Sự tác động của giao thông vận tải đến phát triển các khu công nghiệp ở việt nam ThS.. Trong bμi báo nμy, chúng tôi đề cập đến sự tác động của giao thông vận tải đối với quá trình phát
Trang 1Sự tác động của giao thông vận tải đến phát triển
các khu công nghiệp ở việt nam
ThS lê thu huyền
Bộ môn Quy hoạch vμ quản lý GTVT Khoa Vận tải - Kinh tế - Trường Đại học GTVT
Tóm tắt: Từ năm 1991, KCX Tân Thuận, một mô hình mới sản xuất công nghiệp tập trung
đầu tiên được hình thμnh ở Việt Nam Từ đó đến nay, con số các KCN rải rác trong cả nước đã vượt qua con số hμng trăm Sự thμnh công hay thất bại của các KCN do nhiều yếu tố tác động tới Trong bμi báo nμy, chúng tôi đề cập đến sự tác động của giao thông vận tải đối với quá trình phát triển các khu công nghiệp ở Việt Nam
Summary: In 1991, Tan Thuan Export Processing Zone (EPZ), the first new model of
central industrial manufacturing in Vietnam, was established Since then, the number of industrial zones (IZ) all around the country has reached the number of a hundred IZ success or failure is due to various factors In this article, we mention transportation impact on the development of Vietnam industrial zones
minTrong những năm của thập kỷ 90,
cùng với việc áp dụng chính sách mở cửa nền
kinh tế đất nước, sự bùng nổ và bung ra của
kinh tế tư nhân, rất nhiều khu công nghiệp
cũng liên tục mọc lên xung quanh các khu đô
thị lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh,…
Trước năm 1990, ở nước ta hầu hết các
cơ sở sản xuất và cụm công nghiệp nằm xen
trong đô thị hoặc phân bố rời rạc Năm 1991,
KCX Tân Thuận ra đời như một KCN đầu tiên
ở Việt Nam Đến năm 2001, đã có 69 KCN
được xây dựng theo mô hình này và phân bố
theo quy hoạch trên các vùng Phần lớn các
KCN tập trung tại các vùng kinh tế trọng điểm,
trở thành hạt nhân và động lực phát triển của
từng vùng Nếu kể cả KCN Dung Quất thì tổng
diện tích của các KCN này có quỹ đất khoảng
28.000ha Sau 10 năm hoạt động, đã có 50%
số các KCN hoàn tất xây dựng hạ tầng kỹ
thuật và đã tiếp nhận hơn 1.400 doanh nghiệp
hoạt động, hàng năm sản xuất đạt 20% tổng
giá trị công nghiệp toàn ngành, trong đó xuất
khẩu đạt 18% giá trị xuất khẩu của cả nước
Nhiều cụm công nghiệp có quy mô lớn, có cơ
cấu sản xuất mới liên hợp và hiện đại như
KCN hoá dầu Dung Quất, khu khí - điện - đạm Phú Mỹ, các khu công nghiệp Bình Dương,… cũng như nhiều điểm công nghiệp chế biến nông lâm hải sản được xây dựng và hoạt động
ở các địa phương, tạo nên những mô hình công nghiệp mới làm thay đổi bộ mặt kinh tế vùng
Trong lúc đó vẫn có nhiều khu công nghiệp có hiện tượng không thể hoặc rất khó lấp đầy diện tích như khu công nghiệp Việt Trì, Yên Bái, Sự khác biệt giữa hiệu quả hoạt
động của các KCN khác nhau có thể do nhiều nguyên nhân Tuy nhiên, sự phát triển của hệ thống giao thông vận tải được đề cập đến như một trong những yếu tố quan trọng đối với thành công của KCN
Nếu lấy sự phát triển của các KCN trên
