Bệnh viêm tụy cấp Mặc dù bệnh viêm tụy cấp VTC đã được biết đến từ thời cổ đại, nhưng phải đến giữa thế kỷ XIX, sự quan trọng và sự trầm trọng của các rối loạn viêm nặng nề trong VTC mới
Trang 1Bệnh viêm tụy cấp
Mặc dù bệnh viêm tụy cấp (VTC) đã được biết đến từ thời cổ đại, nhưng phải đến giữa thế kỷ XIX, sự quan trọng và sự trầm trọng của các rối loạn viêm nặng nề trong VTC mới được đánh giá rõ ràng
Phẫu thuật can thiệp trong VTC có hoại tử hay áp xe tụy được Senn [40] tiến hành năm 1986 Năm 1889, Fitz [40] là người đầu tiên mô tả một cách rõ ràng về lâm sàng và bệnh học của VTC Năm 1901, Opie [40] phát hiện khi mổ tử thi VTC do sỏi kẹt bóng Vater ở một bệnh nhân (BN)
tử vong do Halsted mổ cấp cứu
Ở Việt Nam, VTC được Hồ Đắc Di và Tôn Thất Tùng phát hiện từ năm
1935 tại khoa Ngoại (BvYersin) trường Đại học Y khoa Hà Nội Trên 35 trường hợp VTC được nghiên cứu (1935-1945) cho thấy thể thường gặp nhất trong VTC là thể phù nề, còn lại là VTC thể nặng có kèm hoại tử tụy
Trải qua hơn một thế kỷ, những nghiên cứu và hiểu biết về bệnh học, những tiến bộ về kỹ thuật chẩn đoán và các phương pháp điều trị đã có nhiều tiến bộ Các chỉ định điều trị và cách sắp xếp phân loại cũng như những yếu tố tiên lượng cũng được xem xét đánh giá bổ sung
PHÂN LOẠI VTC
Từ trước đến nay đã có rất nhiều cách phân loại VTC, bao gồm :
Trang 21 Phân loại Marseille (1963) : phân loại này chia VTC làm 4 thể :
- VTC
- VTC tái phát
- Viêm tụy mãn tái phát
- Viêm tụy mãn
Thực tế qua nhiều năm, những giới hạn của cách phân loại này khó phân biệt và dễ nhầm lẫn về lâm sàng giữa VTC tái phát và viêm tụy mãn tái phát
2 Phân loại Cambride-Marseille (1983-1984) :
Phân loại này dựa vào các kết quả đánh giá về chức năng tụy, về siêu âm, chụp cắt lớp (CT Scan), nội soi mật tụy ngược dòng Phân loại mới này chỉ còn phân biệt VTC và viêm tụy mãn, kèm theo những thay đổi về mặt hình thái học của tụy Mặc dù phân loại đã có thể hiện sự tiến bộ có giá trị nhưng vẫn còn những giới hạn chung của tất cả các phân loại
3 Phân loại Mayence (1985) :
Phân loại này dựa theo hình thái học tổn thương tụy Từ cuối năm 1970, siêu âm và CT Scanner đã được sử dụng khá thường xuyên trong những trường hợp lâm sàng nghi ngờ VTC Các mức độ nặng hay nhẹ dựa trên các yếu tố lâm sàng và kết quả chụp CT Scanner
4 Phân loại theo LS, chụp CT Scanner và vi khuẩn :
Trang 3Dựa trên các dữ liệu LS, chụp CT Scanner và xét nghiệm vi khuẩn trên
1000 BN VTC thể nặng, nhóm nghiên cứu của Uhl, Berger đã mở rộng cách phân loại VTC của Mayence, phân chia VTC ra 4 loại :
- VTC phù mô kẽ
- VTC hoại tử : vô khuẩn và nhiễm khuẩn
- Áp xe tụy
- Nang giả tụy
5 Phân loại theo Atlanta (1992) :
Hội nghị quốc tế tổ chức ở Atlanta đã thống nhất VTC chỉ còn 2 thể là VTC thể nhẹ và VTC thể nặng Và hiện nay trên LS hầu hết đều sử dụng phân loại Atlanta
Theo nhiều nghiên cứu, các kết quả trên LS cho thấy thể phù là thể thường gặp nhất, chiếm tỷ lệ khoảng 74-80%, diễn biến nhẹ hơn, có thể
tự phục hồi.Trái lại thể VTC hoại tử chiếm khoảng 18-20%, diễn biến nặng nề, biến chứng trầm trọng và tỉ lệ tử vong cao Nghiên cứu của Beger và CS [18] trong 10 trên 118 BN VTC hoại tử được phẫu thuật thì
có 50% BN hoại tử tụy một phần và 25% BN hoại tử toàn bộ tuyến tụy