Sự tác động của dư luận xã hội đối với việc thực hiện pháp luật ở việt nam hiện nay

Tình hình nghiên cứu đề tài Liên quan đến sự tác động của dư luận xã hội đối với việc thực hiện pháp luật ở Việt Nam đã được rất nhiều tác giả nghiên cứu, trong đó có một số công trình

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT -

LỜI CAM ĐOAN

Em xin cam đoan khóa luận là công trình nghiên cứu của riêng em Các kết quả nêu trong khóa luận chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các ví dụ và trích dẫn trong khóa luận đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực

Vậy em viết lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để em có thể bảo vệ khóa luận

Em xin chân thành cảm ơn!

Tác giả khóa luận

Trịnh Thu Lan

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này, với tình cảm chân thành, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội, cùng các thầy giáo, cô giáo trong Khoa đã ân cần chỉ bảo, giảng dạy, tạo cho em có được điều kiện học tập ở một môi trường tốt nhất trong suốt thời gian qua

Em cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới TS Phan Thị Lan Phương, người đã tận tình giúp đỡ em trong suốt quá trình nghiên cứu và trực tiếp hướng dẫn em hoàn thành đề tài khóa luận tốt nghiệp này

Đồng thời, em xin gửi lời tri ân tới gia đình, bạn bè đã giúp đỡ, động viên

em trong suốt quá trình học tập và hoàn thành Khóa luận tốt nghiệp lần này

Tác giả khóa luận

Trịnh Thu Lan

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN 1

LỜI CẢM ƠN 2

MỤC LỤC 3

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 6

PHẦN MỞ ĐẦU 7

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SỰ TÁC ĐỘNG CỦA DƯ LUẬN XÃ HỘI ĐỐI VỚI VIỆC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT 13

1.1 Khái luận về tác động dư luận xã hội với việc thực hiện pháp luật 13

1.1.1 Khái niệm dư luận xã hội 13

1.1.2 Khái niệm thực hiện pháp luật 14

1.1.3 Khái niệm về tác động của dư luận xã hội đối với thực hiện pháp luật 15

1.1.4 Nội dung của tác động dư luận xã hội đối với thực hiện pháp luật15 1.1.4.1 Dư luận xã hội tác động trực tiếp và gián tiếp đến việc thực hiện pháp luật 15

1.1.4.2 Dư luận xã hội tác động đến thực hiện pháp luật cả chiều tích cực và tiêu cực 19

1.1.4.3 Sự tác động của dư luận xã hội có tính định hướng, điều chỉnh hành vi thực hiện pháp luật 24

1.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự tác động của dư luận xã hội với thực hiện pháp luật 25

1.2.1 Tác động của dư luận xã hội đến thực hiện pháp luật bị ảnh hưởng bởi kinh tế 25

1.2.2 Tác động của dư luận xã hội đến thực hiện pháp luật bị ảnh hưởng bởi các yếu tố văn hóa, xã hội 26

1.2.3 Sự tác động của dư luận xã hội đến thực hiện pháp luật bị quy định bởi pháp luật 27

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TÁC ĐỘNG CỦA DƯ LUẬN XÃ HỘI TRONG VIỆC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 30

2.1 Các quy định pháp luật về tác động của dư luận xã hội với thực hiện pháp luật 30 2.1.1 Lịch sử hình thành các quy định pháp luật về tác động của dư luận

xã hội đến thực hiện pháp luật 30 2.1.2 Các quy định pháp luật hiện hành về tác động của dư luận xã hội đến thực hiện pháp luật 32

2.2 Thực trạng tác động của dư luận xã hội với thực hiện pháp luật 37 2.2.1 Những tác động tích cực của dư luận xã hội đối với việc thực hiện pháp luật ở Việt Nam hiện nay 37 2.2.1.1 Nâng cao hiệu quả việc người dân tham gia quản lý Nhà nước, quản lý xã hội và công tác đấu tranh chống tiêu cực thông qua việc khiếu nại, tố cáo 37 2.2.1.2 Nâng cao trách nhiệm của người dân trong việc đóng góp ý kiến với Đảng và Nhà nước về những vấn đề phát triển kinh tế xã hội thông qua các cơ quan dân cử 41 2.2.1.3 Nâng cao chất lượng hoạt động quản lý Nhà nước, quản lý xã hội của đội ngũ cán bộ trong bộ máy Nhà nước 42 2.2.2 Những tác động tiêu cực của dư luận xã hội đối với việc thực hiện pháp luật ở Việt Nam hiện nay 44 2.2.2.1 Những phản ánh không toàn diện của dư luận xã hội gây nên mất định hướng trong thực hiện pháp luật 44 2.2.2.2 Phản ánh thiếu trung thực dẫn đến sự sai lệch trong hoạt động thực hiện pháp luật 46 2.2.2.3 Dư luận xã hội vượt quá giới hạn các quy định của pháp luật 47

2.3 Nguyên nhân thực trạng tác động của dư luận xã hội đối với việc thực

hiện pháp luật 48

2.3.1 Nguyên nhân những tác động tích cực của dư luận xã hội trong thực hiện pháp luật 49

2.3.2 Nguyên nhân những tác động tiêu cực của dư luận xã hội trong thực hiện pháp luật 50

CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA TÁC ĐỘNG DƯ LUẬN XÃ HỘI VỚI VIỆC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT 53

3.1 Hoàn thiện các quy định pháp luật về tác động dư luận xã hội với thực hiện pháp luật 53

3.2 Một số giải pháp khác 57

3.2.1 Đẩy mạnh tổ chức điều tra, thăm dò và sử dụng các kết quả thăm dò dư luận xã hội trong hoạt động thực hiện pháp luật 57

3.2.2 Đẩy mạnh dân chủ hóa các lĩnh vực của đời sống xã hội 58

3.2.3 Nâng cao ý thức pháp luật của người dân và của đội ngũ cán bộ, công chức Nhà nước 60

3.2.4 Tăng cường quản lý và kiểm soát dư luận xã hội 62

3.2.5 Phát huy vai trò của báo chí và thông tin đại chúng 63

KẾT LUẬN CHUNG 66

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 68

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

1 Bộ GD & ĐT Bộ Giáo dục và Đào tạo

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Dư luận xã hội hiện nay đang là một vấn đề ngày càng được quan tâm, nhất là trong thời đại kinh tế thị trường hội nhập và thời đại công nghệ 4.0 Bởi

có thể nói, cuộc cách mạng 4.0 chính là kỉ nguyên của vạn vật được kết nối với Internet Với sự bùng nổ Internet, đặc biệt là tốc độ truy cập ngày càng nhanh, vài năm trở lại đây, truyền thông xã hội đang phát triển mạnh mẽ với bất kỳ ai cũng có thể đăng thông tin lên mạng xã hội Quá trình toàn cầu hóa thông tin,

sự bùng nổ các phương tiện truyền thông Internet mạnh mẽ như vậy khiến công tác quản lý thông tin trên mạng xã hội, định hướng dư luận ở nước ta hiện nay đang đứng trước rất nhiều khó khăn, thách thức Vì thế mà vấn đề này ngày càng được chú trọng hơn nữa và không thể phủ nhận nó có sức ảnh hưởng sâu rộng tới các lĩnh vực của đời sống nói chung và tới các hoạt động thực hiện

pháp luật nói riêng

Dư luận xã hội là một hiện tượng tâm lý xã hội đặc biệt trong đời sống,

là tấm gương phản chiếu mức độ quan tâm của toàn xã hội tới một sự kiện, hiện tượng nào đó Trong từng thời kỳ, dư luận luôn có ảnh hưởng nhất định đến sự

ổn định và phát triển chung của toàn xã hội, nhất là khi Việt Nam có khoảng 66,1 triệu người sử dụng Internet [46]và mạng xã hội đang phát triển như vũ bão hiện nay Thông qua dư luận xã hội, người dân được tự do thể hiện quan điểm cá nhân về các vấn đề chung của quốc gia, dân tộc Đồng thời, dư luận còn là một yếu tố mà Nhà nước luôn phải quan tâm để có thể phát huy được tác động tích cực của hiện tượng này trong quá trình thực hiện các chủ trương, chính sách và phát triển kinh tế - xã hội Bởi chúng ta không thể phủ nhận, trong bất cứ xã hội nào, dư luận xã hội cũng có những ảnh hưởng nhất định, thậm chí ảnh hưởng rất mạnh mẽ đến chính trị - xã hội của đất nước Bên cạnh

