Những vấn đề xã hội bức xúc trong nông thôn trung quốc thời kỳ cải cách mở cửa thực trạng và giải pháp

Day cling chinh la m¢t nguyen nhan t;lonen tlnh tr;lngmat doan ket, khong 6n d!nh trong xa h¢i, anh hHang tai ml;lc tieu xay dl!llg toanla nganh san xuat guan tn;mg nen nhfrng van d~ buc

VIEN KHOA HOC xA HOI VIET NAM

BAN TOM TAT DE TAl

Tlllfc TRANG vA GIM PJIAp

(DE TAl CAP BQ)

CHU NHIEMDE TAl: TS PHUNG THIHUE

THU KYDE TAl: Th.s DUONG vAN Lc;n

HANQI-2004

MO DAU

Cong CUQCcai cach ma cila Trung Quac da di qua ch~ng duang hem mQtphan tu the ky (1978-2004) va da thu dU<;1crat nhi~u thanh tl!U fl!c r6', dangkh~ng dinh Tu tinh trl;ingkhilng hoang n~ng n~, nghiem tn.mg ca v~ kinh te Hin

chinh tri, van hoa, xa hQi sau cUQc dl;ii Cach ml;ing van hoa (1966-1976), TrungQuac chuy~n minh va ngay cang khai s~c sau quyet dinh mang tam chien lU<;1c:chuy~n tn;mg tam cong tac tu dau tranh giai cap sang xay dl!I1g kinh te TrungQuac khong chi bUt len nhanh chong trong linh Vl!c kinh te ma con cai thi~n vathay d6i co ban doi sang van hoa, xa hQi, tUng buoc khtmg dinh vj the trentruang quac te Theo cong ba cila Cl;lCThang ke Nha nuoc Trung Quac: GOPTrung Quac nam 2003 dl! tinh dl;it tren 11.000 ty NOT, tang 8,5<%)so voi nam

2002, vu<;1txa muc dl! kien 7% va la muc tang trtrang cao nhat k~ tu sau nam

1997 (nam xay ra cUQCkhilng hoang kinh te - tai chinh chau A) toi nay_ GOPbinh quan dau nguoi dl;it tren I.oe)() US01• Buoc vao the ky XXI, Trung QuacdU<;1cdanh gia Ia mQt ti~m nang lan, co suc cl;inh tranh ml;inh tren the gioi, ngay

ca voi nhfrng cuang quac kinh te hung ml;inh nhu My, Nh~t, Tay Au

Tuy nhien, Trung Quac hi~n dang phai dai m~t voi mQt sa van d~ xa hQi hetsuc kho khan, nan giai Do la tlnh trl;ing ph an hoa giau ngheo ngay cang 1'6 netgifra cac vung, cac tang lap cu dan, d~c bi~t la chat luqng sang cach bi~t gifrathanh thi voi nong thon, gifra dong b~ng va mi~n nui, gifra rni~n D6ng voi mi~nTay; tinh trl;ing that nghi~p, bu<?c th6i vi~c, dan den suc ep Jeha Ian v~ vi¢c lam;trinh dQ ph6 c~p va chat luqng giao d~lCa cac vung n6ng th6n, mi~n nui, vungsau vung xa con thap; tinh trl;ing tham nhung ngay dmg trc1 nen nghiem tr9ng Nhfrng van d~ gai goc noi tren dang tra thanh loi thach eta, thanh ll!c can tren conduang xay dl!ng hi~n etl;iihoa a ca thanh th~ va n6ng th6n Trung Quac Tl;ii n6ngthon Trung Quac, ben cl;inh nhung bi~u hi~n khai s~c, et6i thay v~ kinh te la etoisang xa hQi phuc tl;iP, voi nhi~u kho khan, gai goc kh6ng de gi kh~c phl;lc Thunh~p chung cila cu dan n6ng thon, d~c bi~t la nhfrng hQ dan s6ng d~ra vao n6ngnghi~p thuan tuy rat thap, th~m chf duoi muc ngheo kh6 Dang 10 ngl;ii hon lamuc sang qua chenh l¢ch giU"acac vlmg, di~n hinh la mi~n D6ng voi mi~n Tay,

t(;lOsl! bat blnh d&ng trong dai song xa h¢i, khoet sau mau thuan gifra cac tanglap cU dan Di~u d6 dan tai nhfrng bieu hi~n tieu cl!c trong xu the phan tang xah¢i ngay t(;linong than, gii1a tang lap nhfrng nguai c6 thu nh~p cao vai nhfrngnguai c6 thu nh~p thap Day cling chinh la m¢t nguyen nhan t(;lonen tlnh tr(;lngmat doan ket, khong 6n d!nh trong xa h¢i, anh hHang tai ml;lc tieu xay dl!llg toan

la nganh san xuat guan tn;mg nen nhfrng van d~ buc xuc, kh6 khan trong xii h¢inong than cang c6 nhi~u kha nang tra thanh nguy co khong ltrang het dai vaitHCinglai cua dat nHac c6 den 800 tri~u cH dan nong nghi~p nay Rat nhi~u h9C

phcii dai m~t vai nguy co v~ sv phat trien b~n vfrng trong tHong lai thl d6 chinh lanhiing van d~ xii h¢i, ma khong phiti la kinh te

DUng tnrac thvc tr(;lngd6, Dang, Chinh phu Trung Quac dii tich cl!c tlm toi,

thvc thi nhi~u bi~n phap di~u hoa va thao gB nhfrng r~c rai, phuc t(;lPtrong daisang xii h¢i nong than Khong It van d~ khuc m~c, buc xuc dii dHqc giai guyet,lam d!u, song hi~n van can khong it van d~ ton d9ng, th~m chi ngay cang tramtr9ng, kh6 c6 the thao gB trong m<)tthai gian ng~n

CHLJONG MOT

THANH TUU KINH TI~ .XA H(n vA NHUNG VAN DE TON TAl

I NHUNG THANH Tl)tJ KINH TE - XA HOI:

1 X6a bo th~ che Cong xu nhan dan, th~rc hi~n co che khO£ln san phftmden h<) gia dinh

Thanh tlfU co tinh "nhay V9t" quan tr9ng trong cai cach nong thon Trung

Quac la xoa b6 duqc th~ che CCmg xii nhan dan - th6 che khong nhfing dii klm hamsuc san xmft ma con k'im ham dO'i song chinh trL van hoa elIa cu dan nong thon.Trong 20 nam, tu 1957 den 1978, san luqng IU011gthl!c blnh quan dau nguO'i cuaTrung Quac chi tang 8,5kg (blnh quan tang m6i nam O,4kg) Phu011g thuc phanphai ngay cang theo xu huang blnh qufm chu nghl'a NguO'i nong dan bi c¢t vaoru¢ng dat, khong duqc kinh doanh nganh ngh6 khac

Che dq khoan san pham den h¢ trong san xuat nong nghi~p (chfnh thuckh~ng dinh tC;}iDC;}ih¢i XII DCS Trung Quac) da giai phong suc san xuat phcittri~n Tit nam 1978 den nam 1984, t6ng gia tri san pham nong nghi~p (tfnh theogia khong thay d6i) tang 42,23%, san luqng IU011gthl!c hang nam tang tu 300tri~u tan len tren 400 tri~u tan; bong tu 2, 17 tri~u tan len 6,26 tri~u tan; dau an tu5,22 tri~u tan len 11 ,91 tri~u tan Thu nh~p thl!c te cua nong dan tang blnh quanm6i nam 15,1% (tang nhanh nhat trong lich Slr CHND Trung Hoa), giam ty l~dan ngheo tu 33,3% xuang con 11%

H¢i nghi Trung u011g 8 khoa XIII DCS Trung Quac dii nhan ffiC;}nhchu

tru011g thl!c hi~n che'd(j kin!t doanh !tai tilng, lay phU011g thuc khoan den h¢ lachfnh, ket hqp vai kinh doanh t~p th~ ffi¢t cach linh hoC;}t,coi do la ffi¢t sang tc;}ovl' dC;}icua nong dan Trung Quac du6i sl! lanh dC;}ocua Dang, la sl! tl! hoan thi~n

va phat tri~n cua kinh te t~p th~ , nhat dinh phai kien trllau dai, khong duqc dodl!, dao dqng.2 DC;}ih¢i XVI Dang C0ng san Trung Quac n[lm 2002 cung kh~ng

dinh: "Kien tri ehfnh saeh co b~m eua Dang d6i voi nong thon, 6n dinh lau dai,khong ngung hoan thi~n th~ ehe kinh doanh hai t~ng, lay khoan kinh doanh denh¢ gia dlnh lam cOS6 "3.

