phi thường hay tới

III Sự xuất hiện

của quan hệ sản xuất

tư bản chủ nghĩa.

1 Các triều đại Tống ( 960 - 1279),

Nguyên (1271 - 1368),

Minh (1368 -1637)

 960 : Triệu Khuông Dẫn thống nhất

Trung Quốc, lập ra nhà Tống.

Tống Thái Tổ

(Triệu Khuông Dẫn) (927 - 976)

Lãnh thổ

Trung Quốc thời Bắc Tống

 Từ nửa sau thế kỉ XI, nhà Tống nhiều lần bị nước Kim tấn công.

Lãnh thổ Trung

Quốc

thời Nam Tống

 Đến cuối thế kỉ XIII, nước Kim và Tống lần lượt bị Mông Cổ tiêu diệt

 1271 : vua Mông Cổ là Khubilai (Hốt Tất Liệt) lên ngôi Hoàng đế, lập ra nhà Nguyên ở Trung Quốc.

Thành Cát Tư Hãn (1162 ?-1227), thành lập nước Mông Cổ (1206)

Hốt Tất Liệt

(1215 – 1290), thành lập nhà Nguyên 1271

Lãnh thổ Trung Quốc

thời

Nguyên

 1368 : Chu Nguyên Chương lật đổ

nhà Nguyên, lập ra nhà Minh.

Minh Thái Tổ

(Chu Nguyên Chương)

2 Sự phát triển kinh tế thời nhà Minh.

 Nhiều biện pháp khôi phục và phát triển kinh

tế đã được thực hiện

 Đầu thế kỉ XVI, mầm mống quan hệ sản xuất

TBCN đã xuất hiện nhưng còn yếu ớt : có

nhiều xưởng thủ công tương đối lớn, mướn

nhiều thợ

 Thương nghiệp phát triển và thâm nhập vào cả

nông nghiệp

 Nhiều thành thị trở thành trung tâm kinh tế

lớn : Bắc Kinh, Nam Kinh…

Trịnh Hòa

Trịnh Hòa và 7 chuyến hải hành từ

1405 – 1433

Thuyền chỉ huy của Trịnh Hòa

Thành Tây An do Chu Nguyên Chương xây 1370

tại kinh đô Trường An của nhà Đường

Vọng gác ở thành Tây An

Nhà ga Bắc Kinh - 1906

Bắc Kinh

cổ kính và hiện đại

Nam Kinh ngày nay (Kim Lăng) - Giang Tô

Nam Kinh ngày nay kết hợp giữa nét cổ xưa

và hiện đại

Toâ Chaâu (tænh Giang Toâ), noåi tieáng veà deät luïa

Thành phố gốm sứ Cảnh Đức hiện nay

3 Tình hình chính trị xã hội thời Minh.

 1380 : Minh Thái Tổ đặt ra 6 bộ, đứng đầu

là 6 quan Thượng thư

 Hoàng đế tập trung mọi quyền hành trong

tay, ban cấp nhiều đất đai cho hoàng tộc

cuối thời Minh, ruộng đất tập trung trong tay vương công và địa chủ

 Nông dân đói nghèo vì có ít ruộng, bị sưu

dịch và tô thuế nặng nề  bùng nổ nhiều cuộc khởi nghĩa nông dân

 1637 : cuộc nổi dậy của Lý Tự Thành làm

cho triều Minh sụp đổ

IV Chế độ phong kiến suy yếu.

Tư bản phương Tây xâm nhập.

 Bộ tộc Mãn Thanh (ở Đông Bắc TQ0 đánh bại

Lý Tự Thành, lập ra nhà Thanh (1644 – 1911).

Thanh Thế Tôn

(Hoàng Thái Cực)

1592 – 1643

đổi tên nước Kim

thành nước Thanh (1636)

Thuận trị

Thanh Thế Tổ Thuận Trị (sinh 1638 – 1661) làm vua Trung Nguyên

1644

Từ Hi Thái hậu (1835-1908)

 Các cuộc khởi nghĩa nông dân nổ ra khắp nơi

làm nhà Thanh suy yếu dần

 Lợi dụng cơ hội đó, tư bản phương Tây đua

nhau xâm lược Trung Quốc

 Chính sách đối ngoại, đối nội sai lầm của nhà

Thanh đã dẫn đến sự suy sụp của chế độ

phong kiến Trung Quốc

Các nước đế quốc xâu xé Trung Quốc (biếm họa)

Phoå Nghi (1906 – 1967) Vua cuoái cuøng cuûa TQ

Leân ngoâi luùc 3 tuoåi

V Thành tựu văn hóa chủ yếu.

 Dưới thời phong kiến, Trung Quốc

đạt được nhiều thành tựu văn hóa rực rỡ, độc đáo.

1 Tư tưởng.

 Nho giáo :

° Là cơ sở lí luận, hệ tư tưởng và công cụ

sắc bén của chế độ phong kiến Trung Quốc.

