Phát triển nông nghiệp hàng hóa ở Lạng Sơn

Luận văn thạc sĩ ngành kinh tế chính trị của trung tâm đào tạo, bồi dưỡng giảng viên lý luận chính trị

Phát triển nông nghiệp hàng hóa ở Lạng Sơn

Nguyễn Thanh Hảo

Trung tâm Đào ta ̣o, Bồi dưỡng giảng viên lý luâ ̣n chính tri ̣

Luận văn ThS ngành: Kinh tế chi ́nh tri ̣; Mã số: 60 31 01 Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Đình Kháng

Năm bảo vệ: 2010

Abstract Hệ thống hoá những vấn đề lí luận chung về nông nghiệp hàng hoá, vai

trò, điều kiện của việc phát triển nông nghiệp hàng hoá Phân tích, đánh giá thực trạng nông nghiệp hàng hoá những năm qua ở tỉnh Lạng Sơn Đề xuất phương hướng và giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy nhanh sự phát triển nông nghiệp hàng

hoá ở Lạng Sơn trong thời gian tới

Keywords Nông nghiệp hàng hóa; Lạng Sơn; Kinh tế nông nghiệp

Content

1 Lý do chọn đề tài

Từ khi thực hiện đường lối đổi mới, dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh, nông nghiệp hàng hoá ở Lạng Sơn phát triển và đạt được những thành tựu khá toàn diện và to lớn Nông nghiệp tiếp tục phát triển với tốc độ khá cao theo hướng sản xuất hàng hoá, nâng cao chất lượng và hiệu quả; một số mặt hàng xuất khẩu chiếm vị trí cao trên thị trường thế giới Kinh

tế nông thôn chuyển dịch theo hướng tăng công nghiệp dịch vụ, ngành nghề, các hình thức tổ chức sản xuất tiếp tục đổi mới Kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội được tăng cường; bộ mặt nhiều vùng nông thôn thay đổi Đời sống vật chất tinh thần ở hầu hết các thôn bản ngày càng được cải thiện, hệ thống chính trị được củng cố và tăng cường Dân chủ cơ sở được phát huy

An ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội được giữ vững

Tuy nhiên, thành tựu trên chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế của tỉnh và chưa đồng đều giữa các vùng, thôn bản Nông nghiệp hàng hoá phát triển còn kém bền vững, sức cạnh tranh thấp, chưa phát huy tốt các nguồn lực cho phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hoá; việc nghiên cứu, chuyển giao khoa học công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực và nhất là nguồn nhân lực có trình độ cho cấp xã phường thôn bản còn nhiều hạn chế Việc đổi mới cách thức sản xuất trong nông nghiệp còn chậm, phổ biến vẫn là sản xuất nhỏ, phân tán, năng suất, chất lượng giá trị gia tăng nhiều mặt hàng thấp, các hình thức tổ chức sản xuất chậm đổi mới, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển mạnh sản xuất hàng hoá… Đời sống vật chất, tinh thần của người dân đặc biệt là người dân tộc vùng sâu, vùng xa còn thấp so với mặt bằng chung của cả nước, tỷ lệ hộ nghèo cao; chênh lệch giàu nghèo giữa nông thôn thành thị giữa các vùng còn lớn, phát sinh nhiều vấn đề xã hội bức xúc

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến yếu kém và hạn chế nêu trên Trong đó nguyên nhân chủ quan là chính: nhận thức về vị trí, vai trò của phát triển nông nghiệp hàng hoá còn nhiều bất cập so với thực tiễn Cơ chế chính sách phát triển lĩnh vực này còn thiếu tính đồng bộ, thiếu tính đột phá; một số chủ trương, chính sách chưa hợp lí, thiếu tính khả thi nhưng chậm được điều chỉnh bổ sung kịp thời; đầu tư ngân sách nhà nước và việc phát triển các thành phần kinh tế trong nông nghiệp còn thấp, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển, tổ chức, chỉ

đạo thực hiện công tác quản lí nhà nước còn nhiều bất cập, yếu kém; vai trò của các cấp uỷ, chính quyền, mặt trận tổ quốc và các đoàn thể quần chúng trong việc triển khai các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển nông nghiệp hàng hoá còn nhiều hạn chế

