HD TH CHUẨN KIẾN THỨC KỸ NĂNG

PHẦN I MỘT SỐ THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHĂN TRONG DẠY HỌC VẬT LÝ Ở TRƯỜNG THCS HIỆN NAY VÀ MỘT SỐ BIỆN PHÁP CHỈ ĐẠO THỰC HIỆN Hiện nay, trên toàn quốc môn Vật lý trung học cơ sở đã được thực hi

XIN CHÀO CÁC ĐỒNG CHÍ.

CHÚC CÁC ĐỒNG CHÍ MỘT ĐỢT TẬP HUẤN

LÝ THÚ VÀ CÓ NHIỀU BỔ ÍCH

NỘI DUNG TẬP HUẤN VỀ HƯỚNG DẪN DẠY HỌC THEO CHUẨN KIẾN THỨC KỸ NĂNG VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY

HỌC TÍCH CỰC

1 Những thuận lợi, khó khăn trong dạy học Vật lý hiện nay.

2 Lý do phải quan tâm đến dạy học theo chuẩn kiến thức và

kĩ năng

3 Mục tiêu của đợt tập huấn

4 Cấu trúc hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức kĩ năng

5 Lý do phải đổi mới PPDH

6 Phương pháp dạy học tích cực.

7 Một số khái niệm mỗi giáo viên cần biết.

8 Thực hành áp dụng dạy học theo chuẩn KTKN và PPDHTC

PHẦN I MỘT SỐ THUẬN LỢI VÀ KHÓ

KHĂN TRONG DẠY HỌC VẬT LÝ Ở TRƯỜNG THCS HIỆN NAY

VÀ MỘT SỐ BIỆN PHÁP CHỈ ĐẠO

THỰC HIỆN

PHIẾU SỐ 1: Thảo luận nhóm (10 phút)

Yêu cầu: Mỗi nhóm thảo luận, thống nhất ghi ra giấy ít nhất 3 thuận lợi, 3 khó khăn và nêu nguyên nhân của những thuận lợi, khó khăn đó, rồi trình bày kết quả nhóm trên bảng lớp

Câu hỏi :

Qua tài liệu và thực tế công tác giảng dạy, hãy nêu những

thuận lợi và khó khăn trong việc dạy môn Vật Lý ở THCS hiện nay ? Nguyên nhân?

Gợi ý: Tập trung vào một số thuận lợi như:

- Công tác chỉ đạo ( của Bộ, Sở, phòng GD)

Nhà trường, tổ chuyên môn

Giáo viên

Cơ sở vật chất

PHIẾU SỐ 1: Thảo luận nhóm (10 phút)

Yêu cầu: Trình bày kết quả nhóm trên ½ giấy A0 Câu hỏi :

Qua tài liệu và thực tế công tác giảng dạy, các nhóm hãy nêu những thuận lợi và khó khăn trong việc dạy môn Vật

Lý ở THCS hiện nay ?

Gợi ý: Tập trung vào một số khó khăn như:

- Nhận thức của CBQL, GV

- Chuyên môn ( nội dung , chương trình, SGK, năng lực của

GV, PP giảng dạy, hình thức kiểm tra )

- Cơ sở vật chất, thiết bị đồ dùng dạy học, đội ngũ GV )

PHẦN I MỘT SỐ THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHĂN TRONG DẠY HỌC VẬT

LÝ Ở TRƯỜNG THCS HIỆN NAY VÀ MỘT SỐ BIỆN PHÁP

CHỈ ĐẠO THỰC HIỆN

Hiện nay, trên toàn quốc môn Vật lý trung học cơ sở đã được thực hiện theo chương trình và sách giáo khoa mới từ năm 2002 Chương trình Giáo dục phổ thông được ban hành theo Quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT ngày 05 tháng

5 năm 2006, trong đó quy định rõ các chuẩn kiến thức kỹ năng cũng như các mức độ cần đạt của môn Vật lý cấp trung học cơ sở Sách giáo khoa Vật lý được biên soạn theo chương trình và trên cơ sở sách giáo khoa thí điểm.