° Các quan niệm về Tam cương – Ngũ thường,

Tam tòng – Tứ đức là giềng mối, kỉ cương của đạo đức phong kiến.

° Về sau, Nho giáo trở nên bảo thủ, lỗi thời

và kìm hãm sự phát triển của xã hội.

KhổngTử (551 - 479 TCN)

Mộ Khổng Tử

ở Khúc Phụ, Sơn Đông

 Phật giáo :

° Phật giáo cũng rất thịnh hành,

nhất là vào thời Đường.

° Kinh Phật được dịch ra chữ Hán

ngày một nhiều.

Tượng Huyền Trang pháp sư

ở tháp Đại Nhạn

(Tây An, Thiểm Tây)

Chùa Từ Ân ở Trường An (Tây An- Thiểm Tây) Nơi sư Huyền Trang dịch kinh Phật, thuyết giảng

2 Sử học.

 Từ thời Tây Hán, Sử học đã trở

thành lĩnh vực nghiên cứu độc lập.

 Sử kí do Tư Mã Thiên soạn thảo là

bộ sử đầu tiên của Trung Quốc

 Đến thời Đường, thành lập Sử quán.

Tư Mã Thiên (145 – 86 TCN )

3 Văn học.

 Thơ Đường phản ánh tình hình xã hội

và đạt đến đỉnh cao của nghệ thuật

 Các nhà thơ tiêu biểu : Lý Bạch,

Đỗ Phủ, Bạch Cư Dị

Lý Bạch (701 – 762)

Tượng Đỗ Phủ (712 – 770)

Bạch Cư Dị (772 – 846)

 Tiểu thuyết là một hình thức văn học

mới, phát triển ở thời Minh, Thanh

 Các tác phẩm nổi tiếng : Tam quốc diễn

nghĩa, Thủy hử, Tây du kí, Hồng lâu

mộng

La Quán Trung (1330-1400) tác giả Tam Quốc diễn nghĩa

Quan Thánh Đế

và Châu Xương, Quan Bình

Lỗ Trí Thâm

Võ Tòng

Nhân vật Thủy Hử

Ngô Thừa Ân

(1506 - 1581), tác giả Tây du ký

Sö Huyeàn Trang

Bức họa và tượng Sư

Huyền Trang

đi thỉnh kinh

Tào Tuyết Cần (1724- 1763?) tác giả Hồng Lâu Mộng

Lâm Đại Ngọc

trong

Hồng lâu mộng

4 Khoa học – Kĩ thuật

 Toán học, Thiên văn học, Y dược

cũng đạt được nhiều thành tựu.

Toå Xung Chi (429 – 500) tìm ra soá pi

Trương Hành (78 – 139 )

Địa động nghi

Đồng hồ mặt trời

(thời Tống)

Bản đồ sao, thời Tống

Biển Thước

(401 – 310 TCN) có phương pháp

chẩn bệnh khoa

học, đến hôm nay vẫn còn được áp dụng : xem, nghe, hỏi , bắt mạch

Hoa Đà

(? – 208), đã biết sử dụng thuốc mê (ma phí tán) để giải phẫu bụng

Lý Thời Trân (1518 - 1593)

Lý Thời Trân đi hái thuốc

Lý Thời Trân

tìm học thảo dược trong dân gian

 4 phát minh quan trọng : giấy, kĩ

thuật in, la bàn và thuốc súng

qui trình làm giấy

Thái Luân (50 – 121) người phát minh

ra giấy

Bản in khắc gỗ năm 868 - Kinh Kim Cương,

Chỉ nam xa

(xe chỉ hướng

nam) trước TK III

 Nhiều công trình kiến trúc nghệ

thuật đặc sắc : Vạn lí trường thành, những cung điện cổ kính, những

tượng Phật sinh động…

Những bức tường

gần như nguyên gốc

của Vạn Lí trường thành

Vạn lý trường thành

Cửa ải Sơn Hải quan (giữa Hà Bắc và Liêu Ninh), nơi quân Mãn Thanh vượt Trường Thành vào TQ

Cửa ải Nhạn Môn quan (Sơn Tây), nơi phân chia ranh giới giữa TQ và Mông Cổ

Cửa ải Gia Dụ quan (Tây An – Thiểm Tây)

Tử Cấm thành (Bắc Kinh)

Tử Cấm thành

Tượng Phật Lạc Sơn- Núi Nga Mi – Tứ Xuyên

Cao 71 m

Đầu tượng Phật dài 14,7m - rộng 10m

Hang Mạc Cao (Đôn Hoàng, Cam Túc)

Hang Mạc Cao – Đôn Hoàng là “Thư viện trên vách đá”

Chén thời nhà Hán

Vòng tay thời Hán

Bình gốm Cảnh Đức, thời Nhà Minh