GIÁO ÁN LỊCH SỬ 10_Bài 30 pps

- Trong sự nghiệp chống ngoại xâm vĩ đại đó, không chỉ nổi lên những trận quyết chiến đầy sáng tạo mà còn xuất hiện một loạt các nhà chỉ huy quân sự tài năng.. Mở bài Trong những thế kỷ

Bài 30 NHỮNG CUỘC CHÍEN ĐẤU CHỐNG

NGOẠI XÂM (TỪ THẾ KỶ X-XV)

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

Sau khi học xong bài học yêu cầu HS nắm được :

1 Kiến thức

- Gần 6 thế kỷ đầu thời kỳ độc lập, nhân dân Việt Nam phải liên tiếp tổ chức những cuộc kháng chiến chống ngoại xâm, bảo vệ

Tổ quốc

- Với tinh thần dũng cảm, truyền thống yêu nước ngày càng sâu đậm, nhân dân ta đã chủ động sáng tạo, vượt qua mọi thách thức khó khăn đánh lại các cuộc xâm lược

- Trong sự nghiệp chống ngoại xâm vĩ đại đó, không chỉ nổi lên những trận quyết chiến đầy sáng tạo mà còn xuất hiện một loạt các nhà chỉ huy quân sự tài năng

2 Tư tưởng, tình cảm

- Giáo dục lòng yêu nước, ý thức bảo vệ nền độc lập và thống nhất của Tổ quốc

- Bồi dưỡng ý thúc đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau giữa các dân tộc

- Bồi dưỡng niềm tự hào dân tộc và lòng biết ơn với các thế

hệ tổ tiên, các anh hùng dân tộc đã chiến đấu quên mình vì tổ quốc

3 Kỹ năng

- Rèn luyện kỹ năng sử dụng bản đồ trong học tập, tích cục bồi dưỡng kỹ năng phân tích, tổng hợp

II TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC

1 Kiểm tra bài cũ

Câu 1 : Nguyên nhân tạo nên sự phát triển nông nghiệp ở thế

kỷ XI-XV ?

Câu 2 : Sự phát triển của thủ công nghiệp thời Lý - Trân - Lê

?

2 Mở bài

Trong những thế kỷ đầu độc lập, xây dựng đất nước, nhân dân ta vẫn phải tiếp tục tiến hành các cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm và đã làm nên biết bao chiến thắng huy hoàng, giữ vững nền độc lập dân tộc Chúng ta cùng nhau tìm hiểu bài 20 để ôn lại những chiến thắng huy hoàng ấy

3 Tổ chức dạy và học :

Hoạt động của thầy và trò Kiến thức cơ bản

- Trước hết GV gợi lại cho HS nhớ

về triều đại nhà Tống ở Trung Quốc

thành lập và sụp đổ ở thời gian nào

I CÁC CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC TỐNG (THẾ KỶ X-XI)

- HS nhớ lại kiến thức đã học ở

phần Trung Quốc phong kiến để trả

lời :

Thành lập : 960

Sụp đổ : 1271 (cuối thế kỷ XIII)

- GV dẫn dắt :Trong thời gian tồn

tại 3 thế kỷ, nhà Tống đã 2 lần đem

quân xâm lược nước ta, nhân dân

Đại Việt đã 2 lần kháng chiến

chống Tống

* Hot động 1 : Cả lớp và cá nhân 1 Kháng chiến chống Tống thời

Tiền Lê

- GV yêu cầu HS theo dõi SGK để

thấy được nguyên nhân quân Tống

xâm lược nước ta, triều đình đã tổ

chức kháng chiến như thế nào và

giành thắng lợi ra sao ?

