đề tài về lễ hội

Đó chính là nét đẹp về Lễ hội đập trống của ngời Ma Coong ở Thợng Trạch 2.. Phạm vi nghiên cứu Tìm hiểu về một vài nét đẹp về Lễ hội đập trống của ngời Ma Coong ở Thợng Trạch 5.. Đến h

Quảng Bình

A PHầN Mở ĐầU

1 Lý do chọn đề tài

Hằng năm khi mùa lễ hội về, ai trong mỗi chúng ta không khỏi rạo rực, mong ngóng đợc tham gia, chiêm ngỡng những nét đẹp của văn hóa lễ hội ở trên chính quê hơng mình Chính những nét đẹp mang đậm bản sắc dân tộc của ông cha ta từ bao đời nay đã lôi cuốn, thu hút sự say mê khám phá của thế hệ chúng

tôi, những ngời con Quảng Bình Đó chính là nét đẹp về Lễ hội đập trống của ngời Ma Coong ở Thợng Trạch

2 Mục đích nghiên cứu

Trong cộng đồng các tộc ngời ở phía Tây Quảng Bình thì tộc ngời Ma Coong có những nét đặc sắc về truyền thống, văn hóa hiếm có, ví nh: tục bảo tồn cá- không khai thác cá trong mùa cá đẻ, khai thác cá bằng công cụ nh lới, câu; không sử dụng hóa chất và chất nổ Rồi tục phân chia ranh giới khai thác sản phẩm ngoài

gỗ nh mật ong, sa nhân, cây thuốc… Đặc sắc nhất là lễ hội đập trống

3 Đối tợng

Bản Cà Roòng ( xã Tân Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình), mảnh

đất linh thiêng của ngời Ma Coong- một dân tộc ngời thuộc dân tộc Bru- Vân Kiều là nơi diễn ra lễ hội Ngời Ma Coong hiện có 287 hộ, 1552 khẩu, c trú thành từng làng bản nhỏ, rải rác từ biên giới Việt- Lào đến giáp xã Tân Trạch Ngời Ma Coong lu giữ nhiều phong tục, tập quán mang đậm bản sắc dân tộc

4 Phạm vi nghiên cứu

Tìm hiểu về một vài nét đẹp về Lễ hội đập trống của ngời Ma Coong ở Thợng Trạch

5 phơng pháp nghiên cứu đề tài

- tìm hiểu thực tế tại địa phơng

-Tìm hiểu những thông tin liên quan đến lễ hội của ngời Ma Coong

- Ghi chép, su tầm, chụp ảnh, tổng hợp

B Nội dung nghiên cứu

- Gồm phần Lễ và phần hội

I Tìm hiểu chủ thể và không gian văn hóa

Thời gian

Đến hẹn lại lên, vào ngày 16 tháng Giêng âm lịch, ngời Ma Coong ở giữa đại ngàn Trờng Sơnlại tng bừng trong ngày hội dân gian đặc sắc của mình, đó là lễ hội đập trống mừng mùa trăng mới

Truyền thuyết

Khụng biết từ đời nào người Ma Coong đó cú hội đập trống này, chỉ biết qua cõu chuyện được người già kể cho con chỏu nghe là ngày xưa vựng đất của người

Ma Coong đang ở xuất hiện một con khỉ ỏc mau vàng, hằng đờm nú thường vào rẫy của bà con dõn bản ăn ngụ, lỳa Khi cú khỉ ỏc xuất hiện, người Ma Coong liờn tục mất mựa, đau ốm Dõn làng quyết tõm phải đuổi con khỉ ỏc này đi Và một hụm khỉ ỏc tỡm đến bản, bà con đó khua trống đỏnh chiờng đuổi khỉ, tiếng trống tiếng chiờng của cộng đồng người Ma Coong cựng với sự giỳp đỡ của Giàng mà khỉ ỏc đó phải rời xa vựng đất này và từ đú người làm được mựa, con chỏu khụng cũn đau ốm nữa Và thế là lễ hội đập trống của người Ma Coong cú từ khi đú

II Nội dung trọng tâm của đề tài

Lễ hội mang đầy tính tâm linh không chỉ của riêng ngời Ma Coong mà còn là ngày hội của các dân tộc nh: Arem, Vân Kiều ở miền tây Quảng Bình Đây là

