GIÁ TRỊ CỦA CHỈ SỐ KHỐI CƠ THỂ TRONG TẦM SOÁT THỪA CÂN, BÉO PHÌ TRẺ EM 2-9 TUỔI pdf

GIÁ TRỊ CỦA CHỈ SỐ KHỐI CƠ THỂ TRONG TẦM SOÁT THỪA CÂN, BÉO PHÌ TRẺ EM 2-9 TUỔI TÓM TẮT Mục tiêu: xác định độ nhạy cảm, độ đặc hiệu, giá trị tiên đoán dương, và giá trị tiên đoán âm c

GIÁ TRỊ CỦA CHỈ SỐ KHỐI CƠ THỂ TRONG TẦM SOÁT

THỪA CÂN, BÉO PHÌ TRẺ EM 2-9 TUỔI

TÓM TẮT

Mục tiêu: xác định độ nhạy cảm, độ đặc hiệu, giá trị tiên đoán dương,

và giá trị tiên đoán âm của cskct trong tầm soát thừa cân, béo phì trẻ em 2-9 tuổi

Phương pháp: nghiên cứu cắt ngang mô tả

Kết quả: Độ nhạy của chỉ số khối cơ thể (cskct) là 66,13% đối với

thừa cân và 8,82% đối với béo phì Độ đặc hiệu của cskct là 97,79% đối với thừa cân và 99,71% đối với béo phì Giá trị tiên đoán dương là 79,87% đối với thừa cân và 30,77% đối với béo phì Giá trị tiên đoán âm là 95,67% đối với thừa cân và 99,02% đối với béo phì Diện tích dưới đường cong ROC là 0,9759 và 0,9804 cho thừa cân và béo phì, cho thấy độ chính xác cao của test chẩn đoán CSKCT

Kết luận: Chỉ số khối cơ thể là test tốt dùng để chẩn đoán thừa cân,

béo phì trẻ em 2-9 tuổi Bởi vì, CSKCT có độ đặc hiệu cao, độ nhạy cảm

thấp nên được dùng để xác định chẩn đoán hơn là tầm soát thừa cân, béo phì trẻ em

Từ khóa:: Chỉ số khối cơ thể, độ nhạy cảm, độ đặc hiệu, giá trị tiên

đoán dương, giá trị tiên đoán âm, đường cong ROC

Objective: to determine the sensitivity, specifycity, positive

predictive value, negative predictive value of body mass index

Methode: this was a cross-sectional study

Results: Sensitivity of BMI was 66.13% and 8.82% for overweight

and obesity, respectively Specifycity of BMI was 97.79% and 99.71% for overweight and obesity, respectively Positive predictive value was 79.87%

and 30.77% for overweight and obesity, respectively Negative predictive

value was 95.67% and 99.02% for overweight and obesity, respectively

Area under curve(AUC) was 0.9759 and 0.9804 for both overweight and

obesity For children 2-9 years old, the area under the curve for ROC, an

index of diagnostic accuracy were close to 1.0, suggesting very good

acuracy of the test

Conclusions: In general, BMI is a good test for diagnosis of

overweight in children aged 2-9 y However, because this is a high specific

but low sensitive test, it should be used for confirming diagnosis rather than

screening for overweight, obesity

* BV Nhi đồng II

Key words: BMI, Overweight, obesity, Receiver operating

Characteristic curve, sensitivity, specifycity, positive predictive value,

negative predictive value

ĐẶT VẤN ĐỀ

Thừa cân và béo phì không chỉ phổ biến ở các nước phát triển mà

đang tăng dần ở những nước đang phát triển Tổ chức Y tế Thế giới đánh giá

béo phì là một trong bốn vấn đề sức khỏe toàn cầu sau bệnh suy giảm miễn

dịch, ma túy, ung thư Đây là một vấn đề phức tạp, liên quan đến lãnh vực

xã hội và tâm lý, ảnh hưởng hầu hết mọi lứa tuổi và thành phần kinh tế xã hội ở các nước phát triển và đang phát triển Hiện nay, mọi người quan tâm nhiều đến béo phì trẻ em Nhiều nghiên cứu cho thấy trẻ em béo phì có thể phát triển thành người lớn béo phì