địa bàn các tỉnh miền Nam để xem xét ta có thể thấy tốc độ thu hút các nhà đầu tư nước ngoài cũng như trong nước vào các KCN rất
đáng kể Tỉnh Bình Dương tuy mới được thành lập, nhưng các KCN ra đời và phát triển trên
địa bàn tỉnh đã hoạt động hết sức có hiệu quả
và thu hút được một số lượng lớn các nhà đầu tư Tính đến năm 2001,4 KCN trên địa bàn
Trang 2Bình Dương là Đồng An, Việt Hương, Việt
Nam - Singapore và Tân Đông Hiệp đã thu
hút được 130 dự án trong, ngoài nước với tổng
vốn đầu tư đạt trên 550 triệu USD và 317 tỷ
đồng Nhiều doanh nghiệp đã đi vào sản xuất
kinh doanh, giải quyết việc làm cho một số
lượng lao động lớn, đồng thời đóng góp vào
ngân sách nhà nước gần 65 tỷ đồng, chưa kể
khoản thuế của các doanh nghiệp đang hoạt
động trong KCN KCN Bình Dương I mang lại
những thành công vang dội, đòi hỏi thành lập
KCN Bình Dương II mà ngay từ khi ra đời đã
được lấp đầy diện tích trong một khoảng thời
gian ngắn kỷ lục
Trong khi đó, các KCN ở miền Bắc có tốc
độ phát triển chậm hơn hẳn, cả về số lượng
các doanh nghiệp đăng ký đầu tư vào KCN
cũng như các con số thống kê tài chính khác
như giá trị vốn đầu tư, giá trị vốn đóng góp
cho ngân sách nhà nước thông qua các khoản
thuế,… Không thể phủ nhận sự vượt trội hơn
hẳn trong hoạt động của các KCN ở miền
Nam so với các KCN ở miền Bắc Xét đơn
thuần trên bề nổi của vấn đề có thể thấy hệ
thống cơ sở hạ tầng kỹ thuật của các KCN mà
cụ thể là hệ thống giao thông vận tải của các
KCN thành công đều phát triển nổi bật Các
KCN có vị trí thuận lợi, là đầu mối hệ thống
giao thông của toàn vùng Điều này chứng tỏ
sự đúng đắn của quan điểm “phát triển GTVT
đi trước đón đầu, phát triển dẫn đường” cho sự
phát triển công nghiệp quốc gia nói chung và
sự phát triển của các KCN nói riêng
Vấn đề đặt ra ở đây là làm sao có thể
tính toán, định lượng tác động của giao thông
vận tải đối với sự phát triển của các KCN
Trước hết phải khẳng định rằng, KCN hợp
thức là khu vực đất chuyên dụng được quy
hoạch và được thành lập trên cơ sở đề án
phát triển hạ tầng được Thủ tướng Chính phủ
phê duyệt và ra quyết định thành lập Từ đó,
các nhà đầu tư (công ty phát triển hạ tầng,
các doanh nghiệp sản xuất, ) sẽ được thụ
hưởng những chính sách ưu đãi theo quy định
của pháp luật
Thông thường, khi thiết kế và xây dựng KCN, các nhà thiết kế phải gắn chặt KCN với một hoặc một cụm các đô thị, nhằm mục đích trước hết là tạo tiền đề cho đầu ra các sản phẩm, hàng hoá sản xuất và đầu vào nguyên nhiên vật liệu, nhân công, cho các doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn KCN Tuy nhiên, khi xây dựng KCN trên địa bàn đô thị, vấn đề lớn nhất đặt ra là quỹ đất Hiện nay, quỹ đất sử dụng của các đô thị đều bị hạn chế rất nhiều Hầu hết các đô thị lớn đều có mật
độ tập trung dân số quá lớn Trong khi đó, chính ở địa bàn các đô thị này mới nảy sinh nhu cầu quy hoạch khu vực đất chuyên dụng cho các doanh nghiệp có diện tích hoạt động Thêm vào đó, việc tập trung các doanh nghiệp sản xuất trên một khu vực đất chuyên dụng như vậy sẽ kéo theo nhiều vấn đề đối với môi trường sinh hoạt của dân cư quanh vùng như vấn đề về ô nhiễm, tiếng ồn, Vấn đề đặt ra là dung hoà giữa yêu cầu
