địa lý tự nhiên VN(Khí hậu)

 Khối khí:• NPC đất: từ lục địa tràn thẳng xuống VN  Tính chất: - Lạnh, khô - Hoạt động mạnh vào nửa đầu mùa đông - Càng xuống phía nam múc độ biến tính càng cao - Gây thời tiết lạnh

Chương IV: KHÍ HẬU VIỆT NAM

• I ĐẶC ĐIỂM CHUNG:

• 1.1 Tính chất nội chí tuyến:

• - Do vĩ độ quy điïnh: VN nằm trong vị trí

nội chí tuyến:

• Cực Bắc: 22o 23’B; Cực Nam: 8030’B

 Đặc điểm:

• - Nền nhiệt độ cao

• - Lượng bức xạ lớn

• - Mặt trời luôn đứng cao trên đường chân

trởi và qua thiên đỉnh 2 lần

 Hệ quả:

- Lượng bức xạ tổng cộng lớn, cân bằng bức xạ

dương quanh năm.

- Sự khác nhau về chế độ nhiệt giữa miền Nam và miền Bắc

 Miền Nam: chế độ nhiệt có 2 tốu đa và 2 tối

thiểu, biên độ nhiệt thấp (3 – 4 0 C)

 Miền Bắc: chế độ nhiệt gần như có 1 tối đa và 1 tối thiểu, biên độ nhiệt cao (6 – 7 0 C).

- Chế độ ngày ngắn và ít dao động trong năm

 Aûnh hưởng đến sự quang hợp của thực vật.

- Có sự tham gia của gió tín phong Đông Bắc hoặc

• 1.2 TÍNH CHẤT GIÓ MÙA:

• 1.2.1 Gió mùa mùa Đông:

 Nguồn gốc : Từ cao áp Xibia (gió mìa chân chính)

• Từ cao áp Hoa Trung: hoạt động

vào đầu và cuối mùa.

 Đặc điểm:

• - Thổi theo đợt.

• - Hướng Đông Bắc

• - Mang không khí lạnh và khô

• - Gây mưa do hoạt động của Frông.

 Khối khí:

• NPC đất: từ lục địa tràn thẳng xuống VN

 Tính chất:

- Lạnh, khô

- Hoạt động mạnh vào nửa đầu mùa đông

- Càng xuống phía nam múc độ biến tính càng

cao

- Gây thời tiết lạnh khô, quang mây, ở vùng núi

có sương mù bức xạ vào buổi sáng.

NPC biển : từ lục địa qua biển Nhật Bản, Hoàng Hải,

Đông Hải xuống VN.

 Tính chất:

- Aám, ẩm hơn NPC đất

- Gây thời tiết trời lạnh, đầy mây, mưa nhỏ, âm u, rét

buốt khó chịu.

Frông:

- Trong mùa đông cao áp xibia thường di chuyển nên giữa khối khí NPC và khối khí trước nó có 1 frông

lạnh hoạt động.

- Sự thay đổi đột ngột trong chế độ gió, mưa, độ ẩm.

 Gíó:

• Đổi hướng đột ngột từ thành phần nam chuyển sang

thành phần bắc và mang tính chất gió giật, hướng gió chủ yếu là Bắc hay ĐB.

 Nhiệt: giảm nhanh chóng.

 Độ ẩm: giảm độ ẩm tuyệt đối, ít ảnh hưởng đến độ ẩm tương đối.

 Mưa:

• - Đầu mùa đông: khi có frông, mưa nhỏ rải rác,

riêng Nghệ An trở vào có mưa lớn và kéo dài.

• - Nửa sau mùa đông: NPC biển thường gây thời tiết

mưa phùn và nhỏ.

• - Mưa trung gian: mưa rào và dông.

• 1.2.2 Gió mùa mùa hạ:

 Nguồn gốc:

• - Tín phong NBC đổi hướng khi vượt qua xích đạo,

xuất phát từ cao áp Nam TBD.

