tiết 102 HOÁN DỤ

Những người sống ở nông thôn Những người sống ở thị thành Giữa nông thôn với người sống ở nông thôn có quan hệ như thế nào?. Quan hệ giữa vật chứa đựng với vật bị chứa đựng Tất cả nông

Áo nâu

Chỉ người nông dân

Áo xanh

Chỉ người công nhân

I Hoán dụ là gì ?

1 Ví dụ: sgk / 82

Áo nâu liền với áo xanh Nông thôn cùng với thị thành đứng lên.

Các từ áo nâu, áo xanh trong

vd trên dùng để chỉ ai ?

ho¸n dô Tiết 109

Giữa áo nâu với người nông dân và giữa áo xanh với người

công nhân có quan hệ như thế nào ?

Các từ in đậm nông thôn, thị thành trong

vd trên dùng để chỉ ai ?

Những người sống ở nông thôn

Những người sống ở thị thành

Giữa nông thôn với người sống ở nông thôn có

quan hệ như thế nào ?

Giữa thị thành với người sống ở thị thành có quan

hệ như thế nào ?

Quan hệ giữa vật chứa đựng với vật bị chứa đựng

Tất cả nông dân ở nông thôn và công nhân ở thành phố đều đứng lên

So sánh hai cách diễn đạt trên, cách nào gợi hình, gợi cảm hơn ?

Cách diễn đạt trong câu thơ hay hơn

mang tính tượng hình và biểu cảm.

Chỉ người nông dân

Chỉ người công nhân

I Hoán dụ là gì ?

1 Ví dụ: sgk / 82

Áo nâu liền với áo xanh Nông thôn cùng với thị thành đứng lên.

ho¸n dô Tiết 109

Áo nâu Áo xanh

Nông thôn Thị thành

Những người

sống ở nông thôn

Những người sống ở thị thành

Quan hệ giữa vật chứa

Cách diễn đạt trong câu thơ hay hơn mang tính tượng hình và biểu cảm.

Hoán dụ là gì và hoán dụ có tác dụng như thế nào ?

Hoán dụ là gọi tên sự vật, hiện tượng, khái niệm

bằng tên của một sự vật, hiện tượng, khái niệm

khác có quan hệ gần gũi với nó nhằm tăng sức gợi

hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.

2 Ghi nhớ : sgk / 82



Tiết 109

ho¸n dô

I Hoán dụ là gì ?

1 Ví dụ: sgk / 83

II Các kiểu hoán dụ

a Bàn tay ta làm nên tất cả

Có sức người sỏi đá cũng thành cơm

( Hoàng Trung Thông)

b

b Một cây làm chẳng lên non

Ba cây chụm lại lên hòn núi cao

(Ca dao)

c Ngày Huế đổ máu

Chú Hà Nội về

Tình cờ chú cháu

Gặp nhau Hàng Bè

( Tố Hữu )

Em hiểu các từ in đậm trong ví

dụ như thế nào ?

Bàn tay là một bộ phận của con người

Một và ba là từ chỉ số lượng Một là từ chỉ số ít, ba là từ

chỉ số nhiều

Đổ máu là chỉ sự thương

vong trong chiến tranh

Giữa bàn tay với sự vật mà nó

biểu thị trong ví dụ a có quan

hệ như thế nào ?

Lấy một bộ phận để gọi toàn thể

Một và ba là từ chỉ số lượng Một là từ chỉ số ít, ba là từ

chỉ số nhiều

Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu tượng

Giữa một và ba với số lượng mà

nó biểu thị trong ví dụ b có quan hệ

như thế nào ?

Giữa đổ máu với hiện tượng mà nó

biểu thị trong ví dụ c có quan hệ

như thế nào ?

Đổ máu là chỉ sự thương

vong trong chiến tranh

Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi sự vật

Tiết 109

HOÁN DỤ

I Hốn dụ là gì ?

1 Ví dụ: sgk / 83

II Các kiểu hốn dụ

a Bàn tay ta làm nên tất cả

Cĩ sức người sỏi đá cũng thành cơm

b

b Một cây làm chẳng lên non

Ba cây chụm lại lên hịn núi cao

c Ngày Huế đổ máu

Chú Hà Nội về

Tình cờ chú cháu

Gặp nhau Hàng Bè

Lấy một bộ phận để gọi tồn thể

Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu tượng

Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi sự vật

d Áo nâu liền với áo xanh

Nơng thơn cùng với thị thành đứng lên.