2 Cai cach luu thong va gia ca san pht'lm nong nghi~p, thuc dt'lY th,truOng hoa kinh te nong thou

Cai each th~ ehe ltru thong san ph&m nong nghi~p dU<,1eb~t dau tu nam

ehu trong ea khau kinh doanh Ngay 1 thang 1nam 1985, Qu6e Vl;)vi~n Trung

Qu6e ban b6 multi chillh stich lam sOllg dl)llg kinh tl ru}ng tll(}n, tuyen b6 xoa b6

ehfnh saeh thu mua d6i voi hau het cae san ph&m n6ng nghi¢p, thVe hi~n phucmgthue ky h<,1pdong voi nong dan trong vi~e mua lucmg thl!e va bong Dong thai,nha nuoe thong qua thi tnrang d~ dieu tiet gia nong ph&m Nhln chung, ttr sau

khi Trung Qu6e xoa b6 chfnh sach thorlg llhdt thll mua, tho/zg nhdt tihl thff sim

ph&m nong nghi~p (nam 1985), vi¢e luu thong san ph&m nong nghi¢p dii dUeJedua dan vao guy d<;lokinh te thj truang Ty l¢ san ph&m nong nghi~p do ke hO<;lehnha mroe n~m trl!e tiep ngay cang ft, ph<;lmvi dieu tiet eua thj truang ngay eangr¢ng H~ th6ng thj tluang nong them tung buoe hlnh thanh va ngay cang phattri~n Chu th~ eua thj tluang khong can don nhat la nha ntt<1e va heJp hie xii nhutnroc nfta, ma nong dan va cac t6 ch(l'c trung gian voi nhieu hlnh th(re ngay canggilt vai tro ehu th~ d¢e l~p quan tr9ng tren thi truang luu thong san ph&m nong

nghi~p

May nam gan day, nh~l mroc Trung Qu6c dii ap dl;)ng nhieu bi~n phap d~dam bao "dau ra" eho san ph&m nong nghi~p nhu : nha mroe mua giup s6 sanph&m (nhat la luong thl!c) khong ban dUeJc; t6 chue dieu hoa nong ph&m hanghoa tren thi truang trong nuoc va tlm kiem thj truang xuat kh&u; huong dan, t6ehue nong dan chuy~n d6i co cau san xuat va nang cao chat luqng san pham

3 Xa h(>ihoa san xmlt nong nghi~p, da d<;lnghoa kinh te nong thon

:~Van ki~n D!;lih¢i d!;libi~u toan qu6c Ifill thu XVI Diing C¢ng san Trung Quae NXB Chfnh tri quae gia Ha N6i

2003 '1'r43.

Ho'1110 nam qua, Trung Quac mQt m~t cung ca va hoan thi~n che dQ khoantrang san xuat nong nghi~p, m~t khac tien hanh thu nghi~m cac hlnh thuc heJptac nh~m tIm ra con duang xa hQi hoa san xuat nong nghi~p Van d~ then chat lache dQ so hfru rUQng dat Trang nhli'ng nam 1980, thai gian khoan duqc quy djnh

la 15 nam Nam 1993 Chinh phu Trung Quac ra chi thj hel thai h(;ln 15 nam se

keo dai thai h(;ln khoan them 30 nam nli'a, trang thai h(;ln d6 se thlJc hi~n chu

truo'11g"them nguai khong them dat, bat nguai khong bat dat".,

Nh~m giam bat nhung mau tIman gili'a kinh doanh gia dlnh va nhu dlu cua

thj truOng, Trung Quoc da co gang phat tri~n h~ thong djch V~l xa hQi hoa nongnghi~p, coi d6 la mQt t6 chuc moi giai trung gian gili'a nong hQ va thj truOng.Vi~c lam d6 c6 nhi~u tac dl;lng: giup nong dan giai quyet kh6 khan trang sanxuat va kinh doanh d~ thich nghi vai kinh te thj truOng; Ti:rng bu6c hoan thi~nth~ che kinh doanh hai tang; Giup nha nuac quan ly kinh te nong than thu~n lqiho'11,giup nong dan lam an c6 hi~u qua va nang cao muc song, giup n~n nongnghi~p tien bQ nhanh trang qua trtnh hi~n d(;lihoa, thi truOng hoa

Trong thai gian qua, a n{mg than Trung Quoc da xuat hi~n mQt so mo hlnhdjch Vl;1 xa h¢i hoa nong nghi~p nhu : cae t6 chuc kinh te h9'P tac (t6 h<Jp tac von,t6 heJp tac co khf ntmg nghi~p, t6 hqp tac bao v~ thl!c v~t, t6 hqp tac giong, t6heJp tac thuy di~n v.v ); cac t6 chuc djch vy ky thu~t va kinh te (djch Vl;lthuylqi, djch Vl;1 ky thu~t trang tr9t, h</p tac xa cung tieu v.v )

Qua trinh phat tri~n cua kinh te nong than a Trung Quae da thuc day quatrinh do thi hoa nong than, cac thi trfln (do thj nhc) anong them xuat hi~n ngaycang nhi~u Tfnh den nam 1996 c~Trung Quoc da c6 18.200 thj tran D6 la chuak~ nhU'ng di~m dan cU tUo'11gtlJ nhu thj tran nho: 40.000 thi tu, ho'112.000 nongtl110ng quac doanh va cac di~m t~p trung xi nghi¢p huang tran v.v D~c di~mcua qua tflnh hlnh thanh cac thj tran nh() (J Trung Quoc trong thai gian qua lachung khong phai duqc xay dVng (-j ngo(;li vi cac thanh pha lan, ma ra dai ngayt(;li cae vimg nong than, c6 vai tfO quan tr9ng doi vai qua trlnh phat tri~n n~n

kinh te, cai thi~n dai song n(mg th6n

De dily m~nh va tang hi~u qua cua qua tdnh do th! hoa nong thon, trangnhfrng nam gan day Chfnh phu Trung Quac da thi hanh nhieu bi~n phap cai cach.Quan trqng nhat la nhfrng cai cach nh~m chuyen d6i chuc nang quan Iy kinh te

va hanh chfnh cua cac th! tran, phan bi~t r6 chuc nang quan Iy cua chfnh quyen

va chuc nang kinh doanh cLla doanh nghi~p Ngoai ra, Nha mroc Trung Quaccung da ap dl;}ng cac bi~n phap cai cach the che quan Iy tai chfnh, che d(> luuchuyen dat dai, ehe d(> h(> t!ch, phuong thll'c dau tu, bao v~ moi truang (1cac th!tran.Do th! hoa nong thon Trung Qu6c da: c6 nhieu buoe tien 1'6 net trong caicach Nhung ch~ng dUOng di toi hi~n d~i hoa trang tucrng lai con dai va con I~mthu thach dai voi m(>t dat nuoc c6 hon 800 tri~u cu dan nong thon

7.Phat tri~n sl!nghi¢p khoa hCJc- giao dl}c 0nong thon

Trung Quac c6 phuong cham chien luqc dVa vao khoa hqc, giao dyc dechan hung dat nuoc (khoa giao hung quac) D~ng Tieu Blnh cho r~ng: "Iai thoatcua van de nong nghi~p trong tuong lai la phai dVa van cong ngh~ sinh hqc vanganh ky thu~t mlii nhqn,,4

Trang thai ky cai cach, Dang va Nha nuoc Trung Quac da cho khoi phyc l~icac don V! nghien cuu khoa hqc ky thu~t nong nghi~p va tang eUOng cong tacph6 bien khoa hqc ky thu~t nong nghi~p cho nong dan, kht)i phyc va phcit trienh~ thang giao dyc nong thon Nam 1978, sau nhieu nam khong t6 chue, TrungQuac da tien hanh D~i h(>i khoa hqc toan quac D(>i ngu trf th(re khoa hqc kythu~t Trung Quac nhu duqc "sang I~i sau muai nam Cach m~ng van hoa" Clingnam d6, Trung Quac da kht)i phl;}c\li¢n nghien cltu nong nghi¢p Trung Quoe,

dong thai v6i vi~c khoi phyc va thanh I~p moi cac vi~n nghien CUu ve nong lamnghi~p t~i tat ca eac dnh va thanh pha trt!c thu(>c trang ca nm1c Tu nam 1985-

1987, Trung Quac da thvc hi¢n ke' hO{fch dom !tea, ke' hO~H'h dlWc mila, chi hon

19tri~u NDT h6 trq cho 21 de tai nghien cuu, ling dyng khoa hqc ky thu~t phyc

vy nong nghi~p Trong qua trlnh thvc hi¢n ke' ho~ch nay, s6 kinh phf duqc capngay dmg tang, s6 de tai nghien cu·u ngay cang nhieu (1988: 19 tri~u, 1990: 29

tri~u, 1993: 30 tri~u NDT)

H~ th6ng cac truang dao t';lo v6 n6ng lam, ngu nghi~p cling duqc kh6i phl;lC

va phat tri~n qua qua trlnh cai cacho Nam 1978 Trung Qu6c chi co 41 truang d(;li

h9C ho~c h9C vi~n n6ng nghi~p, co nhung truang nhi6u nam kh6ng chieu sinh.Den nam 1993, s6 truang nay la 97 m~c dau quy m6 con nh6 (v6 sau m¢t s6truang da hqp nhat thanh truang Ian) Cac truang trung cap chuyen v6 n6ng, lam,ngu nghi~p, va h~ th6ng dao t(;lo so cap n6ng, lam, ngu nghi¢p duqc hlnh thanht(;lihau het cac huy~n trong ph';lIn vi ca nuac.