đảm bảo điều kiện sản xuất kinh doanh thuận lợi cho các doanh nghiệp, đồng thời đảm bảo
điều kiện sinh hoạt cho dân cư đô thị Sự phát triển của giao thông vận tải chính là nhằm giải quyết mối quan hệ tưởng như mâu thuẫn giữa hai yêu cầu này
Khi nói đến sự phát triển của giao thông vận tải tức là nói đến sự phát triển dưới hai phạm trù là phát triển về phương thức vận tải
và phát triển các thành phần hệ thống giao thông vận tải (bao gồm có cơ sở hạ tầng giao thông tĩnh, tổ chức giao thông vận tải,v.v…) Như trên đã nói, việc thiết kế xây dựng khu vực đất chuyên dụng sử dụng làm khu công nghiệp không thể bố trí trên địa bàn nội đô của đô thị Khoảng cách giữa khu công nghiệp
và địa bàn đô thị dân cư đòi hỏi phải được gắn kết bởi hệ thống giao thông vận tải Khi hệ thống giao thông vận tải phát triển sẽ kéo theo thời gian vận chuyển người và hàng hoá
được rút ngắn
Chẳng hạn như đối với doanh nghiệp sản xuất, ta có thời gian vận chuyển hàng hoá bao gồm thời gian vận chuyển nguyên nhiên vật
Trang 3liệu từ nhà cung cấp và thời gian vận chuyển
thành phẩm đến nơi tiêu thụ Khi thời gian vận
chuyển được rút ngắn thì nhu cầu dự trữ
nguyên nhiên vật liệu và thành phẩm cũng
giảm đi Từ đó kéo theo các hiệu quả tiết kiệm
chi phí như tiết kiệm diện tích kho bãi, tiết
kiệm vốn lưu động ứ đọng trong khối lượng dự
trữ hàng hoá Khi đó, giá trị định lượng hiệu
quả tác động của giao thông vận tải đối với
doanh nghiệp được tính toán trên cơ sở lãi
suất ngân hàng tiết kiệm được do tiết kiệm
khoản vốn đầu tư (bao gồm cả vốn cố định
đầu tư xây dựng kho bãi và vốn lưu động) cho
quá trình sản xuất hàng hoá
Thời gian vận chuyển hàng hoá được rút
ngắn có tác động như thế nào đối với doanh
nghiệp nói riêng và sự phát triển của các khu
công nghiệp nói chung phụ thuộc vào nhiều
yếu tố Đối với những mặt hàng khác nhau,
khu vực sản xuất khác nhau, các đặc tính sản
xuất kinh doanh khác nhau thì hiệu quả tiết
kiệm chi phí tính toán được cũng khác nhau
Từ đó dẫn đến yêu cầu tính toán, nghiên cứu
cụ thể đối với từng nhóm ngành hàng, mặt
hàng cũng như các khu vực kinh tế khác
nhau
Kết luận
Sự thành công hay thất bại của các KCN
do rất nhiều nguyên nhân cả chủ quan và
khách quan đem lại Tuy nhiên, sự phát triển
giao thông vận tải có tác động tích cực đến
hoạt động công nghiệp của khu vực, quốc gia
nói chung và hoạt động của các KCN nói
riêng Nghiên cứu định lượng sự tác động này
sẽ là một hướng nghiên cứu khoa học mới cho
nhiều nghiên cứu trong tương lai
Tài liệu tham khảo
[1] Một số vấn đề cơ bản về kinh tế đầu tư quy
hoạch và quản lý cơ sở hạ tầng đô thị NXB
Xây dựng, 2000
[2] Tạp chí Khu công nghiệp Việt Nam Bộ Kế
hoạch và Đầu tư, năm 2001 - 2003
[3] Vấn đề Đô thị hoá và các KCN, Hội thảo Quản
lý phát triển đô thị và giao thông công cộng tại Quảng Ninh, tháng 5/2004♦