Năm học 2008-2009, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổng kết rút kinh nghiệm đánh giá chương trình và sách giáo khoa mới; tháng 12/2009, họp Hội đồng Bộ môn tư vấn đóng góp

ý kiến cho sách giáo khoa mới và định hướng hoạt động

PHẦN I MỘT SỐ THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHĂN TRONG DẠY HỌC VẬT

LÝ Ở TRƯỜNG THCS HIỆN NAY VÀ MỘT SỐ BIỆN PHÁP

Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện vẫn còn bộc lộ rõ những hạn chế, nhất là việc thực hiện chương trình và giảng dạy môn Vật lý của giáo viên ở các trường trung học cơ sở

- Bộ Giáo dục và Đào tạo đã triển khai tập huấn thực hiện chương trình và sách giáo khoa cho tất cả các giáo viên đứng lớp; hằng năm có công văn chỉ đạo hướng dẫn thực hiện quy chế chuyên môn, thực hiện khung phân phối chương trình cũng như hướng dẫn dạy học ở bậc giáo dục trung học.

- Hầu hết các địa phương về căn bản đã thông qua Kế hoạch và triển khai thực hiện nghiêm túc các văn bản hướng dẫn của Bộ Nhiều địa phương thường xuyên, tích cực, chủ động tập huấn hằng năm nhằm nâng cao năng lực chuyên môn cho giáo viên Vật lý ở các trường trung học nhất là đổi mới công tác quản lý, đổi mới kiểm tra đánh giá để thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học; tích cực đầu tư cơ sở vật chất, ứng dụng công nghệ thông tin trong quá trình giảng dạy

I Một số thuận lợi và khó khăn trong việc dạy học Vật lý

ở trường trung học hiện nay

1 Thuận lợi

- Bộ Giáo dục và đào tạo đã ban hành Chương trình giáo dục phổ thông quy định rõ chuẩn kiến thức, kỹ năng cũng như mức độ cần đạt của môn Vật lý cấp trung học cơ sở; ban hành danh mục thiết bị dạy học tối thiểu môn Vật lý cấp THCS, THPT.

- Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức biên soạn và hoàn thiện sách giáo khoa, sách giáo viên, tài liệu bồi dưỡng giáo viên, tài liệu hướng dẫn sử dụng thiết bị cho các cấp học; ban hành Quy định về tiêu chuẩn phòng học bộ môn; ban hành thông tư 35 định biên viên chức làm công tác thiết bị trong trường phổ thông; công văn hướng dẫn mua sắm, nghiệm thu, sử dụng và bảo quản thiết bị dạy học

- Bộ Giáo dục và Đào tạo đã triển khai tập huấn thực hiện chương trình và sách giáo khoa cho tất cả các giáo viên đứng lớp; hằng năm có công văn chỉ đạo hướng dẫn thực hiện quy chế chuyên môn, thực hiện khung phân phối chương trình cũng như hướng dẫn dạy học ở bậc giáo dục trung học.

- Hầu hết các địa phương về căn bản đã thông qua Kế hoạch và triển khai thực hiện nghiêm túc các văn bản hướng dẫn của Bộ Nhiều địa phương thường xuyên, tích cực, chủ động tập huấn hằng năm nhằm nâng cao năng lực chuyên môn cho giáo viên Vật lý ở các trường trung học nhất là đổi mới công tác quản lý, đổi mới kiểm tra đánh giá để thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học; tích cực đầu tư cơ sở vật chất, ứng dụng công nghệ thông tin trong quá trình giảng dạy

-Hầu hết các cán bộ quản lý và giáo viên được đào tạo đạt chuẩn

-Nhiều giáo viên say xưa và nhiệt tình với chuyên môn -Tổ bộ môn ở các trường luôn quan tâm đến những vấn