Chỉ số nhân trắc là một trong những biện pháp cơ bản nhất đánh giá thừa cân, béo phì trẻ em Các phương pháp thường dùng ước lượng chính xác độ béo cơ thể bao gồm đo tỷ trọng dưới nước, DEXA, nước toàn phần

cơ thể, CT… Tuy vậy, các phương pháp này dùng hạn chế trong nghiên cứu

vì tính phức tạp và chi phí cao Các phương pháp thường dùng trong sức khỏe cộng đồng và tầm soát lâm sàng như BDNGD, chỉ số cân nặng theo chiều cao, chỉ số khối cơ thể (CSKCT), chỉ số Rhorer Số đo cân nặng theo chiều cao là phương pháp thực tiễn nhất đánh giá TC-BP Chỉ số cskct đã dùng phân loại TC-BP ở người lớn, nhưng giá trị của cskct trong phân loại chính xác TC-BP trẻ em chưa được theo dõi và chỉ số này không được dùng thường qui ở trẻ từ 2-9 tuổi Biểu đồ tăng trưởng của CDC năm 2000 bao gồm giá trị tham chiếu của CSKCT theo tuổi và giới tính cho trẻ em từ 2-20 tuổi đã bổ sung thêm vào bảng giá trị tham chiếu CN/CC theo giới tính cho trẻ từ 2-6 tuổi 65 Có nhiều phương pháp đánh giá và phân loại TC-BP trẻ em

là CN/T, CC/T, CN/CC, chỉ số CSKCT/T, chỉ số vòng cánh tay/tuổi Những

số đo dựa trên cân nặng và chiều cao là tốt để đánh giá tình trạng dinh dưỡng

và sức khỏe trẻ em vì đơn giản và chi phí thấp Chỉ số cân nặng so với chiều cao được dùng thường qui ở trẻ em tiền học đường (2-5 tuổi) trong tầm soát

và thừa cân trẻ em Năm 2000 Trung tâm Phòng ngừa Và Kiểm soát bệnh Hoa Kỳ (CDC) đã khuyến cáo sử dụng CSKCT theo tuổi tầm soát thừa cân, béo phì trẻ em từ 2-20 tuổi(65) đã đặt ra nhiều câu hỏi về chỉ số CSKCT dùng cho trẻ em Việt nam, ứng dụng CSKCT như thế nào trong quần thể Nhi khoa? Nghiên cứu này cần thiết để xác định giá trị chỉ số cskct trong tầm soát thừa cân, béo phì ở trẻ em 2-9 tuổi tại một số trường mầm non, tiểu học

ở Thành phố Hồ Chí Minh

Mục tiêu

Câu hỏi nghiên cứu

Chỉ số khối cơ thể theo tuổi và giới tính có giá trị trong chẩn đoán thừa cân, béo phì trẻ em 2-9 tuổi so với điểm Z hay không?

Mục tiêu tổng quát

Xác định giá trị chỉ số cskct trong chẩn đoán thừa cân, béo phì trẻ em

2 - 9 tuổi

Mục tiêu chuyên biệt

Xác định độ nhạy của chỉ số khối cơ thể trong tầm soát thừa cân, béo phì trẻ em từ 2-9 tuổi so với tiêu chuẩn vàng là điểm Z

Xác định độ chuyên biệt của chỉ số khối cơ thể trong tầm soát thừa cân, béo phì trẻ em từ 2-9 tuổi so với tiêu chuẩn vàng là điểm Z

Xác định giá trị tiên đoán (+) của chỉ số cskct trong tầm soát thừa cân, béo phì trẻ em từ 2-9 tuổi so với tiêu chuẩn vàng là điểm Z

