Giáo án Lịch Sử lớp 10: XÂY DỤNG VÀ PHÁT TRIỂN VĂN HOÁ DÂN TỘC TRONG THẾ KỶ X - XV pdf

3.Tổ chức các hoạt động dạy và học trên lớp Hoạt động của thày và trò Kiến thức cơ bản HS cần nắm vững Hoạt động 1: Cả lớp, cá nhân: - Trước hết giáo viên truyền đạt để học sinh nắm được

XÂY DỤNG VÀ PHÁT TRIỂN VĂN HOÁ DÂN TỘC

TRONG THẾ KỶ X - XV

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần:

1 Về kiến thức

Giúp học sinh nắm và hiểu:

- Trong những thế kỷ độc lập mặc dù trải qua nhiều biến động, nhân dân ta vẫn nỗ lực xây dựng cho mình một nền văn hoá dân tộc, tiến lên

- Trải qua các triều đại Đinh - Lê - Lý - Trần - Hồ - Lê Sô ở các thế kỷ X - XV, công cuộc xây dựng văn hoá được tiến hành đều đặn nhất quán Đây cũng là giai đoạn hình thành của nền văn hoá Đại Việt (còn gọi là văn hoá Thăng Long)

- Nền văn hoá Thăng Long phản ánh đậm đà tư tưởng yêu nước, tự hào và độc lập dân tộc

2 Về tư tưởng và tình cảm

- Bồi dưỡng niềm tự hào về nền văn hoá đa dạng của dân tộc

- Bồi dưỡng ý thức bảo vệ các di sản văn hoá tốt đẹp của dân tộc

- Giáo dục ý thức, phát huy năng lực sáng tạo trong văn hoá

3 Kỹ năng

- Quan sát, phát hiện

II THIẾT BỊ TÀI LIỆU - DẠY HỌC

- Một số tranh ảnh nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc thế kỷ X -

XV

- Một số bài thơ, phú của các nhà văn học lớn

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC

1.Kiểm tra bài cũ

Câu hỏi 1: Nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Nguyên - Mông

2.Dẫn dắt vào bài mới

Từ sau ngày dành độc lập trải qua gần 6 thế kỷ lao động và chiến đấu nhân dân Việt Nam đã xây dựng cho mình một nền văn hoá đa dạng, phong phú, đậm đà bản sắc dân tộc Để thấy được những thành tựu văn hoá nhân dân ta xây dựng được từ thế kỷ X-

XV chúng ta cùng tìm hiểu bài 20

3.Tổ chức các hoạt động dạy và học trên lớp

Hoạt động của thày và trò Kiến thức cơ bản HS cần nắm

vững Hoạt động 1: Cả lớp, cá nhân:

- Trước hết giáo viên truyền đạt

để học sinh nắm được: Bước

sang thời kỳ độc lập trong bối

cảnh có chủ quyền độc lập các

tôn giáo được du nhập vào nước

ta từ thời bắc thuộc có điều kiện

I Tư tưởng tôn giáo

ở thời kỳ độc lập nho giáo, phật giáo, đạo giáo có điều kiện phát triển mạnh

+ Nho giáo:

phát triển

- Giáo viên có thể đàm thoại với học sinh về nho giáo để học sinh nhớ lại những kiến thức, hiểu biết về nho giáo?

+ PV: Nho giáo có nguồn gốc từ đâu? do ai sáng lập? Giáo lý cơ bản của nho giáo là gì

+ Học sinh trình bày những hiểu biết của mình về nho giáo

+ Giáo viên kết luận: Nho giáo lúc đầu cũng chưa phải là 1 tôn giáo mà là một học thuyết của Khổng Tử (ở Trung Quốc) Sau này một đại biểu của nho học là Đông Trung Thư đã dùng thuyết

âm dương dùng thần học để lý giải biện hộ cho những quan điểm của Khổng Tử biến nho học thành một tôn giáo (nho giáo)

+ Tư tưởng quan điểm của nho giáo: đề cao những nguyên tắc

trong quan hệ xã hội theo đạo lý

"Tam cương, ngũ thường" trong

đó tam cương có 3 cặp quan hệ

Vua - Tôi - Cha, Con, chồng,

vợ

Ngũ thường là: Nhân, nghĩa, lễ,

trí, tín (5 đức tính của người

quân tử )

+ Nho giáo du nhập vào nước ta

từ thời bắc thuộc bước sang thế

kỷ phong kiến độc lập có điều

kiện phát triển

- Giáo viên yêu cầu học sinh đọc

sách giáo khoa để thấy được sự

phát triển của nho giáo ở nước ta

qua các thời đai Lý, Trần, Lê sô

- Học sinh theo dõi sách giáo

khoa và phát biểu

- Giáo viên kết luận

- Giáo viên có thể pháp vấn: Tại

sao nho giáo và chữ Hán sớm

trở thành hệ tư tưởng chính

thống của giai cấp thống trị

- Thời Lý, Trần nho giáo dần dần trở thành hệ tư tưởng chính thống của giai cấp thống trị, chi phối nội dung giáo dục thi cử

nhưng lại không phổ biến trong

nhân dân?

