GIÁO ÁN LỊCH SỬ 10_Bài 31 pps

Kiến thức - Giúp HS hiểu : - Trong những thế kỷ độc lập, mặc dù trải qua nhiều biến động, nhân dân ta vẫn nỗ lực xây dựng cho mình một văn hóa dân tộc, tiến lên.. Tư tưởng, tình cảm -

Bài 31 XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN VĂN

HÓA DÂN TỘC (TỪ THẾ KỶ X ĐẾN ĐÀU THẾ KỶ XV)

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Kiến thức

- Giúp HS hiểu :

- Trong những thế kỷ độc lập, mặc dù trải qua nhiều biến động, nhân dân ta vẫn nỗ lực xây dựng cho mình một văn hóa dân tộc, tiến lên

- Trải qua các triều đại Đinh - Lê - Lý - Trần - Hồ - Lê ở các thế kỷ X - XV, công cuộc xây dựng văn hóa được tiến hành đều đặn nhất quán Đây cũng là giai đoạn hình thành các nền văn hóa Đại Việt (còn gọi là văn hóa Thăng Long)

- Nền văn hóa Thăng Long phản ánh đậm đà tư tưởng yêu nước, tự hào và độc lập dân tộc

2 Tư tưởng, tình cảm

- Bồi dưỡng niềm tự hào về nền văn hóa đa dạng của dân tộc

- Bồi dưỡng ý thức bảo vệ các di sản văn hóa tốt đẹp của dân tộc

- Giáo dục ý thức, phát huy năng lực sáng tạo trong văn hóa

3 Kỹ năng

- Quan sát, phát hiện

II THIẾT KẾ, TÀI LIỆU DẠY - HỌC :

- Một số tranh ảnh nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc thế kỷ X -

XV

- Một số bài thơ, phú của các nhà văn học lớn

II TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC

1 Kiểm tra bài cũ

- Nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến Mông - Nguyên

2 Mở bài

Từ sau ngày giành độc lập qua gần 6 thế kỷ lao động và chiến đấu nhân dân Việt Nam đã xây dựng cho mình một nền văn hóa đa dạng, phong phú, đậm đà bản sắc dân tộc Để thấy được những thành tựu văn hóa, nhân dân ta xây dựng được từ thế kỷ X -

XV, chúng ta cùng tìm hiểu bài học hôm nay

3 Tổ chức dạy và học :

Hoạt động của thầy và trò Kiến thức cơ bản

* Hoạt động 1 : Cả lớp, cá nhân

- Trước hết GV truyền đạt để HS

nắm được : Bước sang thời kỳ độc

lập trong bối cảnh có chủ quyền

độc lập các tôn giáo được du nhập

vào nước ta từ thời Bắc thuộc có

điều kiện phát triển

1 Tình hình tư tưởng, tôn giáo, tín ngưỡng :

Ở thời kỳ độc lập nho giáo, phật giáo, đạo giáo có điều kiện phát triển mạnh

+ Nho giáo

- GV có thể đàm thoại với HS về

Nho giáo để HS nhớ lại những

kiến thức, hiểu biết về Nho giáo

+ GV : Nho giáo có nguồn gốc từ

đâu ? Do ai sáng lập ? Giáo lý cơ

bản của nho giáo là gì ?

+ HS trình bày những hiểu biết của

mình về nho giáo

+ GV kết luận : Nho giáo lúc đầu

cũng chưa phải là một tôn giáo mà

là một học thuyết của Khổng tử (ở

Trung Quốc) Sau này một đại

biểu của nho học là Đông Trung

Thư đã dùng thuyết âm dương

dùng thần học để lý giải biện hộ

cho những quan điểm của Khổng

Tử biến nho học thành một tôn

giáo (nho giáo)

+ Tư tưởng quan điểm của nho

giáo : Đề cao những nguyên tắc

trong quan hệ xã hội theo đạo lý

“Tam cương, ngũ thường” trong

đó tam cương có 3 cặp quan hệ

Vua - Tôi - Cha, con, chồng, vợ

Ngũ thường là : Nhân, nghĩa, lễ,

trí, tín (5 đức tính của người quân

tử)

+ Nho giáo du nhập và nước ta từ

thời Bắc thuộc bước sang thế kỷ

phong kiến độc lập có điều kiện

phát triển

- GV yêu cầu HS đọc sách giáo

khoa để thấy được sự phát triển

của nho giáo ở nước ta qua các

thời đại Lý, Trần, Lê sơ

- HS theo dõi sách giáo khoa và

phát biểu

- GV kết luận

- GV có thể phát vấn : Tại sao nho

giáo và chữ Hán sớm trở thành hệ

tư tưởng chính thống của giai cấp

thống trị nhưng lại không phổ biến

trong nhân dân ?

