NHẬN THỨC KHOA HỌC 9 ppsx

góc đ khác nhau mà ch c năng c a nhà nộ ứ ủ ước được phân chia khác nhau Dưới góc đ tínhộ

ch t c a quy n l c chính tr , nhà nấ ủ ề ự ị ước có ch c năng th ng tr chính tr c a giai c p ứ ố ị ị ủ ấ và ch c ứ năng xã h i ộ Dưới góc đ ph m vi tác đ ng c a quy n l c, nhà nộ ạ ộ ủ ề ự ước có ch c năng đ i n i ứ ố ộ

và ch c năng đ i ngo i ứ ố ạ

a) Ch c năng th ng tr chính tr và ch c năng xã h i ứ ố ị ị ứ ộ

Ch c năng th ng tr chính tr ứ ố ị ị c a giai c p nói lên r ng b t c nhà nủ ấ ằ ấ ứ ước nào cũng là công c chuyên chính c a m t giai c p, nó s n sàng s d ng m i công c , m i bi n pháp cóụ ủ ộ ấ ẵ ử ụ ọ ụ ọ ệ

th có đ b o v s th ng tr c a giai c p đó ể ể ả ệ ự ố ị ủ ấ

Ch c năng xã h i ứ ộ c a nhà nủ ước nói lên r ng b t kỳ nhà nằ ấ ước nào cũng ph i th c hi nả ự ệ

vi c qu n lý nh ng ho t đ ng chung vì s t n t i c a xã h i, ph i lo m t s công vi cệ ả ữ ạ ộ ự ồ ạ ủ ộ ả ộ ố ệ chung c a tòan xã h i; trong gi i h n có th đủ ộ ớ ạ ể ược, ph i th a mãn m t s nhu c u chung c aả ỏ ộ ố ầ ủ

c ng đ ng dân c n m dộ ồ ư ằ ướ ựi s qu n lý c a nhà nả ủ ước

Trong hai ch c năng đó thì ch c năng th ng tr chính tr là c b n nh t, ch c năng xã h iứ ứ ố ị ị ơ ả ấ ứ ộ

ph i ph thu c và ph c v cho ch c năng th ng tr chính tr ả ụ ộ ụ ụ ứ ố ị ị

Trong các xã h i có giai c p đ i kháng trộ ấ ố ước đây, đ gi nhà nể ữ ước trong tay giai c pấ mình, giai c p th ng tr nào cũng bu c ph i nhân danh xã h i mà qu n lý nh ng công vi cấ ố ị ộ ả ộ ả ữ ệ chung Vi c gi i quy t có hi u qu nh ng v n đ chung c a xã h i s t o ra đi u ki n đệ ả ế ệ ả ữ ấ ề ủ ộ ẽ ạ ề ệ ể duy trì xã h i trong vòng tr t t theo quan đi m và l i ích c a giai c p c m quy n Nói cáchộ ậ ự ể ợ ủ ấ ầ ề khác, vi c th c hi n ch c năng xã h i theo quan đi m và gi i h n c a giai c p c m quy nệ ự ệ ứ ộ ể ớ ạ ủ ấ ầ ề

là phương th c, đi u ki n đ nhà nứ ề ệ ể ước đó th c hi n đự ệ ược vai trò giai c p th ng tr c aấ ố ị ủ mình Đi u đó đã đề ược Ph.Ăngghen gi i thích rõ r ng: nhà nả ằ ước là đ i bi u chính th c c aạ ể ứ ủ toàn xã h i ch trong ch ng m c nó là nhà nộ ỉ ừ ự ước c a b n thân giai c p đ i di n cho toàn xãủ ả ấ ạ ệ

h i trong th i đ i tộ ờ ạ ương ng.ứ

Khi đ c p m i quan h gi a ch c năng th ng tr chính tr c a giai c p và ch c năng xãề ậ ố ệ ữ ứ ố ị ị ủ ấ ứ

h i mà nhà nộ ước đó ph i th c hi n, Ph.Ăngghen vi t: “ kh p n i, ch c năng xã h i là cả ự ệ ế Ở ắ ơ ứ ộ ơ

s c a s th ng tr chính tr ; và s th ng tr chính tr cũng ch kéo dài ch ng nào nó còn th cở ủ ự ố ị ị ự ố ị ị ỉ ừ ự

hi n ch c năng xã h i đó c a nó”ệ ứ ộ ủ 70 Khi xã h i không còn giai c p thì nh ng n i dung thu cộ ấ ữ ộ ộ