Về tình hình lí luận, đã có một số bài viết về nông nghiệp Lạng Sơn nhưng chưa có tác giả nào nghiên cứu về phát triển nông nghiệp hàng hoá một cách có hệ thống, đầy đủ Vì

vậy, dưới góc độ nghiên cứu kinh tế chính trị, người viết đã lựa chọn đề tài: Phát triển nông

nghiệp hàng hoá ở Lạng Sơn làm luận văn thạc sỹ khoa học kinh tế của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Vấn đề nông nghiệp nói chung và nông nghiệp hàng hoá trong một tỉnh nói riêng đã

có nhiều công trình nghiên cứu, nhiều tác giả nghiên cứu ở những góc độ và những khía cạnh khác nhau Nếu xét trên góc độ nghiên cứu, bình luận, phân tích đánh giá về nền nông nghiệp nói chung có thể kể đến hàng loạt các công trình, tác giả như:

Tài liệu các vấn đề nông nghiệp, nông thôn, nông dân, việc làm và các vấn đề kinh tế

xã hội của Viện thông tin khoa học xã hội, năm 1999

Nông nghiệp Việt Nam bước vào thế kỉ XXI của tác giả Bùi Huy Đáp, năm 1999

Nông nghiệp thế giới bước vào thế kỉ XXI của giáo sư Nguyễn Điền, năm 1999

Vấn đề công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn với việc xoá đói giảm

nghèo ở nước ta của Nguyễn Mai Hồng, trong Thông báo khoa học số 5/1999

Vấn đề phát triển nông nghiệp, nông thôn ở nước ta trong thời kì đổi mới của Đào

Thế Tuấn, Tạp chí Cộng sản số 771/2007

Thuận lợi và thách thức của nông nghiệp Việt Nam khi gia nhập WTO của Đăng Kim

Sơn, Tạp chí Cộng sản số 1/2007

Những cuốn sách và bài báo trên đã đề cập đến nông nghiệp trong thời kì công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nông thôn, những thuận lợi và thách thức của nông nghiệp khi bước vào thế kỉ XXI, khi Việt Nam gia nhập WTO Đồng thời, các các giả cũng đã đề xuất một số hướng giải quyết nhằm phát triển ngành kinh tế quan trọng này cho phù hợp với nền kinh tế thị trường

Về nông nghiệp của một khu vực cụ thể cũng đã có rất nhiều công trình nghiên cứu, chẳng hạn như các công trình:

Phát triển các dịch vụ trong nông nghiệp hiện nay ở huyện Từ Liêm, Hà Nội, luận văn

thạc sĩ khoa học kinh tế năm 1998 của Đào Văn Chương

Phát triển kinh tế hợp tác trong nông nghiệp tỉnh Cần Thơ, luận văn thạc sĩ khoa học

kinh tế năm 1999 của Châu Văn Lực

Chuyển biến nông nghiệp Thái Bình trong thời kì đổi mới, luận văn thạc sĩ của Hoàng

Thị Ngân, năm 2006

Sử dụng nguồn lực trong nông nghiệp Cát Bà của Nguyễn Thị Thanh năm 2007

Về vấn đề phát triển nông nghiệp hàng hoá trong nước và phạm vi tỉnh thành có thể

kể đến một số công trình như:

Những biện pháp kinh tế tổ chức và quản lý để phát triển kinh tế nông nghiệp hàng

hoá và đổi mới cơ cấu kinh tế nông thôn Bắc Bộ, chủ biên GS,TS Lương Xuân Quý, NXB

Nông nghiệp, Hà Nội 1996

Phát triển nông nghiệp hàng hoá trong quá trình công nghiệp hoá hiện đại hoá ở

nước ta của tác giả Mai Văn Bảo, Luận án tiến sĩ kinh tế, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí

Minh, Hà Nội 2000

Phát triển nông nghiệp hàng hoá ở Việt Nam - thực trạng và giải pháp của tiến sĩ

Trần Xuân Châu, NXB Chính trị quốc gia, năm 2003

Phát triển nông nghiệp hàng hoá ở Hà Tĩnh, Luận văn thạc sĩ kinh tế của tác giả Lê

Hữu Thuận, Học viện Chính trị quốc gia, năm 2007

Ở tỉnh Lạng Sơn cũng có một số công trình nghiên cứu nhưng chủ yếu tập trung vào

những nội dung chung chung như: Vấn đề xoá đói giảm nghèo của tác giả Ninh Văn Hưng,

năm 1999 Hoặc nếu có nghiên cứu về các ngành kinh tế cụ thể thì các bài viết tập trung nói

về kinh tế dịch vụ, thương mại Riêng về vấn đề kinh tế nông nghiệp, có một số bài viết trên

các trang thông tin Lạng Sơn, đáng chú ý nhất là bài viết Nông nghiệp Lạng Sơn tạo động lực

cho chuyển dịch cơ cấu kinh tế, trong cuốn Lạng Sơn thế và lực mới trong thế kỉ XXI Bài viết