Dong thai vai nhil'ng thanh tlfu da gianh duqc, c6ng Cll¢C cai cach va phattri~n n6ng th6n Trung Qu6c dang dung tnrac nhil'ng van d0 can kho khan, thuthach can duqc giai quyet kip thai

Thl che' kinh doanh hai tdng trong n6ng nghi¢p - khoan h¢ gia dlnh va kinhdoanh t~p th~ cua Trung Qu6c dang g~p nhi0u tdj ng';li Che d¢ khoan den h¢ dagiai toa duqc nhil'ng rang bu<)c trong san xu{tt n6ng nghi~p, nhung l';li anh hUCmgtai quan h~ hqp tac t~p th~ Th6 che kinh doanh hai tang dang trong qua trlnhhlnh thanh, sl! ph6i hqp giil'a tdng rieng Ii va tdng t(ip thl qua cac khau san xuat

va lUll th6ng dang trong qua trlnh mo mtlm Trm.JcmM, ncmg nghi¢p Trung Qu6cv~ co ban vtln la san xuat ca th~ tren co sa s(1hil'u t~p th~ v~ ru¢ng daL

M¢t kho khan khac trong san xuat n6ng nghi~p Trung Qu6c hi~n nay ladi¢n tfch canh tac bi thu h<;p, trong khi ky thu~t tham canh con h';ln che Trendi~n tIch 7% dat tr6ng cua the giai, n6ng nghi¢p Trung Qu6c phai nu6i s6ng22% dan s6 the giai TInh tr';lng Slr d~ng tuy ti¢n, lang phf qua muc trong quatrinh c6ng nghi~p h6a, d6 thj h6a eta anh hUCmg nghicm tr9ng den san xuat n6ngnghi~p C6 nha nghien cuu eta dua ra s6 li¢u nhtr sau: chi trong nam 1993 dat

trong ella Trung Qu6c bi thu h<;p 9,37 tri¢u mtlu, tUl1ng duong vlJi di¢n tfch dattr6ng cua ca dnh Thanh Hai Trong khi d6 dan s6 Trung Qu6c tang blnh quanhang nam 16 tri~u ngtrai, gap ba Ian ruai clan s6 cua dnh Thanh Hai Neu theot6c d¢ tang dan s6, giam dat trong nhu hi~n nay thl 50 nam sau di¢n tfch dat trong

binh quan dau ngtrai cua TlUng Qu6c chi con 0,6 mtlu 5.

Nang nghi~p Trung Qu6c hi~n dang d(rng truac nhfrng thach thuc to~m cauhoa Sau khi gia nh~p WTO, nang nghi~p Trung Qu6c khtmg tranh khai CU9Cc~nh tranh gay gM vai sim ph am nang nghi~p nuac ngoai ngay tren thj truangn9i dja.

2 Van de nong dan

M9t ml;lc tieu quan trqng cua cang cu(>c XflY dlJIlg CNXH la rut ngankhoang cach v~ trlnh d9 phat tri~n va mu'c s6ng giiJa cu dan thanh thj vai cU dan

nang than. Nhung cho tai nay, nang dan Trung Qu6c van chua dU<Jc huangthanh qua cua cai cach bftng cu dan thanh ph6, nhfrng van d~ phan bi~t d6i xugiiJa thanh pho va nang than truac cai cach van chua duqc khac phl;lC tri~t d~, sovai dan thanh pho, nang dan Trung Quoc thi~t thai du di~u

Van d~ quan trqng hi~n nay la thu nh~p nang dan tang ch~m, dun tai nhi~uh~u qua nghiem trqng: chat luqng CU9Cs6ng cua nang dan khtmg duqc nang cao;dau tu cho nang nghi~p giam; su'C mua clla thj truang trong nuac h~n che; quanh~ lien minh cang - nang, quan h¢ gili'a chfnh quy~n vai ntmg dan khang dU<Jccai thi~n Van d~ nghiem trqng dang duqc du lu~n quan tam la ganh n~ng donggop cua nang dan may nam qua co xu huang gia tang, hao gam: thue nang

nghi~p, quy t~p th~ than, lao d(>ng nghla Vl;l,va cac khoan dong gop khac M~cdli da co lu~t l~ ngan cam tuy ti~n tang ganh n~ng dong gop cua ntmg dan nhu:

Diflu I¢ quan Iy kinh phi va lao d(jng do !uJng dan dong gap nhung lu~t l~ chua

hoan thi~n va chua duqc chap hanh nghiem chlnh

3 Van de nong thon

Nhln chung, muc d9 ctmg nghi¢p hoa va da thj hoa 6 ntmg than TrungQuoc can thap Sau khi chuy~n sang cai cach, Xl nghj~p hUCfngtran da phat tri~n,thu hut hang tram tri~u lao d9ng nang nghi~p chuy~n sang san xuat phi nangnghi~p, nhung nhu cau lao d(>ng cua Xl nghi~p hUO'ng tran den nay cling eta baohoa; toc d9 da thj hoa nha dong gap cua cac Xl nghi~p hUO'ng tran can ch~m D~i

b(>ph~n Xl nghi~p huoug tran van theo phw1ng thuc "ly th6 bat ly hUO'ng", "tienxuang bat tien thanh" (vao Xl nghi~p nhung khang vao thanh thD SlJ phat tri~nkhang dong d~u giUa cac vLmg n(mg than vai nhau van dang la van eIe clJc kynan giai, la thach thuc Ian d6i vai Trung Qu6c

Nang than Trung Quac ngay nay can ton tC;linhi6u van eM van hoa, xa h¢ican giai quyet tren duang hi¢n dC;lihoa nhu me tin, tr¢m cap, mC;lidam D~c bi~t

la quan h~ gia t(>c phong kien hi¢n da tra thanh m(>t tra ngC;linghiem tr9ng daivai vi~c hlnh thanh quan h~ xa hc)i dan ChLItien b¢ anang them Trung Qu6c Ky

th! dong 119b nang than Trung Quac dang hoi phyc va co nhieu tl:lc d(>ng xau.Nhi6u noi lu~t l~ dong h9 eta k1C;litrtr lu~t phap Nha nuac Neu (1Vi~t nam co diu

"phep vua thua l~ lang", thl (1Trung Quac la "phep nuac thua lu~t h9"

Dieu dang quan tam nhat la tlnh tr~ng thoai hoa dla chfnh quy6n diaphuong va t6 chu'c co sa dang a nhieu vung n6ng th6n Trung Qu6c, co noi hlnhthanh mc)t tang lOp "cuang hao ac ba" mai, uc hiep th6n dan, coi thuang kycueing phep nuac Hi~u ll!c cua chfnh quyen suy giam, long tin cua qwin chungd6i vai chfnh quyen giam sUt Nhieu co sa buang ll'mg lanh d~o T6 chuc co sa

dang ('1nhieu vimg n6ng them hi "Iao hoa" do thanh nien kh6ng mu6n phan dauvao Dang

Nhung bi~u hi~n tieu cvc a nang than Trung Qu6c hi¢n nay dang can tra

cang cu¢c cai cach mej elta, hi~n d~i hoa, la v~t can tren con duang di tai mc)tnen kinh te th~ tn1'ang XHCN va m¢t nha nue~c phap quyen XHCN

CHLJaNG HAl

Nhu tren da trlnh bay, cong cu¢c cai cach me)-ctra 25 nam qua da thL!csL!dem l~i di¢n m~o va cu¢c s6ng mai, day khi1i s~c cho ntmg thtm va nong danTrung Qu6c Co sa h~ tang, dieu ki¢n sinh ho~t va chat lu<;mgs6ng cua nhan danduqc cai thi¢n, nang cao D6i ngheo, b¢nh t~t va l~c h~u tll'ng huoc b~ day lui t~im¢t s6 vung, thay vao d6 la sl! am no, kham kha va ngay cang 6n d~nh Tuynhien, cling khong th~ khong n6i r~ng, nong thtm Trung Qu6c hi¢n dang phaid6i m~t vai nhieu kh6 khan, birc xuc, trong d6 c6 nhling van de neu khtmg duqcgiai quyet nhanh ch6ng va thoa dang se gay tac dc)ng rat xau den sL!6n d!nh cua

xa h¢i nong than n6i rieng, toan Trung Qu6c n6i chung

M~c du da di qua ch~ng duang 25 nam cai cach, nhtrng Trung Qu6c hi¢nvan phai d6i m~t vai thl!c tr~ng nan giai khong de xoay chuy6n D6 la sl! giatang khoang cach khac bi¢t ngay cang lan gili'a thanh th! voi nong thtm, congnghi¢p v(1intmg nghi¢p va gili'a cac vung kinh te Day cling chfnh la dieu dang 10

ng~i tren ch~ng duong xay d~rng toan di¢n xa hc)i kha gia trong 20 nam dau the

ky XXI M~c du chat ltr<;mgva etieu ki¢n s6ng cua nguoi dan nong thtm TrungQu6c da duqc nang len kha nhieu va c6 nhli'ng thay d6i het suc cO ban so vaitnrc1ccai cach, song mirc s6ng (ca ve v~t chat Ian tinh than) thL!cte 6 nhieu vung

nong than con dung l(;li(} kho~mg cach qua khac bi¢t vai th~mh thj, th~rn chI vancon nhfrng khu vl!c d6i nghco ton t(;liben c~nh nhfrng khu vl!c c6 rnuc s6ng caokhong thua kern gl cac mrac phat tri~n Xin doo ell' rn9t VI d~Jtuong d6i di~n hlnhd~ thay r5 rnuc thu nh~p blnh quan GDP d£iu nguai chenh l¢ch tai rnu'c kh6 c6th~ di~u chlnh dtr<Jc trong th(ji gian ng~n gili'a Quy Chau (1.232 NDT) va Thtr<Jng

Qu6c cho biet, trong nhung narn dau cai cach, d~c bi¢t la sau khi tien hanh congCU9Ccai cach kinh tc nCmg than vao dau th~p nien 1980, khoang cach thu nh~p

gifra cac vung nong than va thanh thi Trung Qu6c giarn r(i r¢t Ty I¢ thu nh~p

trong narn dau cai cach (1978) la 2,37, dcn narn 1983 d~t (1 muc thap nhat: 1,70

Tu narn 1988, Onh hlnh l(;libien d9ng ngu<!c chi~u, kho~mg each thu nh~p doangdan, dat (} muc 2,05 vao nam 1988; 2,18 van nam 1991; 2,60 van narn 1994 va