70 C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn t p, T 20 ậ , Nxb Chính tr qu c gia, Hà N i, 1994, tr 253 ị ố ộ

ch c năng xã h i s do xã h i t đ m nhi m; và khi đó, ch đ t qu n c a nhân dân đứ ộ ẽ ộ ự ả ệ ế ộ ự ả ủ ượ c xác l p ậ

b) Ch c năng đ i n i và ch c năng đ i ngo i ứ ố ộ ứ ố ạ

Ch c năng đ i n i ứ ố ộ có hai m t: ặ M t là ộ , duy trì tr t t kinh t , xã h i, chính tr và các tr tậ ự ế ộ ị ậ

t xã h i khác theo lu t pháp c a giai c p th ng tr ; đ ng th i s d ng các phự ộ ậ ủ ấ ố ị ồ ờ ử ụ ương ti nệ khác nh b máy thông tin, tuyên truy n văn hóa, giáo d c đ xác l p và c ng c h tư ộ ề ụ ể ậ ủ ố ệ ư

tưởng c a giai c p th ng tr bi n nó thành t tủ ấ ố ị ế ư ưởng th ng tr trong xã h i ố ị ộ Hai là, qu n lý vàả

gi i quy t các nhu c u c a xã h i (cũng còn g i là ch c năng qu n lý công c ng) Hai m tả ế ầ ủ ộ ọ ứ ả ộ ặ

c a ch c năng đ i n i có quan h bi n ch ng, trong đó m t th ng tr giai c p là m c đích,ủ ứ ố ộ ệ ệ ứ ặ ố ị ấ ụ còn m t xã h i là c s , là đi u ki n đ th c hi n ch c năng giai c p.ặ ộ ơ ở ề ệ ể ự ệ ứ ấ

Ch c năng đ i ngo i ứ ố ạ th hi n quan h c a nhà nể ệ ệ ủ ước v i các qu c gia khác trên trớ ố ườ ng

qu c t Trong ch c năng này, tùy b n ch t c a t ng nhà nố ế ứ ả ấ ủ ừ ước mà có th là vi c t ch cể ệ ổ ứ tòan dân ch ng l i ngo i xâm, phòng th đ t nố ạ ạ ủ ấ ước Cũng có th là vi c m r ng lãnh thể ệ ở ộ ổ

b ng cách phát đ ng chi n tranh xâm lằ ộ ế ược, tìm ki m th trế ị ường, thu c đ a v.v Ngày nay,ộ ị trong xu th hòa bình, h p tác, ch c năng đ i ngo i th hi n vi c t ch c, th c hi n cácế ợ ứ ố ạ ể ệ ở ệ ổ ứ ự ệ

quan h h p tác v t ng m t hay nhi u m t (kinh t , chính tr , văn hóa ), song phệ ợ ề ừ ặ ề ặ ế ị ương hay

đa phương

Ch c năng đ i n i cũng nh ch c năng đ i ngo i c a nhà nứ ố ộ ư ứ ố ạ ủ ước đ u xu t phát t l i íchề ấ ừ ợ

c a giai c p th ng tr N u quy n l i c a mình b tr c ti p đe do b i phong trào đ u tranhủ ấ ố ị ế ề ợ ủ ị ự ế ạ ở ấ

c a qu n chúng nhân dân, thì giai c p bóc l t s n sàng tho hi p, th m chí đ u hàng b nủ ầ ấ ộ ẵ ả ệ ậ ầ ọ xâm lược bên ngoài đ đ i phó v i cu c n i d y c a nhân dân trong nể ố ớ ộ ổ ậ ủ ước Chúng là m t thộ ể

th ng nh t, trong đó, ch c năng đ i n i là ch y u và có ý nghĩa quy t đ nh; ch c năng đ iố ấ ứ ố ộ ủ ế ế ị ứ ố ngo i là k t c ch c năng đ i n i, ph c v cho đ i n i Do đó, đạ ế ụ ứ ố ộ ụ ụ ố ộ ường l i đ i n i c a m tố ố ộ ủ ộ nhà nước quy t đ nh đế ị ường l i đ i ngo i c a nhà nố ố ạ ủ ước đó