đó, với mục tiêu xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh thì vai trò của quần chúng nhân dân trong xây dựng và phát triển đất nước cần được chú trọng hơn nữa Trong đó, việc phát huy vai trò giám sát, đánh giá của nhân dân

thông qua phát huy phương diện tích cực của dư luận xã hội là yêu cầu vô cùng cấp bách ở Việt Nam hiện nay

Xét về bản chất, thực hiện pháp luật là một trong những nội dung mang

ý nghĩa quan trọng; quyết định đến hiệu lực của pháp luật trong hoạt động quản

lý Nhà nước, quản lý xã hội; quyết định đến sự ổn định và phát triển toàn diện của xã hội hiện đại Thực hiện pháp luật là một kênh quan trọng để cho các quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành được thực hiện hóa vào đời sống Hoạt động lập pháp có tốt đến đâu cũng không còn ý nghĩa nếu chúng chỉ là những quy phạm nằm trên giấy mà không được tôn trọng thực hiện trên thực tế; các chủ trương đường lối có tốt tới mấy cũng khó mà thực hiện nếu Nhà nước không phát huy được vai trò làm chủ của mình… Có ý nghĩa như vậy nên thực hiện pháp luật luôn được Đảng và Nhà nước ta quan tâm, chú trọng

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế thì những góc khuất, mảng tối trong xã hội xuất hiện ngày càng nhiều và đôi khi pháp luật vẫn chưa được thực hiện đúng và đầy đủ trên thực tế Những tệ nạn xã hội xuất hiện ngày càng nhiều với tính chất nguy hiểm hơn trước, các giá trị xã hội bị đảo lộn, công bằng xã hội bị vi phạm… Tất cả đều xuất phát từ việc không tôn trọng pháp luật, vi phạm pháp luật Xã hội vẫn tồn tại những tiêu cực, hạn chế yêu cầu nhà nước ta cần quan tâm hơn nữa tới việc đẩy mạnh hiệu quả thực hiện pháp luật bằng phương thức phối hợp pháp luật với những công cụ khác Trong đó, phải kể đến dư luận xã hội như một công cụ hiệu quả hỗ trợ hoạt động thực hiện pháp luật Để làm được như vậy, Đảng và Nhà nước cùng với toàn xã hội cần nhìn nhận và phát huy hơn nữa vai trò tích cực của dư luận xã hội đối với đời sống, đặc biệt là hoạt động thực hiện pháp luật

Song, thực tế phản ánh rằng, việc nhìn nhận và phát huy những mặt tích cực của dư luận xã hội vẫn chưa được thực hiện, dư luận xã hội vẫn chưa thực

sự được coi trọng, đôi khi nó còn trở thành con dao hai lưỡi gây nên những ảnh hưởng tiêu cực Vậy nên yêu cầu nâng cao hiệu quả của tác động dư luận xã

hội với thực hiện pháp luật ngày càng trở nên được quan tâm, chú trọng hơn nữa

Thêm vào đó, trong công cuộc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam như hiện nay, việc tiếp tục tìm kiếm những mô hình mới nhằm phát huy vai trò của quần chúng nhân dân và các tổ chức xã hội thông qua dư luận xã hội đối với quá trình tổ chức thực thi đường lối, chính sách pháp luật của Đảng và Nhà nước cũng đang trở thành một yêu cầu cấp bách Để có thể đáp ứng những yêu cầu trên, việc tìm hiểu và nhìn nhận về sự tác động của

dư luận xã hội đối với thực hiện pháp luật là vô cùng quan trọng và cần thiết

Nó góp phần bổ sung hệ thống lý luận về dư luận xã hội và đánh giá những tác động của nó trong công tác quản lý xã hội, trong việc xây dựng và hoàn thiện

hệ thống pháp luật - nhiệm vụ trọng tâm của xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân

Có thể nói, những căn cứ lý luận và yêu cầu thực tiễn nêu trên chính là

lý do thúc đẩy người viết lựa chọn đề tài “Sự tác động của dư luận xã hội đối

với việc thực hiện pháp luật ở Việt Nam hiện nay” cho khóa luận tốt nghiệp

của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Liên quan đến sự tác động của dư luận xã hội đối với việc thực hiện pháp luật ở Việt Nam đã được rất nhiều tác giả nghiên cứu, trong đó có một số công trình khoa học tiêu biểu sau đây:

Trong sách “Dư luận xã hội trong sự nghiệp đổi mới” [19] của PGS.TS

Lương Khắc Hiếu xuất bản năm 1999 tại NXB Chính trị Quốc gia, tác giả đã trình bày rất cụ thể, chi tiết về bản chất và vai trò của dư luận xã hội trong xã hội hiện đại cũng như đề xuất các giải pháp phát huy vai trò của dư luận xã hội

ở nước ta hiện nay

Trong cuốn sách “Tác động của dư luận xã hội đối với ý thức pháp luật

hệ giữa dư luận xã hội với ý thức pháp luật, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm phát huy vai trò của dư luận xã hội trong việc nâng cao ý thức pháp luật của đội ngũ cán bộ cấp cơ sở Vấn đề này ít nhiều có mối liên quan đến đề tài khóa luận người viết đã lựa chọn

Bên cạnh đó cũng có rất nhiều công trình khác đi sâu nghiên cứu về dư

luận xã hội như các cuốn “Xã hội học về dư luận xã hội” [24] của GS.TS Nguyễn Quý Thanh xuất bản năm 2006 tại NXB Đại học Quốc gia,“Dư luận

Thông tin…

Hay trong cuốn tạp chí Giáo dục lý luận, số 09/2004 cũng có bài “Dư

luận xã hội và pháp luật” [20], tác giả Nguyễn Văn Luyện đã nhấn mạnh tác

động của dư luận xã hội đối với việc ra quyết định của các cấp lãnh đạo

Có thể nói, đây là một vấn đề không còn quá mới lạ nhưng vẫn còn rất hạn chế các công trình nghiên cứu đầy đủ và toàn diện về nó Trong khuôn khổ của bài viết, người viết chỉ xin tập trung nghiên cứu vào một khía cạnh nhỏ trong mối quan hệ giữa dư luận xã hội với pháp luật, đó là sự tác động của dư luận xã hội đối với việc thực hiện pháp luật

3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Khóa luận tập trung nghiên cứu về dư luận xã hội, thực hiện pháp luật cũng như những tác động tích cực và tiêu cực của dư luận xã hội đến thực hiện pháp luật ở Việt Nam hiện nay, để từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của những tác động ấy

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Người viết tập trung nghiên cứu thực trạng tác động của dư luận xã hội

đối với thực hiện pháp luật trong khoảng 10 năm vừa qua

Khóa luận nghiên cứu sự tác động của dư luận xã hội đối với thực hiện

pháp luật ở các đơn vị, địa phương khác nhau trên lãnh thổ Việt Nam

Người viết tập trung nghiên cứu về đặc điểm sự tác động của dư luận xã hội đến thực hiện pháp luật, thực trạng của sự tác động đó và kiến nghị các giải pháp nâng cao hiệu quả của tác động dư luận xã hội với việc thực hiện pháp

luật trong quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền ở nước ta hiện nay

4 Mục đích nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Để đạt được những mục đích nghiên cứu mà đề tài đặt ra, trong quá trình nghiên cứu để thực hiện khóa luận, người viết đã sử dụng một số phương pháp nghiên cứu như: Phương pháp bình luận, diễn giải; phương pháp tổng hợp, phương pháp phân tích, phương pháp so sánh, phương pháp thống kê

Phương pháp bình luận, diễn giải được sử dụng để nghiên cứu tổng quan một số vấn đề lý luận về tác động của dư luận xã hội đối với thực hiện pháp luật