đêm giao hòa giữa thiên nhiên núi rừng với ngời trần thế Chiều trớc khi diễn ra lễ hội, nhóm trai tráng trong bản khuân chiếc trống cũ ra giữa sân Công việc chuẩn

bị cho lễ hội bắt đầu…Những sợi mây rừng đợc cho vào chiếc nồi đồng trên những bếp lửa rừng rực…Tấm da trâu đợc phơi khô cất và bảo quản kỹ, thận trọng, nâng niu mang ra Công đoạn làm mặt trống đợc già làng giám sát và hớng dẫn một cách tỉ mỉ Từng tí, từng tí một, những sợi mây óng chuốt, luộc chín tỉ mẩn luồn vào tấm da trâu mải miết…

Khoảng 3 giờ miệt mài nh thế, mặt trống đợc căng đều Già làng thẩm âm bằng một hồi đánh khẽ Tang trống phải đợc làm từ gỗ cây Chi- cúp ( một loại cây rỗng ruột), nó phải đợc giữ gìn năm này sang năm khác, chỉ đợc thay khi không còn dùng đợc Còn da trâu phải là trâu khỏe, có 2-3 năm tuổi, đợc căng vào tang trống

Quảng Bình

vào đúng ngày lễ hội Theo phong tục, người Ma Coong lấy cõy “chi cỳp”, một loại cõy thuốc rỗng ruột, sống hàng chục năm giữa rừng đại ngàn làm tang trống Mặt trống mỗi năm thay một lần vào mựa lễ hội

Người dõn trong bản Cà Roũng chuẩn bị trống cho lễ hội

`

Phần lễ

Trờn khoảnh sõn rộng nhất của bản, dưới tỏn của cõy cổ thụ, người làng xỳm tay dựng một dóy nhà tranh nhỏ Trong căn nhà chớnh làm nơi hành lễ, treo trang trọng chiếc trống Khi dờm buụng xuống, cụng việc chuẩn bị đó xong, mọi người tụm năm tụm ba chờ trăng lờn

Khi trăng nhỳ lờn trờn rặng nỳi sau lưng bản, đồ vật cỳng được mang ra sắp đặt Mõm cỗ cỳng Giàng gồm cú rượu cần, gà, cỏ, xụi, ngọn cõy mõy, khỳc thõn cõy đoỏc Mỗi bản cú một mõm và trong lễ cỳng phải cú 18 mõm cỗ như thế Trỏch

nhiệm làm mâm cỗ phải là người nhà của các già bản Cá cúng Giàng được bắt từ khúc suối cấm, đây là đoạn ngăn của con suối A Ky Vào khoảng tháng 5 dân bản ngăn con suối Aky từ bản Rào Bụt đến bản Nồm và được quản lý nghiêm ngặt nếu ai vào đó đánh cá thì bị phạt rất nặng.Trước khi có lễ hội là lễ thả lưới tại khúc suối này Những con cá bắt được sau cúng lễ, chia cho cả bản cùng ăn Sau

lễ hội đập Trống, mới được đánh bắt cá tự do

Dân làng chuẩn bị mâm cỗ để tế lễ

Khi hoàng hôn buông xuống, bà con 18 bản men theo những con đường mòn

về đây dâng lễ, người Ma Coong ở nước bạn Lào cũng sang tham gia lễ hội Già làng làm lễ tế cúng trời đất, Giàng mặt trời mọc, cúng Giàng mặt trời lặn mong sao năm nay mưa thuận gió hoà, ngô lúa tốt tươi, mọi người khoẻ mạnh Sau lễ

tế, già làng khai cuộc đánh chiêng đánh trống và thế là hội đập trống được bắt đầu Trong đêm hội , người Ma Coong, A Rem, Vân Kiều quây tròn trên một bãi đất rộng giữa bản, trống được treo lên, lửa nhóm cháy rực Lễ hội bắt đầu… Già làng Đinh Năng trong lễ phục váy đỏ pha những đường xanh chạy dọc tượng trưng cho sức sống như cây rừng đại ngàn, tóc xõa, bắt đầu cúng Ông đốt những ngọn nến bằng sáp ong hắt ra ánh sáng huyền ảo Già cất tiếng khấn: “Mời

Quảng Bình

Giàng, mời con ma Mút về ăn nắm xụi, uống rượu cần để phự hộ cho người Ma Coong được mựa, sinh sụi như cõy rừng, dẻo dai như con suối Mời về…” Già làng uống hơi rượu thiờng đầu tiờn, tiếp theo là cỏc chức sắc, sau đú mọi người uống thỏa thớch