 Câu 46: Trình bày các ki u và hình th c nhà n ể ứ ướ c đã có trong l ch s Nêu đ c đi m ị ử ặ ể

c a Nhà n ủ ướ c CHXHCN Vi t Nam ệ

1 Các ki u và hình th c nhà n ể ứ ướ c

a) Các ki u nhà n ể ướ c

Ki u nhà n ể ướ là khái ni m dùng đ ch c ệ ể ỉ b máy th ng tr đó thu c v giai c p nào, t n ộ ố ị ộ ề ấ ồ

t i trên c s ch đ kinh t nào, t ạ ơ ở ế ộ ế ươ ng ng v i hình thái kinh t – xã h i nào ứ ớ ế ộ Ki u nhàể

nước do ch đ kinh t c a xã h i sinh ra nó qui đ nh Do đó, tế ộ ế ủ ộ ị ương ng v i 3 hình thái kinhứ ớ

t – xã h i có giai c p đ i kháng thì có 3 ki u nhà nế ộ ấ ố ể ước: nhà nước chi m h u nô l , nhàế ữ ệ

nước phong ki n và nhà nế ướ ư ảc t s n Còn nhà nước XHCN là ki u nhà nể ước đ c bi t, nhàặ ệ

nước ki u m i.ể ớ

Ki u nhà n ể ướ c ch nô, ki u nhà n ủ ể ướ c phong ki n, ki u nhà n ế ể ướ ư ả m c dù có c t s n ặ

nh ng đ c đi m riêng nh ng chúng đ u là nh ng “nhà nữ ặ ể ư ề ữ ước theo đúng nghĩa”, được xây

d ng trên c s c a ch đ t h u v t li u s n xu t và là công c đ duy trì s th ng trự ơ ở ủ ế ộ ư ữ ề ư ệ ả ấ ụ ể ự ố ị

c a giai c p bóc l t đ i v i đông đ o qu n chúng nhân dân lao đ ng ủ ấ ộ ố ớ ả ầ ộ

Khác v i các ki u nhà nớ ể ướ ủc c a các giai c p bóc l t, ấ ộ ki u nhà n ể ướ c XHCN là nhà nướ c

ki u m i, nhà nể ớ ước c a nhân dân lao đ ng, th c hi n dân ch và công b ng xã h i cho t tủ ộ ự ệ ủ ằ ộ ấ

c công dân S m nh l ch s c a nhà nả ứ ệ ị ử ủ ước XHCN là ch v a chuyên chính b ng b o l c,ở ỗ ừ ằ ạ ự

tr n áp đ i v i thù trong, gi c ngoài, v a t ch c, xây d ng thành công CHXH, CNCS; trongấ ố ớ ặ ừ ổ ứ ự

đó ch c năng t ch c, xây d ng là căn b n nh t.ứ ổ ứ ự ả ấ

b) Các hình th c nhà n ứ ướ c

Hình th c nhà n ứ ướ là khái ni m dùng đ ch c ệ ể ỉ cách th c t ch c và ph ứ ổ ứ ươ ng th c th c ứ ự

hi n quy n l c nhà n ệ ề ự ướ Nói cách khác, đó là hình th c c m quy n c a giai c p th ng tr c ứ ầ ề ủ ấ ố ị

Tuỳ theo đi u ki n kinh t , chính tr trong và ngoài nề ệ ế ị ước, trước h t là tế ương quan l c lự ượ ng

gi a các giai c p trong m i giai đo n l ch s nh t đ nh, cũng nh đ c đi m và truy n th ngữ ấ ỗ ạ ị ử ấ ị ư ặ ể ề ố

c a m i dân t c giai c p th ng tr t ch c n n chuyên chính c a mình dủ ỗ ộ ấ ố ị ổ ứ ề ủ ưới m t hình th cộ ứ

nh t đ nh.ấ ị

Hình th c nhà nứ ước có nh hả ưởng trong vi c c ng c , b o v và th c thi quy n l c nhàệ ủ ố ả ệ ự ề ự

nước Chính vì v y mà các giai c p c m quy n r t quan tâm đ n vi c tìm ki m hình th cậ ấ ầ ề ấ ế ệ ế ứ nhà nước cho phù h p v i đi u ki n l ch s c th c a đ t nợ ớ ề ệ ị ử ụ ể ủ ấ ước đ th c thi quy n l cể ự ề ự

th ng tr chính tr c a mình m t cách hi u qu nh t Hình th c nhà nố ị ị ủ ộ ệ ả ấ ứ ước khác nhau có nhả

hưởng đ n vi c th c thi quy n l c nhà nế ệ ự ề ự ước, nh ng không làm thay đ i b n ch t quy n l cư ổ ả ấ ề ự nhà nước