Xác định giá trị tiên đoán (-) của chỉ số cskct trong tầm soát thừa cân, béo phì trẻ em từ 2-9 tuổi so với tiêu chuẩn vàng là điểm Z

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Thiết kế nghiên cứu là mô tả cắt ngang

Đối tượng nghiên cứu – Cỡ mẫu-

Tiêu chí loại trừ

-Trẻ vắng mặt trong ngày điều tra

Dân số đích: trẻ em 2 - 9 tuổi tại các nhà trẻ và các trường Mầm non, Tiểu học Quận 3 thành phố Hồ Chí Minh

Dùng công thức tính cỡ mẫu:

n = (Z2(1- /2) p (1-p))/ d2

n số học sinh cần điều tra

Z: hệ số tin cậy, Z= 1,96 với mức ý nghĩa 95% ( = 0,05)

p = 0,08 (tham khảo từ tỷ lệ thừa cân của học sinh trường mầm non

Cách chọn mẫu là thuận tiện

Thực tế có 3174 trẻ tham gia nghiên cứu

Thu thập số liệu

Biến số nghiên cứu

Năm tuổi = tháng tuổi/12

Giới tính là biến số rời với 2 nhóm nam, nữ

Biến số phụ thuộc

Béo phì, thừa cân là biến số không liên tục.Với hai giá trị béo phì không béo phì và thừa cân - không thừa cân được đánh giá dựa vào chỉ số CN/CC hoặc chỉ số CSKCT được tính theo công thức CN/CC2 (kg/m2)

-Tình trạng dinh dưỡng được đánh giá theo tiêu chuẩn của Tổ chức Y

tế Thế giới so sánh với quần thể tham khảo NCHS

Thừa cân là tình trạng cân nặng cơ thể tăng quá mức so với cân nặng chuẩn tương ứng với chiều cao và không kể đến thành phần cấu thành của cơ thể 1

Béo phì là trạng thái bệnh lý được đặc trưng bởi sự tích tụ mỡ nhiều quá mức cần thiết cho những chức năng tối ưu của cơ thể và làm tổn hại đến sức khỏe 50

Phương pháp đánh giá tình trạng thừa cân, béo phì dựa trên chỉ số cân nặng theo chiều cao (CN/CC) của trẻ so với quần thể tham khảo NCHS được

áp dụng cho những trẻ nam có chiều cao ≤ 145 cm và những trẻ nữ có chiều cao ≤ 137 cm

Chênh lệch theo đơn vị phần trăm so với CN/CC chuẩn theo công thức:

CN/CC =

Cân nặng đo được

Cân nặng trung bình so với chiều cao của NCHS

x 100%

Và kết quả được đánh giá:

Thừa cân độ 1 (nhẹ): 120%≤CN/CC≤ 130%

Thừa cân độ 2 (tr bình): 130%≤CN/CC≤140%

Thừa cân độ 3 (nặng): 140% ≤ CN/CC≤160%

Thừa cân độ 4 (rất nặng): CN/CC > 160%

Đánh giá thừa cân, béo phì dựa vào chênh lệch theo đơn vị độ lệch

chuẩn (SD) so với CN/CC chuẩn:

Thừa cân độ 1(nhẹ): +2SD< CN/CC ≤ +3SD

Thừa cân độ 2 (trbình): +3SD<CN/CC≤+4SD

Thừa cân độ 3 (nặng): CN/CC > + 4SD

Đánh giá TC-BP dựa vào chỉ số CSKCT theo tuổi:

BMI 95th percentile: Béo phì

85th BMI< 95th percentile: Thừa cân

Công thức tính Z-score:

Giá trị đo được – Giá trị trung bình của quần thể tham chiếu

Giá trị độ lệch chuẩn của quần thể tham chiếu

Z-score (SD score) =

Cách thu thập số liệu

Trẻ được cân và đo chiều cao đứng

Trẻ được cân bằng cân đồng hồ Tanita, đơn vị kilogram (kg), lấy một

số lẻ, đo chiều cao đứng bằng thước đo đứng của UNICEF, đơn vị centimet (cm), lấy một số lẻ