đã tổng hợp lại những thành tựu của nông nghiệp Lạng Sơn trong những năm qua và chỉ ra thành công là nhờ vận dụng linh hoạt các cơ chế chính sách và hình thành các vùng sản xuất hàng hoá tập trung Đồng thời bài viết cũng đã chỉ ra một số định hướng phát triển nông nghiệp đến năm 2010

Nhìn chung những tác phẩm đã công bố, phản ánh nhiều mặt, nhiều lĩnh vực của ngành nông nghiệp của cả nước hoặc trên địa bàn một tỉnh, thành phố, một địa phương nhất định Tuy nhiên, cho đến nay, việc nghiên cứu đề tài phát triển nông nghiệp hàng hoá ở Lạng Sơn một cách có hệ thống và có hiệu quả trong nền kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay vẫn còn bỏ ngỏ, chưa có công trình nào có tính hệ thống, độc lập Vì vậy, đề tài được chọn còn là mới mẻ và cần thiết, đòi hỏi phải làm rõ hơn cả về lý luận và thực tiễn

3 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài

* Mục đích:

Phân tích đánh giá thực trạng phát triển nông nghiệp hàng hoá Lạng Sơn từ 2001 đến nay Tổng kết đánh giá những thành tựu đã đạt được và chỉ ra những tồn tại, yếu kém Qua đó

đề xuất một số phương hướng và giải pháp nhằm tiếp tục phát triển nông nghiệp hàng hoá ở Lạng Sơn trong giai đoạn tới

* Nhiệm vụ:

- Hệ thống hoá những vấn đề lí luận chung về nông nghiệp hàng hoá, vai trò, điều kiện của việc phát triển nông nghiệp hàng hoá

- Phân tích, đánh giá thực trạng nông nghiệp hàng hoá những năm qua ở tỉnh Lạng Sơn

- Đề xuất phương hướng và giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy nhanh sự phát triển nông nghiệp hàng hoá ở Lạng Sơn trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Luận văn đi từ lí luận cơ bản về vai trò phát triển của nông nghiệp hàng hoá, điều kiện

để phát triển nông nghiệp hàng hoá trong việc phát triển kinh tế của một tỉnh; Đánh giá thực trạng phát triển nông nghiệp hàng hoá ở Lạng Sơn trong thời kì từ năm 2001 đến nay; Từ đó

đề xuất một số phương hướng giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển nông nghiệp hàng hoá ở Lạng Sơn

5 Cơ sở lí luận và phương pháp nghiên cứu

* Cơ sở lí luận:

- Luận văn nghiên cứu dựa trên cơ sở lí luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng và Nhà nước và của tỉnh Lạng Sơn về phát triển nông nghiệp hàng hoá theo định hướng xã hội chủ nghĩa, nhất là trong tiến trình đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá và phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

- Luận văn kế thừa có chọn lọc những thành quả của các công trình nghiên cứu đã được công bố có liên quan đến đề tài

* Phương pháp nghiên cứu:

Luận văn sử dụng kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu, trong đó chủ đạo là phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, trừu tượng hoá khoa học, lôgíc và lịch

sử Ngoài ra tác còn kết hợp cả với phương pháp thống kê, phân tích, tổng hợp, mô hình hoá… trong quá trình nghiên cứu

6 Đóng góp của luận văn

- Làm rõ thêm vai trò của việc phát triển nông nghiệp hàng hoá trong nền kinh tế thị trường

- Đánh giá những thành tựu và hạn chế trong việc phát triển nông nghiệp hàng hoá ở tỉnh Lạng Sơn trong thời gian qua

- Đưa ra phương hướng, giải pháp có tính khả thi cho quá trình phát triển nông nghiệp hàng hoá ở Lạng Sơn

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục, danh mục tài liệu tham khảo luận văn được kết cấu thành ba chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về phát triển Nông nghiệp hàng hoá ở

các tỉnh miền núi: là cơ sở lý luận và thực tiễn của luận văn

Chương 2: Thực trạng phát triển nông nghiệp hàng hoá ở Lạng Sơn: là tình hình phát

triển nông nghiệp hàng hoá ở Lạng Sơn trong những năm gần đây

Chương 3: Phương hướng và giải pháp phát triển nông nghiệp hàng hoá ở Lạng Sơn

trong thời gian tới

References

1 Đào Văn Chương (1998), Phát triển các dịch vụ trong nông nghiệp hiện nay ở huyện