2,64 van narn 1999

Di~u dang n6i la, du Onh hlnh c6 dau hi¢u dU<Jc cai thi¢n trong hai nam

cach chenh I¢ch v~ thu nh~r gifra hai khu v'!c n6ng thcm va thanh thj sc giam ditrong thai gian tai. Vai m9t c1atmrac khdng la, hon 8(Y~) dan s6 s6ng bang nong

nghi¢p ho~c dl!a vao nong nghi¢p, l(;li da tung trai qua ch~ng dl(CJ1lg25 nam caicach, hi¢n d(;li h6a nhu Trung Qu6c thl Onh tr(;lng nay khong phai la van de dO'ngian Dang 10 ng(;li hoo la (j Trung Quoc hi¢n van ton t(;li hai hlnh anh qua trai

ngu(!c nhau - m9t ben la nhu'ng thanh pho hi¢n d~i, c6 muc s6ng rat cao nhu B~cKinh, Thu<Jng Hai, Tham Quyen, Quang Chau, Chu Hai, , m9t ben la nhi~u

vung nong than con song dLfai muc ngheo khd, trlnh d9 dan trf va chat IU<Jng

sinh hO(;lt het Sll'c l(;lc h~u, kh6 khan nhu N9i Mong Cd, Carn Tuc, Cat Lam,Thi~m Tay, Quy Chau Thco tlnh toan, thu nh~p blnh qurm dau nguai (1nongthCm Trung Quac hi¢n chI c1~txap Xl2.500 NDT (trong khi thu nh~p blnh quan

dau nguai <Ythanh thi d(;lt7.700 NDT), gan 32% trong so hq co thu nh~p hangnam duai 1.500 Nhan dan t¢7 Neu khong nhanh ch6ng giai quyet co ban van d~nay, Trung Quac khong ph~\i chi dai m~t vai nhu'ng kh6 khan vc kinh te, ma

t1' 280

7 L\lC Van Cuong: Nh~ln thue the nao vc; giai doan phaL trien mai cua nong nghi¢p 11U'(1c La,T~lPchi COu Lhi (T1'ung Qu6c), s6 8/2002

phue t(;lPhon la rat c6 th~ sc xay ra nguy cO bat 6n ve chinh trj va xa he)i, nhat lakhi van de dan t¢c da va dang tr6' nen het suc man cam v6i Trung Qu6c.

2 Chenh I~ch IOn gifi'a cae vimg nong thon Trung Quoc

Tnr6'c het, xin khai quat doi dieu ve tlnh tr(;lng phan h6a kinh tc gifra cacvung kinh te Trung Qu6c, d~c bi¢t la 3 khu vt!c I(m: mien DCmg, mien Trung vamien Tay, trang do s'! chenh I¢ch gifra mien DCmg va mien Tay la di~m nongnhat, nan giai nhat d6i v6i dat 11116ctl dan nay V6i di~n Hch dat dai rc)ng 16'n,dan s6 dong, d~c di~m dja If, khi h~u l(;lida d(;lng, pink t(;lP,Trung Qu6c la nUl1c

co tr1nh de) phat tri~n rat khe)ng dong deu giG'a cac vlmg kinh tc, dan den tlnhtr(;lng phan hoa giau nghea 1'6 net va nghiem trqng gifra ccic khu vL!c cu dan.Them vaa do, ngay tu nhU'ng ngay dau cai cach, Trung Qu6c chu truong mej ctratuan tv tu cac vung yen bi~n, yen bien giai, sau do m6'i den cac vung sau trangn¢i dja Day la hu6ng di dung, vai y w6'ng cac vung co di(~u ki¢n phat tri~n sevucm len lam giau tru6'c, ttr d6 loi kea, giup da cac vung yeu kern hem cung giaulen Tuy nhien, cach lam do dong nghia v6'i vi¢c chap nh~n phai tra m¢t gia d~h,d6 la s'! phat tri~n qua chenh I¢ch va ngay cang nghiem trqng gifra me)t s6 vungkinh te Va the la 6' Trung Quac xay ra hi¢n tugng khong may d~ chju: M¢t s6khu vt!C da giau l(;li cang gi~IUlen nhanh chong, trong khi khtmg ft khu vL!c vann~m trong tlnh tr(;lng buon chai v6i mieng cam manh aa t1llrong ngay, giau c6,sung tuc van con la tuong lai kha xa xam Thea th6ng ke cua Trung Qu6c,

khoang each thu nh~p blnh quan dau ngU'oi tuy¢t d6i cua khu vvc mien DCmg so

v6'i mien Trung va mien Tay Trung Qu6c vaa nam 1978 la 153,6 va 212,9 Nhandan t¢ (NDT); den nam 1990, ty I¢ d6 la 700,1 va 885,8 NDT va den nam 1998

Khoang cach thu nh~p blnh q uan giG'a cac vung nCmg them Trung Qu6c larat 16'11,vung c6 thu nh~p cao nhi'lt 16'n gap 3-4 Ian vlmg co thu nh~p thap nhat.Hem the, sL! cach bi¢t ve thu nh~p giG'a cac vung cu dan nong than bien d¢ngthea xu hU6'ng ngay cang gia tang - tv 3 Ian vaa th~p nien 1980 tang len hcm 4

Ian vaa th~p nien 1990 Hcm the, nhfrng khu v'!c cu dan c6 thu nh~p thap nhat l(;lit~p trung chu yeu t(;li mien Tay va mien Trung, d~c bi~t HI cac vung dan t¢c it

hai v/2ng mie'n D()ng va mien TrilI/g, Nxb Quan ly kinh te, Trung Qu6c 2001, tr19

12

nguai nhu van Nam, Qui Chau, Tu' Xuyen, Ha Nam, Ha B;lc Cy lh6 la, 80%

so nguai ngheo lrong ca nw)'c s6ng t~li hai khu vl!c mien Trung va mien Tay,trong d6 mien Tay chiem 45,7%; mien Trung chiem 31,1 (Yo Ti l¢ phM sinhngheo d6i (1mien Dang la 5%, mien Trung ]a 7,8% va mien Tay la 16,8% Trong

592 huy¢n ngheo trqng di~m tren ca nuoc (nam 1994), c6 1.6i515 huy¢n thu<)ckhu vvc mien Trung va mien Tay, chiem 81(Yo l6ng so huy¢n ngheo lren loan

gia 8/1", ca Trung Quac c6 (eli592 huy~n ngheo trqng di~m: s6 nguai ngheo d6i

(1 ntmg than la 80,65 tri~u, lrong d6 c6 58,59 tri~u nguoi sinh song t(;licac huy~nngheo trqng di~m, chiem 72,6% l6ng s6 nguai ngheo thu()c cac vung ntmg thantrong ca nuoc; so nguai ngheo t~li cac huy¢n khang thu<)c di¢n trqng di~m la

22,06 tri¢u, chiem 27,4% t(Sng s6 nguai ngheo thu<)c cac vimg nang thCm trong

ca nuoclO• Dieu dang 10 ng~li hem la, neu tlnh tr(;lng chenh !~ch thu nh~p gifra cacvung nCmgthan Trung Qu6c bj kco dai va bien de)ng theo xu hU(ing ngay dmggia tang se gay tac de)ng rat xau ve m~t xii he)i, lam giam !C)Jlgtin cua nguai dannang than, nhat la dong bao cac clan t(K it nguai va nhan dan cac vLmg can c6'dja cach m(;lng truoc day dai v6i chfnh sach cua Dang va Nhil nuac

Quac

1 Th'!c trC;lngphan hoa cac tang lap nong dan Trung Quoc

Truoc het phai kh~ng djnh, sl! phan hO{lcac giai tang xii htJi n6i chung, cac tang

lap trong ne)i be)nang dan n6i rieng trong tien trinh cai cach kinh te la xu huangphu hqp voi guy lu~t phat tri~n cua xii he)i hi~n d(;li Tuy nhien, d6ng thai voinhi1'ng bitiu hi~n tfch Cl;rc,sv phan hoa giai tang nay dii gay m()t s6 tieu cl!C, phannao imh hubng den tu lUOng quan h~ c(mg d6ng, th~m chI dl:5ndai s6ng chfnh trjcua nguai dan Dti phan tich nhii'ng bi~u hi¢n va lac de)ng tic,u cl!c cua tlnh tr(;lngphan hmi cac tang lap trong ne)i be)nang dan Trung Quoc, chung Wi dl!a vao haitieu chi Chll yeu, d6 la Sl! khac bi¢t trong nghe nghi¢p va rn6'c d(> chenh l~ch vethu nh~p gifra cac tang lap cU dan nang than Trung Qu6c theji ky cai cach, cung

triln, Nxb Khoa hqc kinh te, Trllng Qu6c, tr269

10 Tran Tong Thang, Chu Van Ba:Lg,i hetn ve' vall de' ph an plufi thu nh(lp trollg cdi each vet phat triln, Nxb Khoa hqc kinh te, Trung Qu6c, Ir269

la hai yeu t6 co y nghia quyct dtnh rat 16n den dia vi, vai trcl va quyen h~m chinh trj - xa h()i cua cu dan nong them Trung Quac Vai cach Ilia ch9n hai tieu chi