- Nhà n ướ c chi m h u nô l ế ữ ệ - n n chuyên chính c a giai c p ch nô t n t i dề ủ ấ ủ ồ ạ ưới nh ngữ hình th c khác nhau nh ứ ư chính th quân ch ể ủ và chính th c ng hoà ể ộ Song dù t n t i dồ ạ ướ i

chính th nào thì giai c p nô l cũng không có quy n v kinh t và chính tr , không để ấ ệ ề ề ế ị ượ c tham gia vào công vi c nhà nệ ước Không nh ng th , ch nô còn có quy n mua bán nô l nhữ ế ủ ề ệ ư

“công c lao đ ng” và th m chí có quy n gi t nô l ụ ộ ậ ề ế ệ

- Nhà n ướ c phong ki n ế có nh ng hình th c ữ ứ quân ch phân quy n ủ ề và quân ch t p ủ ậ quy n ề Song dù t n t i dồ ạ ưới hình th c nào, nhà nứ ước phong ki n v n là n n chuyên chínhế ẫ ề

c a giai c p đ a ch phong ki n nh m b o v ch đ chi m h u ru ng đ t phong ki n vàủ ấ ị ủ ế ằ ả ệ ế ộ ế ữ ộ ấ ế

nh ng đ c quy n, đ c l i c a nó Đó là ch đ chuyên ch cá nhân: vua, chúa có quy nữ ặ ề ặ ợ ủ ế ộ ế ề tuy t đ i, ý chí c a nhà vua là pháp lu t Ch đ cha truy n con n i là m t đ c quy n đ cệ ố ủ ậ ế ộ ề ố ộ ặ ề ặ

l i n i b t c a các nhà nợ ổ ậ ủ ước quân ch nói chung.ủ

ph ng Đông (tiêu bi u là Trung Qu c và An Đ ), hình th c quân ch t p quy n là

hình th c nhà nứ ước ph bi n d a trên ch đ s h u nhà nổ ế ự ế ộ ở ữ ước v ru ng đ t Trong nhàề ộ ấ

nước này, quy n l c c a vua đề ự ủ ược tăng cường r t m nh, hoàng đ có uy quy n tuy t đ i, ýấ ạ ế ề ệ ố chí c a vua là pháp lu t Tuy nhiên, tính t p quy n đó trong th c t l ch s là d a vào s củ ậ ậ ề ự ế ị ử ự ứ

m nh quân s là ch y u Do v y, nguy c cát c phân quy n luôn thạ ự ủ ế ậ ơ ứ ề ường tr c M i khiự ỗ

chính quy n nhà nề ước trung ương suy y u thì nguy c cát c l p t c xu t hi n bi n thànhế ơ ứ ậ ứ ấ ệ ế các cu c n i chi n, tranh giành quy n l c gi a các th l c đ a ch đ a phộ ộ ế ề ự ữ ế ự ị ủ ị ương

- Nhà n ướ ư ả cũng đ c t s n ượ ổc t ch c dứ ưới nhi u hình th c khác nhau nh ng nói chungề ứ ư cũng ch có hai hình th c c b n nh t là ỉ ứ ơ ả ấ hình th c c ng hòa ứ ộ và hình th c quân ch l p ứ ủ ậ

hi n ế Hình th c c ng hoà l i đứ ộ ạ ượ ổc t ch c dứ ưới nh ng hình th c khác nhau nh : ữ ứ ư c ng hoà ộ

đ i ngh , c ng hoà t ng th ng ạ ị ộ ổ ố ; trong đó hình th c c ng hoà đ i ngh là hình th c đi n hìnhứ ộ ạ ị ứ ể

và ph bi n nh t ổ ế ấ

S khác nhau v hình th c c a nhà nự ề ứ ủ ướ ư ảc t s n không làm thay đ i b n ch t c a nó –ổ ả ấ ủ