- HS suy nghĩ và trả lời

- Thời Lý, Trần nho giáo dần dần trở thành hệ tư tưởng chính thống của giai cấp thống trị, chi phối nội dung giáo dục thi cử song không phổ biến trong nhân dân

- GV lý giải : Những quan điểm,

tư tưởng của nho giáo đã quy định

một trật tự, kỷ cương, đạo đức

phong kiến rất quy củ, khắt khe, vì

vậy giai cấp thống trị đã triệt để lợi

dụng Nho giáo để làm công cụ

thống trị, bảo vệ chế độ phong

kiến Còn với nhân dân chỉ tiếp thu

khía cạnh đạo đức của Nho giáo

Nhà Lê sơ Nho giáo trở thành độc

tôn vì lúc nãy Nhà nước quân chủ

chuyên chế đạt mức độ cao, hoàn

chỉnh

- GV đàm thoại với HS về đạo

phật : Người sáng lập nguồn gốc

giáo lý

- GV yêu cầu HS theo dõi SGK để

thấy được sự phát triển của Phật

giáo qua các thời kỳ Lý - Trần - Lê

sơ

- HS theo dõi SGK và phát biểu

- GV bổ sung và kết luận

- GV đánh giá vai trò của phật

giáo trong thế kỷ X - XV phật giáo

giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong

đời sống tinh thần của nhân dân và

trong triều đình phong kiến, Nhà

nước phong kiến thời Lý coi đạo

phật là Quốc đạo

- Thời Lý - Trần được phổ biến rộng rãi, chùa chiền được xây dựng ở khắp nơi, sứ sài đông

- GV thể hiện sự phát triển của

Phật giáo hiện nay, kể về một số

ngôi chùa cổ

* Hoạt động 1 : Cả lớp, cá nhân 2 Giáo dục, văn học, nghệ

thuật

- GV truyền đạt để HS nắm được

cả 10 thế kỷ Bắc thuộc của nhân

dân ta không được học hành, giáo

dục không ai quan tâm khi đó ở

Trung Quốc giáo dục đã được coi

trọng từ thời xuân thu (thời

Khổng Tử - Khổng Tử được coi là

ông tổ nghề dạy học của Trung

Quốc)

a) Giáo dục

- Bước vào thế kỷ độc lập Nhà

nước phong kiến đã quan tâm đến

ngay giáo dục

- GV : Việc làm nói trên của Lý

Thánh Tông có ý nghĩa gì ?

- HS trả lời

- GV bổ sung, kết luận : Thể hiện

sự quan tâm của Nhà nước phong

kiến đến giáo dục tôn vinh nghề

dạy học

- Từ đó giáo dục được tôn vinh, quan tâm phát triển

- GV yêu cầu HS theo dõi SGK để

thấy được sự phát triển của giáo

dục ở thế kỷ XI-XV

- HS theo dõi sách giáo khoa, phát

biểu

- GV nhận xét, bổ sung, kết luận

về những biểu hiện của sự phát

triển giáo dục

- GV có thể giải thích cho HS các

kỳ thi hương, hội, đình

- GV : Việc dựng bia tiến sĩ có tác

dụng gì?

- HS quan sát hình bia tiến sĩ ở

Văn Miếu (Hà Nội) suy nghĩ trả

lời

- GV nhận xét, kết luận : Việc làm

này có tác dụng khuyến khích học

tập đề cao những người tài giỏi

cần cho đất nước

- PV : Qua sự phát triển của giáo

dục thế kỷ XI - XV, em thấy giáo

dục thời kỳ này có tác dụng gì ?

- HS suy nghĩ, trả lời

- GV nhận xét, kết luận

- GV có thể lý giải thêm nội dung

giáo dục chủ yếu thiên về thiên

văn học, triết học, thần học, đạo

Tác dụng của giáo dục đào tạo người làm quan, người tài cho đất nước, nâng cao dân trí, song

đức, chính trị (sách giáo khoa là

Tứ thư ngũ kinh) Hầu như không

có nội dung khoa học, kỹ thuật vì

vậy không tạo điều kiện cho kinh

tế phát triển

không tạo điều kiện cho phát triển kinh tế

- GV yêu cầu HS theo dõi SGK để

thấy được sự phát triển của văn

học qua các thế kỷ Lý giải tại sao

văn học thế kỷ X - XV phát triển

- HS theo dõi SGK phát biểu

- GV nhận xét, bổ sung, kết luận

về sự phát triển của văn học

- GV có thể minh hoạ thêm về vị

trí phát triển của văn học về các

tài năng văn học lời nhận xét của

Trần Nguyên Hãn qua một số đạo

trong Hịch tướng sĩ, Cáo bình ngô

khẳng định sức sống bất diệt của

những áng văn thơ bất hủ

- Phát triển mạnh từ thời nhà Trần, nhất là văn học chữ Hán Tác phẩm tiêu biểu : Hịch tướng

sĩ

- Từ thế kỷ XV, văn học chữ Hán

và chữ Nôm đều phát triển

- GV : đặc điểm của văn học thế kr

XI - XV

- HS : Dựa trên những kiến thức

văn học đã được học kết hợp với

những kiến thức lịch sử để trả lời :