- Học sinh suy nghĩ và trả lời

xong không phổ biến trong nhân dân

- Giáo viên lý giải: Những quan

điểm, tư tưởng của nho giáo đã

quy định một trật tự, ky cương,

đạo đức phong kiến rất quy củ,

khắt khe vì vậy giai cấp thống

trị đã triệt để lợi dụng nho giáo

để làm công cụ thống trị, bảo vệ

chế độ phong kiến Còn với

nhân dân chỉ tiếp thu khía cạnh

đạo đức của nho giáo Nhà Lê

Sô nho giáo trở thành độc tôn vì

lúc này nhà nước quân chủ

chuyên chế đạt mức độ cao,

hoàn chỉnh

- Giáo viên đàm thoại với học

sinh về đạo phật: người sáng lập

nguồn gốc giáo lý

- Giáo viên yêu cầu học sinh

theo dõi SGK để thấy được sự

phát triển của phật giáo qua các

thời kỳ Lý - Trần - Lê Sô

- Học sinh theo dõi SGK và phát

biểu

- Giáo viên bổ sung và kết luận

- Giáo viên đánh giá vai trò của

phật giáo trong thế kỷ X- XV

phật giáo dữ vị trí đặc biệt quan

trọng trong đời sống tinh thần

của nhân dân và trong triều đình

phong kiến, nhà nước phong

kiến thời Lý coi đạo phật là

Quốc đạo

- Giáo viên có thể hiện sự phát

triển của Phật giáo hiện nay, kề

về một số ngôi chùa cổ

- Thời Lý- Trần được phổ biến rộng rãi, chùa chiền được xây dựng ở khắp nơi, sứ sài đông

- Thời Lê sô phật giáo bị hạn chế, thu hẹp, đi vào trong nhân dân

* Hoạt động 1: Cả lớp, cá nhân

- Giáo viên truyền đạt để học

sinh năm được cả 10 thế kỷ bắc

thuộc của nhân dân ta không

được học hành, giáo dục không

có ai quan tâm khi đó ở Trung

Quốc giáo dục đã được coi trong

từ thời xuân thu(thời Khổng Tử

II Giáo dục, văn học, nghệ thuật:

- Khổng Tử được coi là ông tổ

của nghề dạy học của Trung

Quốc)

- Bước vào thế kỷ độc lập nhà

nước phong kiến đã quan tâm

đến ngay giáo dục:

- Giáo viên: Việc làm nói trên

của Lý Thánh Tông có ý nghĩa

gì

- Học sinh trả lời:

- Giáo viên bổ sung, kết luận:

Thể hiện sự quan tâm của nhà

nước phong kiến đến giáo dục

tôn vinh nghề dạy học

- Từ đó giáo dục được tôn vinh, quan tâm phát triển

- Giáo viên yêu cầu học sinh

theo dõi SGK để thấy được sự

phát triển của giáo dục ở thế kỷ

XI - XV

- Học sinh theo dõi sách giáo

khoa, phát biểu

- Giáo viên nhận xét, bổ xung,

kết luận về những biểu hiện của

sự phát triển giáo dục

- Giáo viên có thể giải thích cho

học sinh các kỳ thi hương, hội,

đình

- PV: Việc dựng bia tiến sĩ có

tác dụng gì?

- HS quan sát hình 35 bia tiến sĩ

ở văn miếu (Hà Nội) suy nghĩ

trả lời

- Giáo viên nhận xét, kết luận:

Việc làm này có tác dụng

khuyến khích học tập đề cao

những người tài giỏi cần cho đất

nước

- PV: Qua sự phát triển của giáo

dục thế kỷ XI - XV em thấy giáo

dục thời kỳ này có tác dụng gì?

- Học sinh suy nghĩ, trả lời:

- Giáo viên nhận xét, kết luận:

- Giáo viên có thể lý giải thêm

nội dung giáo dục chủ yếu thiên

về thiên văn học, triết học, thần

học, đạo đức, chính trị (Sách

giáo khoa là Tứ thư ngũ kinh)

Tác dụng của giáo dục đào tạo người làm quan, người tài cho đất nước, nâng cao dân trí, song không tạo điều kiện cho phát triển kinh tế

Hầu như không có nội dung

khoa học, kỹ thuật vì vậy không

tạo điều kiện cho kinh tế phát

triển

HĐ1:

- Giáo viên yêu cầu học sinh

theo dõi SGK để thấy được sự

phát triển của văn học qua các

thế kỷ Lý giải tại sao văn học

thế kỷ X - XV phát triển?