đó là n n chuyên chính c a giai c p t s n đ i v i các giai c p và t ng l p khác trong xãề ủ ấ ư ả ố ớ ấ ầ ớ

h i Đ c p t i b n ch t đó c a nhà nộ ề ậ ớ ả ấ ủ ướ ư ảc t s n, V.I.Lênin vi t: “Nh ng hình th c c a cácế ữ ứ ủ nhà nướ ư ảc t s n thì h t s c khác nhau, nh ng th c ch t ch là m t: chung quy l i thì t t cế ứ ư ự ấ ỉ ộ ạ ấ ả

nh ng nhà nữ ướ ấc y, vô lu n th nào, cũng t t nhiên ph i là n n chuyên chính t s n”ậ ế ấ ả ề ư ả 71

C quan tuyên truy n t s n tìm m i cách làm cho ngơ ề ư ả ọ ười ta tin r ng ch đ c ng hoàằ ế ộ ộ dân ch t s n là hình th c nhà nủ ư ả ứ ước dân ch , t do, là nhà nủ ự ước lý tưởng Ngày nay, nhà

71 V I.Lênin, Toàn t p, T 33, ậ Nxb Ti n b , Mátxc va, 1976, tr 44 ế ộ ơ

nướ ư ảc t s n thường có v b ngoài nh là m t c c u cho phép nhân dân t rõ ý chí c aẻ ề ư ộ ơ ấ ỏ ủ mình m t cách đ nh kỳ, nh ng nh ng hình th c và th ch dân ch đó hoàn toàn không làmộ ị ư ữ ứ ể ế ủ thay đ i b n ch t c a nhà nổ ả ấ ủ ướ ư ảc t s n nh V.I.Lênin đã ch ra trên đây Không nh ng th ,ư ỉ ữ ế

ch đ c ng hoà dân ch còn là m t hình th c hoàn b nh t c a n n chuyên chính t s n.ế ộ ộ ủ ộ ứ ị ấ ủ ề ư ả Nhà nướ ư ảc t s n tuyên b quy n bình đ ng trố ề ẳ ước pháp lu t c a m i công dân, nh ng trongậ ủ ọ ư

th c t đó ch là quy n bình đ ng t s n, b o đ m nh ng l i ích c a giai c p t s n Do đó,ự ế ỉ ề ẳ ư ả ả ả ữ ợ ủ ấ ư ả V.I.Lênin vi t: “Pháp lu t b o v m i ngế ậ ả ệ ọ ười nh nhau; nó b o v tài s n c a nh ng ngư ả ệ ả ủ ữ ườ i

có c a ch ng la s xâm ph m c a cái kh i l n, nh ng ngủ ố ị ự ạ ủ ố ớ ữ ười không có c a, không có gì củ ả ngoài hai cánh tay, và d n d n b b n cùng hoá, b phá s n và bi n thành vô s n”ầ ầ ị ầ ị ả ế ả 72

- Nhà n ướ c vô s n ả có th t n t i dể ồ ạ ưới nh ng hình th c khác nhau ữ ứ Công xã Pari 1871 đã

đi vào l ch s nh hình th c đ u tiên c a nhà nị ử ư ứ ầ ủ ước vô s n Hình th c th hai c a chuyênả ứ ứ ủ chính vô s n là ả xô vi t ế do cách m ng tháng mạ ười năm 1917 sáng l p Và có m t s nhà nậ ộ ố ướ c

vô s n t n t i dả ồ ạ ưới hình th cứ dân ch nhân dân ủ v.v

Th c ti n xây d ng ch nghĩa xã h i mang l i cho nhà nự ễ ự ủ ộ ạ ước chuyên chính vô s n nhi uả ề hình th c m i Tính đa d ng c a nhà nứ ớ ạ ủ ước đó tuỳ thu c vào đi u ki n l ch s c th c aộ ề ệ ị ử ụ ể ủ

th i đi m xác l p nhà nờ ể ậ ướ ấc y; tuỳ thu c vào tộ ương quan l c lự ượng gi a các giai c p vàữ ấ