Phần hội

Trăng 16 đó lấp lú đầu non Đồ cỳng tế và trống thiờng đó ngự trờn đài tế Một chiếc dựi trống “gia bảo” làm từ gốc cõy mõy, già làng cầm chắc và mặt trống rung lờn một hồi dài Cả ngàn người và nỳi rừng như vỡ oà ra trong tiếng trống

mở đầu ấy Tiếng reo hũ dậy nỳi Tiếng hỳ, hột đập vào vỏch đỏ rền vang như sấm Tiếng trống hội mở màn vang lờn từ tay đỏnh của một trong cỏc thành viờn chủ lễ Cỏc cụ gỏi xinh nhất bản trong những bộ vỏy đặc trưng của người Ma Coong nhảy mỳa quanh chiếc trống Năm chàng trai khỏe mạnh dựng những chiếc dựi làm bằng cõy mõy đỏnh dồn vào hai mặt trống Cạnh đú là hai người già cầm trịch, đỏnh chiờng Cứ 5 nhịp chiờng là 3 nhịp trống với tốc độ nhanh dần Sau đú dõn ựa vào đỏnh trống Người đỏnh trống, người nhảy mỳa, rồi đến bờn hũ rượu uống đến say cả trời đất Từng tốp, nam phụ lão ấu, trai thanh nữ tú, miền xuôi, miền núi, các tộc ngời, lúc này đây không phân biệt là Kinh hay Rục,

là Mày hay A rem, là Ma Coong hay Khùa…Tất cả vai khoác nhau cùng vung dùi

đánh trống Tiếng chiêng, tiếng thanh la và bao loại âm thanh cộng hởng dậy trời, rung đất Hàng trăm ngời chờ đến lợt đợc vào đánh trống luôn vít cong cần rợu Rợu cần bao lần thay ché Đống lửa cũng bao lần thêm củi Bao tốp ngời thay nhau vào đánh trống Men rượu nồng say bốc lờn, những thanh niờn khỏe mạnh giành nhau dựi và trổ tài đỏnh trống mạnh, đỏnh trống nhanh Những người khụng tham gia đỏnh trống thỡ cầm tay nhau nhảy mỳa quanh đống lửa chỏy sỏng rực Lỳc khoan thai, lỳc thỳc dồn dập tiếng trống cứ thế vang động cả nỳi rừng thăm thẳm Vừa đỏnh trống, nhúm thanh niờn la vang rừng:

"Roa lữ Giàng ơi!" (sướng quỏ, vui quỏ trời ơi)

Đến khi tất cả đã mệt nhoài và tiếng trống cũng nhòe đi trong sơng núi… Bình rợu cần nghiêng, điệu nhảy nghiêng, cả núi rừng nghiêng còn tiếng trống thì vang mãi vọng qua vách núi xuyên qua những lớp rừng già

Đờm hội này cũn được gọi là đờm "thả cửa"; nghĩa là mọi người, khụng kể lạ quen, người bản này bản kia, tất cả đều được dắt tay nhau vào rừng chuyện trũ, tỡnh tự Khi mặt trống bị đỏnh vỡ, thanh niờn nam nữ cựng dắt tay nhau lẩn vào rừng sõu Sau mựa lễ hội khụng biết bao nhiờu đụi bạn tỡnh lại nờn vợ nờn chồng

Khi trăng lờn quỏ đỉnh đầu, tiếng chiờng, tiếng trống càng thỳc giục mọi người đỏnh cho trống vỡ trước khi trời sỏng vỡ người Ma Coong cho rằng nếu trống khụng vỡ trong đờm thỡ mựa màng sẽ thất bỏt người làng đúi khổ, gặp nhiều tai họa Người này mệt cú người khỏc vào thay, tiếng chiờng, tiếng trống khụng bao giờ ngừng Mặt trống rung lờn bần bật, rồi bất ngờ nổ một tiếng

“bụp” Măt trống vỡ, tiếng hỏt hũ, nhảy mỳa bỗng lặng đi, sau đú là tiờng hột vang nỳi rừng Rồi từng đụi, từng đụi cầm tay nhau, nớu ỏo nhau như quen tự bao giờ, lặng lẽ đến bờn bờ suối A Ky tỡnh tự Cỏc nam thanh, nữ tỳ chưa lập gia đỡnh thỡ đõy là dịp hũ hẹn, đớnh ước, để bỏo bố mẹ làm lễ bỏ của