Phương pháp phân tích, tổng hợp: Khóa luận phân tích và tổng kết lại những kết quả của các công trình nghiên cứu liên quan đến tác động của dư luận xã hội đối với thực hiện pháp luật và đưa ra những nhận xét, đánh giá của

bản thân để đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của tác động dư luận xã

hội với việc thực hiện pháp luật

5 Kết cấu của khóa luận tốt nghiệp

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo thì phần nội dung của bài nghiên cứu có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về sự tác động của dư luận xã hội đối với việc thực

hiện pháp luật

Chương 2: Thực trạng tác động của dư luận xã hội trong việc thực hiện pháp

luật ở Việt Nam hiện nay

Chương 3: Các giải pháp nâng cao hiệu quả của tác động dư luận xã hội với

việc thực hiện pháp luật

Trên thế giới đã có rất nhiều nhà nghiên cứu đưa ra các khái niệm về dư luận xã hội Nhà nghiên cứu dư luận xã hội người Nga B K Paderin đã định

nghĩa như sau:“Dư luận xã hội là tổng thể các ý kiến, trong đó chủ yếu là các

ý kiến thể hiện sự phán xét đánh giá, sự nhận định (bằng lời hoặc không bằng lời), phản ánh ý nghĩa của các thực tế, quá trình, hiện tượng, sự kiện đối với các thể chế, giai cấp xã hội nói chung và thái độ công khai hoặc che đậy của các nhóm xã hội lớn nhỏ đối với các vấn đề của cuộc sống xã hội có động chạm đến các lợi ích chung của họ” [34] Các nhà nghiên cứu người Mỹ cũng sử

dụng khái niệm tương đồng với dư luận xã hội là khái niệm "công luận" và

cũng nêu ra những định nghĩa tương tự: "Công luận là tập hợp ý kiến cá nhân

ở bất cứ nơi đâu mà chúng ta có thể tìm được" [33]

Ở Việt Nam cũng có rất nhiều tác giả đã đưa ra những khái niệm về dư luận xã hội Theo ông Phạm Tiến Khu - Trung tâm nghiên cứu dư luận xã hội

thuộc Ban Tư Tưởng - Văn hóa Trưng Ương: "Dư luận xã hội là tập hợp các

luồng ý kiến cá nhân trước các vấn đề, sự kiện, hiện tượng, có tính thời sự"

[35] Hay theo như Chung Á - Nguyễn Đình Tấn thì: “Dư luận xã hội là một

hiện tượng xã hội đặc biệt, biểu thị sự phán xét, đánh giá của quần chúng đối

với các vấn đề mà xã hội quan tâm” [41]

Có thể nói, hiện nay có rất nhiều khái niệm về dư luận xã hội được đưa

ra nhưng cũng chưa có một khái niệm chính thống và hoàn chỉnh nào được tất

cả các nhà nghiên cứu đồng tình Song, tựu chung lại, trong hầu hết các khái niệm đều đề cập tới những nội dung chính như sau:

Thứ nhất, dư luận xã hội là tập hợp những ý kiến, quan điểm, thái độ

mang tính chất phán xét đánh giá của nhiều người trước một thực tế xã hội nhất định

Thứ hai, sự phán xét đánh giá đó chỉ nảy sinh khi trong xã hội có những

vấn đề mang tính thời sự, có liên quan đến lợi ích chung của các nhóm xã hội hay cộng đồng xã hội

Thứ ba, vấn đề mang tính thời sự đó phải thu hút được sự quan tâm, chú

ý của nhiều người, của đa số các thành viên trong xã hội

Theo đó, cũng kết hợp với tính chất cùng vai trò ý nghĩa thực tế của dư luận xã hội, người viết xin đưa ra một khái niệm khá toàn diện từ các góc độ của dư luận xã hội để làm căn cứ định hướng triển khai bài nghiên cứu như sau:

“Dư luận xã hội là một hiện tượng tâm lý xã hội đặc biệt, là ý kiến, thái

độ, quan điểm mang tính chất phán xét, đánh giá của cộng đồng xã hội trước những vấn đề, sự việc, hiện tượng mang tính thời sự có liên quan đến lợi ích chung của cả cộng đồng, xã hội và thu hút được sự quan tâm của số đông người trong xã hội”

1.1.2 Khái niệm thực hiện pháp luật

Dưới góc độ pháp lý, thực hiện pháp luật là hành vi hợp pháp, phù hợp với các quy định của pháp luật và có lợi cho xã hội, cho N hhà nước và cho cá nhân Nói cách khác, tất cả hoạt động nào của con người, của các tổ chức mà phù hợp với quy định của pháp luật thì đều được coi là biểu hiện của việc thực hiện các quy phạm pháp luật Thông qua hoạt động thực hiện pháp luật, mục đích của Nhà nước khi ban hành pháp luật được hiện thực hóa Do đóng một

vai trò quan trọng như vậy mà thực hiện pháp luật trở thành một trong những

khái niệm cơ bản của khoa học pháp lý

Có nhiều quan điểm bàn về khái niệm thực hiện pháp luật, qua nghiên cứu một số bài viết và giáo trình, người viết xin đưa ra một khái niệm chung về

thực hiện pháp luật đã được sử dụng phổ biến, rộng rãi như sau:“Thực hiện

pháp luật là một quá trình hoạt động có mục đích làm cho những quy định của pháp luật đi vào cuộc sống, trở thành những hành vi thực tế hợp pháp của các

1.1.3 Khái niệm về tác động của dư luận xã hội đối với thực hiện pháp luật

Dư luận xã hội và thực hiện pháp luật là hai hiện tượng độc lập với nhau, song lại có mối quan hệ mật thiết, cả hai cùng hỗ trợ và thúc đẩy lẫn nhau Trong khuôn khổ khóa luận của mình, người viết xin đi sâu tìm hiểu sự tác động của dư luận xã hội đối với việc thực hiện pháp luật Chúng ta không thể phủ nhận sự tác động của dư luận xã hội trong đời sống pháp lý là vô cùng to lớn Một văn bản pháp luật nếu không quan tâm dư luận xã hội, ngược lại sẽ không nhận được sự ủng hộ của người dân Chúng ta có thể hiểu sự tác động

ấy với khái niệm như sau:

“Tác động của dư luận xã hội đối với thực hiện pháp luật là sự ảnh hưởng từ các luồng ý kiến, thái độ, quan điểm mang tính chất phán xét, đánh giá của cộng đồng xã hội đến các hành vi thực tế hợp pháp của các chủ thể pháp luật trong đời sống làm nó trở nên tiêu cực hoặc tích cực”

1.1.4 Nội dung của tác động dư luận xã hội đối với thực hiện pháp luật

1.1.4.1 Dư luận xã hội tác động trực tiếp và gián tiếp đến việc thực hiện

pháp luật

Với tư cách một hiện tượng xã hội, dư luận xã hội phản ánh tồn tại xã hội nói chung, đồng thời phản ánh các sự kiện, hiện tượng pháp lý xảy ra trong đời sống xã hội Sự bàn luận, trao đổi ý kiến giữa các thành viên trong xã hội

về các sự kiện, hiện tượng pháp lý đưa tới kết quả là, họ đạt tới sự nhận thức chung, thống nhất trong các phán xét, đánh giá về sự việc, sự kiện pháp lý Đối

với thực hiện pháp luật, dư luận xã hội luôn tác động mạnh mẽ và có những ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp

*Tác động trực tiếp:

Dư luận xã hội tác động trực tiếp đến thực hiện pháp luật được phản ánh qua các cuộc trưng cầu ý dân hay khiếu nại tố cáo Bên cạnh đó, dư luận xã hội cũng có những tác động trực tiếp và mạnh mẽ đến hành vi của các chủ thể thực hiện pháp luật, đó là trực tiếp lên án những hành vi vi phạm pháp luật, buộc người đang thực hiện hành vi đó phải tạm dừng, thậm chí là chấm dứt hoàn toàn hành vi đó Việc chủ thể pháp luật tự mình nhận thức, phân tích, đánh giá trong ý thức, sau đó tự điều chỉnh hành vi thực tế của mình được gọi là cơ chế

tự thân (cơ chế bên trong) của thực hiện pháp luật Dư luận xã hội sẽ tác động đến sự tự điều chỉnh này của chủ thể pháp luật Khi thực hiện một hành vi hợp pháp, các chủ thể đều phải có nhận thức trước về hành vi của mình, rằng hành

vi đó có đúng hay không, có phù hợp với quy định của pháp luật hay không Phải có sự tự ý thức như vậy thì khi thực hiện trên thực tế chủ thể mới có thể

tự điều chỉnh hành vi của mình sao cho phù hợp với quy định của pháp luật Ngược lại, nếu các cá nhân không tự nhận thức về tính đúng sai, phù hợp hay không phù hợp trong hành vi của mình trước khi thực hiện thì rất dễ mắc phải những sai lầm, dẫn tới các hành vi vi phạm pháp luật trên thực tế Đối với những hành vi vi phạm pháp pháp luật đã bị Nhà nước xử lý thì ngoài bản án của tòa, người đó còn phải chịu một bản án khác, đó là bản án của dư luận Dư luận xã hội đã phát huy vai trò không nhỏ trong thực hiện pháp luật thông qua sự tác động vào quá trình chuyển hóa từ nhận thức đến hành vi thực tế hợp pháp của chủ thể pháp luật Song, bên cạnh đó, cũng chính dư luận xã hội đã gây ra những ảnh hưởng tiêu cực trong nhận thức cũng như dẫn đến hành vi vi phạm pháp luật của họ