• - Gió BBC bị hút vào áp thấp nóng Aán Độ - Mianma,

xuất phát từ cao áp chí tuyến vịnh Bengal.

Gió mùa TN gốc NBC: (từ VI – IX)

• - Thổi từng đợt

• - Có sự hoạt động của dải hội tụ nội chí tuyến.

• - Mang theo khối khí xiùch đạo (Em) mát và ẩm.

• - Thời tiết đặc trưng: mưa to và dai dẳng.

 Gió mùa TN từ vịnh bengal (từ V – VI)

- Xuất phát từ vịnh Bengal thổi về hạ áp Aán Độ – Mianma.

- Mang theo khối khí chí tuyến vịnh Bengal

(TBg) nóng và khô hơn so với Em.

- Thời tiết đặc trưng: nóng kèm theo dông

nhiệt.

- Gây hiệu ứng phơn ở Đông Trường Sơn: thời

tiết quang mây, không mưa và oi bức.

 Dải hội tụ nội chí tuyến (CIT):

- Xuất hiện từ giữa tháng 8, phía trên là tín

phong từ lưỡi cao áptây TBD và phía dưới là gió mùa xuất phát từ cao áp Nam TBD.

- Vị trí: xuất hiện ở VN từ tháng VIII, di chuyển

từ B vào Nam

 VIII: vĩ độ 20 – 210B, vắt ngang ĐB Bắc Bộ.

 IX: vắt ngang Huế

 X: Đồng bằng NB

 XI: xích đạo.

 Gây mưa và bão.

 KL:

 Do hoạt động của gió mùa, khí hậu VN phân hoá thành 2 mùa rõ rệt:

- Mùa gió ĐB từ tháng XI – III, phía Bắc là mùa

lạnh khô, phía Nam là mùa nóng khô, riêng

miền Trung có mưa đầu mùa.

- Mùa gió TN từ tháng V – IX, cả nước đều nóng

ẩm, riêng miền Trung lại khô vào đầu mùa.

- Hai tháng chuyển tiếp là IV và X.

1.3 Tính chất nóng ẩm:

- Nóng:

Các khối khí tràn xuống nước ta nếu không được tiếp sức sẽ biến tính nhanh chóng.

Tháng nào cũng có thời tiết nóng trên 20 0 C

Tổng xạ: 110 – 160 kcal/cm 2 /năm.

Cân bằng bức xạ: 75 – 100kcal/ cm 2 / năm.

- Aåm:

Số ngày mưa nhiều (100 – 150 ngày) và lượng

mưa lớn (1500 – 2000mm/măm), nhất là những vùng đón gió.

Cân bằng mưa – bốc hơi >0

Hệ quả: sinh vật, sông ngòi phát triển mạnh.

1.4 Tính chất đa dạng, thất thường:

TN lại hoạt động sớm và kéo dài.

- Trên tầng cao khí quyển cũng có sự thay đổi

 Đ – T:

- Sự phân hoá diễn ra ở 2 sườn của dãy Trường Sơn và

dãy Hoàng Liên Sơn tạo nên sự khác biệt về chế độ mưa và chế độ gió giữa 2 miền.

 Theo đai cao:

- Càng lên cao nhiệt độ càng giảm  sự hình thành

nhiều kiểu khí hậu khác nhau ở các khu vực với độ cao khác nhau.

1.4.2 Tính thất thường:

- Chủ yếu diễn ra ở miền Bắc do có không khí lạnh từ

ôn đới tràn xuống.

- Có sự dao động giữa nhiệt độ năm lạnh nhất và năm

cao nhất so với nhiệt độ TB.

- Càng xuống phía Nam: sự dao động về nhiệt càng

giảm.

- Sự dao động về ngày bắt đầu và kết thúc các mùa

Trong chế độ mưa:

- Diễn ra trong cả nước

- Tỷ số lượng mưa năm max và min lớn: 2 – 3.

- Năm mưa nhuều và mưa ít có khu xen kẽ nhau nhưng

đa số là liên tục và khác nhau ở từng vùng.

