Tìm hiểu về lễ hội gầu tào của dân tộc mông tại xã pha long, huyện mường khương, tỉnh lào cai

MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN LỜI CAM ĐOAN MỞ ĐẦU 1 1. Lý do chọn đề tài 1 2. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu 2 3. Mục đích nghiên cứu 2 4. Giả thuyết nghiên cứu. 2 5. Lịch sử nghiên cứu. 2 6. Đóng góp của đề tài. 3 7. Phương pháp nghiên cứu. 3 8. Cấu trúc của đề tài. 4 NỘI DUNG 5 CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NGƯỜI MÔNG VÀ KHÁI QUÁT CHUNG VỀ XÃ PHA LONG 5 1.1. Tổng quan về người Mông 5 1.1.1. Nguồn gốc và ngôn ngữ 5 1.1.1.1.Nguồn gốc 5 1.1.1.2.Ngôn ngữ 6 1.1.2.Dân số và địa bàn cư trú 7 1.2. Khái quát chung về xã Pha Long 8 1.2.1.Vị trí địa lí 8 1.2.2.Dân số. 8 1.2.3.Đời sống văn hóa 8 CHƯƠNG 2: TÌM HIỂU VỀ LỄ HỘI SAY SÁN CỦA NGƯỜI MÔNG TẠI XÃ PHA LONG,HUYỆN MƯỜNG KHƯƠNG,TỈNH LÀO CAI 10 2.1. Một số khái niệm 10 2.2. Tìm hiểu lễ hội Gầu Tào của người Mông tại xã Pha Long 12 2.2.1. Lịch sử hình thành 12 2.2.2. Qúa trình phát triển 14 2.2.2.Ý nghĩa của lễ hội. 24 CHƯƠNG 3:GIẢI PHÁP ĐỂ BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY LỄ HỘI 27 GẦU TÀO TẠI XÃ PHA LONG HUYỆN MƯỜNG KHƯƠNG TỈNH LÀO CAI 27 3.1. Đánh giá thực trạng 27 3.1.1. Ưu điểm 27 3.1.2.Nhược điểm 28 3.2.Giải pháp bảo tồn và giữ gìn lễ hội Gầu Tào của xã Pha Long, huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai. 29 KẾT LUẬN 30 TÀI LIỆU THAM KHẢO 31 PHỤ LỤC 32

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thiện bài nghiên cứu này.Tôi xin gửi lời cảm ơn cô T.S.TrầnThị Hiền –Giảng viên học phần phương pháp nghiên cứu khoa học.Người đãtận tình giảng dạy và truyền đạt kiến thức cho tôi trong suốt thời gian học tậptại giảng đường.Người đã luôn tận tình hướng dẫn,giúp đỡ và tạo điều kện đểtôi có thể hoàn thành đề tài nghiên cứu khoa học một cách tốt nhất.Ngoàira,tôi cũng xin cảm ơn những người bạn thân thiết dã giúp đỡ,đóng góp những

ý kiến hữu ích cho đề tài nghiên cứu này

Trong quá trình khảo sát và nghiên cứu tôi còn gặp nhiều khó khăn mặtkhác do trình độ nghiên cứu của tôi còn nhiều hạn chế nên dù cố gắng song đềtài của tôi không tránh khỏi những hạn chế thiếu sót.Vì thế tôi mong nhậnđược sự góp ý nhiệt tình từ cô để đề tài nghiên cứu được hoàn thiện hơn nữa

Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn !

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là bài nghiên cứu của tôi trong thời gian qua.Dựatrên sự nghiên cứu,tìm tòi,tham khảo thông tin trên các phương tiện đại chúnghay qua tình hình thực tế ở lễ hội Gầu Tào tại xã Pha Long-huyện MườngKhương-tỉnh Lào Cai để làm ra bài nghiên cứu này

Hà Nội,ngày tháng năm 2016

Sinh viên

MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN

LỜI CAM ĐOAN

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu 2

3 Mục đích nghiên cứu 2

4 Giả thuyết nghiên cứu 2

5 Lịch sử nghiên cứu 2

6 Đóng góp của đề tài 3

7 Phương pháp nghiên cứu 3

8 Cấu trúc của đề tài 4

NỘI DUNG 5

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NGƯỜI MÔNG VÀ KHÁI QUÁT CHUNG VỀ XÃ PHA LONG 5

1.1 Tổng quan về người Mông 5

1.1.1 Nguồn gốc và ngôn ngữ 5

1.1.1.1.Nguồn gốc 5

1.1.1.2.Ngôn ngữ 6

1.1.2.Dân số và địa bàn cư trú 7

1.2 Khái quát chung về xã Pha Long 8

1.2.1.Vị trí địa lí 8

1.2.2.Dân số 8

1.2.3.Đời sống văn hóa 8

CHƯƠNG 2: TÌM HIỂU VỀ LỄ HỘI SAY SÁN CỦA NGƯỜI MÔNG TẠI XÃ PHA LONG,HUYỆN MƯỜNG KHƯƠNG,TỈNH LÀO CAI 10

2.1 Một số khái niệm 10

2.2 Tìm hiểu lễ hội Gầu Tào của người Mông tại xã Pha Long 12

2.2.1 Lịch sử hình thành 12

2.2.2 Qúa trình phát triển 14

2.2.2.Ý nghĩa của lễ hội 24

CHƯƠNG 3:GIẢI PHÁP ĐỂ BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY LỄ HỘI 27

GẦU TÀO TẠI XÃ PHA LONG HUYỆN MƯỜNG KHƯƠNG TỈNH LÀO CAI 27

3.1 Đánh giá thực trạng 27

3.1.1 Ưu điểm 27

3.1.2.Nhược điểm 28

3.2.Giải pháp bảo tồn và giữ gìn lễ hội Gầu Tào của xã Pha Long, huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai 29

KẾT LUẬN 30

TÀI LIỆU THAM KHẢO 31

PHỤ LỤC 32

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Từ bao đời nay, lễ hội truyền thống đã trở thành hình thức sinh hoạt,văn hóa cộng đồng, mang tính tâm linh và có ý nghĩa nhân văn cao đẹp củadân tộc Việt Nam nói chung và các tộc người khác nói riêng Lễ hội là sự kếttinh từ sản phẩm văn hóa truyền thống của dân tộc, nó có một vị trí, vai tròkhá quan trọng trong đời sống văn hóa của một cộng đồng và cũng là mộttrong những sự kiện văn hóa nổi bật Để tìm hiểu về một nền văn hóa, chúng

ta thường bắt đầu từ những gì gần gũi nhất, gắn liền với đời sống sinh hoạthằng ngày của con người Trong đó lễ hội là một trong những nét văn hóasinh hoạt cộng đồng không thể thiếu trong mỗi tộc người Bởi bên trong nó ẩnchứa những tinh hoa văn hóa, mang tính đặc thù riêng của mỗi dân tộc Đóthực sự là lời mời gọi hấp dẫn cho những ai muốn tìm hiểu và nghiên cứu vềnhững tinh hoa văn hóa của các dân tộc

Trong nền văn hóa của dân tộc Việt Nam thì văn hóa Mông cũng làmột trong những nền văn hóa có lịch sử lâu đời gắn với truyền thống dựngnước và giữ nước của dân tộc Việt Nam Tuy nhiên trong những năm gần đây

do ảnh hưởng của nền kinh tế thị trường đã làm mai một phần nào đó nhữnggiá trị văn hóa truyền thống ấy Vì vậy vấn đề đặt ra là cần phải có một cuộcnghiên cứu về văn hóa người Mông, đặc biệt là lễ hội truyền thống, đó là mộttrong những việc cần thiết để mọi người có thêm hiểu biết nhằm góp phần giữ

gì và phát huy những tinh hoa văn hóa trong lễ hội truyền thống ấy của ngườidân tộc Mông

Xuất phát từ những nhận thức trên tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:

“Tìm hiểu về lễ hội Gầu Tào của dân tộc Mông tại xã Pha Long, huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai”.