*Tác động gián tiếp:

Dư luận xã hội gián tiếp tác động đến tâm lý pháp luật, đến nhận thức tự đánh giá của mỗi cá nhân về pháp luật để từ đó tác động đến việc thực hiện

pháp luật Trên cơ sở ý thức pháp luật của các cá nhân, tổ chức được nâng cao, chủ thể sẽ thực hiện hành vi nếu chắc chắn được hành vi đó là hợp pháp và ngược lại họ sẽ hủy không thực hiện hành vi nào đó nếu biết rằng hành vi ấy là trái pháp luật Ngoài sự phán xét, phản đối của xã hội, hành vi của các chủ thể

còn chịu sự chi phối của tòa án “lương tâm” mỗi người Nhờ đó, những hành

vi vi phạm pháp luật sẽ dần bị ngăn chặn, thay vào đó là những hành vi hợp pháp được thực hiện trong xã hội Dư luận xã hội cũng tích cực ủng hộ khuyến khích những hành vi đúng đắn, phù hợp với những lợi ích chung Đó có thể là những hoạt động tuyên truyền pháp luật, các chương trình từ thiện, giúp đỡ những người khó khăn Chính sự ủng hộ, khuyến khích của toàn xã hội đó sẽ góp phần xây dựng cho người dân một lối sống cao đẹp, tôn trọng và tích cực thực hiện các tốt pháp luật vào đời sống Có thể nói, dư luận xã hội có tác động lâu dài đến việc xây dựng nhân cách con người, từ đó tác động đến ý thức, hành

vi của chủ thể thực hiện pháp luật

Bên cạnh đó, dư luận xã hội cũng gián tiếp tác động đến ý thức và hành

vi của chủ thể thực hiện pháp luật qua các yếu tố khác:

Thứ nhất, dư luận xã hội tác động đến xã hội, môi trường sống; từ đó gián tiếp tác động đến thực hiện pháp luật:

Dư luận xã hội là một mảnh ghép quan trọng trong sự phát triển của xã hội, dư luận xã hội “đúng chất” và “hiệu quả” sẽ góp phần tạo nên một xã hội văn minh, đồng thời đó cũng là biểu hiện của một xã hội dân chủ, công bằng

Xã hội, môi trường sống là yếu tố hoàn cảnh khách quan đầu tiên được kể đến

có tác động tới thực hiện pháp luật Một xã hội ổn định và phát triển bao giờ cũng tạo điều kiện, yêu cầu các chủ thể phải tôn trọng thực hiện pháp luật Ngược lại, một xã hội nghèo nàn, lạc hậu sẽ đánh mất đi niềm tin của các chủ thể với xã hội nói chung và pháp luật nói riêng, pháp luật sẽ không được coi trọng và thực hiện trong đời sống xã hội

Thứ hai, dư luận xã hội tác động đến hoạt động quản lý Nhà nước và việc áp dụng những biện pháp cưỡng chế Nhà nước:

Để xây dựng được bộ máy Nhà nước vững mạnh cần phải phát huy hơn nữa quyền làm chủ và giám sát của nhân dân, đặc biệt là hoạt động kiểm tra, giám sát và xây dựng của nhân dân thông qua dư luận xã hội Sự phán xét, đánh giá của dư luận đặt ra yêu cầu Nhà nước phải không ngừng hoàn thiện và nâng cao chất lượng bộ máy, tổ chức của mình

Nhà nước tác động vào việc thực hiện pháp luật của các chủ thể trên các phương diện sau: Nhà nước giáo dục, tuyên truyền nâng cao ý thức tôn trọng thực hiện pháp luật của các cá nhân, tổ chức trong xã hội; Nhà nước sử dụng quyền lực để kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật của các chủ thể trong

xã hội

Tất cả những tác động trên của Nhà nước với thực hiện pháp luật chỉ được phát huy khi bộ máy Nhà nước thực hiện tốt chức trách, nhiệm vụ của mình trên nền tảng đội ngũ cán bộ, các cấp chính quyền trong sạch, vững mạnh Các chủ thể trong xã hội được đặt dưới sự quản lý sát sao của một bộ máy chính quyền vững mạnh bao giờ cũng có ý thức tôn trọng và thực hiện pháp luật nghiêm chỉnh Ngược lại, trong một Nhà nước mà bộ máy Nhà nước, tổ chức lỏng lẻo không thống nhất, tham nhũng, quan liêu, thì các chủ thể pháp luật

sẽ dễ coi thường và thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật

Thứ ba, dư luận xã hội tác động đến các công cụ điều chỉnh quan hệ xã hội – một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến ý thức và hành vi của chủ thể thực hiện pháp luật:

Vận động cùng sự phát triển của xã hội, các công cụ điều chỉnh quan hệ

xã hội như: pháp luật, đạo đức, phong tục tập quán, tín điều tôn giáo, lệ làng,… cũng chịu sự tác động thay đổi của nhiều yếu tố, trong đó phải kể đến dư luận

xã hội Dư luận phán xét đúng sai là căn cứ để Nhà nước và toàn cộng đồng xã hội có sự điều chỉnh những quy tắc trong xử sự để phù hợp với yêu cầu xã hội

Những quy tắc xử sự chung ấy điều chỉnh hành vi của các chủ thể trong

xã hội, nó ảnh hưởng mạnh mẽ đến việc hình thành và nâng cao ý thức thực hiện pháp luật của các chủ thể Đồng thời, hệ thống các công cụ điều chỉnh

quan hệ xã hội còn tác động điều chỉnh hành vi của các chủ thể thực hiện pháp luật thông qua sự lên án, phản đối những hành vi tiêu cực, sai trái hay ủng hộ, khuyến khích những hành vi hợp pháp, tích cực

Với những phân tích trên đây có thể thấy, sự tác động của dư luận xã hội đối với việc thực hiện pháp luật vừa trực tiếp lại vừa gián tiếp Nó tác động trực tiếp đến ý thức và hành vi thực tế của chủ thể Sự bất bình của dư luận xã hội đối với những hành vi vi phạm pháp luật có tác động mạnh mẽ đến việc uốn nắn, điều chỉnh ý thức pháp luật của các cá nhân Đồng thời, dư luận xã hội còn tác động gián tiếp đến thực hiện pháp luật qua các yếu tố như xã hội, Nhà nước, pháp luật, từ đó tạo điều kiện hỗ trợ và đẩy mạnh hiệu lực của thực hiện pháp luật vào đời sống xã hội

1.1.4.2 Dư luận xã hội tác động đến thực hiện pháp luật cả chiều tích cực

và tiêu cực

Trong cuộc sống, hầu hết những vấn đề, những sự kiện đều có hai mặt tích cực, tiêu cực đan xen và sự tác động của dư luận xã hội đến thực hiện pháp luật cũng vậy Dư luận có những tác động tích cực và tiêu cực đến thực hiện pháp luật dựa vào các nguồn tin mà từ đó nó hình thành

*Tác động tích cực:

Nếu dư luận xã hội hình thành dựa vào nguồn tin xác thực, có ý nghĩa góp ý, xây dựng thì sẽ trở thành thông tin hữu ích khi phản ánh được những quan điểm, những đánh giá của xã hội về hoạt động thực hiện pháp luật Thực

tế, dư luận xã hội tác động tích cực đến việc thực hiện pháp luật trên các nội dung, phương diện chính sau:

Thứ nhất, dư luận xã hội thúc đẩy xây dựng và nâng cao ý thức pháp luật:

Chính sự tác động tích cực của dư luận xã hội như kịp thời đưa ra các ý kiến đánh giá về các sự kiện, hiện tượng diễn ra trong xã hội giúp con người tự nhìn nhận được bản thân từ đó đã thúc đẩy con người luôn luôn phấn đấu đạt được những gì tốt đẹp nhất, góp phần hình thành nhân cách cao đẹp, cũng như

ý thức pháp luật của họ Khi ý thức pháp luật được xây dựng và không ngừng nâng cao sẽ góp phần giúp cho hoạt động thực hiện pháp luật được tôn trọng

và đạt hiệu quả cao hơn

Ý thức pháp luật thể hiện nhận thức của công dân và thái độ của họ đối với các quy định của pháp luật Sự tôn trọng và ý thức pháp luật tốt sẽ định hướng cho hành vi của chủ thể làm cho hành vi của họ phù hợp với quy định của pháp luật Ngược lại, sự coi thường pháp luật sẽ dễ dẫn đến hành vi trái pháp luật Vì vậy, ý thức pháp luật càng được nâng cao thì hiệu quả trong thực hiện pháp luật càng được bảo đảm