kh i liên minh giai c p t o thành c s xã h i c a nhà nố ấ ạ ơ ở ộ ủ ước; tuỳ thu c vào nhi m v kinh tộ ệ ụ ế – chính tr – xã h i mà nhà nị ộ ước đó ph i th c hi n; tuỳ thu c vào truy n th ng chính tr c aả ự ệ ộ ề ố ị ủ dân t c Hình th c c th c a nhà nộ ứ ụ ể ủ ước trong th i kỳ quá đ có th r t khác nhau, nh ngờ ộ ể ấ ư

b n ch t c a chúng ch là m t - chuyên chính cách m ng c a giai c p vô s n.ả ấ ủ ỉ ộ ạ ủ ấ ả

Nhà nước vô s n là m t nhà nả ộ ước đ c bi t, nhà nặ ệ ước “không nguyên nghĩa”, là nhà

nước “n a nhà nử ước” Sau khi nh ng c s kinh t – xã h i c a s xu t hi n và t n t i nhàữ ơ ở ế ộ ủ ự ấ ệ ồ ạ

nước m t đi thì nhà nấ ướ ẽc s không còn S m t đi c a nhà nự ấ ủ ước vô s n không ph i b ngả ả ằ con đường b th tiêu, b xoá b mà b ng con đị ủ ị ỏ ằ ường t tiêu vong S tiêu vong c a nhà nự ự ủ ướ c

vô s n là m t quá trình lâu dài g n li n v i s phát tri n chín mu i c a l c lả ộ ắ ề ớ ự ể ồ ủ ự ượng s n xu tả ấ

và s tiêu vong m i giai c p.ự ọ ấ

2 Đ c đi m c a Nhà n ặ ể ủ ướ c C ng hoà XHCN Vi t Nam ộ ệ

Nhà nước C ng hoà XHCN Vi t Nam có năm đ c đi m:ộ ệ ặ ể

M t là, ộ nhà n ướ c ta là nhà n ướ c c a dân, do dân, vì dân, m t t ch c th c hi n quy n ủ ộ ổ ứ ự ệ ề làm ch c a nhân dân lao đ ng do Đ ng C ng s n Vi t Nam lãnh đ o ủ ủ ộ ả ộ ả ệ ạ

Hai là, nhà n ướ c ta t ch c và ho t đ ng theo nguyên t c th ng nh t quy n l c, t p ổ ứ ạ ộ ắ ố ấ ề ự ậ trung dân ch , nh ng có phân công rõ và phát huy hi u l c c a c ba quy n: l p pháp, hành ủ ư ệ ự ủ ả ề ậ pháp, t pháp ư

Ba là, nhà n ướ c ta v a là b máy chính tr – hành chính, v a là m t t ch c qu n lý kinh ừ ộ ị ừ ộ ổ ứ ả

t – chính tr – xã h i – văn hoá Nhà n ế ị ộ ướ c th c hi n hai ch c năng: t ch c xây d ng và ự ệ ứ ổ ứ ự

tr n áp Trong đó, ch c năng t ch c xây d ng là ch y u; vì có t ch c xây d ng thành ấ ứ ổ ứ ự ủ ế ổ ứ ự công xã h i m i, m i đ m b o th ng l i hoàn toàn và tri t đ c a CNXH ộ ớ ớ ả ả ắ ợ ệ ể ủ

B n là, ố nhà n ướ c ta có s th ng nh t gi a tính ch t dân t c và tính ch t qu c t ; vì l i ự ố ấ ữ ấ ộ ấ ố ế ợ ích chân chính c a dân t c do nhà n ủ ộ ướ c ta đ i di n hoàn toàn nh t trí v i l i ích qu c t ạ ệ ấ ớ ợ ố ế

c a giai c p công nhân ủ ấ

Năm là, nhà n ướ c ta là m t t ch c, thông qua đó, Đ ng C ng s n Vi t Nam th c hi n ộ ổ ứ ả ộ ả ệ ự ệ vai trò lãnh đ o c a mình đ i v i ti n trình phát tri n c a dân t c S lãnh đ o c a Đ ng ạ ủ ố ớ ế ể ủ ộ ự ạ ủ ả quy t đ nh b n ch t giai c p công nhân c a b máy nhà n ế ị ả ấ ấ ủ ộ ướ c.