Cao dao – dân ca là những tên gọi chung các thể loại trữ tình dân gian kết hợp lời và nhạc, diễn tả đời sống nội tâm của con ng ời Dân ca là những sáng tác kết hợp lời và nhạc.. Nhan đề
Trang 2kiểm tra bài cũ
Ca dao dân ca là gì? Em đã đ ợc học những bài ca dao – dân ca nói về chủ đề gì?
Cao dao – dân ca là những tên gọi chung các thể loại trữ tình dân gian kết hợp lời
và nhạc, diễn tả đời sống nội tâm của con ng ời
Dân ca là những sáng tác kết hợp lời và nhạc
Ca dao là những lời thơ của dân ca
Em đã học những bài ca dao về chủ đề:
+ Tình cảm gia đình
+ Tình yêu quê h ơng, đất n ớc, con ng ời
Trang 3Tiết 13 : Những câu hát than thân
I Đọc và tìm hiểu chung
1 Đọc
1 N ớc non lận đận một mình Thân cò lên thác xuống ghềnh bấy nay
Ai là cho bể kia đầy, Cho ao kia cạn, cho gầy cò con
2 Th ơng thay thân phận con tằm, Kiếm ăn đ ợc mấy phải nằm nhả tơ
Th ơng thay lũ kiến li ti, Kiếm ăn đ ợc mấy phải đi tìm mồi
Th ơng thay hạc lánh đ ờng mây, Chim bay mỏi cánh biết ngày nào thôi
Th ơng thay con cuốc giữa trời,
2 Giải thích từ khó
3 Nhan đề : “Những câu hát than
Bài 2: Nói về thân phận con tằm, kiến, hạc, cuốc
Bài 3: Nói về thân phận trái bần
Nói về những thân phận bé mọn, cay
đắng trong xã hội
Những câu hát m ợn chuyện con vật
nhỏ bé để giãi bày nỗi chua xót cay
đắng cho cuộc đời khổ cực của
những kiếp ng ời bé mọn trong xã
hội cũ
Trang 4I Đọc và tìm hiểu chung
II Tìm hiểu nội dung
1 Bài ca 1
Tiết 13 : Những câu hát than thân
“N ớc non lận đận một mình Thân còlên thác xuống ghềnh bấy nay
Ai làm cho bể kia đầy Cho ao kia cạn cho gầy cò con”
: Gợi lên sự trắc trở, khó khăn
: Càng tô đậm thêm sự vất vả của cò
: Gợi sự cô đơn, lẻ loi, khổ sở
Bể đầy, ao cạn
lận đận lên thác xuống ghềnh
Thân cò
:là khi cò không còn chỗ kiếm ăn
* NT:
Ai
: ám chỉ các tầng lớp thống trị
Từ cho đ ợc lặp đi lặp lại nh 1 tiếng nấc, lời than đay nghiến tội
ác của các tầng lớp thống trị trong xã hội
- Sự đối lập: + N ớc non > < Một mình
+ Thân cò > < Thác ghềnh
- Từ đối lập: + Lên (thác) >< xuống (ghềnh)
+Bể (đầy) >< ao (cạn)
- Bài ca dao khắc hoạ những hoàn
cảnh khó khăn, ngang trái mà cò
gặp phải và sự gieo neo, khó nhọc
cay đắng của cò
Trang 5I Đọc và tìm hiểu chung
II Tìm hiểu nội dung
1 Bài ca 1
-M ợn hình ảnh con cò để nói về số
phận bất hạnh của những ng ời
nông dân trong xã hội cũ
Tiết 13 : Những câu hát than thân
“N ớc non lận đận một mình Thân còlên thác xuống ghềnh bấy nay
Ai làm cho bể kia đầy Cho ao kia cạn cho gầy cò con”
Ai
- Bài ca dao khắc hoạ những hoàn
cảnh khó khăn, ngang trái mà cò
gặp phải và sự gieo neo, khó nhọc
Đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao
Ông ơi ông vớt tôi nao Tôi có lòng nào ông hãy sáo măng
Có sáo thì sáo n ớc trong
Đừng sáo n ớc đục dau lòng cò con”
“Cái cò lặn lội bờ sông
-Tố cáo tội ác của các thế lực
thống trị trong xã hội
Trang 6I Đọc và tìm hiểu chung
II Tìm hiểu nội dung
1 Bài ca 1
Tiết 13 : Những câu hát than thân
2 Bài ca 2
“Th ơng thay” là tiếng than biểu hiện sự th ơng cảm, xót xa ở mức độ cao
Từ “th ơng thay” đ ợc lặp lại bốn lần càng tô đậm mối th ơng cảm xót xa cho cuộc đời cay đắng nhiều bề
I Đọc và tìm hiểu chung
II Tìm hiểu nội dung
1 Bài ca 1
Tiết 13 : Những câu hát than thân
Thảo luận nhóm Tìm những hình ảnh ẩn dụ trong bài ca dao và nêu ý
nghĩa của nó?