Thu thập số liệu vào phiếu điều tra đã soạn sẵn

Các phép tính về nhân trắc dựa vào ngưỡng phân loại của Tổ chức Y

tế Thế giới 87 so sánh với quần thể tham khảo NCHS Hoa kỳ của trung tâm quốc gia về thống kê sinh học Hoa kỳ và CDC đưa ra sử dụng số liệu từ viện nghiên cứu Fels và các cuộc điều tra sức khỏe Hoa kỳ và được Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo sử dụng trên thế giới 3

Xử lý số liệu

Nhập số liệu bằng phần mềm Epidata bao gồm cân nặng, chiều cao, tuổi, giới của trẻ Tuổi được tính tháng dựa vào sự khác biệt ngày khám và ngày sinh trẻ

Sử dụng phần mềm chương trình EpiNut (epi info 6.04) để tính score cân nặng theo tuổi, chiều cao theo tuổi, cân nặng theo chiều cao

Z-(CN/T, CN/CC, CC/T), chỉ số cskct mỗi trẻ dựa vào những giá trị tham chiếu của Trung tâm thống kê sức khỏe quốc gia

Vì vậy, mỗi trẻ có 4 phân loại dinh dưỡng là phân loại thừa cân, béo phì theo chỉ số cân nặng theo chiều cao (CN/CC), phân loại thừa cân, béo phì theo chỉ số cskct

Để so sánh phân loại dinh dưỡng khác nhau, trẻ được xếp vào 2 nhóm tuổi là trẻ em tiền học đường (2-5 tuổi) và trẻ em tuổi học đường (6-9 tuổi)

Phân loại được so sánh bảng 2 2, cột đứng phân loại dinh dưỡng bình thường hoặc thừa cân, béo phì theo chỉ số cân nặng theo chiều cao Trong hàng ngang, trẻ được phân phối dựa vào giá trị thừa cân, giá trị béo phì chỉ số cskct của CDC/NCHS (1 bảng thừa cân, 1 bảng béo phì)

Chỉ số cân nặng theo chiều cao được xem là tiêu chuẩn vàng, tính độ nhạy, độ đặc hiệu của các giá trị thừa cân, béo phì của chỉ số CSKCT

Số liệu được xử lý và phân tích bằng phần mềm Stata 8.0

Xác định giá trị của CSKCT dựa vào độ nhạy cảm, độ đặc hiệu, giá trị tiên đoán (+) và giá trị tiên đoán (-)

Phân tích đường cong ROC để đánh giá sự chính xác của chỉ số cskct trong chẩn đoán thừa cân, béo phì trẻ em

KẾT QUẢ

Đặc điểm dân số nghiên cứu

Số trẻ tham gia nghiên cứu là 3174 từ 2 đến 9 tuổi đang học tại các trường mầm non và tiểu học tại Quận 3 thành phố Hồ Chí Minh.Trong đó có

1835 trẻ từ 2- 5 tuổi (57,8%), 1339 trẻ 6-9 tuổi (42,2%) Sự phân bố theo giới tính là 1622 trẻ nam (51,1%) và 1552 là trẻ nữ (48,9%) Những đặc điểm cấu tạo cơ thể của trẻ được trình bày riêng biệt cho trẻ nam và trẻ nữ Tuổi trung bình là 4,7 tuổi, nhỏ nhất 2 tuổi, lớn nhất là 8,7 Sự khác biệt giữa cân nặng, chiều cao, chỉ số cskct trung bình giữa trẻ nam và trẻ nữ là có ý nghĩa thống kê (p = 0.0000, t test)

Bảng 1: đặc điểm cấu tạo cơ thể của đối tượng nghiên cứu theo tuổi

và giới

Tổng cộng

2 - 5 tuổi

n (%)

987 (57,8%)