- HS theo dõi SGK, phát biểu

- GV bổ sung và kết luận

- Năm 980 nhân lúc triều đình nhà Đinh gặp khó khăn, vua Tống cử quân sang xâm lược nước ta

- GV cấp thêm tư liệu : Năm 979

Đinh Tiên Hoàng và con trưởng bị

ám sát, triều đình nhà Đinh lục đục

gặp nhiều khó khăn vua mới Đinh

Toàn còn nhỏ mới 6 tuổi Tôn mẹ là

Dương Thị làm Hoàng Thái Hậu

- Trước tình hình đó Thái Hậu

họ Dương và riều đình nhà Đinh

đã tôn Lê Hoàn làm vua để lãnh đạo kháng chiến

+ Trước nguy cơ bị xâm lược Thái

hậu Dương thị đã đặt quyền lợi của

đất nước lên trên quyền lợi của

dòng họ, Tôn Thập đạo tướng quân

Lê Hoàng lên làm vua để lãnh đạo

kháng chiến

+ Sự mưu lược của Lê Hoàn trong

quá trình chỉ huy kháng chiến, lúc

thì khiêu chiến, vờ thua để nhử giặc

lúc thì trá hàng và bất ngờ đánh úp

- PV : Em nhận xét gì về thắng lợi

của cuộc kháng chiến chống Tống

và cho biết nguyên nhân các cuộc

thắng lợi ?

- HS suy nghĩ trả lời

- GV nhận xét, bổ sung, kết luận :

+ Đây là thắng lợi rất nhanh, rất lớn

đè bẹp ý chí xâm lược của quân

Tống Hàng trăm năm sau nhân dân

ta được sống trong cảnh yên bình

- Thắng lợi lớn nhanh chóng thắng ngay ở vùng đông bắc khiến vua Tống không dám nghĩ đến việc xâm lược Đại Việt củng

cố vững chắc nền độc lập

Năm 1075 nhà Tống mới nghỉ đến

xâm lược Đại Việt

+ Nguyên nhân thắng lợi là do :

Triều đình nhà Đinh và Thái hậu họ

Dương sẵn sàng vì lợi ích dân tộc

mà hy sinh lợi ích dòng họ để tạo

thuận lợi cho cuộc kháng chiến

chống Tống Do ý trí quyết chiến

bảo vệ độc lập của quân dân Đại

Việt

Do có sự cỉ huy mưu lược của Lê

Hoàn

- HS nghe, tự ghi nhớ

* Hoạt động 2 : Cả lớp, cá nhân

- GV tiếp tục yêu cầu HS theo dõi

SGK để thấy được :

2 Cuộc kháng chiến chống Tống thời Lý (1075 - 1077)

+ Âm mưu xâm lược nước ta của

quân Tống

+ Nhà Lý tổ chức khang chiến thế

nào qua 2 giai đoạn :

Giai đoạn 1 : Chủ động đem quân

đánh Tống ?

Giai đoạn 2 : Chủ động lui về

phòng thủ giặc

- HS theo dõi SGK theo yêu cầu

của GV, phát biểu về âm mưu xâm

lược của nhà Tống

- GV nhận xét, bổ sung, kết luận

+ Sự khủng hoảng của nhà Tống :

Phía bắc phải đối phó với nước

Liêu (bộ tộc Khiết Đan), với nước

Hạ (dân tộc Đảng Hạ) Trong nước

nông dân nổi dậy Trong hoàn cảnh

đó vua Tống và tể tướng Vương An

Thạch chủ trương đánh Đại Việt hi

vọng dùng chiến công ngoài biên

giới để lấn áp tình hình trong nước,

doạ nạt Liêu và Hạ

+ Các hoạt động chuẩn bị của quân

Tống : Tổ chức khu vực biên giới

Việt - Trung thành một hệ thống

căn cứ xâm lược lội hại Trong đó

Ung Châu (Nam Ninh, Quảng Tây)

và cửa biển Khâm Khẩu và Khâm

- Thập kỷ 70 của thế kỷ XI nhà Tống âm mưu xâm lược Đại Việt, đồng thời tích cực chuẩn bị cho cuộc xâm lược

Liên Quảng Đông là những vị trí

xuất quân của Đại Việt được bố trí

rất chu đáo, nhất là Ung Châu được

xây dựng thành căn cứ hậu cầu lớn

nhất chuẩn bị cho việc xâm lược

(có thành kiên cố với 5000 quân)

GV : Âm mưu và hành động chuẩn

bị xâm lược của nhà Tống đã để lộ

ra và nhà Lý đối phó như thế nào ?

