Giáo trình độc chất học part 5 pot

Các mặt hàng thuốc bảo vệ thực vật luôn được thay đổi nhằm: Tạo ra các hợp chất độc mạnh với sâu bệnh nhưng ít độc đối với động vật máu nóng; Tạo ra các hợp chất ít gây độc trường diễn,

Chương IV Hóa chất bảo vệ thực vật

Các hoá chất bảo vệ thực vật (HCBVTV) có vai trò quan trọng trong sản xuất nông

nghiệp Chi phí cho nhóm này rất lớn Theo WHO, năm 1988 thế giới đã dùng 3,1 triệu tấn hoạt chất BVTV với giá trị 20 tỷ USD trong đó thuốc trừ cỏ 9,1 tỷ, thuốc trừ sâu 6,1 tỷ và thuôc trừ bệnh 4,2 tỷ Người ta cũng ước tính, nếu không sử dụng các chất hoá học bảo vệ thực vật thì mùa màng sẽ bị thiệt hại khoảng 50% sản phẩm

Chính vì lý do trên nên việc sản xuất các hóa chất bảo vệ thực vật trên thế giới ngày càng tăng Các mặt hàng thuốc bảo vệ thực vật luôn được thay đổi nhằm: Tạo ra các hợp chất độc mạnh với sâu bệnh nhưng ít độc đối với động vật máu nóng; Tạo ra các hợp chất ít gây độc trường diễn, nhất đối với người và súc vật; Hạn chế sâu bệnh quen thuốc

Chương IV tập trung giới thiệu ba nhóm hoá chất bảo vệ thực vật là: clo hữu cơ, phosphor hữu cơ và carbamat

Phần cuối chương có giới thiệu một số thuốc diệt chuột có độc tính cao

1 Đại cương

Hiện nay trong nông nghiệp các chất hoá học được sử dụng ngày càng nhiều, với các mục đích khác nhau, bao gồm:

- Các loại phân bón có nguồn gốc hoá học hay vi sinh nhằm tăng dinh dưỡng cho cây

- Các chất điều hoà sinh trưởng (phytohormon): ví dụ như anxin, cytokinin, gibberelin Các

chất này có vai trò quan trọng trong các quá trình vận chuyển chất, phát triển, già, chín của cây trồng

- Các hóa chất bảo vệ thực vật (pesticides): sử dụng với mục đích phòng trừ các các

loại động vật, thực vật, vi sinh vật gây thiệt hại cho cây trồng

Mặc dù các nhà khoa học, nhà sản xuất đã có nhiều cố gắng nghiên cứu tạo ra các hợp chất trừ sâu diệt cỏ có các ưu điểm nêu trên, nhưng hiện nay các chất này vẫn có độc tính cao

Thời gian bán huỷ của nhiều chất rất lâu, trên 50 năm (ví dụ: DDT) Tạo ra các chất độc hơn

như dioxin khi sử dụng 2, 4 D và 2, 4, 5 T Gây ngộ độc cấp khi cơ thể nhiễm phải lượng lớn Gây ngộ độc trường diễn khi cơ thể hấp thụ phải những lượng hết sức nhỏ trong thời gian dài

vì chúng tích luỹ trong cơ thể Khi sử dụng không đúng quy trình hướng dẫn thường gây ngộ

độc (cấp và trường diễn) Hơn nữa, trong quá trình sử dụng con nguời đã lạm dụng mặt tích

cực, không chú ý đúng mức đến mặt tiêu cực dẫn đến phá vỡ hệ sinh thái, gây hậu quả xấu cho môi trường, ảnh hưởng đến sức khoẻ con người