nhu v~y, co th~ chia giai cflp nong dan Trung Qu6c thanh 5 Ulng I{ip chu yeu:Nhfrng ng110i lam nemg nghi~p thuan tuy; tang lap cong nhan nong than, g6mnhfrng nguoi dang ky h¢ khau 6 ncmg than, nhung thoat Iy him h()~c gan nhtrthoat Iy han d6ng ru¢ng, lam vi~c trong cac Ilnh vt!c phi n(mg nghi¢p~ tang k1pChll XI nghi¢p kinh doanh tU'nhan nong than; tang 16p can b() quan ly ntmg them

va tang 16p trl thti'c nong them

2 Nhil'ng yeu to tieu qre trong qua tr'inh phim hoa cae tang lop elf dannong thon Trung Quoe

2.1 TC;lOmau thub'in m6i trong xa h¢i nong them

Sau khi chc d¢ boc l¢t bt tieu di~t, giai dip dta chu bi I~t d6, xa h¢i nongthan Trung Qu6c nhln chung khong t6n t(;licac mau thub'in d6i khang gay gat, trirmau thub'in cua quan chung nhan dan v6i nhu'ng phan tu ch6ng dcii, phan d¢ng.V~y nhtrng, nhu eta trlnh b~IY(1phan tren, sau hon hai mtroi nam cai cach, nhieuvung nong them Trung Qu6c da xuat hi~n tlnh trC;lngchenh I¢ch giau ngheo khar5 net, tre1 thanh van de b(rc xuc ve mau thub'in gi[j'a phat tri~n kinh tc vai congbfmg xa h()i Do la mau thmln ve IQi fch gifra cac nhom ngU'0i, gifra cac t6 chuc,cac t~p do~m kinh te co mu'c thu nh~p khac nhau, dan den nhfrng khac bi¢t ve the

gi{1i quan, ve vai tro chinh trio Dieu dang luu y (1day la, nell Trung Qu6c khong

nhanh chong dieu hoa lQi Ich kinh te va co h()i blnh dang gifra cac Uing lap xah¢i ('1nong thcm thl rat co th0 se dan den nhung mau thuan gay gat trong quan h~gifra ngl10i v6i ngl1oi, tC;loranh gi6i chia cat gifra nhom nguoi nay vai nhomngu0i khac Do la nhan t6 !loan toan bat lqi cho c6ng cl\()c hi¢n d~li hoa n6ng

nghi¢p ncmg thcm, bat lQi cho C~ICdi~n 6n djnh trong xa h0i n(mg thtm Trung

Quac

2.2 Gay tac et(mg xau llen m6i trU'ong

D~ d';tt dl1qc lqi ich va hi~u qua kinh te cao, nhieu XI Ilghi~p n(mg th6n eta

t~n dl;lng t6i eta ngu6n nguyen li¢u, v~t tu' siln c6, d6ng thl'ii con t~n dl;lng cacthiet bj eta tuong et6i l~lCh~ll\ cua cac nganh, cac khu vvc di trwk, th~m chi lac6ng ngh¢ cu ky nh~p ttr nlt6c ngoai Trong sa cac chu XI nghi~p ntmg than,

khong ft nguai con nIt h,;ln che ve tdnh d(> van hoa va hitfu biet khoa hqc kythu~t, c<)ng van do la t'inh tre,tng quan IS' san xuat, kinh doanh (1ntmg thtm nhlnchung con het suc 16ng leo, thieu tfnh khoa hqc Chfnh VI the, nhieu chu xfnghi~p tu nhan da khai thac blra bai, lang phf nguan nguyen li~u d!a phuong, Slr

dyng cong ngh~ gay a nhihn moi truang n~ng, th~m chi I~p xf nghi~p t(;linhfrngnoi dong clan clr, gay anh hW'1ng nghiem tfqng den suc khoc c<)ng dtlng Hi~n da

co khong it co S(jsan xuat ntlm gi[i'a khu clan cu, thai chat d(IC h(;li qua tieu chuancho phep, gay bl1'c b6i trong clu lu~n xa h<)i, t(;lo tam Iy khong an toan ve moitruO'ng s6ng cho nguai dan

2.3 A.nh hU(1ng tieu cvc den san xuat nong nghi~p

Trong qua trtnh dti cach th0 che kinh te va dieu chlnh I:(j cau nganh (1ntmgthtm, nhieu gia dlnh nong dan da khong con s6ng btmg nghe lam fu<)ng, channuoi, nhieu h<) nong clan da b6 ru<)ng, t'im cach lam giau b,'mg con duO'ng khac.H~ qua tat yeu la san xuat ntmg nghi~p bi coi nh~, khong dU(;1Cchu y dau tu.Trong khi ngay cang co nhicu ngll'ai a (;Itd6 ra thanh ph6 ho~c t1m vi~c lam t(;licac cO siJ kinh doanh, dich Vl;!lhl nhieu manh ru(mg van hi bi') hoang, ho~ckh(Jng du~'fCkhai thac het tiem nang Theo dieu tra nam 11)92, ca khu vt!c TrLrChau co 57.200 h<) b6 hoang dat canh tac, chiem 7,8% h() ntmg clan s6ng (j day;di¢n tich dat canh tac b! b6 hoang la 3,2% Di~n tich dat canh lac bi b6 hoang a

3 dnh Chiet Giang, An Huy, H6 Bac len tai hang tri¢u m:tu Tn1(1c cu<)c dieuchlnh fu(mg dat dau nhfrng nam 1990, thanh ph6 Hu¢ Chilli thu<)c dnh QuangDtmg da co 300 nghln mau Jat b! b6 hoangll. San xuat non~', nghi~p khong dU(;1ccoi trqng, khCmg dU(;1cnang cap clau tu, nhieu gia dlnh coi ntmg nghi¢p la nghephy, cong vi¢c dong ang dlfq'C giao le,ticho phl;! nfr, tre em ho~c ngtr<'ji gia damnh~n T1nh tr(;lng tren da c6 anh 11lrang xau den qua trtnh siin nghi~p hoa, hi~nd(;lihoa n(mg nghi~p, nong than cLla Trung Qu6c

2.4 Gay kho khan cho cong tac quan IS' h() khau

T1nh tr~mg di chuy~n lao d()ng tLr nong th<Jn ra thanh thL d~c bi¢t la s6ngll'ai lam cac cong vi~c t(;lm thai theo mila vl;! da va dang gay nhicu kh6 khan,

phuc t(;lPcho cong tac quan Iy h(> khau a ca nong thtmg Ian thanh thj Tren lhvc

te, nhicu nong dan roi lang eli kiem song a thanh ph6 ho~c \:ac et!a phuong khac

da khong khai bao vai chinh quycn noi dang ky h(> khau, dl)ng thai cung khongkhai bao t~m tnl t';li noi den sinh song va lam vi~c l1nh hlllh d6 khong chi gaykh6 khan cho cong tac quan ly h(> khau, ma trong ml)t so tnrang hq'p con anhhu6ng den Gnh hInh tr~t t~· lr! an cua moi dta phuong Dicu d6 d6ng nghia vaivi~c lam suy giam chilc nang t6 chuc, dieu hanh cac ke hoach c~ th6 clla chinhquycn nong than nhu: quy hO';lch ru(>ng dat, nhat la vi¢c elicu chinh s6 ILrqngru(>ng khoan; xay dvng co so v~t chat, van hoa d!a phuong; thvc hi¢n chuongtr'inh ke hO';lch hoa gia dlnh; xay dvng va gil1'gIn tr~t tv trj an lang xa Tuong tvnhu v~y, do khong thvc hien tri¢t d~ duqc chilc nang quan Iy nhan khau nenkhong it Gnh tr';lng roi 10';lntrj an da xay ra tren dja ban nhictl thanh ph6, thj tran,d~c bi~t la nhung khu yVc c6 nhicu ngl10i t1m kiem vi¢c laID t';lm h~1,khCmg 6ndjnh Thiet nghi, day la van eM rat dang hao d(>ng d6i vc1iTrung Qu6c truac Gnhtr~ng khong quy hO';lch, qwin ly 1'5 rang, ch~t che luq'ng Ian d(>ng di chuy~n tit

nCmg than ra thanh pho

THON TRUNG Qu6c

Trong hoi canh hi~n nay, khi ca the giai dang h6i ha thuan theo trao luuchung cua ncn kinh te tri th(rc, coi cong ngh~ thong tin va cae nganh ky thu~t cao

la phuong ti~n quan trqng nhat d0 tien hanh hi~n d~i hoa ncn kinh tc dat nuac,thl giao d~lc cang tdj nen quan trqng, c6 y nghia quyet djnh d6i vai sv phat tri6nph6n th!nh va ben vffng cua mqi q uoc gia, khu vt!c

BU{jc sang the ky XXI Trung Quoc chu truong xay dlfng nen kinh te quocdan theo con dnang cong nghi~p hoa ki~u mal C6 nghia la, "kien trl lay tin hqchoa d~ thuc day cong nghi~'p hoa, lay cong nghi~p hoa d6 xuc tien tin hqc hoa,t~o ra m(>t con dUO'ng cong Ilghi~p hoa ki~u mai c6 ham InC/llg khoa hqc ky thu~tcao, d';lt hi~u qua kinh te t6(, milc tieu hao tai nguyen thap, () nhiem moi truOng

it, nu the vc ngu6n It!c can ngLf(Yiduvc phat huy day dU"12 D0 thvc hi~n nhfrng

tieu chf nhu v~y tren con dm'mg cCmg nghi~p hoa ki0u mlii, khCmg th0 khong dVavao giao dyc va khoa hqc ky thu~t Do nh~n thilc dung tam quan tn.mg cua giao