- HS trả lời : Nhà Lý kháng chiến

thế nào qua hai giai đoạn

- GV nhận xét, bổ sung

- Kết hợp với dùng lược đồ trình

bày các giai đoạn của cuộc kháng

chiến

- GV có thể đàm thoại với HS về

Thái hậu Ỷ Lan và Thái uý Lý

Thường Kiệt để HS biết thêm về

các nhân vật lịch sử

- GV giúp HS nhận thức đúng về

hành động đem quân đánh sang

Tống của Lý Thường Kiệt để HS

hiểu thêm về các nhân vật lịch sử

- GV giúp HS nhận thức đúng về

hành động đem quân đánh sang

Tống của Lý Thường Kiệt, không

phải là hành động xâm lược mà là

hành động tự vệ

- Trước âm mưu xâm lược của quân Tống, nhà Lý đã tổ chức kháng chiến

+ Giai đoạn 1 : Lý Thường Kiệt

tổ chức thực hiện chiến lược

“tiên phát chế nhân” đem quân đánh trước chặn thế mạnh của giặc

- Năm 1075 quân triều đình cùng các dân tộc miền núi đánh sang đất Tống, Châu Khâm, Châu Liêm, Ung Châu, sau đó rút về phòng thủ

Giai đoạn 2 : Chủ động lui về phòng thủ đợi giặc

- GV có thể tường thuật trận chiến

bên bờ sông Như Nguyệt : Đọc lại

bài thơ Thần của Lý Thường Kiệt

Ý nghĩa của bài thơ, tác dụng của

việc đọc vào ban đêm trong đền thờ

Trương Hống, Trương Hát (Hai vị

tướng của Triệu Quang Phục)

- HS nghe, tự ghi nhớ :

- Phát vấn : Kháng chiến chống

Tống thời Lý được coi là cuộc

kháng chiến rất đặc biệt trong lịch

sử : Em cho biết những nét đặc biệt

ấy là gì?

- HS dựa vào diễn biến cuộc kháng

chiến suy nghĩ và trả lời

- GV kết luận

+ Có giai đoạn diễn ra ngoài lãnh

thổ (kháng chiến ngoài lãnh thổ)

+ HS nghe và ghi nhớ

* Hoạt động : Cả lớp và cá nhân

- Trước hết GV tóm tắt về sự phát

triển của đế quốc Mông - Nguyên, từ

việc quân Mông Cổ xâm lược Nam

Tống và làm chủ Trung Quốc rộng

lớn lập lên nhà Nguyên là một thế

lực hung bạo chinh chiến khắp Á,

Âu Thế kỷ XIII, 3 lần đem quân

xâm lược Đại Việt

II CÁC CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC MÔNG - NGUYÊN (THẾ KỶ XIII)

- Sau đó GV yêu cầu HS theo dõi

sách giáo khoa thấy được quyết tâm

kháng chiến của quân dân nhà Trần

và những thắng lợi tiêu biểu của

cuộc kháng chiến

- Năm 1258 - 1288 quân Mông Nguyên 3 lần xâm lược nước ta, giặc rất mạnh và hung bạo

- HS theo dõi SGK theo yêu cầu

của GV, phát biểu

- GV nhận xét, bổ sung, kết luận - Các vua Trần cùng nhà quân sự

GV : Có thể đàm thoại với HS về

nhân cách đạo đức, nghệ thuật quân

sự của Trần Quốc Tuấn được nhân

dân phong là Đức Thánh Trần, lập

đền thờ ở nhiều nơi về quyết tâm

của vua tôi nhà Trần

Trần Quốco Tuấn đã lãnh đạo nhân dân cả nước quyết tâm đánh giặc giữ nước

- Những thắng lợi tiêu biểu : Đông Bộ Đầu, Hàm Tử, Chương Dương, Vạn Kiếp, Bạch Đằng

GV dùng lược đồ chỉ những nơi

diễn ra những trận đánh tiêu biểu có

ý nghĩa quyết định đến thắng lợi

của cuộc kháng chiến lần 1, lần 2,

lần 3

+ Lần 1 : Đông Bộ Đầu (bên sông Hồng từ dốc Hàng Than đến dốc Hóc Mai - Ba Đình - Hà Nội)

- Lần 2 : Đẩy lùi quân xâm lược Mông - Nguyên năm 1285

Tiêu biểu nhất là trận Bạch Đằng năm 1288 đè bẹp ý trí xâm lược của quân Mông - Nguyên bảo vệ vững chắc độc lập dân tộc

- GV phát vấn : Nguyên nhân nào

đưa đến thắng lợi trong 3 lần kháng

chiến chống Nguyên Mông ?