1.1 Phân loại các hóa chất Bảo Vệ Thực Vật

Có nhiều cách phân loại các chất BVTV

- Phân loại theo nguồn gốc: các chất có nguồn gốc tự nhiên hoặc do tổng hợp

- Phân loại theo cấu tạo hóa học

- Phân loại theo mục đích sử dụng: trừ sâu, diệt cỏ, diệt nấm

- Phân loại theo đường xâm nhập: qua da, qua đường hô hấp, qua đường tiêu hóa

- Nếu kết hợp phân loại theo mục đích sử dụng và cấu tạo hóa học, HCBVTV có thể được chia làm 3 loại chính: Thuốc trừ sâu, thuốc trừ bệnh (do nấm, virus,vi khuẩn), thuốc trừ

cỏ

Sau đây là một số thuốc BVTV dùng phổ biến ở nước ta trong thời gian gần đây Đa

số các hợp chất này đã được quy định giới hạn tối đa cho phép trong môi trường của tiêu

chuẩn Việt Nam (TCVN)

Bảng 4.1: Một số thuốc bảo vệ thực vật thường dùng ở Việt Nam

1 Nhóm phospho hữu cơ

Methylparathion

(Hạn chế dùng ở Việt Nam)

Diệt nhiều loại sâu trên cây trồng Độc cho người và gia súc, LD 50 =10 -50 mg/kg

Diazinon (Basudin) Diệt sâu và tuyến trùng, trừ rầy cho hoa quả, thuốc lá,

hoa màu

LD 50 = 300 - 400 mg/l

Sumithion (Fenitrothion) Trừ sâu tiếp xúc, trừ nhện, diệt côn trùng hại lúa, rau

quả Diệt muỗi gián ruồi

LD 50 = 800 mg/kg

Kitazin (Iprobenphos) Trừ nấm đạo ôn (dạng nhũ dầu)

LD 50 = 490 mg/kg

Hinosan (Edifenphos) Trừ nấm cho cây trồng,

LD 50 = 100 - 260 mg/kg Monocro - tophos

(Hạn chế dùng ở Việt Nam)

Diệt sâu mạnh (dùng ở dạng dung dịch)

Độc với oxy, chim, cá LD 50 = 8 - 23 mg/kg

Monitor (Methanidophos)

(Hạn chế dùng ở Việt Nam)

Trừ sâu, trừ nhện (dung dịch 40% và 60%)

Độc lực cao LD 50 = 30 mg/kg Acephate Trừ sâu tiếp xúc (dạng bột hòa nước)

LD 50 = 940 mg/kg

Dipterex (clorofos) Trừ sâu cho hoa màu, cây cảnh, hạt giống, diệt côn

trùng LD 50 = 150 - 400 mg/kg

Malathion (Carbofos) Trừ sâu (dạng nhũ dầu, bột rắc)

LD 50 = 2800 mg/kg

Dimethoat (Bi - 58) Diệt sâu, nhện, diệt ruồi ve, côn trùng

LD 50 = 235 mg/kg Glyphosate Diệt cỏ không chọn lọc (dùng sau nảy mầm) Diệt cỏ

khó trị như cỏ cú, cỏ tranh, cỏ chỉ

LD 50 = 1300 mg/kg

2 Nhóm clo hữu cơ

Dalapon

Diệt cỏ chọn lọc trừ cỏ tranh, cỏ gà (thường dùng 2 - 5

kg/ha) Hạn chế dùng ở Việt Nam

LD 50 = 9330 mg/kg

Anvil (Hexaconazol) Diệt nấm: trừ bệnh sương mai, mốc phấn, ghẻ lở của

dây leo, quả mọng, rau

LD 50 = 2190 mg/kg Fenclorim Trừ cỏ (Herbicode safener) Dùng phối hợp với nhiều

loại khác như Pretilaclor

LD 50 > 5000 mg/kg

LD 50 = 6000 mg/kg

3 Nhóm Carbamat Trừ rẫy lúa, sâu rệp hai bông (nhũ dầu, bột rắc) LD50 =

Fenobncarb (Bassa) 410 mg/kg

Cartap (Padan, Patap) Trừ sâu (bột hòa nước, bột rắc)