- Lượng mưa còn biến động theo từng mùa: mùa hạ:

úng ngập; mùa khô: hạn hán.

 Dự báo thời tiết, chống hạn, chống rét được nhân dân ta hết sức coi trọng.

II CÁC YẾU TỐ KHÍ HẬU

• 2.1 Chế độ bức xạ và nắng:

• Phân hoá theo không gian và thời gian do ảnh

hưởng của gió mùa.

• 2.1.1 Chế độ bức xạ:

• Bức xạ tổng cộng và cân bằng bức xạ đều

tăng dần từ Bắc vào Nam, bước nhảy là vĩ

tuyến 160B.

• - Bắc: 110 – 140 kcal/cm2/năm.

• - Nam: 140 – 160 kcal/cm2/năm.

 Biến trình năm:

- Bắc: tổng xạ thấp về mùa đông, cao về mùa hè.

- Nam: theo di động biểu kiến của mặt trời.

Cân bằng bức xạ:

Về cơ bản giống tổng xạ.

- Nhìn chung: nơi không chịu ảnh hưởng của gió

mùa ĐB, nắng nhiều vào tháng 3; nơi ít chịu ảnh hưởng, nắng nhiều vào tháng 4,5; nơu chịu ảnh

2.2 Chế độ gió và bão:

2.2.1 Chế độ gió:

- Chịu ảnh hưởng chủ yếu của gió mùa trong

các tháng giữa mùa và gió tín phong trong các tháng trung gian.

- Hai loại gió hoạt động chính trong 2 mùa là:

ĐB và TN (xem 1.2)

2.2.1 Bão (SGK)

2.3 Chế độ nhiệt:

- Có sự phân hoá theo vĩ độ, theo độ cao và theo mùa: tổng nhiệt giảm dần từ Bắc vào Nam, từ thấp lên cao; phía Bắc diễn ra nhịp điệu mùa, phía Nam đồng đều trong năm.

 Vĩ độ:

- Nhiệt độ TB năm trên toàn quốc là >20 0 C và

giảm dần từ Bắc vào Nam.

 Mùa:

- Mùa hạ: nhiệt độ gần như đồng đều trên khắp lãnh thổ.

- Mùa rét: miền Bắc lạnh hơn miền Nam.

- Biên độ nhiệt: miền Bắc > miền Nam.

2.4 Chế độ mưa:

- Phụ thuộc vào hoàn lưu khí quyển và địa hình đón gió hay khuất gió.

- Mưa chủ yếu là do gió mùa mùa hạ và phân bố không đều theo không gian:

Đồng bằng: 1500mm (lượng mưa trung bình): đồng bằng miền Bắc, miền nam, trung bộ từ

quảng ngãi đến phú yên.

Núi đón gió: 2000 – 3000mm (mhiều)

Núi khuất gió: 700mm (ít): Mường Xén.

Số ngày mưa: >100 ngày.

…

- Mưa theo mùa:

 Mùa khô: mưa ít

 Mùa mưa: 80 – 85% lượng mưa năm.

- Mùa mưa và mùa khô phân bố không trùng nhau trong cả nước:

 Mùa mưa:

- Bắc Bộ, Tây Nguyên Và Nam Bộ: V – X

- Miền Trung: VIII – I, mưa tiểu mãn: V – VI.

 Mùa khô:

- Bắc Bộ, Tây Nguyên, Nam Bộ: XI – IV

- Miền Trung: II – VII, có nơi kéo dài thêm cả

tháng I và tháng VIII.

2.5 chế độ bốc hơi:

- Có sự phân hoá theo không gian:

Cao ở phía nam, thấp ở phía bắc Tại mỗi khu vực như vậy lại có sự phân hoá do lượng mưa và độ cao chi phối: nơi mưa ít – bốc hôi tăng và ngược lại, lên miền núi: lượng bốc hơi giảm.

- Có nhịp điệu mùa:

Bắc bộ: lượng bốc hơi cao nhất vào mùa hạ (V, VI, VII), giảm vào mùa đông.