Giữa nơng thơn, thị thành với đối

tượng mà nĩ biểu thị cĩ quan hệ như

thế nào ?

Lấy vật chứa đựng để gọi vật bị chứa đựng

Tiết 109

ho¸n dô

I Hoán dụ là gì ?

1 Ví dụ: sgk / 83

II Các kiểu hoán dụ

2 Ghi nhớ : sgk / 83

- Lấy một bộ phận để gọi toàn thể ;

- Lấy vật chứa đựng để gọi vật bị chứa đựng ;

- Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi sự vật ;

- Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu tượng.



Tiết 109

ho¸n dô

I Hoán dụ là gì ?

II Các kiểu hoán dụ

Tìm phép hoán dụ có trong câu sau và cho biết nó thuộc kiểu hoán dụ nào (cho biết mối quan hệ giữa các sự vật trong mỗi phép hoán dụ là gì ) ?

Gửi miền Bắc lòng miền Nam chung thủy

Đang xông lên chống Mĩ tuyến đầu

(Lê Anh Xuân)

Miền Bắc

(Vật chứa đựng)

những người sống ở miền Bắc.

(vật bị chứa đựng)

Miền Nam

(Vật chứa đựng)

những người sống ở miền Nam.

(vật bị chứa đựng)

Lấy vật chứa đựng để gọi vật bị chứa đựng

Đáp án :

Tiết 109

ho¸n dô

I Hoán dụ là gì ?

III Luyện tập

II Các kiểu hoán dụ

a Làng xóm ta xưa kia lam lũ quanh năm mà vẫn quanh năm đói rách Làng xóm ta ngày nay bốn mùa nhộn nhịp cảnh làm tập thể (Hồ Chí Minh)

Bài tập 1 : Chỉ ra phép hoán dụ trong những câu thơ, câu

văn sau và cho biết mối quan hệ giữa các sự vật trong mỗi

phép hoán dụ là gì ?

b Vì lợi ít mười năm phải trồng cây,

Vì lợi ít trăm năm phải trồng người

(Hồ Chí Minh)

 Quan hệ giữa vật chứa đựng với vật bị chứa đựng (làng

xóm – chỉ người sống ở nông thôn).

 Quan hệ giữa cái cụ thể với cái trừu tượng (mười năm - thời gian trước mắt; trăm năm – thời gian lâu dài).

Tiết 109

ho¸n dô

I Hoán dụ là gì ?

II Các kiểu hoán dụ

Bài tập 1 : Chỉ ra phép hoán dụ trong những câu thơ, câu văn sau và cho biết mối quan hệ giữa các sự vật trong mỗi phép hoán dụ là gì ?

III Luyện tập

c) Áo chàm đưa buổi phân ly

Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay.

(Tố Hữu) (áo chàm – chỉ người Việt Bắc). Quan

hệ giữa dấu hiệu của sự vật với sự vật

d Vì sao? Trái đất nặng ân tình

Nhắc mãi tên người : Hồ Chí Minh.

(Tố Hữu)

(Trái Đất – nhân loại)  Quan hệ giữa vật

chứa dựng với vật bị chứa đựng

- Giống nhau : - vật, hiện tượng khác. Gọi tên sự vật, hiện tượng này bằng sự

- Đều có bốn kiểu.

2 So sánh hoán dụ với ẩn dụ :

Tiết 109

I Hoán dụ là gì ?

II Các kiểu hoán dụ

III Luyện tập

Bài tập 2 : Hoán dụ có gì giống và khác với ẩn dụ ? Cho ví dụ minh họa ?

Hốn dụ :

Dựa vào quan hệ tương đồng ( nét giống

nhau ) cụ thể:

- Hình thức

- Cách thức

- Phẩm chất

- Chuy n đ i ể ổ cảm giác

Dựa vào quan hệ tương cận ( gần gũi ) cụ thể:

- Bộ phận - toàn bộ

- Vật chứa dựng - vật bị chứa đựng

- Dấu hiệu của sự vật - sự vật

- Cụ thể - trừu tượng

Ẩn dụ :

2 So sánh hốn dụ với ẩn dụ :

Tiết 109

ho¸n dơ

Khác nhau

I Hốn dụ là gì ?

II Các kiểu hốn dụ

III Luyện tập

Bài tập 2 :

- Về nhà học bài, xem lại

vd, BT và làm BT còn lại.

- Chuẩn bị “Các thành phần chính của câu” cho tiết sau :

+ Đọc và trả lời các câu hỏi của vd ở phần I, II, III + Làm LT.