Kinh tế học công cộng-Chương 3 pps

CHƯƠNG III CHÍNH PHỦ VỚI VAI TRÒ PHÂN PHỐI LẠI THU NHẬP VÀ ĐẢM BẢO CÔNG BẰNG XÃ HỘI Không sợ thiếu, chỉ sợ phân phối không công bằng Không sợ nghèo, chỉ sợ lòng dân không yên Hồ Chí Minh

Trang 1

KINH TẾ HỌC CÔNG CỘNG

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

THS HOÀNG TRUNG DŨNG Khoa Kinh tế và Kinh doanh quốc tế

Hà Nội, 2008

Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software

http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

Trang 2

CHƯƠNG III CHÍNH PHỦ VỚI VAI TRÒ PHÂN PHỐI LẠI THU NHẬP

VÀ ĐẢM BẢO CÔNG BẰNG XÃ HỘI

Không sợ thiếu, chỉ sợ phân phối không công bằng

Không sợ nghèo, chỉ sợ lòng dân không yên

Hồ Chí Minh, 1966

Trang 3

1.CÔNG BẰNG XÃ HỘI TRONG PHÂN PHỐI THU NHẬP

1.1 Khái niệm công bằng

Khái niệm công bằng xã hội là một khái niệm mang tính

chuẩn tắc, tùy thuộc vào quan điểm của từng người.

Không có một khái niệm chung về công bằng xã hội mà người ta thường tách công bằng thành những khái niệm cụthể hơn

Trang 4

Công bằng ngang (Horizontal equality): là sự đối xử như

nhau đối với những người có tình trạng kinh tế như nhau.

(Chúng ta chỉ xem xét tình trạng kinh tế do chúng ta đang xem xét mọi vấn đề trên góc độ kinh tế, còn trong thực tế, khái niệm công bằng xã hội được áp dụng đối với các tình trạng khác nhau như sức khỏe, tinh thần…)

Trang 5

Công bằng dọc (Vertical equality): là sự đối xử khác

nhau với những người có tình trạng kinh tế ban đầu khác nhau nhằm khắc phục những khác biệt sẵn có đó.

=> Chính phủ được phép đối xử có phân biệt đối với những người có tình trạng kinh tế khác nhau, với điều kiện là sau khi chịu tác động của những chính sách đó thì những khác biệt phải được giảm bớt hoặc xoá bỏ

Trang 6

Công bằng ngang có thể được thực hiện bởi cơ chế thị

trường còn công bằng dọc nhất thiết cần có sự điều tiết của Nhà nước

Chính phủ thực thi chính sách phân phối theo công bằng dọc nhằm giảm chênh lệch về phúc lợi giữa các cá nhân, rõ nhất trong chính sách thuế và trợ cấp, đặc biệt là thuế lũy tiến

hoặc trợ cấp lũy thoái

Trang 7

1.2 Nguyên nhân gây ra sự bất bình đẳng trong phân

phối thu nhập

1.2.1 Bất bình đẳng trong phân phối thu nhập từ tài sản

Tùy theo các yếu tố sản xuất mà mỗi người có được cũng

như việc định giá các yếu tố đó trên thị trường cạnh tranh

mà chúng có ảnh hưởng đến mức thu nhập của mỗi cá nhân

=> Cách phân phối như vậy gọi là phân phối theo sở hữu các nguồn lực hay còn gọi là phân phối thu nhập từ tài sản

Trang 8

1.2 Nguyên nhân gây ra sự bất bình đẳng trong phân phối thu nhập

1.2.1 Bất bình đẳng trong phân phối thu nhập từ tài sản

Tài sản của mỗi cá nhân có được là do những nguồn hình thành khác nhau:

• Do được thừa kế tài sản

• Do hành vi tiêu dùng và tiết kiệm khác nhau

• Do kết quả kinh doanh :

Trang 9

1.2 Nguyên nhân gây ra sự bất bình đẳng trong phân phối thu nhập

1.2.2 Sự khác biệt về thu nhập có được từ lao động

Lao động là điều kiện cơ bản để tạo ra thu nhập Một số

nguyên nhân dẫn đến sự khác biệt trong phân phối thu nhập

từ lao động:

• Do khác nhau về khả năng và kỹ năng lao động

• Do khác nhau về cường độ làm việc

• Do khác nhau về nghề nghiệp và tính chất công việc

• Do những nguyên nhân khác

Trang 10

1.3 Lý do can thiệp của chính phủ nhằm đảm bảo công bằng xã hội

• Thị trường không tác động được gì để xã hội công bằng

hơn, trong khi công bằng và hiệu quả là hai mục tiêu cao

nhất của xã hội loài người

• Phân phối lại thu nhập tuy không làm tăng mức của cải

chung của xã hội nhưng nó có khả năng làm tăng mức phúc

lợi xã hội

• Phân phối lại thu nhập có tác dụng động viên giúp đỡ

người nghèo, giải tỏa tâm lý bất mãn, giảm bớt tệ nạn xã hội,

tạo ra thêm ngoại ứng tích cực.

Trang 11

1.3 Lý do can thiệp của chính phủ nhằm đảm bảo công bằng xã hội

Việc chính phủ can thiệp để nâng cao sự bình đẳng trong phân phối thu nhập trở thành cần thiết Tuy nhiên cần phân phối thu nhập lại như thế nào để thực sự nâng cao được sựbình đẳng?

=> Đây là một vấn đề chuẩn tắc và nó phụ thuộc rất lớn

vào các quan điểm về phân phối thu nhập mà một xã hội theo đuổi

Trang 12

1.4 Thước đo bất bình đẳng trong phân phối thu nhập

Mục đích sử dụng các thước đo: Thông qua các con số,

xác định xem phân phối thu nhập có công bằng hay không, phản ánh trực quan sự bất bình đẳng

Nguyên lý chung: Các thước đo sẽ cho thấy sự công bằng

hay bất công bằng dựa vào các thông số về mức thu nhập hoặc tiêu dùng trung bình và sự phân phối thu nhập hoặc tiêu dùng đó

Trang 13

1.4.1 Đường Lorenz (Lorenz Curve)

Đường cong Lorenz là sự biểu diễn bằng hình học của hàm

phân bố tích luỹ, thường được sử dụng trong việc nghiên

cứu sự phân bố thu nhập

Đường Lorenz phản ánh tỷ lệ phần trăm của tổng thu

nhập quốc dân cộng dồn được phân phối tương ứng với tỷ

lệ phần trăm cộng dồn của các nhóm dân số đã biết.

Trang 14

% dân số cộng dồn

100 80 60 40 20

0 20 40 60 80 100

% thu nhập cộng dồn

A

Đường Lorenz

Đường bình đẳng tuyệt đối

Trang 15

Đường bình đẳng tuyệt đối: Đường Lorenz trùng vào

đường chéo 0A của hình vuông

Đường bất bình đẳng tuyệt đối: Đường Lorenz chạy theo

cạnh đáy và cạnh bên phải của hình vuông

Đường Lorenz thường nằm ở khoảng giữa đường chéo và đường bất bình đẳng tuyệt đối Đường Lorenz càng nằm gần đường chéo thì mức độ bất công bằng càng thấp và càng

nằm xa đường chéo thì mức độ bất công bằng càng cao

Trang 16

Ý nghĩa của công cụ:

• Cho phép hình dung được mức độ bất bình đẳng trong phân phối thu nhập thông qua việc quan sát hình dạng của đường cong

• Giúp đánh giá tác động của chính sách đến mức độ công bằng trong phân phối thu nhập của các nhóm dân cư

• Cho phép so sánh mức độ bất bình đẳng trong phân phối giữa các quốc gia hoặc giữa các thời kỳ phát triển của một quốc gia

Trang 17

=> Cần nghiên cứu một số thước đo khác hoàn thiện hơn, được biểu thị bằng con số đo lường sự bất bình đẳng trong phân phối thu nhập

Trang 18

1.4.2 Hệ số Gini (Gini Coefficient)

Hệ số Gini, mang tên nhà thống kê học người Italia Corrado Gini, được công bố lần đầu năm 1912 là thước đo bất bình

đẳng được sử dụng phổ biến nhất

Về mặt hình học, hệ số Gini được xác định bằng cách lấy diện tích hình B được xác định bởi đường Lorenz và đường chéo 0A, chia cho diện tích nửa hình vuông có chứa đường

Lorenz đó (B + C) (xem hình vẽ )

Trang 19

% dân số cộng dồn

100%

0 100% O’