848(42,2%) 1835

Tuổi(năm)* 3,59 ± 0,82 3,64 ± 0,81 3,61 ±

0,81

Cân

nặng(kg)*

17,97 ± 4,22

17,03 ± 3,71

100,65 ± 7,80

16,64 ± 1,99

Cân

nặng(kg)*

23,42 ± 4,07

22,24 ± 3,68

115,67 ± 4,37

115,98

± 4,22

(kg/m2)* ±2,65 2,40 ± 2,54

* Trung bình ± độ lệch chuẩn

Giá trị chỉ số khối cơ thể

Bảng 2: Giá trị của cskct trong chẩn đoán thừa cân

Tuổi

(năm

)

Độ nhạy

(%)

Độ đặc hiệu

Hình 1: Diện tích dưới đường cong của CSKCT trong chẩn đoán thừa

cân

Hình 2: Diện tích dưới đường cong ROC của giá trị cskct trong chẩn

đoán trẻ thừa cân 6-9 tuổi

Hình 3: Diện tích dưới đường cong ROC của giá trị CSKCT trong

chẩn đoán trẻ thừa cân 2-5 tuổi

Bảng 3: Tỷ lệ béo phì (%) phân loại theo chỉ số CN/CC và giá trị

SD: Độ lệch chuẩn, %: tỷ lệ thừa cân, n: số trẻ được phân tích

Bảng 4: Tỷ lệ béo phì (%) phân loại theo chỉ số CSKCT và giá trị

ngưỡng CSKCT > 95th percentile ( 95th)

Bảng 5: Giá trị của cskct (độ nhạy, độ đặc hiệu, giá trị tiên đoán (+),

giá trị tiên đoán (-) trong chẩn đoán béo phì

Tuổi

(năm

)

Độ nhạy

(%)

Độ đặc hiệu

4

2

Hình 4: Diện tích dưới đường cong ROC của giá trị chỉ số cskct trong

chẩn đoán béo phì của trẻ 2-9 tuổi

Hình 5: Diện tích dưới đường cong ROC của giá trị chỉ số cskct trong

chẩn đoán béo phì của trẻ 6-9 tuổi

Hình 6: Diện tích dưới đường cong ROC của giá trị chỉ số cskct trong

chẩn đoán béo phì của trẻ 2-5 tuổi

Bảng 6: Giá trị của cskct (độ nhạy, độ đặc hiệu, giá trị tiên đoán (+),

giá trị tiên đoán (-) ở trẻ 2-5 tuổi và trẻ 6-9 tuổi

Độ nhạy

(%)

Độ đặc hiệu (%)

Kết quả nghiên cứu ghi nhận:

-Chỉ số khối cơ thể có độ đặc hiệu cao: 97,79% ở trẻ thừa cân, 98,04%

ở trẻ béo phì với tỷ lệ dương giả là 2,21% ở trẻ thừa cân và 1,96% ở trẻ béo phì

-Hiệu suất của chỉ số cskct (độ nhạy và độ đặc hiệu) trong chẩn đoán thừa cân, béo phì với tỷ lệ dương tính giả thấp nhất cho thấy chỉ số cskct có hiệu quả cao trong chẩn đoán béo phì ở trẻ 2-9 tuổi

-Độ nhạy của chỉ số khối cơ thể là 66,13% ở trẻ thừa cân và 11,43% ở trẻ béo phì với tỷ lệ âm giả là 33,87% ở trẻ thừa cân và 88,57% ở trẻ béo phì

Do đó cần thận trọng khi sử dụng chỉ số cskct để tầm soát thừa cân, béo phì ở trẻ em

Sử dụng thường qui chỉ số khối cơ thể trong phân loại thừa cân, béo phì trẻ em từ 2-9 tuổi là có ích, và theo dõi diễn tiến cho đến khi trẻ trưởng thành Chỉ số cskct theo tuổi có độ chính xác cao trong chẩn đoán thừa cân, béo phì trẻ em ở lứa tuổi này