LD 50 = 345 mg/kg

Thiobencarb (Saturn) Diệt cỏ thời kỳ trên nảy mầm: cỏ dại, cỏ lá rộng LD 50 =

1300 mg/kg

Carbaryl (Sevin) Diệt sâu phổ rộng trên nhiều loại cây: cam, chanh, lúa

ngô, rau, cà chua

LD 50 = 560 mg/kg

4 Nhóm Pyrethroid

Cypermethrin (Sherpa)

Diệt cỏ, diệt côn trùng trừ sâu (nhũ dầu25%)

LD 50 = 251 mg/kg Fenvalerate Trừ sâu phổ rộng cho nhiều loại cây trồng

LD 50 = 451 mg/kg Dẫn xuất acid phenoxy acetic

Fusilade (Fluazofopbutyl)

Thường dùng dạng ester butyl để diệt cỏ cho đỗ tương,

bông, lạc (0,25 - 0,5 kg/ha)

MCPA

(2 metyl 4 cloro phenoxy acetic acid)

Diệt cỏ chọn lọc (cỏ 2 lá mầm, cỏ rộng, cỏ lác, 0,5 - 1

kg/ha) LD50 = 700 mg/kg MCPB Diệt cỏ, thường dùng phối hợp với thiobencarb

LD 50 = 4700 mg/kg

6 Hợp chất cơ kim loại

Maneb

Trừ nấm cho cà chua, khoai tây, bắp cải, đậu, nho (dạng

bột rắc, bột thấm nước)

LD 50 = 7900 mg/kg Zineb Diệt nấm cho nhiều loại rau, quả (dạng bột rắc, bột

thấm nước)

LD 50 = 5200 mg/kg Ziram Trừ nấm gây bệnh thủng lá, thối hoa (dạng bột rắc, bột

thấm nước)

LD 50 = 1400 mg/kg

7 Nhóm Acetamid

Diphenamid

Trừ cỏ chọn lọc: cỏ hàng niên, cỏ lá rộng cho thuốc lá, cafê, khoai tây

LD 50 = 1050 mg/kg

Pretilaclor (Sofit, Rifit) Trừ cỏ chọn lọc trước khi cỏ mọc hoặc sau khi cỏ mọc

cho lúc cấy hay gieo thẳng (0,3 - 0,5 kg/ha) LD50 =

6100 mg/kg Metolaclor Trừ cỏ chọn lọc: trộn vào đất trước thời kỳ nảy mầm dùng

cho ruộng ngô, khoai tây, bông

LD 50 = 2780 mg/kg

8 Dẫn xuất Triazin

Simazin

Diệt cỏ chọn lọc: xử lý trước khi cỏ mọc dạng bột hòa

nước (diệt cỏ hai lá mầm, hòa thảo một năm)

LD 50 > 5000 mg/kg

LD 50 = 1870 - 3080 mg/kg

9 Dẫn xuất khác

Fufi - one

Trừ sâu, trừ nấm nội hấp: bệnh cháy lá lúa, rầy hại lúa Dạng nhũ dầu 40%

LD 50 = 1190 mg/kg

LD 50 = 2350 mg/kg

Ghi chú: - Me: gốc - CH 3 ; - Et: gốc - C 2 H 5 ; - Ph: gốc - C 6 H 5

LD: nếu không ghi chú thì đó là liều cho chuột cống qua đường uống

1.2 Sự tồn lưu của hoá chất bảo vệ thực vật trong môi trường

HCBVTV được phun dưới dạng mù hay bụi cho cây cối với mục đích diệt trừ sâu bệnh và do vậy sẽ trực tiếp ngấm vào đất HC BVTV còn ngấm vào nước, khí quyển, tham gia vào các phản ứng hoá học, quang hoá Sự tồn lưu của thuốc BVTV trong môi trường phụ thuộc vào: Khả năng bay hơi; Độ hòa tan trong nước và trong dung môi; Mức độ phản ứng