12 Xay difng loan di~n xii hl)i klui gia, !Jl(1 ra l'l;ll' di¢n m6'i trong sif nghi~p xay dVng ( 'NXH dc.le si\e Trung Quae (Bao cao li;li di;li hQi XVI DeS T'rung QlIell'), Nxh Nhan dan, Trung Quell' 2002, tr21

dyc nen nhi~u mlm l'.li day, Trung Quac da chu trqng phat tri6n sl! nghi9P giaodyc thea tieu chi chien 1U9c "khoa giao hung quae" (kho(l hqe giao dye ehan

hung dat nuac) Phai n6i r~ng, n~n giao dl;lCTrung Qu6c vc It'.li eyc, chI e6 nhG'ngbuac tien dang k~ so vai thai ky truac cai cach m0 cua Nam 2001, ('j TrungQuac c6 t(ji 2S0 c(mg trinh chr9c gic\j thuang quac gia, chiem 50,3(l(J t6ng s6 cac

cong trinh; 1.022 cong trinh dU9c giai thuang phat minh ky thu~t, chicm 34,3%t6ng s6 c6ng trinh13. Theo th6ng ke clla Trung Qu6c, tinll den nam 1999, s6nguai thoat n'.ln mu chG' chiem 80% dan so to~m qu6e; 2430 huy¢n (thi, khu) ticn

hanh thi di~m ph6 c~p giao dyc 9 nflm; 9 tinh, thanh ph6 thvc hi9n ph6 cap dung

yeu c~u, 99,09% tre em ade) tu6i den trucmg dU9c di hqc, tang 0, 16(YrJso v6'i nam

199814• Truck yeu diu pha[ tri~n chung cua giao dye, Chinh phu Trung Qu6ccling da chu trqng hon den c(mg tac giao dyc anong thCm, eDi day la khau d()tpha quan trqng d6i voi ml;lc lieu nang cap va d6i moi tDan di(~n doi s6ng kinh te -

xa h<)i n(mg than Cac nha lanh d'.lo Trung Qu6c cho r~ng, 16i ra can han cuanong nghi¢p la khoa h9C ky thu~t va giao dl;lC;phai xuat phM ttr yeu cau hi¢n d'.lihoa dat nU(1e va ml;lc tieu mlng cao to chat van hoa cua nguoi dan nCmg them d~d~u tu va thuc day Sl,1phcit tri~n c0 ban, lau dai clra giao dyc nCmg thCm 111cotfnh tDan cua Trung Quac, ty 1¢ mu chG'a n6ng thCm giant dang k6: tu' 35,5%nam 1983 xu6ng con 8,09% VaGnam 2000; ty l¢ lao d<)ng nCmg thCm e6 tr1nh d<)trung hqc C(j s('j va ph6 thong trung hqc tang; b1nh quan s6 nam tier nh~n giaodyc cua ll!c lt19ng laD d<)ng l10ng than tang ttr 5,26 nam (nam 19R3) len 7,7 nam(nam 2(00) 15.

Tuy nhien, so vai yeu c~u dao t'.l0 thl giao d~ICnong thCm Trung Qu6c vtlncon nhi~u van de bat c~p, th~~mchi la m<)t s6 ton t'.li bu'c xuc Cy th~ la:

m~lc dich phat tri~n giao dl;ICnong thon

Kinh phi la yeu t6 qucm tf9ng, la di~u ki~n tien quyet, anh hVl1ng lIVc tiepden chat IUql1g va ket qua giao dVe, nhat la tru6'c yeu cau g~1l cac hO(;ltd(mg giao

2003, tr288

Quan sat n()ng Ih()n Trung Quae sa 1j:'()03

dl;!Cv{ji tri thac van hoa khoa hQc tien tien va cong ngh¢ hi{'n o~i nhl1 ngay nay.

M~t btmg chung ve kinh phI dau tu giao d~lC cua Trung Q\l6c trong nhieu namnay deu gili' a ty I~ hcm 10% quy ngan sach nha nu6'c, song c6 Ie dieLi oang noihem a day la m6i tuong quan gili'a kinh phi giao dl;!c ntmg thCm, d(IC bi~t la caevung ngheo v(Ji thanh pho, nhat la cac thanh pho 16n va khu kinh te ma ctra venbitin VI r~ng, tu khi thl!c hi¢n Lu~t giao d~lCnghla Vl;!9 nam (thang 7-1986) dennay, giao dl;!c nong thon Trung Quoc van tuan theo thti clle Qu6c V~Ivi¢n chid~o, chinh quyen d~a phuCing chju tr,:lch nhi¢m, phan cap quan Iy, Ifly oem vjhuy¢n lam chu d~o Co nghia la, kinh phi giao dl;!c va quyen quan Iy nhan Sl! chuyeu do cap huy~n chju trach nhi~m Day chinh la nhan t6 t<,IOncn sl! ehcnh I~chdang k~ vc kinh phi giao dl;!c gili'a cac khu Vl!c co mvc thu nh~p khac nhau.Nguon tai chinh h6 trq giao dl;!c nong thon dvemg nhien sc thap hon rat nhieu sovoi thanh pho Theo tinh toan, t6ng gia tr~ san pham qu6l dan hinh quan daungvai nam 1999 Clla Thuqng Hai gap 12 Ian so voi Quy Cbau Cling trong nam

1999, kinh phi dau tv giao d ~c trung b'inh cho m()i hqe sinh li6u hQe ella ThuqngHai cling gap 8 Ian so voi Quy Chau Xet ve t6ng th6, thu nh~p b'inh quan cuatoan khu vvc mien Dong Trung Quoc nhieu gap 3,6 Ian khu vl!e mien Tay.Tuemg W nhv v~y, kinh phI giao dl;!c cua mien Dong nhieu gap 2,4 Ian khu vVemien Tay, trong do Quang Dong gap 18,2 Ian so v(Ji Thanh Hai 16. T~i HQi nghjcong tae giao d~c nong thCm toan qu6c thang 9-2003, Cmg Tran Chi L~p oJ chobiet: giao dl;!c n6ng thCm nb In chung van tvemg doi I~e h~u, s6 ngl1ai e6 trinh d9van hoa tu' titiu hqe tra xu6ng chiem 40%, so ngl1ai c6 trinh d() trung hqc co sbchiem 48% Blnh quan so nam dlfqc tiep nh~n giao dl;!e ella IVe 1Lr~mgIan d9ngn6ng thon la 7,3 nam, kern 3 nam so v6'i thanh ph6 Kinh phi chung danh chogiao dl;!c n6ng thon tinh thco dau hqc sinh titiu hqc chi b~ng 29(YrJ clla thanh pho,

tinh theo oau hqc sinh trung hQc co sa chi b~ng 31 % so v(ji thanh ph617• Tinhtr~ng chenh l¢ch trong dau Ill'kinh phi giao dl;lCcon dien ra lhlfOng xuycn va khad~m net ngay trong han thflll cac vung nong thon Do kha n~mg tai ehfnh ncn caevung giau co hem se dau tv cho giao d~lc nhieu hem Nha d6, m~t btmg dan tri vatrlnh dQ hitiu biet, U'ng dl;!ng khoa hQc ky thu~t cua nglfai lao oQng <'1 day tUng

nu6'c ta, Bao cao eong tac giao dllc nClIlgth6n toan quac ngay 19-9-2003

bu6'c duoc nang cao, g6p ph an quan tr9ng VaG sl! phat tri6n eLIa kinh te diaphuong Nguqc lC;li,do kh6 khan, khong dU<;1cdau tu thfch dang nen m~t b~nggiao dyc cua cac vimg nghco it dLttJc cai thi~n, trlnh dO van hoa cua nguai danch~m nang cao VI the ngu('ji lao d<)ng khong th~ phat huy het kha nang, khongth6 n~m b~t va v~n dyng nhling tri thac can thiet trong hoat d(mg san xuat, vaduong nhicn, di8u d6 anh hLtOng trl!c tiep den sl! phat tri6n kinh te dta phucmg.Ket qua la, nhling khu Vl!c giau co cang trO'nen giau c6, ngay cang he') xa nhfrngkhu Vl!c nghco, lC;lch~u - d v~ kinh te Ian giao dl;lC.

M<)t thl!c te khcmg tht: phu nh~n dtr<;1c,d6 la noi nao dau tLt cho giao dyc

thfch dang, noi do se c6 nen kinh te - xa h()i phat tri~n mC;lIlh.V oi Trung Quoc,nong nghi~p, nCmg than la khau het suc q uan tr9ng, cling la khau het sac kh6khan trong qua trlnh cong I1ghi~p hmi, lC;lila cong nghi¢p hmi kiCu m6'i nh~mbien nong nghi¢p Trung Qu6c tir m<)t nganh san xuat truy8n th6ng sang san xuathi¢n dC;li.Myc ticu do g~n ra't ch~t v6'i sl! phat tri6n va tien b() eLla giao dyc Neukhong dLtqc dau tu thfch dang, chat lU<;1nggiao d~lc n6ng than se khcmg dtr<;1cnang cao, to chat ngtrai lao dOng se thap kern, trlnh dO san xuat se khCmg dU<;1ccai thi~n, khCmg theo ktp yell cau hi¢n dC;lihoa rna nCmg nghi¢p can dC;ltt6'i

2 CO' sov~t ellCltthieu thon, xuong cap.

Dau tv kinh phi giao d~lCthap dV0ng nhien se dan den Gnh tr(;lng l(;lch~u,xuong cap v8 co sO' v~t ch2\'t nhu tluang sO' d<)t nat, sicu V~(), ban ghc cli ky, 9P

