Trong phần lớn các trường hợp bị ung thư, sự hình thành các khối uác tính không chỉ đơn thuần liên quan đến sự hoạt hóa một gen tiền ung thư, hay bất hoạt một gen ức chế khối u duy nhất.
Trang 1Ung th− cã ph¶i bÖnh di truyÒn?
Ung th− vµ sù ®iÒu khiÓn chu tr×nh tÕ bµo
C¸c d¹ng biÓu hiÖn cña bÖnh ung th−
Kh¸i niÖm vÒ c¸c gen g©y ung th−
Kh¸i niÖm vÒ c¸c gen g©y ung th−
(oncogene)
Kh¸i niÖm vÒ c¸c gen øc chÕ khèi u (tumor suppressor genes)
Trang 2Trong phần lớn các trường hợp bị ung thư, sự hình thành các khối u
ác tính không chỉ đơn thuần liên quan đến sự hoạt hóa một gen tiền ung thư, hay bất hoạt một gen ức chế khối u duy nhất Mà thay vào
đó, sự hình thành và phát triển các khối u, cũng như hiện tượng di căn thường phụ thuộc vào sự tích lũy nhiều đột biến có liên quan
đến những gen này cùng lúc Vì vậy, cơ chế di truyền dẫn đến ung thư là đa dạng và phức tạp
Douglas và Robert Weinberg (2000) đề xuất SáU cột mốc trong quá
Douglas và Robert Weinberg (2000) đề xuất SáU cột mốc trong quá
trình phát sinh ung thư:
1) Các tế bào ung thư nhận được tín hiệu thúc đẩy tăng trưởng và phân
bào Quá trình này có thể xảy ra do sự thay đổi các yếu tố ngoại bào, hoặc do sự thay đổi trong chính hệ thống truyền tín hiệu dẫn đến phân bào, đáp ứng cực đoan với chính các yếu tố sinh trưởng do cơ thể sinh ra, dẫn đến sự phân chia tế bào không giới hạn
Trang 3Douglas và Robert Weinberg đề xuất SáU cột mốc trong quá trình
phát sinh ung thư:
2) Các tế bào ung thư trở nên “vô cảm” với các tín hiệu ức chế sự tăng
trưởng và phân bào ở các tế bào bình thường, các tín hiệu kích thích phân bào và ức chế phân bào thường tồn tại một cách cân bằng và
được điều khiển chặt chẽ Còn ở các tế bào ung thư, các yếu tố tăng trưởng và kích thích phân bào thường chiếm ưu thế Trong quá trình di căn, các tế bào ung thư hầu như mất khả năng đáp ứng lại các tín hiệu ức chế phân bào, vượt qua các điểm kiểm tra tế bào,
các tín hiệu ức chế phân bào, vượt qua các điểm kiểm tra tế bào, phân chia liên tục và phát triển thành các khối u ác tính
3) Các tế bào ung thư thoát khỏi các con đường chết theo chương trình
Như chúng ta đã biết, một số protein như p53 giữ một vai trò quan trọng bảo vệ cơ thể chống lại sự tích lũy các tế bào bị sai hỏng gây nguy hiểm cho cơ thể p53 có thể kích hoạt hệ thống phá hủy tế bào
bị sai hỏng theo cơ chế apotosis Tuy vậy, nếu các tế bào bị sai hỏng
Trang 4Douglas và Robert Weinberg đề xuất SáU cột mốc trong quá trình
phát sinh ung thư:
4) Các tế bào ung thư có khả năng phân chia không giới hạn ở động
vật có vú, trung bình một tế bào có khả năng phân chia khoảng 50 –
70 lần Sự hạn chế về khả năng sao chép có liên quan đến cấu trúc phần đầu mút (telomere) của NST Tuy vậy, ở nhiều tế bào ung thư
đoạn đầu mút này được bù đắp bởi enzym ADN telomerase hoạt
động bất thường Các tế bào ung thư có đặc tính này được gọi là các
tế bào bất tử
tế bào bất tử
5) Các tế bào ung thư phát triển hệ thống tự nuôi dưỡng ở sinh vật đa
bào, mọi mô được cung cấp chất dinh dưỡng bởi hệ thống mạch Trong đó, ở người và ĐVCXS, đó là hệ tuần hoàn Các tế bào khối u tiền ác tính thường sinh trưởng chậm do không được nuôi dưỡng trực tiếp bởi hệ tuần hoàn, nhưng sau đó ở khối u hệ thống tĩnh mạch phát triển do sự biểu hiện ưu thế của các yếu tố hình thành tĩnh mạch Khi được cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng, các tế bào ung thư phát triển mạnh gây nguy hiểm cho cơ thể
Trang 5Douglas và Robert Weinberg đề xuất SáU cột mốc trong quá trình
phát sinh ung thư:
6) Các tế bào ung thư có khả năng xâm nhập vào các vùng mô khác và
hình thành ổ ung thư mới (hiện tượng di căn) Hơn 90% bệnh nhân ung thư chết vào giai đoạn các tế bào ung thư di căn Khi các khối u
di căn, các tế bào ung thư từ khối u nguyên thủy di chuyển theo mạch máu hoặc mạch bạch huyết tới các vị trí khác nhau trong cơ thể trước khi trú ngụ tại một vị trí mới và hình thành ổ ung thư mới
thể trước khi trú ngụ tại một vị trí mới và hình thành ổ ung thư mới Như vậy, kết quả của sự di căn là sự hình thành khối u thứ cấp cách
vị trí khối u ban đầu Đến giai đoạn này, sự kiểm soát điều hòa các hoạt động của tế bào trong cơ thể là cực kỳ khó khăn Vì vậy, di căn thường là giai đoạn cuối và nguy hiểm nhất trong quá trình phát sinh ung thư
Như vậy, cơ chế phân tử phát sinh ung thư ngày càng hiểu biết rõ