Khi ý thức pháp luật xã hội được nâng cao là tiền đề cho hoạt động thực hiện pháp luật ngày càng hiệu quả Không có bất kỳ ai mong muốn hành động của mình bị toàn xã hội lên án hay phản đối Chính vì vậy mà khi ý thức pháp luật xã hội được nâng cao thì những hành vi trái pháp luật sẽ ngày càng ít đi

Vì trong xã hội mà tất cả mọi người đều tôn trọng pháp luật, ý thức pháp luật

xã hội cao thì mọi hành vi vi phạm pháp luật đều sẽ bị phản đối, lên án ở mọi lúc, mọi nơi

Thứ hai, dư luận xã hội điều chỉnh hành vi thực tế của các chủ thể trong

xã hội:

“Ý thức quyết định hành vi” Không chỉ tác động đến ý thức pháp luật,

dư luận xã hội còn tác động trực tiếp đến hành vi thực tế của các chủ thể Trên

cơ sở thúc đẩy nâng cao ý thức pháp luật cá nhân, ý thức pháp luật xã hội thì

dư luận xã hội còn tác động đến cả hành vi thực tế của các chủ thể trong xã hội, góp phần điều chỉnh sao cho các hành vi ấy phù hợp với các quy định của pháp luật Cũng từ chuẩn mực ấy, họ biết được những hành vi nào không được phép thực hiện Nhờ đó mà giảm thiểu được các hành vi trái đạo đức, pháp luật

Cụ thể, dư luận xã hội có tác động trực tiếp và mạnh mẽ đến hành vi của các chủ thể như sau:

Dư luận xã hội là công cụ trong ngăn ngừa những hành vi vi phạm pháp luật Dư luận xã hội tác động đến ý thức pháp luật để từ đó các chủ thể tự nhận thức và thực hiện pháp luật đúng đắn

Dư luận xã hội cũng có thể tác động trực tiếp nhằm lên án những hành

vi vi phạm pháp luật, buộc người đang thực hiện hành vi đó phải tạm dừng, thậm chí là chấm dứt hoàn toàn hành vi đó

Bên cạnh sự phản đối, lên án để ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật thì dư luận xã hội còn tích cực ủng hộ khuyến khích những hành vi tích cực, phù hợp với những lợi ích chung

Thứ ba, dư luận xã hội nâng cao chất lượng điều kiện ngoại cảnh thúc đẩy hoạt động thực hiện pháp luật:

Dư luận xã hội không chỉ tác động trực tiếp vào ý thức và hành vi thực

tế của chủ thể mà còn có vai trò quan trọng trong xây dựng, nâng cao chất lượng điều kiện ngoại cảnh cho thực hiện pháp luật (xã hội, Nhà nước, pháp luật, các công cụ điều chỉnh các quan hệ xã hội khác…) Cụ thể như sau:

Dư luận xã hội nâng cao điều kiện xã hội, góp phần thúc đẩy hoạt động thực hiện pháp luật Dư luận xã hội là tiếng nói chung phản ánh hiệu quả những mong muốn, nguyện vọng của số đông người trong xã hội Dư luận xã hội vừa phát huy được quyền tự chủ của nhân dân vừa lên án những tiêu cực, hạn chế; tuyên dương, khuyến khích những hành vi cao đẹp trong xã hội Từ đó góp phần xây dựng lên một xã hội ổn định, phát triển, một môi trường thuận lợi để các chủ thể có lòng tin vào pháp luật và hiện thực hóa pháp luật trở thành hành

vi hợp pháp của mình

Bộ máy Nhà nước trong sạch thì hoạt động thực hiện pháp luật mới có thể đạt được hiệu quả cao Dư luận xã hội được coi là búa rìu của tệ nạn tham nhũng, quan liêu, cửa quyền Nó sẵn sàng lên án, tố cáo các hiện tượng tiêu cực

đó để đảm bảo cho bộ máy Nhà nước luôn luôn vững mạnh

Một hệ thống pháp luật thống nhất, hoàn thiện là điều kiện cần thiết đảm

bảo hiệu quả cho hoạt động thực hiện pháp luật Dư luận xã hội là yếu tố mà

nhà làm luật bắt buộc phải tìm hiểu, tham khảo trong quá trình xây dựng pháp luật vì một văn bản pháp luật không thể đem lại hiệu quả nếu xa rời thực tế; xa rời yêu cầu, nguyện vọng của nhân dân Đồng thời dư luận xã hội còn phản ánh được những hạn chế của hệ thống pháp luật khi thực hiện vào đời sống như: Có quá nhiều văn bản luật và hướng dẫn thi hành văn bản pháp luật, nội dung giữa các văn bản còn tồn tại mâu thuẫn, chồng chéo, nhiều văn bản quy phạm pháp luật ban hành trái pháp luật (Năm 2017 có 5639 văn bản trái pháp luật được các

Bộ, cơ quan ngang Bộ và địa phương ban hành)[28] Trên cơ sở đó các nhà làm luật có những điều chỉnh, sửa đổi sao cho phù hợp

Dư luận xã hội có tác động đến các công cụ điều chỉnh quan hệ xã hội như: Đạo đức, tôn giáo, hương ước, thông qua việc ủng hộ hay lên án những yêu cầu, chuẩn mực trong xử sự mà các công cụ ấy đặt ra với các chủ thể trong

xã hội Qua đó phát huy được vai trò của các công cụ ấy đến việc hiện thực hóa pháp luật vào đời sống xã hội

Thứ tư, dư luận xã hội giám sát, tư vấn hoạt động thực hiện pháp luật, đặc biệt là hoạt động áp dụng pháp luật:

Hoạt động giám sát của dư luận xã hội tác động đến tất cả các hình thức thực hiện pháp luật, trong đó có tác động mạnh và quan trọng nhất với hình thức áp dụng pháp luật, cụ thể như sau:

Với hoạt động tuân thủ pháp luật: Nhờ sự giám sát của dư luận xã hội, buộc các chủ thể phải kiềm chế không tiến hành các hoạt động mà pháp luật cấm

Với hoạt động thi hành pháp luật: Cùng với các cơ quan nhà nước, sự giám sát của dư luận buộc các chủ thể pháp luật phải tích cực thực hiện nghĩa

sát của người dân, hoạt động áp dụng pháp luật trên thực tế sẽ kém hiệu quả, gây ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân Vì thế cần phải tăng cường vai trò giám sát của dư luận xã hội đối với việc thực hiện pháp luật

*Tác động tiêu cực:

Bên cạnh việc đem lại những lợi ích, tác động tích cực thì dư luận xã hội cũng tồn tại những hạn chế, ảnh hưởng tiêu cực đến ý thức và hành vi thực hiện pháp luật của cá nhân trong xã hội Những dư luận xấu cổ vũ cho hành vi phạm pháp, chống đối người thi hành công vụ, làm ngơ trước người bị hại,… nếu không kịp thời loại trừ sẽ tạo ra những thành phần ý thức pháp luật kém trong

xã hội, từ đó dẫn đến những hành vi vi phạm trong hoạt động thực hiện pháp luật Đặc biệt, thói a dua “ném đá” phong trào của công chúng hiện nay đã làm mất đi ý nghĩa tích cực của dư luận xã hội, biến nó trở thành công cụ đả kích một hoặc một nhóm chủ thể nào đó chỉ để nhằm thỏa mãn sự bức xúc của mình

mà không hề có sự tìm hiểu, đánh giá từ trước Ví dụ: Vụ việc một nữ sinh ở Tiền Giang khi bị lộ đoạn phim chứa hình ảnh nhạy cảm đã phải chọn cách từ

bỏ cuộc sống vì nhiều bình luận tiêu cực, độc địa từ phía những người không quen biết Hoặc việc những bình luận ác ý, thậm chí mang tính xúc phạm về nhan sắc mà hoa hậu H’Hen Niê phải đối mặt ngay sau khi đăng quang Hoa hậu Hoàn vũ Việt Nam 2017[43]

Một trong những hạn chế của sự tác động dư luận xã hội đến thực hiện pháp luật phải nói đến hoạt động áp dụng pháp luật của các cơ quan chức năng, của đội ngũ cán bộ trong bộ máy Nhà nước Sự đề cao quá mức vai trò của dư luận xã hội đã làm phát sinh tình trạng cán bộ xử lý công việc theo dư luận xã hội, chạy theo dư luận xã hội mà không phân tích, đánh giá đúng bản chất của vấn đề Trên thực tế, vẫn tồn tại một bộ phận đáng kể cán bộ cơ sở thiếu chính kiến, không tự tin trong xử lý công việc chuyên môn, đều làm theo sự phán xét đánh giá của dư luận xã hội Điều đó rất dễ khiến các cơ quan Nhà nước đưa ra các quyết định sai lầm và người chịu thiệt hại trực tiếp chính là nhân dân