Ai cũng hỏo hức đỏnh hết sức vào trống để cho tiếng trống vang càng xa Tiếng trống, tiếng chiờng cứ vang mói làm lay động cả nỳi rừng Khi ỏnh trăng nỳi rừng đó quỏ đỉnh đầu, õm thanh tiếng trống càng giục gió sụi động thỡ đỳng lỳc ấy cỏc đụi bạn tỡnh lại tỡm đến nhau hũ hẹn bờn dũng suối Aky Và sau mựa lễ hội khụng biết bao nhiờu đụi bạn tỡnh lại nờn vợ nờn chồng để cho bản làng của người Ma Coong ngày càng thờm đụng đỳc

Đờm ấy là đờm duy nhất được ngoại tỡnh Những người đàn ụng, đàn bà đó cú gia đỡnh cũng được Giàng cho phộp gắn kết nhau như chợ tỡnh ở Khau Vai Một

Qu¶ng B×nh

bài dân ca được hát trong đêm: “Để trăng mọc trong đêm, để anh được yêu em

Để không gần mặt xa lòng…” Đêm ngoại tình có từ xa xưa tới nay vẫn được người Ma Coong nâng niu gìn giữ Sau đêm đó, ai về nhà nấy, mọi chuyện tan biến vào con nước của dòng suối A Ky Họ lại cùng vợ, cùng chồng lên nương, xuống suối tiếp tục đưa hạt ngô, hạt lúa về nhà Còn ai vẫn không dứt chuyện ngoại tình thì làng đuổi ra khỏi bản

Cùng nhau đánh trống hội

Ngất ngây trong men say rượu cần.

III nhËn xÐt- d¸nh gi¸

Rộn rã tiếng trống rền vang- Đây cũng là đêm hội vui nhất trong năm của ngời Ma Coong Mọi ngời chếnh choángtrong men say rợu cần, cuồng nhiệt hết mình với những điệu nhảy, lời ca nồng nàn của con ngời Trờng Sơn Tiết trời se lạnh về đêm không ngăn nổi dòng ngời lũ lợt kéo về dự hội Không chỉ ở miền Tây Quảng Bình mà cả các vùng xa xôi, cả bên nớc bạn Lào cũng hòa vui không khí Vào ngày này chỉ trừ những ngời ốm đau, già yếu, còn lại đều náo nức đi hội Với trai gái đến tuổi trởng thành, đây là dịp làm quen, hò hẹn, tìm bạn tình rồi sau đó kết duyên thành vợ, thành chồng Ngời Ma Coong đến với lễ hội phải

đi từ lúc gà vừa gáy sáng Có ngời ở Lào đã lội bộ suốt cả ngày trời để đến kịp

tr-ớc khi vào hành lễ Tục đập trống đêm 16 tháng Giêng trở thành một hoạt động tâm linhtheo suốt hành trình tồn tại của ngời Ma Coong trên dãy Trờng Sơn hùng

vĩ Chủ đất không chỉ xin Giàng no đủ, đợc mùa, trong đêm 16 này, chủ đất còn xin cho ngời Ma Coong đợc một đêm tình yêu Đêm hội với niềm vui dài bất tận Mọi hờn giận ân oán đợc giũ bỏ hết! Tất cả tha thứ cho nhau và cùng ớc nguyện: Mọi ngời đều mạnh khỏe, mùa màng no đủ, bội thu

Cũng từ đêm hội này nhiều đôi lứa đã ớc hẹn, chọn ngày mời bố mẹ, già làng đến nhà cô gái đặt lễ trầu cau…Và sau mùa lễ hội họ nên vợ nên chồng

C kết luận chung

Lễ hội đập trống của người Ma Coong là lễ hội mang đậm bản sắc của cỏc

dõn tộc miền Tõy Quảng Bỡnh, nú trở thành một sức mạnh tinh thần to lớn, giỳp cộng đồng người nơi đõy đoàn kết, vượt mọi khú khăn thử thỏch Được biết, năm

2007 lễ hội này đó được Bộ Văn hoỏ, Thể thao và Du lịch đưa vào danh sỏch chớn

lễ hội dõn gian quốc gia được phục hồi