-M ợn hình ảnh con cò để nói về số
phận bất hạnh của những ng ời
nông dân trong xã hội cũ
Trang 7I Đọc và tìm hiểu chung
II Tìm hiểu nội dung
1 Bài ca 1
Tiết 13 : Những câu hát than thân
2 Bài ca 2
- Bài ca dao là lời của ng ời lao
động th ơng cho thân phận những
ng ời khốn khổ và cũng là của
chính mình trong xã hội cũ
Hình ảnh ẩn dụ
th ơng cho thân phận suốt đời bị kẻ
thương cho thõn ph n ậ
th p c bộ ấ ổ
h ng, cú n i ọ ỗ
thương cho
cu c đ i ộ ờ phiờu
b t,l n đ n ạ ậ ậ
thương cho
n i kh c a ỗ ổ ủ
nh ng thõn ữ
ph n nh ậ ỏ
- T cỏo xó h i phong ki n đó ố ộ ế
đ y con ngẩ ười vào muụn vàn
n i kh đau, oan trỏiỗ ổ
-M ợn hình ảnh con cò để nói về số
phận bất hạnh của những ng ời
nông dân trong xã hội cũ
Trang 8I Đọc và tìm hiểu chung
II Tìm hiểu nội dung
1 Bài ca 1
Tiết 13 : Những câu hát than thân
2 Bài ca 2
- Bài ca dao là lời của ng ời lao
động th ơng cho thân phận những
ng ời khốn khổ và cũng là của
chính mình trong xã hội cũ
3 Bài ca 3
“Thân em nh trái bần trôi
Trỏi b n là th qu m c ầ ứ ả ọ vựng n c l , trỏi trũn,
d t, ăn chua và chỏt,cú r ẹ ễ
ph nh n và x p, m c ụ ọ ố ọ
ngược lờn kh i m t bựnỏ ặ
- Thõn ph n bộ m n, chỡm n i , ậ ọ ổ
trụi d t vụ đ nh gi a súng cu c ạ ị ữ ộ
đ i H khụng cú quy n quy n ờ ọ ề ề
đ nh s ph n mà ph i l thu c ị ố ậ ả ệ ộ
vào hoàn c nhả
biết tấp vào đâu”
Trỏi b n là m t th qu nh bộ, ầ ộ ứ ả ỏ
b quăng qu t, n i trụi trong giúị ậ ổ
Gío dập sóng dồi
như
như
1.“ Thõn em nh t m l a đàoư ấ ụ
Ph t ph gi a ch , bi t vào tay ai”ấ ơ ữ ợ ế
2. “Thõn em nh h t m a saư ạ ư
H t vào đài cỏc, h t ra ru ng cày”ạ ạ ộ
3. “Thõn em nh gi ng gi a đàngư ế ữ
Người thanh r a m t, ngử ặ ười phàm r a ử chõn”
như -M ợn hình ảnh con cò để nói về số
phận bất hạnh của những ng ời
nông dân trong xã hội cũ
Trang 9I Đọc và tìm hiểu chung
II Tìm hiểu nội dung
1 Bài ca 1
- M ợn hình ảnh con cò để nói về
cuộc đời ng ời nông dân trong xã
hội cũ
Tiết 13 : Những câu hát than thân
2 Bài ca 2
- Bài ca dao là lời của ng ời lao
động th ơng cho thân phận những
ng ời khốn khổ và cũng là của
chính mình trong xã hội cũ
3 Bài ca 3
- Thõn ph n bộ m n, chỡm n i , ậ ọ ổ
trụi d t vụ đ nh gi a súng cu c ạ ị ữ ộ
đ i H khụng cú quy n quy n ờ ọ ề ề
đ nh s ph n mà ph i l thu c ị ố ậ ả ệ ộ
Nh ng câu hát than thân có số l ng l n v r t tiêu bi u ữ ượ ớ à ấ ể trong kho t ng ca dao, dân ca Vi t Nam Nh ng câu hát đó à ệ ữ
th ờng dùng các sự vật, con vật gần gũi, nhỏ bé, đáng th ơng làm hình ảnh biểu t ợng, ẩn dụ, so sánh để diễn tả tâm trạng, thân phận con ng ời Ngoài ý nghĩa “ than thân”, đồng cảm với cuộc đời đau khổ, đắng cay của ng ời lao động, những câu hát này còn có ý nghĩa phản kháng, tố cáo xã hội phong kiến
Trang 10IV Bài tập củng cố
Hãy nêu những điểm chung về nội dung và nghệ thuật của 3 bài ca dao?
Về nội dung:
Về nghệ thuật:
-Cả 3 bài đều diễn tả cuộc đời, thân phận con ng ời trong xã hội cũ
-Cả 3 bài ngoài ý nghĩa than thân còn có ý nghĩa phản kháng
-Cả 3 bài đều sử dụng thể thơ lục bát và có âm điệu than “ thân th ơng”
-Cả 3 bài đều diễn sử dụng hình ảnh so sánh hoặc ẩn dụ
Hướngưdẫnưvềưnhà -HS Soạn bài : Bài ca Côn Sơn+ buổi chiều đứng ở phủ Thiên Tr ờng trông ra -Học ghi nhớ và học thuộc các bài ca dao