(hoá học, sinh học) trong môi trường

Sau khi tham gia các phản ứng, hoá chất bảo vệ thực vật phân huỷ thành các hợp chất đơn giản Sự tồn lưu của thuốc BVTV trong môi trường được đo bằng thời gian cần thiết để 95% thuốc bị phân huỷ hoặc mất hoạt tính Dựa vào thời gian đó thuốc BVTV được chia làm 3 loại:

- Loại không bền: thời gian phân huỷ 1 - 2 tuần

- Loại trung bình: thời gian phân huỷ 1 - 18 tháng

- Loại bền vững: thời gian phân huỷ từ 2 năm trở lên

Sự phân bố của thuốc BVTV trong môi trường rất đa dạng và phong phú tuỳ thuộc vào tính chất của hợp chất đó và điều kiện bên ngoài

Sơ đồ 4.1: Chu trình luân chuyển của hoá chất bảo vệ thực vật trong môi trường

Trong môi trường dưới tác động của nước, ánh sáng và của vi khuẩn các thuốc BVTV

có thể tham gia vào nhiều phản ứng khác nhau:

- Phản ứng oxy hoá: chuyển nhóm thế Cl bằng nhóm OH tạo ra đẫn xuất phenol trong các hợp chất thơm

- Phản ứng khử: khử nhóm - NO2 thành - NH2 như các hợp chất parathion, metyl parathion

- Phản ứng thuỷ phân dưới tác dụng của enzym: ví dụ malathion có 2 liên kết carboxyesterase dễ bị phân huỷ nhờ enzym carboxyesterase Enzym này chỉ có ở động vật có

vú, không có ở sâu bọ côn trùng Vì vậy malathion là thuốc trừ sâu chọn lọc, không độc đối với động vật có vú và người

H3CO S CH2COOC2H5

Khí

quyển

Động vật Đất

Cây

Nướ

c

Phun thuốc

P + H2O enzym

H3CO S CH - CH2COOC2H5

H3CO S CH2COOH

P + 2 C2H5OH

H3CO S CH - CH2COOH

Thuốc BVTV sau khi tham gia các phản ứng trong môi trường sẽ phân huỷ dần Phần còn tồn lưu lại gọi là dư lượng tồn tại trong đất, trong nước, không khí và cả trên cây trồng

Dư lượng này làm giảm chất lượng môi trường, có thể gây nguy cơ nhiêm độc cho người và động vật Vì vậy tiêu chuẩn chất lượng môi trường của nhiều quốc gia có quy định giới hạn tối đa cho phép từng loại hợp chất cụ thể trong môi trường: đất, nước, thực phẩm

1.3 Độc tính và độc lực của hoá chất bảo vệ thực vật

Thuốc BVTV có độc lực rất khác nhau Căn cứ vào độc lực trên động vật thí nghiệm

(chuột cống, chuột nhắt) chúng được chia thành 4 nhóm:

- Độc lực rất cao: LD50 £ 50 mg/l

- Độc lực cao : LD50 = 50 - 200 mg/l

- Độc lực trung bình : LD50 = 200 - 1000 mg/l

- ít độc : LD50 > 1000 mg/l

2 Ngộ độc các hóa chất bảo vệ thực vật

Như trong phần đại cương về HCBVTV đã nêu, nếu kết hợp phân loại theo mục đích

sử dụng và cấu trúc hóa học, các HCBVTV có thể được phân thành 3 nhóm chính: Thuốc trừ sâu, thuốc trừ bệnh và thuốc trừ cỏ Trong phần này chúng tôi giới thiệu chủ yếu về phần thuốc trừ sâu

Dựa vào cấu tạo, thuốc trừ sâu được chia thành 5 nhóm: Các hợp chất phosphor hữu

cơ, clo hữu cơ, carbamat, thuốc BVTV có nguồn gốc từ thảo dược: pyrethrin từ cúc trừ trùng, rotenon từ cây thuóc cá, thàn mát, hạt củ đậu… và thuốc trừ sâu sinh học