% thu nhập cộng dồn

A

B

C

Đường Lorenz

Đường bình đẳng tuyệt đối

Trang 20

1.CÔNG BẰNG XÃ HỘI TRONG PHÂN PHỐI

THU NHẬP

Về công thức, hệ số Gini (g) được tính:

đường chéo 0A và đường 0O’A nên 0 <= g <=1

Trang 21

1.CÔNG BẰNG XÃ HỘI TRONG PHÂN PHỐI

THU NHẬP

Về công thức, hệ số Gini (g) được tính:

đường chéo 0A và đường 0O’A nên 0 <= g <=1

Trang 22

g = 0 phản ánh sự bình đẳng tuyệt đối, đường Lorenz

trùng với đường chéo, diện tích B = 0

g = 1 phản ánh sự bất bình đẳng tuyệt đối, đường Lorenz

nằm xa đường chéo nhất, diện tích C = 0

Ngân hàng Thế giới cho rằng giá trị thực tế của hệ số Gini

thay đổi từ 0,2 đến 0,6 Với những nước có thu nhập thấp,

hệ số Gini biến động từ 0,3 đến 0,5 còn với những nước cóthu nhập cao, hệ số này biến động từ 0,2 đến 0,4

Trang 23

Lượng hóa được mức độ bất bình đẳng

Hạn chế:

• Sự công bằng không giống nhau nhưng hệ số Gini vẫn bằng nhau khiến hệ số Gini trở thành một thước đo không hoàn toàn đáng tin cậy

• Không cho phép phân tách hệ số Gini theo các phân

nhóm, chẳng hạn như thành thị, nông thôn, rồi sau đó tổng hợp lại thành hệ số Gini quốc gia

Trang 24

1.4.3 Chỉ số Theil L (Theil L Index)

L =

• yi là thu nhập của cá nhân thứ i trong nhóm, N là số lượng người trong nhóm và y là tổng thu nhập của cả nhóm

• Chỉ số Theil L biến thiên từ 0 (bình đẳng tuyệt đối)

đến ∞ (bất bình đẳng tuyệt đối), song trong thực tế chỉ số

này rất ít khi lớn hơn 1

• Chỉ số Theil L càng lớn thì sự bất bình đẳng trong thu

Trang 25

1.4.3 Chỉ số Theil L (Theil L Index)

Cho phép tách sự bất bình đẳng chung thành bất bình đẳng trong từng nhóm nhỏ Chỉ số Theil L quốc gia là bình quân gia quyền của các chỉ số của các phân nhóm, với quyền số là

tỷ trọng số người có trong mỗi phân nhóm trong tổng số

dân Nó cho phép xem xét các yếu tố dẫn tới sự thay đổi

trong sự bất bình đẳng ở cấp quốc gia

Trang 26

1.4.4 Một số chỉ số khác

(1) Chỉ số Kuznets (Kuznets Index): là tỷ số giữa tỷ trọng

thu nhập của x% người giàu nhất chia cho y% người

nghèo nhất (trong đó x và y có thể chấp nhận các giá trị

như 10, 20 hay 40 )

(2) Tỷ trọng thu nhập của x% dân số nghèo nhất: Nếu

quan tâm nhiều đến tỷ trọng thu nhập của những người sống dưới đáy thì có thể dùng một thước đo trực tiếp, như

tỷ trọng thu nhập của 10% hay 20% người nghèo nhất.

Trang 27

2 CÁC LÝ THUYẾT VỀ PHÂN PHỐI LẠI THU NHẬP (1) Đường bàng quan xã hội

Khái niệm: Đường bàng quan xã hội là quỹ tích tất cả các

điểm kết hợp giữa độ thỏa dụng của mọi thành viên

trong xã hội mà những điểm đó luôn mang lại mức

phúc lợi xã hội bằng nhau (đường bàng quan xã hội là

sự biểu diễn bằng đồ thị, còn hàm phúc lợi xã hội là sự

biểu diễn bằng hàm số)

Tính chất:

Các điểm trên cùng một đường bàng quan mang lại một mức phúc lợi xã hội như nhau, còn điểm trên đường bàng quan cao hơn phản ánh mức phúc lợi xã hội cao hơn

Định dạng
Số trang	45
Dung lượng	1,78 MB