đề chỉ đạo của cấp trên như dạy học bám sát chương trình, đổi mới kiểm tra đánh giá, đổi mới phương pháp dạy học, tăng cường sử dụng thiết bị thí nghiệm và ứng dụng CNTT trong qua trình dạy học

2 Khó khăn

a) Về nhận thức:

- Mặc dù đã được tập huấn và Bộ đã có các văn bản chỉ đạo hướng dẫn về thực hiện chương trình, về đổi mới phương pháp giảng dạy, nhưng vẫn còn có những cán bộ quản lý, giáo viên lúng túng trong quá trình thực hiện; chưa chủ động

và năng lực còn hạn chế trong quá trình thực hiện chương trình giảng dạy Bộ đã ban hành khung phân phối chương trình tạo điều kiện cho các địa phương chủ động, tích cực xây dựng Kế hoạch giảng dạy phù hợp với đối tượng học sinh, phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất, điều kiện đội ngũ giáo viên của địa phương Tuy nhiên, một số địa phương khi xây dựng phân phối chương trình còn bố trí thời gian thực hiện, lựa chọn phương pháp dạy học vẫn còn chưa phù hợp, chưa khoa học dẫn đến quá tải về mặt thời gian thực hiện trong các tiết giảng.

- Một số giáo viên vẫn coi mục tiêu giờ dạy trên lớp là

“dạy hết những gì trong SGK viết”, dập khuôn cứng nhắc những bước mà SGK, SGV gợi ý hướng dẫn thực hiện; ỷ lại vào các trang thiết bị dạy học, những thí nghiệm đã mua sắm của nhà trường dẫn đến quá tải trong việc thực hiện giờ dạy trên lớp

- Sự chỉ đạo của cán bộ quản lí trong các trường học chưa kịp thời, vẫn còn ỷ lại trông chờ vào cấp trên, chưa chủ động sáng tạo xây dựng các chế tài trong việc xây dựng Kế hoạch, thực hiện chuyên môn, thanh kiểm tra đánh giá

b) Về chuyên môn:

- Một số nội dung trong SGK còn trình bày phức tạp, khó hiểu, đôi chỗ còn thiếu logic ; các câu hỏi gợi ý các bước về phương pháp ở một số bài còn gượng ép, tuỳ hứng gây khó khăn cho GV trong quá trình dạy học Hệ thống các câu hỏi đánh giá trong SGK còn hạn chế, chưa chọn lọc, chưa liên hệ gắn liền với những vấn đề của thực tiễn; chưa có sự vận dụng hiệu quả vào đời sống xã hội và gắn liền với cuộc sống hiện tại SGK chưa thể hiện được sự phân công hướng dẫn giúp học sinh tự học, tự nghiên cứu ở nhà; phương tiện hỗ trợ bài học còn chưa thật phù hợp với điều kiện dạy học ở các vùng miền và từng địa phương cũng như đối tượng học sinh

-Năng lực của giáo viên trong việc tiếp cận với chương trình, đổi mới phương pháp dạy học, không đồng đều ở các trường, các lớp và các địa phương nhất là năng lực hướng dẫn sử dụng các thiết bị ứng dụng công nghệ thông tin

-Phương pháp dạy học của giáo viên còn gượng ép, thiếu sự sáng tạo coi nặng hình thức, chủ yếu lên lớp là thầy dạy gì và chưa lấy người học làm trung tâm trong quá trình nhận thức, còn lặp lại nhiều tài liệu trong việc truyền đạt giúp học sinh tự xây dựng kiến thức, rèn luyện kỹ năng

-Giáo viên chưa được đào tạo, bồi dưỡng về kiểm tra đánh giá do đó việc đổi mới kiểm tra đánh giá diễn ra quá chậm và bộc lộ nhiều hạn chế