~p, do dung gi~mg d(;ly va h<.)ct~p thieu thon Tinh den nam ?OOO, ca Trung Quocc6 13 tri~u m2 phong 119Cxil~u v~o, t~p trung chu yeu 6 cac vlmg n6ng than mi~nTay va mi~n Trung Ch~ng hC;ln,di~n tfch phong hqc xieu Vl;0 cua cac tnrang

trung h9C co sO'tC;liNinh H~l la 5,32%, ti~u h9C la 4,6(fr); t~li'Tan Cuong la 4,05%

va 3%; t<;tiThanh Hai la 3,16% va 4,33%; Ty l~ d6 6m<)t s6 vung qua nghco khocan dC;ltt6'i con so 1()-15%!~ M~t khac, do kinh phi thieu thon dmg nhfrng batc~p trong khau quan Iy nen tir th~p ky 80, the ky XX, nhicu cCmg trlnh xay dl!ngtruang h9c 6nong than Trung Quoc khong dam bao chat Itr<.mg,xu6ng cap va huhong nhanh, th~m chi khong it trHang sau khoang 10 nam xay dVng da roi vaGt1nh trC;lngxieu v~o, di1y ty 10trLtang lap xieu v~o len 2-3%/ naml9•

Bao Thanh nien crrung Quoe), ngay 5-4-2000

Nhfrng kh6 khan, xuong dip cua truong so luon di kern V{ji Gnh tr<;lngh:1Ch~u, thieu than v6 trang thiet b~ va do dung giang d<;ly, hnc t~p (j nhi6u vungnong thon D6 la mC?t kh6 khan, thach thuc rat Ion d6i voi n Il;!Ctieu hi¢n d<;lihoa

nong nghi¢p, nong thon theo mo hlnh moi - mo hlnh ky thu~t hoa, tin hqc hoa

cong ngh¢ san xuat Xin dWJCnh~c toi m¢t ph6ng st,1ghi ch<;p vc tht,1c tr<;lnggiaodl;!c t<;litruang ticiu h<,)CTong Duong, xa Th~p Bat Ly Ph6, huy¢n Dlnh Thuqng,Phl;! Duong, nhan chuyen di khao sat cong tac thf dicim thue phf cua nguyen ThutUOng Trung Qu6c Chu Dung Co vao ngay 19-7-2001:

TruOng ticiu hqc Tong Duong dU9c thanh l~p tren 30 n[lm, g6m 508 hqc

sinh va 13 can bC?giao vien la truang dU9G xep lO<;likha trollg vung V~y nhung,

toan b¢ ban hqc trang cac I{jp da xieu v~o va bong d¢p VI da duqc Slf dl;lng hon

20 nam T¢ hon, ngoai so h~m hqc cli ky d6, cac 10p d6u khCmg c6 ghe cho hqc sinh ngoi, Iy do VIdci tiet ki(~m kinh phf, hqc sinh phai tv dem ghe den tnttmg20.

Theo di6u tra cua Giao su Trinh Vien, giang vien tnttmg D~li hqc sl1 ph<;lm Hoa Dong - Trung Quoc, moi nam hqc sinh lap 7 ph6 thong cO sa t<;likhu Vl!c nong thon Ll;lCAn, dnh An Huy phai d6ng g6p cac khoan lien cho m¢t hqc ky

nhu sau: Hqc phf: 258 NDT, sach va: 162 NDT, do dung hqc t~p: 23 NOT, taili¢u va giao Cl;!trvc guan theo yeu diu cua giao vien: 48 NOT, guy lap: 15 NDT,t6ng c¢ng la 506 NDT Nhl!' v~y, trung blnh hang nam moi gia dlnh c6 con theo

hqc lap 7 ph6 thong co so phai 10 d6ng g6p hon 1000 NDT, chl1a k0 cac khoantien an m~c, chi tieu khac cho con cai21. Vai muc thu nh~p hlnh quan dau nguoi

tit 2.200 den 2.500 NDT melt nam, khoan chi phf tren qua iii v[ln de nan giai doivai cac h¢ ncmg dan dong con, ft lao d¢ng Bai ngoai vi¢c chi tieu cho con cai

hqc hanh va duy tri doi song v~t chat toi thiciu, nguoi nong dan con phai 10 nhicukhoan khac nhl1 thue nong nghi¢p, d6ng g6p cong fch, hc) tr9 phl;! cap can b¢thon, kham chu'a b¢nh, tu Sll'a nha cua mua s~m do dung thiet yeu trong giadlnh D6 la chl1a kci toi nhll'ng chi tieu d¢t xuat khac, cung chua tfnh den nhiingtlnh huang bat tr~c c6 thci xay ra voi nguoi nong dan nhu h<;lnhan, 1U Il;!t, matmua Cling theo Giao Sl1 Trinh Vien, vao nhfrng nam 60·70, the ky xx, khi

2°Bach Nh'.IC (chi'! bien): Sdd, 11'21

Bach N1wc (chi'! bien): Sdd, 11'5

Trung QuC)C chua thlJc hi~n chinh sach giao dl;lCnghla vl;l, thi cac kho~lll hqc sinh

ph6 thong co so phai d6ng g6p trong moi hqc ky it hon rat nhieu so v6'i hi~n nay

- hqc phf: 1,5 NDT, sadl vej: 1,5 NDT Nhu v~y, m()i hq<" sinh hang nam chiphai d6ng g6p 6 NDT tien hqc Theo Giao su Trinh Vi6n, rn~lt hang gia ca hi~nnay cua Trung Quoc gap khoang 10-15 Hin so vai nhi1'ng nam 1960-1970, c6nghla la, 6 NDT thai ky d6 Luong duang vai 60-90 NDT hi~n nay Nhung, s6 tienmoi hqc sinh phai d6ng g6p hang nam (1000 NDT) da gap tlOtihem 100 1:1nso vaitru6'c V~y nhung, thu nh~p cua nguai nong dan khong th6 tang ty l~ thu~n vai sotien hq ph~li d6ng g6p cho giao dl;lC- nghla la khong th~ gap toi hang tram hin

Ben qmh vi~c thu hqc phi theo quy djnh, cac h~c phl;l huynh ('j Trung Quocn6i chung, nong than n6i ricng con phai chju ganh n~ng tru'lie tlnh tr<;1ngthu phi,tang cac khoan d6ng g6p rn¢t each tily ti~n, chong chco Khong ft can h¢ djaphuong c6 tv tucmg y l<;1iV~IO dan, d6 1en dau dan phan l{m kinh phI xay dl;l'ngtruoog so, mua scim trang Ihiet hi, chi tra 1uang giao vien Du6'i suc cp cuaquyen Il;l'c,nguai nong dan chi con hiet han th6c g<;1O,th~m chf ca tai san d6 d6ngg6p cac khoan kinh phi giao dl;lc theo m()t so quy djnh tily li9n cua chlnh quyendja phuong va nha truOng Day cling la m¢t Iy do chu yeu khien nhieu hqc sinhnong thCm phai hcShqc d~ tham gia cong vi~c dong ang ho~c di lam kiem tien.Ket qua dieu tra cua Giao su TrInh Vi6n t<;1im¢t trL100g ph6 thCmg trung hqc

nCmg thCm cho hiet: truoog l~624 lap hqc, moi ldp 50 hqc smh, nhung chi c6 30

hqc sinh den lap, 10 em da h6 hqc di lam thue, 10 em con l£;lithucmg xuycn vcingm~t Theo Giao sU Trinh V i~n, ty I~ hqc sinh theo hqc c,tc truang ph6 thongtrung hqc toan Trung Quoc ct<;1tkhoang 79%, tuy nhien, doi vai cac khu vl!c nongthan, ty 19 d6 chi d';lt khoang 50%.22

6 nong thcm, khong clli nong dan phai duong dau voi kh6 khan vc kinh phIkhi 10 cho con cai den trw'mg, ma ngay ca d¢i ngu giao vien nhin chung cungphai s6ng cu¢c song thieu than, d~lm h<;1C.Rat nhieu giao vien cac vilng nongthCm dl!a VaGthu nh~p thuan tuy tif cong vi~c d';lYhqc, trong khi dong llwng giaovien l';li het sU'Ceo he:p, khong du chi di:mg Dieu dang n6i hun ca la do kh6 khan,thieu th6n ve kinh phI nen nhieu dja phuong a nong than con xay ra tinh tr<;1ngnq'lwmg giao vien, th~m chi n0 c1qng trong thai gian dai, khCmg co kha nang chi

tra Theo thong ke chua d~y du, ttr th~p ky 80, the ky XX, sau khi Trung Qu6cthl!c hi~n chu truemg "phan dlp qmln If' thl tinh tr~ng n0 luong giao vicn batdau xuat hi¢n va ngay cang tra ncn ding thing Tfnh den thang 4-2000, s6 tiennq' luemg giao vien trong 61 mrac da len tai 13,56 ty NDT, lien quan l<'1i27 tinh,thanh ph6, khu tl! tr1 (trlJ' Hac Kinh, Thugng Hai, Chict Giang, Tay l\mg)23.Truac tlnh tr~ng do, do kh(mg dam bao dU'q'c cu¢c song, nhicu giao vicn gi()i, conang Il!c da chuy~n c6ng tac den nhfrng noi co kha nang chi tra ILfong va co ched¢ thu 1£10 dam bao hem Dieu do khien cho m¢t so truang kh6ng chi mat di IlJc

lLfqng giao vien nong cot, ma can mat di kh6ng khf thi dua, c~nh tranh lanhm~nh gifra cac gi<:lovien do so giao vien van yeu kern ve chuycn m(m khtmg phaich1U ap IlJc c~nh tranh, vi the ma giam sut y chf tl! dao t'.ll>, nang cao trlnh d()chuyen mtm

