Kiến thức - Hiểu được các khái niệm co bản: tính tương đối của chuyển động, chất điểm, hệ quy chiếu, xác định vị trí của một chất điểm bằng tọa độ, xác định thời gian bằng đồng hồ, phân
Trang 1Chương I ĐỘNG HỌC CHẤT ĐIỂM
Bài 1 CHUYỂN ĐỘNG CƠ
A MỤC TIÊU
1 Kiến thức
- Hiểu được các khái niệm co bản: tính tương đối của chuyển động, chất điểm, hệ quy chiếu, xác định vị trí của một chất điểm bằng tọa độ, xác định thời gian bằng đồng hồ, phân biệt khoảng thời gian và thời điểm
- Hiểu rõ là muốn nghiên cứu chuyển động của chất điểm, cần thiết là chọn một hệ quy để xác định vị chí của chất điểm và thời điểm tương ứng
- Nắm vững được cách xác định tọa độ và thời điểm tương ứng của một chất điểm trên hệ trục tọa độ
2 Kỹ năng
- Chọn hệ quy chiếu mô tả chuyển động
- Chọn mốc thời gian, xác định thời gian
- Phân biệt chuyển động cơ với chuyển động khác
B CHUẨN BỊ
1 Giáo viên
- Hình vẽ chiếc đu quay trên giấy to
- Chuẩn bị tình huống sau khi cho học sinh thảo luận: Bạn của em ở quê chưa từng đến thị xã, em sẽ phải dùng những vật mốc và hệ tọa độ nào để chỉ cho bạn đến được trường thăm em?
2 Học sinh
Xem lại những vấn đề đã được học ở lớp 8: Thế nào là chuyển động? Thế nào là
độ dài đại số của một đoạn thẳng?
3 Gợi ý ứng dụng CNTT
GV có thể chuẩn bị những đoạn video về các loại chuyển động cơ học, soạn các câu hỏi trắc nghiệm, hình vẽ mô phỏng quỹ đạo của chất điểm
Trang 2C TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY-HỌC
Hoạt động 1 ( phút): Nhận biết chuyển động cơ, vật mốc, chất điểm, quỹ đạo, thời gian trong chuyển động
-Yêu cầu: HS xem
tranh SGK nêu câu
hỏi (Kiến thức lớp 8)
để học sinh trả lời
-Gợi ý: Cho HS một
số chuyển động điển
hình
Phân tích: Dấu hiệu
tương đối
-Hướng dẫn: HS xem
tranh SGK và nhận
xét ví dụ của HS
-Hướng dẫn: HS trả
lời câu hỏi C1
-Gợi ý: Trục tọa độ,
điểm mốc, vị trí vật
tại những thời điểm
khác nhau
-Giới thiệu: Hình 1.5
-Giới thiệu cách đo
thời gian, đơn vị
biểu diễn, cách tính
thời gian
-Xem tranh SGK, trả lời câu hỏi:
*Chuyển động cơ là gì? Vật mốc? Ví dụ?
động cơ có tính tương đối? Ví dụ?
Đọc SGK phần 2
Trả lời câu hỏi:
*Chất điểm là gì?
Khi nào một vật được coi là chất điểm?
*Quỹ đạo là gì? Ví
dụ
-Trả lời câu hỏi C1
-Tìm cách mô tả vị trí của chất điểm trên quỹ đạo
-Hình vẽ -Trả lời câu hỏi C2 -Đo thời gian dùng đồng hồ như thế nào?