2 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: đề tài tập trung nghiên cứu về lễ hội Say Sántrong dịp lễ tết, đồng thời đi sâu nghiên cứu bản sắc văn hóa riêng của dân tộcMông

- Phạm vi nghiên cứu: người Mông trên địa bàn xã Pha Long, huyệnMường Khương, tỉnh Lào Cai

3 Mục đích nghiên cứu

Dựng một bức tranh sinh động, cụ thể về lễ hội của xã Pha Long thôngqua việc mô tả, phân tích các hoạt động cụ thể của lễ hội Từ đó góp phần vàoviệc tìm hiểu những biến đổi của lễ hội ngày nay so với lễ hội truyền thống.Mặt khác, để khẳng định hơn nữa vai trò của lễ hội tryền thống trong đời sốngsinh hoạt, văn hóa tâm linh của người dân đang sinh sống trên cộng đồng làng

xã nông thôn hiện nay

4 Giả thuyết nghiên cứu.

Việc giữ gìn và phát triển lễ hội Say Sán là một điều tất yếu.Vì đây làmột lễ hội phản ánh chân thực nhất về đời sống tinh thần của người Mông

Nghiên cứu tổng quan về lễ hội và vùng đất Pha Long.Từ đó làm cơ sởnghiên cứu về giá trị,ý nghĩa của lễ hội.Tìm hiểu hiện trạng của lễ hội hiệnnay để đề ra các giải pháp giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa tốt đẹptrong lễ hội

5 Lịch sử nghiên cứu.

Việc tìm hiểu một số lễ hội truyền thống của người Mông được các nhànghiên cứu rất quan tâm từ trước đến nay Dân tộc Mông sống chủ yếu ở khuvực miền núi phía Bắc nước ta nhưng trong quá trình sinh sống họ đã di cư đimọi nơi để tạo dựng cuộc sống của riêng mình Các nhà nghiên cứu ĐặngVăn Lung, Thu Linh đã có đề cập ít nhiều đến lễ hội truyền thống của ngườiMông trong cuốn: “Lễ hội truyền thống các dân tộc Việt Nam”, xuất bản năm

1984 bởi nhà xuất bản văn hóa dân tộc Hay các nhà nghiên cứu ThạchDương Phương, Lê Trung Vũ cũng nghiên cứu tới lễ hội truyền thống của cácdân tộc trên cả nước Bên cạnh đó một số tạp chí văn học dân gian hay nguồntin trên internet cũng đã đưa ra những bài viết về văn hóa người Mông để chođộc giả gần xa biết Hay nhà nghiên cứu Vũ Ngọc Khánh cùng đồng nghiệp

đã viết nên cuốn sách: “Sơ lược truyền thống văn hóa các dân tộc thiểu sốViệt Nam”, xuất bản năm 1999, nhà xuất bản giáo dục Ngoài ra còn có rấtnhiều các nhà nghiên cứu cũng đã và đang nghiên cứu về vấn đề này

Các nhà nghiên cứu trên tuy mới chỉ đề cập đến những vấn đề sơ lượcnhưng phần nào cũng cho ta biết những điều bổ ích và lý thú về các lễ hội nóichung Và đề tài mà tôi đang tìm hiểu là đề tài khảo sát đầu tiên của tôi trongviệc khái quát chung về lễ hội Say Sán của người Mông tại xã Pha Long,huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai nhằm nâng cao kiến thức của tôi về việctìm hiểu chính văn hóa của dân tộc mình

6 Đóng góp của đề tài.