- Các gợi ý hướng dẫn giảng dạy vẫn theo hướng “cầm tay chỉ việc”, chưa đòi hỏi sự sáng tạo của GV và HS Giáo viên chưa mạnh dạn phân bổ thời gian, áp dụng các phương pháp hướng dẫn học sinh học tập tích cực, chưa mạnh dạn giao việc cho học sinh hoạt động theo các chủ đề, theo đơn vị kiến thức thông qua các hình thức học tập theo nhóm, học tập theo dự án, mà chủ yếu áp dụng các phương pháp truyền thống, tuân theo các bước lên lớp một cách tẻ nhạt, ít động não học sinh

ở đó “thầy nói và giảng giải nhiều, trò chú ý lắng nghe, ghi nhớ”

- Các hình thức thi, kiểm tra đánh giá còn nặng về kiến thức chưa động viên khuyến kích được GV và HS dẫn tới “thi nào học nấy” bỏ qua một số những kỹ năng cần thiết của môn học.

- Sinh viên đào tạo tại các trường đại học, cao đẳng sư phạm năng lực sư phạm và khả năng vận dụng phương pháp, thực hành giảng dạy theo chương trình, SGK mới còn hạn chế

c) Về điều kiện cơ sở vật chất, đội ngũ

- Đội ngũ giáo viên ở một số trường còn thiếu, nhất là những vùng khó khăn, vùng sâu, vùng xa

-Điều kiện phòng học ở một số nơi còn thiếu, hầu hết các trường chưa đủ phòng học để học 2 buổi/ngày

- Thiết bị dạy học chưa được mua sắm đầy đủ, chưa được sử dụng hiệu quả Môi trường thực hành chưa tốt, chưa thân thiện đối với GV và HS

- Điều kiện tham quan dã ngoại tìm hiểu thực tiễn còn hạn chế về thời gian và kinh phí

II Một số biện pháp chỉ đạo thực hiện trong những năm tiếp theo

1 Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo

- Chỉ đạo điều chỉnh và hoàn thiện chương trình, sách giáo khoa, các tài liệu chuyên môn và các văn bản hướng dẫn thực hiện một cách kịp thời, đáp ứng mục tiêu của môn học; xây dựng và hướng dẫn khai thác

“Nguồn dữ liệu mở” trên mạng như ngân hàng câu hỏi, các tư liệu dạy học, phần mềm ; tập huấn phương pháp dạy học tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường, giáo dục ứng phó với sự biến đổi khí hậu và liên hệ thực tế địa phương ngay trong các bài học một cách nhẹ nhàng, phong phú, hấp dẫn và góp phần rèn luyện khả năng giao tiếp, kỹ năng sống cho học sinh

- Thành lập mới Hội đồng bộ môn Vật lý, bồi dưỡng tập huấn mạng lưới chuyên sâu về chuyên môn ở các địa phương Tăng cường hội thảo quốc gia và vùng miền theo các chuyên đề chuyên môn đáp ứng mục tiêu môn học theo chuẩn kiến thức kỹ năng của chương trình phổ thông

- Ban hành các văn bản chỉ đạo hướng dẫn thực hiện chuyên môn trong việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh, thanh kiểm tra giáo viên và các cơ sở trường học và hướng dẫn công tác thi cử và kiểm định chất lượng giáo dục

- Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất trường học, thực hiện đề án thiết bị dạy học tự làm; chú trọng hệ thống các trường chuyên, thực hiện đề án xây dựng trường chuyên và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên dạy chuyên đạt chuẩn và chính quy hiện đại

- Chỉ đạo các trường đại học, cao đẳng sư phạm thường xuyên cập nhật các thông tin, nghiên cứu các văn bản chỉ đạo của Bộ; có kế hoạch bổ sung kịp thời những nội dung mới về phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá, những xu thế đổi mới về giáo dục trong nước và trên thế giới

2 Đối với các Sở Giáo dục và Đào tạo

- Quán triệt các văn bản chỉ đạo chuyên môn của

Bộ giáo dục và Đào tạo, chủ động xây dựng Kế hoạch giáo dục của địa phương; thường xuyên giữ mối liên lạc

và phản hồi kịp thời những vướng mắc trong quá trình thực hiện; chấp hành tốt các chế độ báo cáo thường xuyên và định kì với Bộ Giáo dục và Đào tạo