Những tác động tiêu cực của dư luận xã hội đến thực hiện pháp luật đã gây ra những ảnh hưởng xấu đến toàn thể cộng đồng xã hội Dư luận xã hội được hình thành khi không có căn cứ hoặc dựa vào nguồn thông tin không rõ ràng, phiến diện, cho dù là cố ý hay vô ý, nó có thể tạo tin đồn nhảm và bị sử dụng cho một mục đích nào đó trái pháp luật Nó ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh trật tự và sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Ví dụ: Trong tình hình dịch bệnh hô hấp cấp tính nặng virus Corona 2 (SARS-CoV-2) diễn biến phức tạp như hiện nay việc “loạn thông tin” giữa các nhóm dư luận xã hội là một vấn đề vô cùng nhức nhối Từ các thông tin sai lệch về các trường hợp bị nhiễm bệnh, tình hình cách li cho đến các thông tin hoang đường như “ăn trứng luộc vào 12 giờ đêm có thể chữa khỏi bệnh”… Tất cả những điều đó ảnh hưởng không những đến quyền, lợi ích, danh dự của một vài cá nhân những người bị tung tin đồn thất thiệt về việc mình bị nhiễm bệnh mà xa hơn nó có thể ảnh hưởng đển lợi ích của toàn xã hội khi các dư luận xã hội đó có thể gây hoang mang trong dân chúng dẫn đến việc : Đầu cơ, tính trữ hàng hóa , các hành vi gây rối trật tự công cộng…

1.1.4.3 Sự tác động của dư luận xã hội có tính định hướng, điều chỉnh

hành vi thực hiện pháp luật

Pháp luật được ban hành nhằm điều chỉnh các mối quan hệ trong xã hội theo một định hướng nhất định và được thể hiện thông qua những hành vi thực hiện pháp luật cụ thể của mỗi cá nhân Trong đó, việc mỗi cá nhân tự giác tuân thủ, sử dụng, thi hành hay áp dụng quy định của pháp luật là vấn đề quan trọng nhất để pháp luật phát huy được hiệu lực thực sự trong đời sống xã hội Song,

để đảm bảo cho các hoạt động đó đạt hiệu quả cao thì sự định hướng các hành

vi thực hiện pháp luật là vô cùng cần thiết Sự tác động của dư luận xã hội đã góp phần định hướng được điều đó

Dư luận xã hội bản chất là những đánh giá, nhận xét về một sự vật, hiện tượng, quá trình nào đó đang diễn ra trong xã hội Chính nhờ sự khen chê kịp thời của dư luận đã giúp từng chủ thể có thể nhìn nhận lại thái độ, hành vi của

mình rồi trên cơ sở đó điều chỉnh hành vi thực tế sao cho phù hợp với pháp luật, các giá trị đạo đức, phong tục tập quán cùng các truyền thống tốt đẹp của dân tộc Nói cách khác, dư luận xã hội, trong trường hợp này, là “tấm gương” để mỗi cá nhân tự soi mình vào đó mà định hướng, điều chỉnh hành vi ứng xử của bản thân Chính sự tác động này của dư luận xã hội đã thúc đẩy con người luôn luôn phấn đấu đạt được những gì tốt đẹp nhất và từ đó góp phần hình thành nhân cách cao đẹp, cũng như ý thức pháp luật của họ Khi ý thức pháp luật được xây dựng và không ngừng nâng cao sẽ góp phần giúp cho hoạt động thực hiện pháp luật được tôn trọng và đạt hiệu quả cao hơn

Hơn nữa, dư luận xã hội còn có tác động lâu dài đến việc hình thành nhân cách con người Điều này phản ánh qua mối quan hệ khăng khít giữa dư luận

xã hội với các chuẩn mực xã hội Theo thời gian mỗi cá nhân trong xã hội sẽ tự

ý thức được những điều nên hay không nên, được hay không được phép thực hiện Thực tế cho thấy rằng, ai ai trong chúng ta cũng đều quan tâm xem dư luận xã hội đã và đang đánh giá về mình như thế nào Chính vì sự quan tâm ấy,

mà mỗi cá nhân đều có khuynh hướng thực hiện những hành vi được xã hội đánh giá, nhận xét tốt, đồng thời khắc phục sửa chữa những sai sót, hạn chế để đáp ứng những đòi hỏi của ngày càng cao của xã hội

1.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự tác động của dư luận xã hội với thực hiện pháp luật

1.2.1 Tác động của dư luận xã hội đến thực hiện pháp luật bị ảnh hưởng bởi kinh tế

Điều kiện sống của cộng đồng dân cư cũng có ảnh hưởng khá lớn đến nội dung, phương hướng đánh giá việc thực hiện pháp luật Những nơi điều kiện sống còn khó khăn, đời sống thấp thì đại đa số người dân thường chú trọng vào cải thiện kinh tế mà ít quan tâm đến các vấn đề pháp luật nói chung và việc thực hiện pháp luật nói riêng Song, bên cạnh đó cũng có những bộ phận tầng lớp dân cư rất quan tâm đến những chủ trương, chính sách pháp luật về phát triển kinh tế cũng như việc hiện thực hóa các quy định ấy vào đời sống để họ

có thể nâng cao điều kiện sống của mình

Với những nơi có nền kinh tế phát triển, các phương tiện thông tin đại chúng được sử dụng phổ biến cũng góp phần tạo điều kiện khiến người dân dễ dàng tiếp cận nguồn thông tin về pháp luật, nâng cao hiểu biết ý thức pháp luật cũng như dễ dàng thể hiện quan điểm đánh giá của mình đối với các hoạt động thực hiện pháp luật

Như vậy, nền kinh tế phát triển cùng những mặt tích cực của nó có thể nói đã góp phần giúp người dân hình thành được tư duy năng động, dám lên tiếng thể hiện quan điểm cá nhân của mình trong việc thực hiện pháp luật của nước ta

1.2.2 Tác động của dư luận xã hội đến thực hiện pháp luật bị ảnh hưởng bởi các yếu tố văn hóa, xã hội

Trong điều kiện xã hội có nền dân chủ rộng rãi, thông tin đa dạng, phong phú, nhiều chiều như hiện nay, các tầng lớp xã hội có thể thẳng thắn, công khai, cởi mở bày tỏ chính kiến, quan điểm, nguyện vọng của mình đối với các vấn

đề pháp luật cũng như yêu cầu các cơ quan thực hiện pháp luật trợ giúp, bảo vệ lợi ích hợp pháp, chính đáng của mình

Một xã hội mà ở đó người dân có tính cộng đồng cũng tạo tiền đề khuyến khích họ có thể cởi mở, thẳng thắn tham gia bày tỏ ý kiến về những cái được

và cái chưa được trong hoạt động thực hiện pháp luật Một xã hội phát triển, văn minh cũng góp phần hướng những thông tin tích cực về các sự kiện pháp luật, hoạt động thực hiện pháp luật đến mọi người dân Những thông tin đó sẽ phần nào tác động đến suy nghĩ, nhận thức và hành vi của mỗi con người, khiến

họ thực hiện pháp luật tốt hơn

Có thể nói, một xã hội tốt sẽ khiến cho sự tác động của dư luận xã hội đối với việc thực hiện pháp luật ngày càng trở nên mạnh mẽ và được định hướng một cách tốt hơn

Bên cạnh đó, văn hóa cũng là một yếu tố ảnh hưởng không nhỏ đến sự tác động của dư luận xã hội đến thực hiện pháp luật Phong tục, tập quán hay

thói quen được hình thành trong đời sống xã hội của các tầng lớp dân cư cũng ảnh hưởng đến sự đánh giá, phán xét của họ đến việc thực hiện pháp luật Từ khi chưa có pháp luật, con người đã biết sử dụng dư luận xã hội để bảo đảm cho các quy phạm xã hội được thực hiện Và cho đến nay, việc đó như trở thành một thói quen trong xã hội