- Học sinh theo dõi SGK phát

biểu

- Giáo viên nhận xét, bổ sung,

kết luận về sự phát triển của văn

học

2- Phát triển văn học

- Giáo viên có thể minh họa

thêm về vị trí phát triển của văn

học về các tài năng văn học qua

lời nhận xét của Trần Nguyên

Đán qua một số đoạn trong hịch

tướng sĩ, Cáo bình ngô khẳng

định sức sống bất diệt của

những cùng văn thơ bất hủ

- Phát triển mạnh từ thời nhà trần, Nhất là văn học chữ hán Tác phẩm tiêu biểu: Hịch tướng

sĩ

- Từ thế kỷ XV văn học chữ Hán và chữ nôm đều phát triển

- Pv: Đặc điểm của văn học thế

kỷ XI - XV

- Học sinh: Dựa trên những kiến

thức văn học đã được học kết

hợp với những kiến thức lịch sử

để trả lời:

- Giáo viên kết luận - Đặc điểm: + Thể hiện tinh thần

dân tộc, lòng yêu nước, tự hào dân tộc

+ Ca ngợi những chiến công oai hùng, cảnh đẹp của quê hương đất nước

* HĐ1: Nhóm - Cá nhân:

- GV: giảng giải về lĩnh vực

nghệ thuật gốm: Kiến trúc, điêu

khắc, suân khấu, âm nhạc

- Giáo viên chia học sinh làm 3

nhóm yêu câu cầu mỗi nhóm

theo dõi sách giáo khoa tìm hiểu

về một số lĩnh vực cụ thể

+ Nhóm 1: Kiến trúc

+ Nhóm 2: Điêu khắc

3 Sự phát triển nghệ thuật

+ Nhóm 3 Xuân khấu, ca

nhạc

- Câu hỏi giành cho mỗi nhóm

+ Nhóm 1: Kể tên những kiến

trúc tiêu biểu thế kỷ X- XV

phân biệt đâu là kiến trúc ảnh

hưởng đến đạo phật, đâu là kiến

trúc ảnh hưởng của nho giáo?

Nói nên hiểu biết về những công

tình kiến trúc đó

Nhóm 2: Phân loại những công

trình điêu khắcphật giáo, nho

giáo? Nét độc đáo trong nghệ

thuật điêu khắc

Nhóm 3: Sự phát triển của nghệ

thuật sân khấu, ca múa nhac, đặc

điểm?

- HS các nhóm theo dõi sách

giáo khoa thảo luận cử đại diện

trả lời

- GV Trong quá trình các nhóm

làm việc giáo viên có thể cho

học sinh xem một số tranh ảnh + Kiến trúc phát triển chủ yếu ở

sưu tầm được: Chân cột đá ở

hoàn thành Thăng Long (hình

hoa sen) ấn tín thời trần, hình

rồng cuộn trong lá đề, Bình gốm

Bát Tràng để cung cấp thêm cho

học sinh kiến thức

- Học sinh: các nhóm trả lời

- Giáo viên nhận xét bổ sung,

kết luân:

Giáo viên cung cấp cho học sinh

hiểu biết về những công trình

kiến trúc phật giáo tiêu biểu mà

các em chưa trình bày được như:

Tháp bảo thiên (Hà nội), chuông

quy điền (Hà Nội.) Tượng

quỳnh lâm đông triều (Quảng

Ninh), Vạc Phổ Minh (Nam

Định), Tháp tràm

+ Giáo viên có thể minh hoạ nét

độc đáo trong kiến trúc điêu

khắc bằng bức ảnh : Chân cột đấ

ở hoàn thành Thăng Long (Hình

hoa sen nở) Hình rồng cuộn

giai đoạn Lý - Trần - Hồ thế kỷ

X - XV theo hướng phật giáo gồm chùa, tháp, đền

+ Bên cạnh đó có những công trình kiến trúc ảnh hưởng của nho giáo: Cung điện, thành quách, thành Thăng Long

+ Điêu khắc: Gồm những công trình trạm khắc, trang trí ảnh hưởng của phật giáo và nho giáo xong vẫn mang những nét độc đáo riêng

+ Nghệ thuật sân khấu ca, múa, nhạc mang đậm tính dân gian truyền thống

trong lá đề, chùa 1 cột tháp phổ

minh nhiều tầng chỉ ra những

nét độc đáo:

- PV: Em có nhận xét gì về đời

sống văn hoá của nhân dân thời

Lý - Trần - Hồ

- Học sinh suy nghĩ trả lời

- Giáo viên bổ sung kết luận

- Nhận xét:

+ Văn hoá Đại Việt thế kỷ X -

XV phát triển phong phú đa dạng

+ Chịu ảnh hưởng của yếu tố ngoài xong vẫn mang đạm tính dân tộc và dân gian

* Hoạt động 1: Cá nhân

- Giáo viên yêu cầu học sinh đọc

sách giáo khoa lập bảng thống

kê các thành tựu khoa học kỹ

thuật X- XV theo mẫu

- Học sinh theo dõi sách giáo

khoa tự hoàn thiện bảng thống

kê

4 Khoa học kỹ thuật

4 Củng cố

- Vị tri của phật giáo ở các thế kỷ X- XV

- Đặc điển thơ văn thế kỷ XI - XV

- Nét độc đáo, tính dân tộc và dân gian trong lĩnh vực nghệ thuật X -XV

5 Dặn dò

-Học sinh học bài, đọc trước bài mới

- Trả lời các câu hỏi và bài tập SGK