- Có kế hoạch bồi dưỡng, tập huấn tăng cường nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý và giáo viên trong việc thực hiện chương trình Căn cứ vào chuẩn kiến thức kỹ năng của chương trình, chủ động sáng tạo trong việc xây dựng kế hoạch dạy học, xác định mục tiêu, thiết

kế bài học theo các phương pháp học tập tích cực, lấy học sinh làm trung tâm, giao việc cho học sinh học tập

- Chỉ đạo sinh hoạt tổ chuyên môn, định hướng nội dung sinh hoạt trong các trường trung học tập trung vào các vấn đề đổi mới kiểm tra đánh giá bám sát theo chuẩn kiến thức kỹ năng để thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học, sử dụng thành thạo thiết bị dạy học, từng bước chủ động đưa các kỹ thuật học tập tích cực vào trong trường học Trước mắt cần tập trung thực hiện những nội dung sau đây:

(1) Căn cứ vào chuẩn kiến thức, kỹ năng của chương trình để xác định mục tiêu bài dạy cũng như số tiết thực hiện các đơn vị kiến thức đồng thời lựa chọn phương pháp tiến hành, lựa chọn thiết bị dạy học, áp dụng các

kỹ thuật dạy học tích cực bằng cách giao việc cho học sinh trong giờ dạy trên lớp, ở nhà theo nhóm dự án hay

(2) Sử dụng SGK, thiết bị dạy học, ứng dụng công nghệ thông tin một cách hiệu quả, hài hoà, hạn chế tối

đa sự trùng lặp kiến thức, hạn chế tối đa sự lặp lại không cần thiết các kỹ thuật dạy học trong quá trình nhận thức

(3) Lựa chọn và xây dựng hệ thống câu hỏi điều khiển hoạt động và hệ thống các câu hỏi, bài tập kiểm tra đánh giá đảm bảo đạt được mức độ tối thiểu của chuẩn kiến thức, kỹ năng do chương trình qui định đồng thời tích cực phân loại năng lực học tập của học sinh, vận dụng một cách linh hoạt phương pháp dạy học phân hoá đảm bảo tính vừa sức theo các cấp độ nhận thức, tính phù hợp với sự phát triền gần của từng học sinh, từng nhóm học sinh

(4) Thiết kế bài giảng phải đảm bảo sao cho HS có thời gian được thảo luận, được trình bày và được vận dụng củng cố kiến thức và có thói quen tự nghiên cứu tài liệu, SGK trước ở nhà Những nội dung SGK đề cập mà chuẩn kiến thức, kỹ năng không yêu cầu cần đạt thì GV cần mạnh dạn chuyển thành phần đọc thêm hoặc giao cho HS tự đọc.

(5) Thiết kế các câu hỏi, bài tập, các đề kiểm tra đánh giá phải chú ý phối hợp hài hoà các hình thức trắc nghiệm và tự luận, khuyến khích ra đề mở, đáp án mở

để phát huy sự sáng tạo của học sinh trong quá trình nhận thức

Huy động mọi nguồn vốn của Trung ương và địa phương bổ sung đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, mua sắm thiết bị dạy học, làm thiết bị dạy học cho môn học cũng như xây dựng mạng giáo dục

Kết luận

Trên đây là một số thuận lợi và khó khăn trong giảng dạy môn Vật lý ở trường phổ thông và một số biện pháp chỉ đạo thực hiện trong những năm tiếp theo Tuỳ theo từng địa phương, cán bộ các cấp quản lí, các thầy

cô giáo có thể tham khảo, trao đổi thảo luận và vận dụng sáng tạo vào điều kiện cụ thể, môi trường cụ thể để đáp ứng mục tiêu môn học và khắc phục hạn chế tối đa những bất cập trong giảng dạy Vật lý ở trường trung học