Có thể nói, với những nơi văn hóa, xã hội phát triển, người dân có thể dùng dư luận xã hội tác động tích cực đến việc thực hiện pháp luật Song, thực

tế vẫn có những nơi trình độ dân trí còn thấp; đời sống xã hội còn tồn tại không

ít những hủ tục lỗi thời; hơn nữa, với thói quen của người dân khi sử dụng những dư luận lạc hậu để ổn định xã hội mà không coi trọng pháp luật sẽ khiến phát sinh những nguồn sóng dư luận tiêu cực hình thành gây cản trở thực hiện pháp luật

1.2.3 Sự tác động của dư luận xã hội đến thực hiện pháp luật bị quy định bởi pháp luật

Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự có tính bắt buộc chung, do được Nhà nước đặt ra để quản lý xã hội, bảo vệ nhân dân Do đó, đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của pháp luật không ai khác chính là quần chúng nhân dân Khi pháp luật bộc lộ những yếu kém, nhân dân là người phải chịu không ít ảnh hưởng Chính vì vậy, chỉ có dư luận xã hội của quần chúng nhân dân mới đưa

ra được những nhận xét, đánh giá chính xác về tính hợp lý và hiệu quả của những quy phạm pháp luật Suy cho cùng, pháp luật hiện hành chính là yếu tố ảnh hưởng đến sự tác động của dư luận xã hội đến thực hiện pháp luật

Trên thực tế cũng có những quy phạm pháp luật được người dân đồng tình ủng hộ, song không phải những người thực hiện và áp dụng nó đã thực hiện một cách nghiêm chỉnh và đầy đủ Trước những hành vi vi phạm pháp luật, những hành vi đi ngược lại với lợi ích của cộng đồng, của xã hội thì không

ai khác dư luận xã hội sẽ lên tiếng Pháp luật không thể đi ngược dư luận xã hội Và thực tế cho thấy những quy định pháp luật đi ngược với dư luận xã hội đều không có hiệu lực trên thực tế, nó sẽ gây ra những ảnh hưởng tiêu cực trong

dư luận xã hội

Hệ thống pháp luật không vững chắc cũng sẽ khiến người dân mất niềm tin vào pháp luật; từ đó có thái độ thờ ơ, đánh giá hời hợt, thậm chí sẽ bộc lộ những quan điểm tiêu cực trước những hành vi thực hiện pháp luật Sự hoạt động của các cơ quan chức năng trong việc thực hiện pháp luật có tác động quan trọng đến tư tưởng, quan điểm của người dân Chỉ khi các cơ quan chức năng hoạt động thực hiện pháp luật hiệu quả, người dân mới tích cực tham gia đóng góp ý kiến, lên tiếng bày tỏ quan điểm, nhìn nhận của mình về các sự kiện pháp luật; dư luận xã hội cũng từ đó mới có thể phát huy một cách mạnh mẽ trong việc thực hiện pháp luật

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Dư luận xã hội là một hiện tượng tinh thần phức tạp của xã hội nên khó

có thể mô tả hết nội hàm của nó trong một vài dòng định nghĩa ngắn Vì vậy hiện nay gần như không tồn tại một định nghĩa toàn diện về dư luận xã hội được tất cả mọi người đồng tình

Thực hiện pháp luật có vai trò hiện thực hóa các quy định của pháp luật;

là cơ sở để thiết lập, củng cố và tăng cường quyền lực nhà nước; đồng thời giúp phát triển ý thức đạo đức người dân; thể hiện sự bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của mỗi công dân

Dư luận xã hội và hoạt động thực hiện pháp luật có mối quan hệ chặt chẽ với nhau và sự tác động của dư luận xã hội đối với việc thực hiện pháp luật là nội dung chính mà người viết muốn đi sâu tìm hiểu trong bài viết này

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TÁC ĐỘNG CỦA DƯ LUẬN XÃ HỘI TRONG VIỆC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

2.1 Các quy định pháp luật về tác động của dư luận xã hội với thực hiện pháp luật

Sự tác động của dư luận xã hội đến việc thực hiện pháp luật là không hề nhỏ và sự tác động liên tục không ngừng nghỉ Hiến pháp và pháp luật Việt Nam hiện nay đã có nhiều quy định cụ thể ghi nhận và điều chỉnh vấn đề này

trong thực tiễn quản lý xã hội, quản lý hành chính Nhà nước:

2.1.1 Lịch sử hình thành các quy định pháp luật về tác động của dư luận

xã hội đến thực hiện pháp luật

Nhìn chung, hệ thống pháp luật Việt Nam hiện hành từ trước đây cho đến hiện nay đã tạo ra được một cơ chế để có thể điều chỉnh và phát huy những vai trò tích cực của dư luận xã hội đối với việc thực hiện pháp luật

Sớm thấy rõ được vai trò của dư luận xã hội, nên ngay trong bản Hiến pháp đầu tiên - Hiến pháp 1946 của Việt Nam, Quốc hội đã có quy định thể

hiện phần nào về nội dung trưng cầu ý dân: "Nhân dân có quyền phúc quyết về

hiến pháp và những việc có quan hệ đến vận mệnh quốc gia…" Tại Điều 32

cũng có quy định: "Những việc có quan hệ đến vận mệnh quốc gia sẽ đưa ra

nhân dân phúc quyết nếu hai phần ba số nghị viện đồng ý…" Đến Hiến pháp

1959, việc trưng cầu ý dân được quy định tại Điều 53: “…giao cho Ủy ban

Thường vụ Quốc hội quyết định” Hiến pháp năm 1980 cũng quy định việc này:

"…giao cho Hội đồng Nhà nước quyết định” Theo Hiến pháp 1992, tại Điều

53 quy định: "Công dân có quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội, tham

gia thảo luận các vấn đề chung của cả nước, địa phương, kiến nghị với cơ quan

đã có các quy định cụ thể trong việc xác định định nghĩa hay nội hàm của thuật

ngữ “trưng cầu ý dân” được nhắc đến tại Hiến pháp 1992 Điều 120 Hiến pháp

2013 đã nói tới “trưng cầu ý dân” (Khoản 4) và “lấy ý kiến nhân dân” (Khoản

3)

Bên cạnh đó, khiếu nại, tố cáo là một trong những quyền cơ bản của công dân; thể hiện quyền dân chủ trực tiếp của người dân; nói lên những tâm tư, nguyện vọng, mong muốn của người dân trước các vấn đề của bản thân, của xã hội, của Nhà nước và quyền này cũng đã được quy định từ rất sớm tại các bản

Hiến pháp trước đây của Việt Nam Điều 29 Hiến pháp 1959 quy định: “Công

dân nước Việt Nam dân chủ cộng hoà có quyền khiếu nại, tố cáo bất cứ cơ quan nhà nước nào về những hành vi phạm pháp của nhân viên cơ quan nhà nước.”

Tại điều 73 Hiến pháp 1980, một lần nữa, quyền khiếu nại, tố cáo của công dân

được ghi nhận và quy định cụ thể hơn: “Công dân có quyền khiếu nại, tố cáo

với bất cứ cơ quan nào của Nhà nước về những việc làm trái pháp luật của cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang hoặc của bất cứ cá nhân nào thuộc các cơ quan, tổ chức và đơn vị đó” Không chỉ kế thừa những hạt nhân

hợp lý của Hiến pháp 1980, Hiến pháp 1992 còn bổ sung thêm một số nội dung

để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị thiệt hại và thể hiện tính răn

đe hơn khi “nghiêm cấm việc trả thù người khiếu nại, tố cáo” và nghiêm cấm việc “lợi dụng quyền khiếu nại, tố cáo để vu khống, vu cáo làm hại người

khác” Điều 30 Hiến pháp 2013 mở rộng chủ thể có quyền khiếu nại, quyền tố

cáo không chỉ là công dân mà là mọi người sinh sống, làm việc trên đất nước

Việt Nam đều “có quyền khiếu nại, tố cáo về những việc làm trái pháp luật của

cơ quan, tổ chức, cá nhân.”