Từ Liêm, Hà Nội, luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội

2 Cục Thống kê tỉnh Lạng Sơn (2002), Niên giám thống kê 2001

3 Cục Thống kê tỉnh Lạng Sơn (2004), Niên giám thống kê 2003

4 Cục Thống kê tỉnh Lạng Sơn (2005), Niên giám thống kê 2004

5 Cục Thống kê tỉnh Lạng Sơn (2008), Niên giám thống kê 2007

6 Bùi Huy Đáp (1998), Nông nghiệp Việt Nam bước vào thế kỉ XXI Nxb Chính trị quốc

gia, Hà Nội

7 Nghiêm Xuân Đạt - Nguyễn Minh Phong (2002), Hà Nội trong quá trình hội nhập kinh

tế quốc tế, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

8 Đảng Cộng sản Việt Nam (1986), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI,

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

9 Đảng Cộng sản Việt Nam (1991), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII,

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

10 Đảng Cộng sản Việt Nam (1996), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII,

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

11 Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

12 Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb

Chính trị quốc gia, Hà Nội

13 Đảng Cộng sản Việt Nam (2008), Văn kiện Hội nghị lần thứ bảy Ban chấp hành trung

ương khoá X, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

14 Đường lối đổi mới của Đảng Cộng sản Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc

tế (1986-2007) (1/2008), Trung tâm Đào tạo, Bồi dưỡng giảng viên lý luận chính trị,

ĐHQGHN, Hà Nội

15 Lê Thu Hoa (2007), Kinh tế vùng ở Việt Nam, Nxb Lao động xã hội, Hà Nội

16 Trịnh Thị Ái Hoa (2007), Chính sách xuất khẩu nông sản Việt Nam, Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội

17 Nguyễn Mai Hồng (1999), “Vấn đề công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn với việc xoá đói giảm nghèo ở nước ta”, Thông báo khoa học, (5)

18 Ninh Văn Hưng (1999), Vấn đề xoá đói giảm nghèo, ĐHSP Hà Nội

19 Nguyễn Đình Kháng (2008), Cơ sở lí luận và thực tiễn tiếp tục hoàn thiện chính sách

đất đai ở Việt Nam, Nxb Lao động, Hà Nội

20 Châu Văn Lực (1999), Phát triển kinh tế hợp tác trong nông nghiệp tỉnh Cần Thơ, luận

văn thạc sĩ khoa học kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội

21 C.Mác - Ăngghen (1995), Toàn tập, tập 4, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

22 Hồ Chí Minh (1998), Về chủ nghĩa Mác - Lênin, chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên

chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

23 Nhiều tác giả (2005), Lạng Sơn thế và lực mới trong thế kỷ XXI, Nxb Chính trị quốc

gia, Hà Nội

24 Đặng Kim Sơn (2007), “Thuận lợi và thách thức của nông nghiệp Việt Nam khi gia nhập WTO”, Tạp chí Cộng sản, (1)

25 Nguyễn Thị Thanh (2007), Sử dụng nguồn lực trong nông nghiệp Cát Bà, luận văn

thạc sĩ

26 Vũ Bá Thể (2005), Phát huy nguồn lực con người để công nghiệp hoá, hiện đại hoá,

Nxb Lao động xã hội, Hà Nội

27 Trần Thị Thu (2006), Nâng cao hiệu quả quản lí xuất khẩu lao động của các doanh

nghiệp trong điều kiện hiện nay, Nxb Lao động xã hội, Hà Nội

28 Đào Thế Tuấn (2007), “Vấn đề phát triển nông nghiệp, nông thôn ở nước ta trong thời

kì đổi mới”, Tạp chí Cộng sản, (771)

29 Tài liệu các vấn đề nông nghiệp, nông thôn, nông dân, việc làm và các vấn đề kinh tế

xã hội (1999), Viện Thông tin khoa học xã hội

30 Tổng cục Thống kê (2007), Niên giám thống kê 2006, Nxb Thống kê, Hà Nội

31 Tỉnh uỷ Lạng Sơn (2002), Chương trình hành động của Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh

thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ V Ban chấp hành TW khoá IX, Văn phòng tỉnh

uỷ Lạng Sơn

32 Tỉnh uỷ Lạng Sơn (4/2004), Văn kiện Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XIV

33 Uỷ ban nhân dân tỉnh Lạng Sơn (2000), Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội

tỉnh Lạng Sơn đến năm 2010

34 Uỷ ban nhân dân tỉnh Lạng Sơn (2008), Báo cáo tình hình kinh tế xã hội 06 tháng đầu

năm; Nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu 06 tháng cuối năm 2008

35 Uỷ ban nhân dân tỉnh Lạng Sơn (2008), Báo cáo sơ kết 04 năm thực hiện Nghị Quyết

18-NQ/TU của Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh về đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông, lâm nghiệp theo hướng sản xuất hàng hoá và phát triển nông thôn