(Gốc) thời gian
-Biểu diễn trên trục
số
-Khai thác ý nghĩa của bảng giờ tàu SGK
1 Chuyển động cơ là gì?
*Chuyển động cơ là sự dời chỗ của vật theo thời gian
- Khi vật dời chỗ thì có sự thay đổi khoảng cách giữa vật và các vật khác được coi như đứng yên Vật đứng yên được gọi là vật mốc
- Chuyển động cơ có tính tương đối
2 Chất điểm Quỹ đạo của chất điểm
- Trong những trường hợp kích thước của vật nhỏ so với phạm vi chuyển động của nó, ta có thể coi vật như một chất điểm - một điểm hình học và có khối lượng của vật
- Khi chuyển động, chất điểm vach một đường trong không gian gọi là quỹ đạo
3 Xác định vị trí của một chất điểm
- Để xác định vị trí của một chất điểm, người ta chọn một vật mốc, gắn vào đó một hệ tọa độ, vị trí của chất điểm được xác định bằng tọa độ của nó trong hệ tọa độ này
4 Xác định thời gian
- Muốn xác định thời điểm xảy ra một hiện tượng nào đó, người ta chọn một gốc thời gian và tính khoảng thời gian từ gốc đến lúc đó
- Như vậy để xác định thời điểm,
ta cần có một đồng hồ và chọn một gốc thời gian Thời gian có thể được biểu diễn bằng một trục số, trên đó mốc 0 được chọn ứng với một sự kiện xảy ra
Hoạt động 2 ( phút): Hiểu hệ quy chiếu và chuyển động tịnh tiến
Trang 3Hướng dẫn của GV Hoạt động của HS Nội dung
Gợi ý: Vật mốc, trục
tọa độ biểu diễn vị trí,
trục biểu diễn thời
gian
-Nêu định nghĩa của
hệ quy chiếu
-Yêu cầu HS trả lời
C3
-Giới thiệu tranh đu
quay
-Phân tích dấu hiệu
của chuyển động tịnh
tiến
-Yêu cầu: HS lấy ví
dụ về CĐTT
-Nhận xét các ví dụ
chất điểm (vật) tối thiểu cần phải biết những gì? Biểu diễn chúng như thế nào?
-Đọc SGK: Hệ quy chiếu?
-Biểu diễn chuyển động của chất điểm trên trục Oxt?
-Trả lời câu C3
-Xem tranh đu quay giáo viên mô tả
-Trả lời câu hỏi C4 -Lấy một số ví dụ khác về chuyển động tịnh tiến
5 Hệ Quy chiếu
*Một vật mốc gắn với một hệ tọa
độ và một gốc thời gian cùng với một đồng hồ hợp thành một hệ quy chiếu
Hệ quy chiếu = Hệ tọa độ gắn với vật mốc + Đồng hồ và gốc thời gian
6 Chuyển động tịnh tiến
*Tổng quát, khi vật chuyển động tịnh tiến, mọi điểm của nó có quỹ đạo giống hệt nhau, có thể chồng khít nên nhau được
Hoạt động 3 ( phút): Vận dụng củng cố
-Nêu câu hỏi Nhận xét câu trả lời của
các nhóm
-Yêu cầu: HS trình bày đáp án
-Đánh giá nhận xét kết giờ dạy
-Thảo luận nhóm trả lời các câu hỏi trắc nghiệm nội dung từ câu 1-5 (SGK) -Làm việc cá nhân giải bài tập 1,2 (SGK)
-Ghi nhận kiến thức: những khái niệm
cơ bản; hệ quy chiếu; chuyển động tịnh tiến
-Trình bày cách mô tả chuyển động cơ
Hoạt động 4 ( phút): Hướng dẫn về nhà
-Nêu câu hỏi và bài tập về nhà
-Yêu cầu:HS chuẩn bị bài sau
-Ghi câu hỏi và bài tập về nhà
-Những chuẩn bị bài sau
Bài 2 VẬN TỐC TRONG CHUYỂN ĐỘNG THẲNG
CHUYỂN ĐỘNG THẲNG ĐỀU (Tiêt 1)
A MỤC TIÊU
1 Kiến thức
Trang 4- Hiểu rõ được các khái niện vectơ độ dời, vectơ vận tốc trung bình, vectơ vận tốc tức thời
- Hiểu được việc thay thế các vectơ trên bằng các giá trị đại số của chúng không làm mất đi đặc trưng của vectơ của chúng
- phân biệt được độ dời với quãng đường đi, vận tốc với tốc độ
2 Kỹ năng
- Phân biệt, so sánh các khái niệm
- Biểu diễn độ dời và các đại lượng vật lý vectơ
B CHUẨN BỊ
1 Giáo viên
- Câu hỏi liên quan đến vectơ, biểu diễn vectơ
- Chuẩn bị câu hỏi trắc nghiệm
2 Học sinh
Xem lại những vấn đề đã được học ở lớp 8:
- Thế nào là chuyển động thẳng đều?
- Thế nào là vận tốc trong chuyển động đêu?
- Các đặc trưng của đại lượng vectơ?