Kinh phi dau tu thap, cO sa v~t chat, trang thiet b1 tnr2mg hqc thieu than, trinh d¢ chuyen m6n cua d(li ngu giao vien kh6ng d6ng deu, th~m chf dm nhieu giao vicn yeu kern la nhu'ng yeu t6 anh hubng rat Ian va trl!c tiep dcn chat

lu~mg giao dt,lc C1 n6ng th6n Trung Quoc hi¢n nay Se la khtmg bi¢n chung neuyeu cau, doi hoi nhfrng vung kinh te ngheo n~m, dau tu giau dt,lc qua thap, dieuki¢n v~t chat thieu than, li;\c h~u l';li nang cao chat lu~mg dilO t';lo, theo kip mt,lctieu hi~n d'.li hoa Lu~t giao dlJc nghia VlJ dU'q'c thl!c hi~n (,/Trung Qu6c ttr thang

7-1986, nhLf11gden nam 2000 van can 27% khu vl!c ntmg thtm chLfa duvc ph6 c~p giao dt,lc 9 nam, khoang 8% khu vgc chua ph6 c~p giao dl;!c ti6u hqc Nhi¢m

Vl;!xoa mu chli' va cung co lhanh qua xoa mu chfr anhieu vung ntmg thtm can ratn~ng ne, gian kh6 D~c bi~L giao dt,lc nghe nghi~p va giao d~lc nguai Wn(J n6ngth6n can ycu va mongo Nhieu dja phm_mg kh6ng co tru'ong V[ll1 hoa, ky thu~tn6ng nghi¢p; ty l~ nguai LIO d¢ng n6ng th6n duq'c b6i duelng van hoa va nghe

nghi~p hang nam chi d~t kIlnang 20%24 Theo cac h9C gia Trung Qu6c, giao dl;!c

Trung Qu6c noi chung, d~c bi¢t la giao d1;Icn6ng th6n can xa m6i d~t t(1i yeu

cau va ticu chuan cua giao d1;Icnghia V1;I,can xa mai thl!c hi¢n dLfq'Cml;!c tieu

23 Twang Ngoe Lam: Phan phoi ngu{lll Ivc giilo dl;lCva sv khac bi~t giao dl;lc giua Ih~l1lh thi \'0i nC>ng thC>n trong ehe dc>phan eflp hoc, Quan sat nong t!lt'11 Trung Quae, so 1 nam 2003, tr 17.

24 Nicn giam giao dl;le Tl1lt1g Quae, ILIII1 2000, trl6.

phyc vy cCmg cu¢c hi~n d~li hoa dat nuac, xay dl!ng xft hc)i kha gia ve van hoa.Nam 2000, Trung Quac tllyen ba se thl!c hi~n "ph6 c~p giao d~lc nghla Vl;l9narn" dung thai hC;ln,cO b~\l1ho~m thanh nhi~m Vl;lxoa mll chfr cho thanh thicunien Tuy nhien, cho den nay, ket qua "ph6 c~p" vl1n con thap hem nhieu, th~mchi ccm yeu kern so vai ml;]c tieu aft de ra Hi~n tC;livl1n con khoang 15% so nhankh~u trong ca nuac chua dUdc xoa mu Ngay ca nhfrng khu vvc en OLf</cph6 c~pthl chat luq'ng, trinh de) giau dl;lCcling con nhieu hC;lnchc, bat c~p Them V~lOdo

la t1nh trC;lngb6 hqc tuong dai ph6 bien a cac vung nong thCm, nhat la vai hqc

sinh trung hqc co sa Ch~ng h~m, nam 1998, so hqc sinh trung hqc ce1 s(1bi) hqc

nlra chung tren toan Trung Quac la 3,23% Trong do hqc sinh n(mg thCm hc)hqc

chiem 4,2(YrJ, cao hon ty l~ [rung blnh trong ca nuac la 0,91%, th~m chi co noi

hqc sinh he'>hqc tai 1O%2S Ty l~ nay con cao hon nhieu t'.ti me)t s6 vung n(mgthon, mien nui, vung sau VLlng xa, kinh te kern phat tri6n Thco me)t th6ng kekhac, tC;li50 huy~n mien nui bien giai tinh Quang Tay va m()l s6 tinh kinh tc kernphat tri6n, so hqc sinh trung hqc cO S0 b6 hqc vao nam 1999 la 2,44% va

6,4]{}(}6.

De c~p tai tinh trC;lngycu kcm ve chat luc;mg giao dyc cling nhu tinh trC;lnghat hlnh d~ng ve cO h¢i gic\o dl;]c 6 Trung Quac, khong th6 khong nh~c dcn khuVlJc mien Tay Theo so li~lI dieu tra narn 1999, ty l~ nguai mu chfr (jd() tu6i tli

15 tu6i tr6 len trong toan Trung Quac la 15,14%, trong khi ty I¢ do (J mien Tay

la 18,65% Trinh d¢ giao cll;ICcua nhfrng nguai duc?,c den truang cua mien Taycling thap hon nhieu so vai cclc khu VlJc khac Theo sa li¢lI dieu tra cua TrungQuac, ty I¢ nguai co trinh de) ph6 thong trung hqc va trung cap chuyen nghi~ptrC1len tC;likhu v'!c mien DClng la 15,4% va 6,4%, gap 1,8 viI 2,7 Ian so ve1imienTay Trong sa 15% nhan kh~u chua thl!c hi~n ph6 c~p giao dyc nghla V~l9 nam

da phan deu thu¢c khu VlJc mien Tay27. Vai m¢t dat nuac c6 ly I¢ tren RO% la cUdan n(mg thon, nguon nhan I,!c, tri tu~ co th6 khai thac e'-J day la hct suc to Ian vatiem tang Neu khong chu y thich dang den khau dau tu giao dyc, Trung QuackhCmg th6 nang cao dU9C chat IU9llg giao dl;lc, khong th0 hi~n dC;lihoa nongnghi¢p, n(mg thon bting chfllh n¢i ll!c ClIa cac vung nong th6n Ncu khCmg nhanh

chong dau tu thfch dang cho giao dl;[c, Trung Qu6c cling th~,t kho thvc hi¢n ml;1ctieu chan hung dat nuac, dlan hung tung d!a phuong bang Sll'c m(;lnh cua khaah9C giaa dl;1c.

NONG THON

1. Tinh trC;lngthieu d,-ll1 chu trong dOl song chinh tr,

Tu khi tien hanh cai CiICh,Trung uong DCS Trung Qu6c da nhi6u Ian nhanm(;lnh: "Khong co dan ChLl thl khong co CNXH, khong co hi¢n d(;li hoaXHCN.,,2X Baa cao Chinh lri De:tih¢i XVI (2002) da kh~ng d!nh r6: "Phat trienn6n chfnh tr! dan chu XHCN, xay dlfng nen van minh chfnh tri XHCN la ml;1ctieu guan tr9ng cua vi~c XflY d~rng to~m di~n xa h¢i kha gia Ki¢n t()~m che d()dan chu, lam phong phu hll1h thlfC dan chu, ma r¢ng slJ tham gia chfnh tri cotrlnh tlJ cua cong dan, bao d,im cho nhan dan dlJa VaG phap )u~t dd thlJc hi¢n bauelf dan chu, guyet sach dan Chll va giam sat dan chu, du</c hll'<"mgquy6n h.:fiva tlJ

do r¢ng rai, ton tr9ng va dalll bao nhan guy6n." 29

Tuy nhien, v6 m~t n~\y, v<1n con rat nhi6u van de bat c~p, van t6n d9ngnhi6u mau thu<1n chlfa d~ gi giai quyet trong mQt thai gian ng~n, nhat la vai khuVl!c nong thon Nhieu van de buc xuc trong dai s6ng dan chu khCmg nhfrng chuadu</c kh~c phl;[c, ma con n~IYsinh mQt s6 hi~n tU<Jnggai goc, phuc t(;lPkhac Dieu

do du</c bieu hi~n kha r5 net trong guy6n bau elf de:tibieu h(li dC)ng nhan dan caccap a d!a phuong L</i dl;[ng s~r kem hieu biet v6 guyen b,iu elf cua nhan dan,chinh guyen cap thtm, xa nhi6u noi da can thi~p trlJc tiep va tht> be:toVaG guy6nIlJa ch9n cua ngtrai dan, hHtmg d<1n,th~m chi ep bUQc cu' tri bc) phieu bau nhfrngngueji nam trong danh sach LllJkien Day la hi~n tU911gkha ph(5 bien ('j n6ng thonTrung Qu6c, khien hO(;ltd¢ng bau elf tJ nhieu noi mang tfnh hlnh thll'c, sai lu~t (j

nong thCm Trung Qu6c hiC:n co hai loe:ti d6i tu</ng tieu qfC duqc s~p d~t trongdanh sach nhfrng nguai nam trong gu6ng may chfnh guyen MQt la nhfrng nguaiv6n da co the Il!C va anh h lrang trlJc tiep den dai s6ng chfnh tr! cua than xom

bim ve CNXH co dve sac Trung Quae, Nxb Van hien Trung trang, 2002, tr298).

29 V<tn ki¢n D<;tihQi D<;tibi~u toan qil()e Ian \hu XVI Des Trung Quae, Nxh Chinh Ir! Qu6c gia, Iia nQi, 2003,

tr55-56;57 -58.