2.1 Ngộ độc các hợp chất phospho hữu cơ:

Các hợp chất phospho hữu cơ (PPHC) do bị thuỷ phân nhanh thành các hợp chất vô hại và không tích lũy chất độc lâu dài trong môi trường nên PPHC ngày càng được sử dụng rộng rãi trong nông nghiệp với các mục đích: bảo vệ cây trồng, chống côn trùng phá hoại trong các kho tàng, điều trị các bệnh ký sinh trùng thú y diệt ruồi Cũng vì sử dụng rộng rãi

như vậy nên ngộ độc phospho hữu cơ rất thường gặp ở người và gia súc (ở người chiếm khoảng 50 - 80% trường hợp ngộ độc cấp phải vào viện)

Đây là nhóm thuốc có nhiều chủng loại nhất, được sử dụng từ năm 1946 Chúng là dẫn xuất của axit phosphoric, cụ thể là:

- Dẫn xuất phosphat: DDVP, monocrotophos, clorphenviphos

- Dẫn xuất phosphonat: clorofos

- Dẫn xuất thiophosphat: diazimon, cyanophenphos

- Dẫn xuất dithiophosphat: malathion, dimethoat

- Dẫn xuất thiophosphoramid: acephat, methamidophos

a Cấu trúc hóa học và tính chất

Các hợp chất phospho hữu cơ (PPHC) là các chất bao gồm carbon và các gốc của axit phosphoric Chất đầu tiên được sử dụng để diệt côn trùng là Tetraetyl pyrophosphat (TEPP)

Ngày nay có hàng ngàn hợp chất phospho hữu cơ ra đời nhưng vẫn trên cơ sở một công thức hoá học chung

R1 R3

P

R2 O

R1 và R2 là những alkylamin hoặc alkoxy.R3 là những gốc acid vô cơ hoặc những nhóm hữu cơ

Sau đây là lý hóa tính của một số hợp chất phospho hữu cơ thường gặp

* Parathion - methyl: Tên gọi khác: Methyl - parathion, Wonfatox, Metaphos, Foliol

- Tên hóa học: O, O - dimethyl - O, 4 - nitrophenylphosphorothioat

- Công thức hóa học: C8H10O5NPS

- Tính chất: Thuốc kỹ thuật 80% ở thể lỏng màu nâu, tương đối bền trong môi trường acid, thủy phân nhanh trong môi trường kiềm và trung tính, tan nhiều trong dung môi hữu cơ

Hình 4.2: Cấu trúc cơ bản của thuốc trừ sâu phospho hữu cơ

như aceton, benzen, clorofor… ít tan trong nước Thuộc nhóm độc loại I LD50 =14 - 24 mg/kg

Thuốc này thường được dùng phun cho các cây đậu, đỗ, cây ăn rau quả củ, bắp cải Parathion - methyl là loại thuốc trừ sâu có tác dụng tiếp xúc, đường ruột và xông hơi Trong một số trường hợp còn được pha lẫn với một số loại thuốc khác

Sản phẩm chuyển hóa của parathion trong cơ thể là paranitrophenol, được đào thải qua nước tiểu Có thể xác định paranitrophenol trong máu và nước tiểu để chẩn đoán ngộ độc methyl- parathion hoặc parathion

*Clorofoc và Dichlorovos

Dichlorovos: Tên gọi khác: DDVP, Dedevap, Nogos, Nuvan, Vapona

- Công thức hóa học:

H3C O

P

H3CO OCH = CCL2

O, O - dimethyl - O (2, 2 - diclovinyl) phosphat

Dichlorovos là chất lỏng không màu, ít tan trong nước và tan nhiều trong dung môi hữu

cơ,

bền với nhiệt độ, phân hủy nhanh trong môi trường sống, trong nước và môi trường kiềm

Chlorofoc:

H3CO O

P

H3CO CH = CCL2

OH

O, O - dimethyl (1 - oxy, 2, 2, 2 tricloetyl) phosphat

Chlorofoc là chất kết tinh không màu, dễ tan trong dung môi hữu cơ

LD50 = 56 - 108 mg/kg

Dichlorovos được sử dụng trừ sâu cho ngũ cốc, lạc, cây ăn quả Dichlorovos là loại thuốc trừ côn trùng dạng tiếp xúc, xông hơi và vị độc Hơi thuốc có khả năng khuếch tán nhanh và mạnh, nên có thể sử dụng làm chất bảo quản hàng hóa, sử lý kho tàng, trừ ruồi, muỗi và gián

Sản phẩm chuyển hóa của Dichlorovos được đào thải qua phân, nước tiểu và đường hô hấp

*Methamidophos: Tên gọi khác: Monitor, Tamazon, Filitox

- Tên hóa học: O, S - Dimethylphosphoamidothioat

- Công thức hóa học: C2H8NO2PS

- Tính chất: Thuốc nguyên chất ở thể rắn Thuốc kỹ thuật 70 - 75% ở thể lỏng tan

trong nước (200g/100 ml) Rượu Izopropyonic (140g/100 ml) tan ít trong xylen và benzen

Bền trong môi trường khô, không bền trong môi trường nước, acid, kiềm và nhiệt độ cao

(40 0 C) LD50 = 30 mg/kg

Thường sử dụng thuốc 70% phun các loại ớt, cà chua, rau quả Là loại thuốc trừ côn trùng có tác dụng vị độc, tiếp xúc và nội hấp

* Diazinon Tên gọi khác: Basudin

- Tên hóa học: O,O - Diethyl - O,2 - isopropyl - 6 - methyl - pyrimidin - 4 - ylphosphorothioat

- Công thức hóa học: C12H21N2O3PS

- Tính chất: Dạng dung dịch không màu, tan trong aceton, benzen, ít tan trong nước

LD50 = 300 - 400 mg/kg

- Diazinon có tác dụng tiếp xúc vị độc xông hơi và thấm sâu Sử dụng cho ngũ cốc, rau quả

* Dimethoa: Tên gọi khác: Bi 58, Rogor, Roxion

- Tên hóa học: O,O - Diethyl - S - methyl - carbomoylphosphorothioat

- Công thức hóa học: C5H12NO3PS2

- Tính chất: dạng tinh thể 96% có màu trắng ngà, ít tan trong nước, tan nhiều trong rượu và các dung môi hữu cơ, bền trong môi trường acid và trung tính, thủy phân nhanh trong môi trường kiềm LD50 = 250 - 680 mg/kg

Là loại thuốc trừ sâu nội hấp có tác dụng tiếp xúc, vị độc dùng cho các loại rau

ăn củ, quả lá, ngũ cốc, cà chua, trừ côn trùng và trừ các loại rầy, rệp, bọ xít cho các loại cấy công nghiệp

* Parathion: Tên gọi khác: Thiofot

- Tên hóa học: O,O - Diethyl - 0,4 - nitrophenyl - thiophosphat

- Tính chất: Chất lỏng sánh như dầu, không màu, sôi ở 1620C, ít tan trong dung môi hữu cơ, bị phân huỷ ngoài ánh sáng

Với chuột LD50 = 250 - 680 mg/kg

* Triclophot: Tên gọi khác: Dipterex, chlorophot

- Tên hóa học: O,O-Dimethyl - oxy 2, 2, 2 - tricloetyl phosphonat

- Tính chất: Chất kết tinh không mùi, nhiệt độ nóng chảy 82 - 830C Tan trong nước 16%

ở 200

C Tan tốt trong các dung môi hữu cơ Bị loại Clor dưới tác động của kiềm

- LD50 = 400 - 850 mg/kg

* Malation: Tên gọi khác: Carbophat

- Tên hóa học: O,O - Dimethyl - 1, 2 - dicarbetocidi - thiophosphat

- Tính chất: Chất lỏng màu vàng, mùi khó chịu, nhiệt độ sôi 156 - 1570C Không tan trong nước lẫn với các dung môi hữu cơ, bền vững ở các môi trường trung tính và axit nhẹ Bị phá huỷ nhanh ở môi trường kiềm