3 Gợi ý ứng dụng CNTT
- Soạn câu hỏi 1-5 SGK thành câu trắc nghiệm
- Soạn câu trắc nghiệm cho phần luyện tập củng cố
- Chuẩn bị các đoạn video về chạy thi, bơi thi, đua xe
Trang 5C TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
Hoạt động 1 ( phút): Kiểm tra bài cũ
-Đặt câu hỏi cho HS Cho HS lấy ví dụ
Nêu câu hỏi C1
-Nhớ lại khái niệm chuyển động thẳng đều, tốc độ của một vật ở lớp 8
-Trả lời câu hỏi C1
Hoạt động 2 ( phút): Tìm hiểu khái niệm độ dời
của GV
của HS
Nội dung
-Yêu cầu: HS
đọc SGK, trả
lời câu C2
-Hướng dẫn
HS vẽ hình,
xác định tọa
độ chất điểm
-Nêu câu hỏi
C3
-Đọc SGK
vectơ độ dời
-Trong chuyển động thẳng : viết
(2.1) -Trả lời câu hỏi C2 -So sánh độ
quãng đường Trả lời câu hỏi C3
1 Độ dời a) Độ dời
Xét một chất điểm chuyển động theo một quỹ đạo bất kì Tại thời điểm t1 , chất điểm ở vị trí M1 Tại thời điểm t2 , chất điểm ở vị trí M2 Trong khoảng thời gian t = t2 – t1, chất điểm đã dời vị trí từ điểm M1 đến điểm M2 Vectơ M1M2gọi là vectơ
độ dời của chất điểm trong khoảng thời gian nói trên
b) Độ dời trong chuyển động thẳng
-Trong chuyển động thẳng, véc tơ độ dời nằm trên đường thẳng quỹ đạo Nếu chọn hệ trục tọa độ Ox trùng với đường thẳng quỹ đạo thì vectơ độ dời có phương trùng với trục ấy Giá trị đại số của vectơ
độ dới M1M2 bằng: x = x2 – x1 trong đó x1 , x2 lần lược là tọa độ của các điểm M1
và M2 trên trục Ox
Trong chuyển động thẳng của một chất điểm, thay cho xét vectơ độ dời M1M2 , ta xét giá trị đại số x của vectơ độ dời và gọi tắt là độ dời
M1
M2
M1
M2
Trang 62) Độ dời và quãng đường đi
*Như thế, nếu chất điểm chuyển động theo một chiều và lấy chiều đó làm chiếu dương của trục tọa thì độ độ dời trùng với quãng đường đi được
Hoạt động 3 ( phút): Thiết lập công thức vận tốc trung bình, vận tốc tức thới
-Yêu cầu HS trả lời
câu C4
-Khẳng định: HS vẽ
hình, xác định tọa độ
chất điểm
-Nêu câu hỏi C5
-Hướng dẫn vẽ và
viết công thức tính
vận tốc tức thời theo
độ dời
-Nhấn mạnh vectơ
vận tốc
-Trả lời câu hỏi C4
thức tính vận tốc trung bình (2.3) -Phân biệt vận tốc với tốc độ (ở lớp 8)
- Trả lời câu hỏi C5, đưa ra khái niệm vận tốc tức thời
-Vẽ hình 2.4 Hiểu được ý nghĩa của vận tốc tức thời
1.Vận tốc trung bình
Vectơ vận tốc trung bình vtb của chất điểm trong khoảng thời gian
từ t1 đến t2 bằng thương số của vectơ độ dời M1M2 và khoảng thời gian t = t1 – t2 :
t
M M
v tb
Vectơ vận tôc trung bình có phương và chiều trùng với vetơ độ dời. M1M2
Trong chuyển động thẳng, vectơ vận tôc trung bình vtb có phương trùng với đường thẳng quỹ đạo Chọn trục tọa độ Ox trùng với đường thẳng quỹ đạo thì giá trị đại
số của vectơ vận tốc trung bình bằng:
t
x t
t
x x
v tb
1 2
1 2
trong đó x1 , x2 là tọa độ của chất điểm tại các thời điểm t1 và t2 Vì
đã biết phương trình của vectơ vận tốc trung bình vtb, ta chỉ cần xét giá trị đại số của nó và gọi tắt là giá trị trung bình
Vận tốc trung bình = Độ dời / Thời gian thực hiện độ dời
Đơn vị của vận tốc trung bình là m/s hay km/h
Ở lớp8, ta biết tốc độ trung bình của chuyển động được tính như sau:
tốc độ trung bình = Quãng đường đi được / Khoảng thời