+ Thể hiện tinh thần dân tộc, lòng yêu nước tự hào dân tộc

+ Ca ngợi những chiến công oai hùng, cảnh đẹp của quê hương đất nước

Hoạt động 1 : Nhóm - cá nhân c) Nghệ thuật :

- GV : Giảng giải về lĩnh vực nghệ

thuật gốm : Kiến trúc, điêu khắc,

sân khấu, âm nhạc

- GV chia HS làm 3 nhóm, yêu cầu

mỗi nhóm theo dõi sách giáo khoa

tìm hiểu về một số lĩnh vực cụ thể

+ Nhóm 1 : Kiến trúc

+ Nhóm 2 : Điêu khắc

+ Nhóm 3 : Sân khấu, ca nhạc

- Câu hỏi dành cho mỗi nhóm

+ Nhóm 1 : Kể tên những kiến trúc

tiêu biểu thế kỷ X - XV, phân biệt

đâu là kiến trúc ảnh hưởng đến đạo

Phật, đâu là kiến trúc ảnh hưởng

của Nho giáo ? Nói lên hiểu biết

về những công trình kiến trúc đó

+ Nhóm 2 : Phân loại những công

trình điêu khắc Phật giáo, Nho

giáo Nét độc đáo trong nghệ thuật

điêu khắc

+ Nhóm 3 : Sự phát triển của nghệ

thuật sân khấu, ca múa nhạc, đặc

điểm ?

- HS các nhóm theo dõi sách giáo

khoa thảo luận cử đại diện trả lời

- GV : Trong quá trình các nhóm

làm việc GV có thể cho HS xem

một số tranh ảnh sưu tầm được

Chân cột đá ở Hoàng thành Thăng

Long (hình hoa sen) ấn tín thời

Trần, hình rồng cuộn trong lá đề,

bình gốm Bát Tràng để cung cấp

thêm cho HS kiến thức

- HS : Các nhóm trả lời

+ Kiến trúc phát triển chủ yếu ở giai đoạn Lý - Trần - Hồ thế kỷ X

- XV theo hướng phật giáo gồm chùa, tháp, đền

+ Bên cạnh đó có những công trình kiến trúc ảnh hưởng của nho giáo : Cung điện, thành quách, thànhThăng Long

- GV nhận xét bổ sung, kết luận

GV cung cấp cho HS hiểu biết về

những công trình kiến trúc Phật

+ Điêu khắc : Gồm những công trình trạm khắc, trang trí ảnh hưởng của phật giáo và nho giáo

giáo tiêu biểu mà các em chưa

trình bày được như : Tháp Báo

Thiên (Hà Nội), Chuông Quy Điền

(Hà Nội) Tượng Quỳnh Lâm -

Đông Triều (Quảng Ninh), Vạc

Phổ Minh (Nam Định), Tháp

Chàm

của phật giáo và nho giáo song vẫn mang những nét độc đáo riêng

+ Nghệ thuật sân khấu ca, múa nhạc mang đậm tính dân gian truyền thống

+ GV có thể minh hoạ nét độc đáo

trong kiến trúc điêu khắc bằng bức

ảnh : Chân cột đá ở Hoàng thành

Thăng Long (hình hoa sen nở),

hình rồng cuộn trong lá đề, Chùa

Một Cột, tháp Phổ Minh nhiều

tầng chỉ ra những nét độc đáo

- PV : Em có nhận xét gì về đời

sống văn hóa ở nhân dân thời Lý -

Trần - Hồ ?

- HS suy nghĩ trả lời

- GV bổ sung kết luận

+ Văn hóa Đại Việt thế kỷ X -

XV phát triển phong phú đa dạng + Chịu ảnh hưởng của yếu tố bên ngoài song vẫn mang đậm tính dân tộc và dân gian

* Hoạt động 1 : Cá nhân 3 Khoa học - Kỹ thuật :

- GV yêu cầu HS đọc sách giáo

khoa lập bảng thống kê các thành

tựu khoa học kỹ thuật thế kỷ X -

XV theo mẫu

- Sử học : Nhiều tác phẩm được biên soạn như Đại Việt sử kí,

- HS theo dõi sách giáo khoa tự

hoàn thiện bảng thống kê

Đại việt sử lược, Trung hưng thực lục

- Khoa học quân sự : Binh thư yếu lược, Vạn Kiếp tông bí truyền thư

- Ngoài ra một số thành tựu về y

học, thiên văn học

4 Củng cố :

- Vị trí của Phật giáo ở các thế kỷ X - XV

- Đặc điểm thơ văn thế kỷ XI - XV

- Nét độc đáo, tính dân tộc và dân gian trong lĩnh vực nghệ thuật thế kỷ X-XV

5 Dặn dò :

- HS học bài, trả lời câu các câu hỏi và bài tập SGK (trang 175) đọc trước bài mới