Mam bộ: lượng bốc hơi thay đổi theo nhụp điệu mưa: cao vào mùa khô, giảm vào mùa mưa.

Bắc trung bộ: lượng bốc hơi cao vào xuân hạ, thấp vào thu đông.

2.6 Chế độ mây:

Lượng mưa cao, biến thiên theo mùa và theo khu vực.

- Miền Bắc có lượng mây cao hơn miền Nam.

- Mùa đông: nơi có lượng mây cao là nơi frông tác động mạnh (BB, BTB đến đèo Ngang), NTB, tây nguyên và NB mgược lại ít mây.

- Mùa hạ: mơi mà dảu hội tụ nội chí tiyến hoạt

động mạnh mẽ có lượng mây cao (NB), miền bắc lượng mây mùa hạ thay đổu thất thường: thấp

vào đầu mùa, cao vào giữa mùa.

Nhìn chung: nơi ít mây có sự dao động mùa mạnh

2.7 Chế độ ẩm:

- Độ ẩm cao, có sự phân hoá theo Bắc Nam và theo

độ cao.

- Độ ẩm tuyệt đối: 20 – 30mb.

- Độ ẩm tương đối: 80%.

Cực NTB, MB và Tây nguyên: cao vào mùa mưa

(82 – 88%), thấp vào mùa khô (70 – 80%).

III CÁC KIỂU KHÍ HẬU (SGK)

IV CÁC KHU VỰC KHÍ HẬU

• - Phân hoá theo vĩ độ và theo đai cao

• 4.1 Các đới khí hậu:

• - Gồm 2 đới, ranh giới là vĩ tuyến 16 0 B (đèo Hải Vân).

• 4.1.1 Đới khí hậu chí tuyến gió mùa (16 0 B trở ra Bắc):

 Tổng nhiệt: 7500 – 9300 0 C

 Nhiệt độ tb năm: <25 0 C

 Nhiệt độ tb tháng: <20 0 C, min: <10 0 C.

 Mùa đông dài từ 3 – 5 tháng, biến thiên nhiệt có

4.1.2 Đới khí hậu á xích đạo gió mùa (đèo Hải Vân vào Nam)

- Tổng nhiệt >9300 0 C, nhiệt độ TB năm: >25 0 C,

không có mùa đông, biến thiên nhiệt độ có 2

max và 2 min.

- Chia thành 2 á đới:

Aù đới khí hậu á xích đạo gió mùa không cóp mùa khô rõ rệt (đèo hải vân đến sa huỳnh): mùa khô khoảng 2 – 3 tháng, không có tháng hạn, có sự phân hoá theo đai cao.

Aù đới khí hậu á xích đạo gió mùa có mùa khô rõ rệt (từ bình dịnh trở vào): 4 – 6 tháng khô hạn,

đa số các tháng nóng trên 25 0 C, có sự phân hoá thành khu vực theo chế độ mưa.

4.2 Các đai cao khí hậu:

Chia thành 3 đai:

4.2.1 Đai khí hậu nội chí tuyến gió mùa khô đến ẩm (từ 0 – 600 m)

- Mùa hạ nóng với nhiệt độ TB tháng >250C.

- Chia nhỏ thành 3 á đai:

- Tại đới khí hậu chí tuyến gió mùa: không có

mùa đông rét.

- Tại đới khí hậu á xích đạo gió mùa: quanh năm nhiệt độ >250C.

4.2.2 Đai khí hậu á chí tuyến gió mùa hơi ẩm trên núi (từ 600 – 2600m)

- Mùa hạ <25 0 C, phân nhỏ thành 3 á đai:

- Tại miền Nam: không còn tháng nào trên 25 0 C

- Tại miền Bắc: đạt cường độ lạnh đến rét.

- Tại miền nam: >= 3 tháng dưới 18 0 C.

- Tại miền bắc: mùa đông dưới 10 0 C.

20 0 C.

4.2.3 Đai khí hậu ôn đới gió mùa ẩm trên núi (từ