- LD50 = 620 - 1600 mg/kg

b Đường phơi nhiễm

Các hợp chất phospho hữu cơ được hấp thụ rất tốt qua đường da và niêm mạc, đường tiêu hoá và đường hô hấp Nguyên nhân dẫn đến ngộ độc có thể là sử dụng không đúng quy định trong nông nghiệp ở người có thể do tai nạn, tự tử và bị đầu độc Ngoài ra người và gia súc còn bị ngộ độc hàng loạt do thực phẩm, thức ăn bị nhiễm độc Các dấu hiệu và triệu chứng ngộ độc rất thay đổi tuỳ theo đường phơi nhiễm và mức độ nhiễm độc Khoảng thời gian từ lúc bị ngộ độc đến lúc xẩy ra triệu chứng thường dưới 12 giờ Nhiễm độc khí dẫn đến triệu chứng xẩy ra trong vòng vài giây Tuy nhiên, một số hoá chất mới như diclofenthion và fenthion hoà tan trong mỡ nhiều hơn nên có thể gây ra cường cholinecgic sau vài ngày và triệu chứng có thể tồn tại vài tuần đến hàng tháng do thuốc trừ sâu lúc đầu được giữ lại trong các mô mỡ và sau đó được tái phân bố vào máu

c Động học (toxicokinetic)

- Sự hấp thu: Các hợp chất phospho hữu cơ có thể được hấp thu từ khắp bề mặt của cơ

thể, đặc biệt qua phổi, đường tiêu hóa, da, và mắt

- Sự phân bố: khi vào máu được phân bố nhanh đến các tổ chức nhưng không tích lũy

trong các mô mỡ

- Sự chuyển hóa: Những yếu tố làm tăng chuyển hóa pha 1 hoặc làm tăng hoạt tính của

men oxy hóa có chức năng hỗn hợp (MFO)làm tăng độc tính của PPHC do biến chúng thành các chất oxy hóa tương ứng Cầu nối este trong phân tử PPHC hoặc carbamat làm giảm đáng

kể độc tính của chúng

Triclorfon trong cơ thể hình thành nên diclordimetyl vinylphosphat (DDVP) rất độc DDVP lại do tác dụng của enzym, tiếp tục phân hủy nhanh thành O, O - dimetylphosphat và dicloraxetaldehyd ít độc hơn Chính những sản phẩm trung gian này gây nên tác dụng hiệp đồng giữa các phospho hữu cơ

- Trong cơ thể, các hợp chất phospho hữu cơ bị phân hủy khá nhanh do đó về mặt hóa học nó không phải là chất tích lũy

- Sự thải trừ: Hầu hết các PPHC và carbamat thải trừ nhanh và hoàn toàn. Các PPHC chứa clo tan nhiều trong dầu mỡ hơn nên tồn lưu trong trong cơ thể lâu hơn các PPHC khác Sau khi vào đường tiêu hóa, chỉ một ít thải trừ qua phân ở dạng không biến đổi, còn phần lớn thì hấp thu, biến đổi ở gan và theo nước tiểu thải ra ngoài Nhóm parathion thải trừ qua nước tiểu dưới dạng paranitrophenol PPHC có thể thải trừ qua sữa Bò sữa sử dụng fenclorfos, sau

28 ngày trong sữa vẫn còn thuốc Trong sữa cừu, thời gian và hàm lượng thuốc thải trừ còn lâu và cao hơn ở bò

Hình 4.3: Sơ đồ cơ chế gây độc và giải độc của các hợp chất phospho hữu cơ

B Ngộ độc phospho hữu cơ và giải

độc

Quá trình thủy

phân

Ức chế men Tác động của

pralidoxime

Men phục hồi

Men phục hồi Men bị vô hoạt

Pralidoxine - hợp chất phospho hữu cơ

Men phục hồi

Trung tâm Anion Trung tâm Esterase

A Trạng thái bình

thường

Men phục hồi