Các bản Hiến pháp của Việt Nam từ trước đến nay đều có những quy định về tự do ngôn luận, tự do báo chí và khẳng định đây là một quyền cơ bản của con người, của mọi công dân Điều 10 Hiến pháp 1946 - Hiến pháp đầu

tiên của nước ta quy định: “Công dân Việt Nam có quyền: Tự do ngôn luận, tự

do xuất bản, tự do tổ chức và hội họp, tự do tín ngưỡng, tự do cư trú, đi lại trong nước và ra nước ngoài” Các bản Hiến pháp của nước ta sau đó (Hiến

pháp 1959, Hiến pháp 1980, Hiến pháp 1992) đều khẳng định và bổ sung nội hàm tự do ngôn luận, tự do báo chí; đồng thời gắn quyền lợi và trách nhiệm

công dân, trách nhiệm xã hội của nhà báo Điều 25 Hiến pháp 2013 đã ghi rõ:

“Công dân có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tiếp cận thông tin, hội họp, lập hội, biểu tình Việc thực hiện các quyền này do pháp luật quy định”

Có thể thấy, từ những bước đầu của việc khẳng định vai trò của dư luận

xã hội đối với thực hiện pháp luật qua các bản Hiến pháp, pháp luật Việt Nam

đã tạo được một nền tảng cơ bản để xây dựng các quy định pháp luật hiện hành

cụ thể những nội dung nhằm khẳng định vai trò của dư luận xã hội như sau:

Hiến pháp 2013 đã có quy định mới về trưng cầu ý dân, gồm Điều 29, Điều 70, Điều 74 và Điều 120, trong đó có một điều riêng về quyền biểu quyết của người dân khi Nhà nước tổ chức trưng cầu ý dân (Điều 29), đã thể hiện sự coi trọng đối với quyền này Ngoài ra, Hiến pháp 2013 quy định hai thủ tục tách biệt trong quy trình lập hiến là: lấy ý kiến nhân dân về dự thảo Hiến pháp

là thủ tục bắt buộc, còn trưng cầu dân ý về dự thảo Hiến pháp do Quốc hội xem xét quyết định (Điều 120)

Điều 30 của Hiến pháp năm 2013 cũng đã ghi nhận khiếu nại, tố cáo là một trong những quyền, nghĩa vụ cơ bản của công dân như sau:

“1 Mọi người có quyền khiếu nại, tố cáo với cơ quan, tổ chức, cá nhân

có thẩm quyền về những việc làm trái pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân

2 Cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền phải tiếp nhận, giải quyết khiếu nại, tố cáo Người bị thiệt hại có quyền được bồi thường về vật chất, tinh thần và phục hồi danh dự theo quy định của pháp luật

3 Nghiêm cấm việc trả thù người khiếu nại, tố cáo hoặc lợi dụng quyền khiếu nại, tố cáo để vu khống, vu cáo làm hại người khác.”

Đặc biệt, sự ghi nhận tối ưu đối với sự hình thành và phát triển của dư luận xã hội đó chính là quyền tự do ý chí, tự do ngôn luận được Hiến pháp ghi

nhận tại Điều 25 Hiến pháp 2013 :"Công dân có quyền tự do ngôn luận, tự do

báo chí, tiếp cận thông tin, hội họp, lập hội, biểu tình Việc thực hiện các quyền này do pháp luật quy định" Như vậy, có thể khẳng định rằng, việc tự do đóng

ý kiến, quan điểm và phản biện về những vấn đề, hiện tượng, sự việc xảy ra trong đời sống thường nhật là một quyền Hiến định của người dân Việt Nam

Song, quyền tự do ngôn luận và sự tồn tại của dư luận xã hội không phải

là một quyền tuyệt đối Để bảo đảm các quyền và lợi ích hợp pháp của con người và đặc biệt là bảo vệ người dân bởi tác động tiêu cực của dư luận xã hội, cũng như để có thể loại bỏ những tác động tiêu cực ấy tồn tại trong xã hội, việc hạn chế các tác động xấu là điều vô cùng cùng thiết, và sự giới hạn đó được hiến pháp đặt ra thông qua việc quy định tại Điều 21 Hiến pháp 2013 cụ thể như sau:

"1 Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật

cá nhân và bí mật gia đình; có quyền bảo vệ danh dự, uy tín của mình Thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình được pháp luật bảo đảm an toàn

2 Mọi người có quyền bí mật thư tín, điện thoại, điện tín và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác Không ai được bóc mở, kiểm soát, thu giữ trái luật thư tín, điện thoại, điện tín và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư của người khác"

Bộ Luật Dân sự 2015:

Bộ Luật Dân sự năm 2015 đã có quy định rất cụ thể về vấn đề quyền tự

do ngôn luận để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân Có thể hiểu rằng, con người nói chung và công dân Việt Nam nói riêng đều có quyền tự do

ngôn luận, có quyền phát biểu, đưa ra ý kiến chủ quan để đánh giá vấn đề trong

xã hội, tuy nhiên hành vi ấy không được lạm dụng để làm ảnh hưởng, gây thiệt hại hoặc xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của người khác Điều 38 Bộ

Luật Dân sự 2015 quy định như sau:

“1 Đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình là bất khả xâm phạm và được pháp luật bảo vệ.

2 Việc thu thập, lưu giữ, sử dụng, công khai thông tin liên quan đến đời sống riêng tư, bí mật cá nhân phải được người đó đồng ý, việc thu thập, lưu giữ, sử dụng, công khai thông tin liên quan đến bí mật gia đình phải được các thành viên gia đình đồng ý, trừ trường hợp luật có quy định khác.

3 Thư tín, điện thoại, điện tín, cơ sở dữ liệu điện tử và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác của cá nhân được bảo đảm an toàn và bí mật.

Việc bóc mở, kiểm soát, thu giữ thư tín, điện thoại, điện tín, cơ sở dữ liệu điện tử và các hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác của người khác chỉ được thực hiện trong trường hợp luật quy định.

4 Các bên trong hợp đồng không được tiết lộ thông tin về đời sống riêng

tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình của nhau mà mình đã biết được trong quá trình xác lập, thực hiện hợp đồng, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.”

Bộ Luật Hình sự 2015:

Tùy theo tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi mà người tung tin đồn thất thiệt lên các trang mạng xã hội như Facebook, Twitter, Instagram, có thể

bị xử lý hình sự về “Tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính,

mạng viễn thông” được quy định tại Điều 288 Bộ Luật Hình sự 2015 Trong

trường hợp, nếu xác định được chính xác người tung tin đồn thất thiệt có tính chất vu khống thì xử lý theo quy định tại Điều 122 Bộ Luật Hình sự 2015 Trường hợp không xác định được chính xác người tung tin đồn thất thiệt mà chỉ xác định được người đưa tin lên mạng thì áp dụng theo quy định tại Điều

226 Bộ luật Hình sự 2015, tội “Đưa lên mạng máy tính, mạng viễn thông, mạng

Internet những thông tin trái với quy định của pháp luật”

Luật trưng cầu ý dân năm 2015:

Để pháp điển hóa những ghi nhận về quyền tự do ngôn luận, cụ thể Quốc Hội đã ban hành Luật Trưng cầu ý dân năm 2015 để người dân có thể tự do thể hiện chính kiến của mình thông qua việc bỏ phiếu đồng ý hoặc không đồng ý

về các đề xuất đặc biệt, có thể là các đề xuất liên quan đến công tác thực hiện pháp luật Trưng cầu dân ý là một trong những cách thức thực hiện dân chủ trực tiếp, một trong những hình thức nâng cao khả năng thảo luận, đối thoại giữa nhân dân với Nhà nước, từ đó khiến nhân dân phát huy được khả năng thể hiện quan điểm, đánh giá về việc thực hiện pháp luật của một hiện tượng, sự kiện

pháp lý nào đó

Luật Khiếu nại 2011, Luật Tố cáo 2018:

Để cụ thể hóa thêm về quyền khiếu nại, tố cáo được quy định trong Hiến pháp, Quốc Hội đã ban hành Luật Khiếu nại 2011 và Luật Tố cáo 2018 nhằm

giải quyết các vấn đề khiếu nại, tố cáo mà dư luận xã hội đề ra

Không thể phủ nhận rằng một trong những kết quả có giá trị pháp lý và thực tiễn nhất của việc pháp điển hóa các quy định liên quan đến dư luận xã hội

đó là phát huy vai trò của dư luận xã hội trong việc thực hiện pháp luật ở nước

ta hiện nay, cụ thể ở đây là nhân dân có thể trực tiếp đấu tranh chống tiêu cực thông qua việc khiếu nại, tố cáo và thông qua các diễn đàn nhân dân, nhất là bằng các phương tiện thông tin đại chúng

Luật Tiếp cận thông tin 2016:

Luật Tiếp cận thông tin 2016 được Quốc hội ban hành cũng là một trong những đạo luật có đóng góp to lớn vào công cuộc ghi nhận quyền tự do ngôn luận, tự do thông tin của người dân và đưa ra được giải pháp nâng cao những tác động tích cực của dư luận xã hội đối với thực hiện pháp luật

Luật Báo chí 2016:

Từ trước đến nay, báo chí luôn được coi là một trong những kênh thông tin chủ yếu khơi nguồn dư luận xã hội Báo chí có nhiệm vụ chính là định hướng