+ Nhà Trần có vua hiền, tướng tài, triều đình quyết tâm đoàn kết nội bộ và đoàn kết nhân dân chống xâm lược

+ Nhà trần vốn được lòng dân bởi

những chính sách kinh tế của mình

=> nhân dân đoàn kết xung quanh

triều đình vâng lệnh kháng chiến

* Hoạt động : Cả lớp, cá nhân

- Trước hết GV cho HS thấy ở cuối

thế kỷ XIV nhà Trần suy vong

III PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC ĐẦU THẾ KỶ

- HS suy nghĩ và trả lời :

GV nhận xét, bổ sung, kết luận :

+ Nhà Trần có vua hiền, tướng tài,

triều đình quyết tâm đoàn kết nội bộ

và đoàn kết nhân dân chống xâm

lược

+ Nhà Trần vốn được lòng dân bởi những chính sách kinh tế của mình => nhân dân đoàn kết xung quanh triều đình vâng lệnh kháng chiến

Năm 1400 nhà Hồ thành lập Cuộc

cải cách nhà Hồ chưa đạt kết quả thì

quân Minh sang xâm lược nước ta

Nhà Hồ tổ chức kháng chiến nhưng

thất bại Năm 1407 nước ta nơi vào

ách thống trị của nhà Minh

XV VÀ KHỞI NGHĨA LAM SƠN :

Năm 1407 cuộc kháng chiến chống quân Minh của nhà Hồ thất bại, nước ta nơi vào ách thống trị của nhà Minh

- Sau đó GV yêu cầu HS theo dõi

SGK để thấy chính sách tàn bạo của

nhà Minh và hệ quả tất yếu của nó

- HS theo dỗi SGK phát biểu

- GV kết luận : Chính sách bạo

ngược của nhà Minh tất yếu làm

bùng nổ các cuộc đấu tranh của

nhân dân ta tiêu biểu là cuộc khởi

nghĩa Lam Sơn của Lê Lợi

- GV đàm thoại với HS về Lê Lợi,

Nguyễn Trãi

- Năm 1418 : khởi nghĩa Lam Sơn bùng nổ do Lê Lợi - Nguyễn Trãi lãnh đạo

- GV dùng lược đồ trình bày về

những thắng lợi tiêu biểu của cuộc

khởi nghĩa Lam Sơn

- HS theo dõi và ghi chép - Thắng lợi tiêu biểu :

+ Cuộc khởi nghĩa bắt đầu từ Lam Sơn (Thanh Hoá) được sự hưởng ứng của nhân dân vùng giải phóng càng mở rộng từ Thanh Hoá vào Nam

+ Chiến thắng Tốt Động, Xương Giang đập tan 10 vạn quân cứu viện khiến giặc cùng quẫn tháo chạy về nước

- PV : Rút ra vài đặc điểm của khởi

- HS suy nghĩ và trả lời

- GV bổ sung kết quả

+ Từ một cuộc chiến tranh ở địa phương phát triển thành cuộc

đấu trnah giải phóng dân tộc + Suốt từ đầu đếncuối cuộc khởi nghĩa tư tưởng nhân nghĩa được

đề cao

+ Có đại bản doanh, căn cứ địa

4 Củng cố :

Đặc điểm của cuộc kháng chiến chống Tống và khởi nghĩa Lam Sơn Nguyên nhân thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mông - Nguyên Hướng dẫn HS lập niên biểu cho cuộc kháng chiến thế kỷ XI - XV

5 Dặn dò :

Lập niên biểu của cuộc kháng chiến thế kỷ XI - XV theo mẫu :

Cuộc

kháng

chiến

Thời gian Quân xuân

lược

Người chỉ huy

Trận quyết chiến chiến lược