Đề tài là công trình nghiên cứu, giới thiệu một cách có hệ thống vàtương đối đầy đủ về lễ hội Say Sán của người Mông tại xã Pha Long, huyệnMường Khương, tỉnh Lào Cai cùng với những giá trị đặc sắc của dân tộcMông thông qua các lễ hội đó Đề tài góp phần bảo tồn và phát triển nhữnggiá trị văn hóa ấy của dân tộc Mông nói riêng và của các dân tộc khác nóichung Đề tài còn có thể làm tài liệu tham khảo cho các nhà nghiên cứu khác

về vấn đề này

7 Phương pháp nghiên cứu.

Để thực hiện nghiên cứu này tôi đã dùng các phương pháp sau:

- Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp: thông qua nghiên cứu tài liệu

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp thống kê

- Phương pháp tham khảo tài liệu

Sau khi thu thập và phân loại các tài liệu,các nguồn thông tin tôi đã sửdụng phương pháp tổng hợp,phân tích để hoàn thiện đề tài nghiên cứu

8 Cấu trúc của đề tài.

Ngoài phần mở đầu,kết luận,danh mục tài liệu tham khảo và phụlục.Đề tài có cấu trúc 3 chương sau:

Chương 1: TỔNG QUAN VỀ NGƯỜI MÔNG VÀ KHÁI QUÁTCHUNG VỀ XÃ PHA LONG-HUYỆN MƯỜNG KHƯƠNG-TỈNH LÀOCAI

Chương 2:TÌM HIỂU VỀ LỄ HỘI GẦU TÀO CỦA NGƯỜI MÔNGTẠI XÃ PHA LONG

Chương3:GIẢI PHÁP BẢO TỒN VÀ PHÁT TRIỂN GIÁ TRỊ LỄHỘI GẦU TÀO CỦA NGƯỜI MÔNG TẠI XÃ PHA LONG

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NGƯỜI MÔNG VÀ KHÁI QUÁT

CHUNG VỀ XÃ PHA LONG 1.1 Tổng quan về người Mông

1.1.1 Nguồn gốc và ngôn ngữ

1.1.1.1.Nguồn gốc

Tên tự gọi: Mông, Na, Miẻo

Tên gọi khác: Mẹo, Mèo, Miếu Hạ, Mán trắng

Người Mông sống chủ yếu ở các tỉnh miện núi phía Bắc, tập trungnhiều ở tỉnh Hà Giang Họ là nhóm người có nguồn gốc từ Châu Âu, di dândần đến vùng đồng khô Siberia rồi mới đến định cư ở lưu vực sông Hoàng Hàvài ngàn năm trước ( trong thế kỉ XVII những nhà Tây phương lần đầu tiêntiếp xúc với nhóm Mông sông hoang dã ở vùng Vân Nam-Trung Quốc, họ rấtlấy làm ngạc nhiên khi thấy nhóm người này không có nét thuần Á Châu màlại có người có màu tóc hung, bạch kim và vài người lại có mắt xanh Vì vậyngười Hoa gọi họ là Miêu hay Mèo)

Ở tất cả các triều đại lớn của Trung Hoa đều có bóng của những cuộctàn sát giữa Hoa tộc và Miêu tộc một cách tàn bạo và không cho người Miêutộc tồn tại song song với người Hoa tộc cho đến năm 1855 khi bị quân Thanhtruy sát xuống tận Vân Nam, người Miêu cùng đường đã phải kéo xuốngMiến Điện và Đông Dương ( trong đó đến Việt Nam là khoảng 6000 ngườikéo vào Đồng Văn-Hà Giang gần vùng biên giới) từ đó nhóm người Miêucủa Trung Hoa định cư sinh sống trên các thung lũng của miền núi phía BắcViệt Nam, được gọi theo cách của người Việt là người Mông.[1]

Về lịch sử, theo các nhà nghiên cứu, dân tộc Mông là dân tộc thiểu sốsống ở Trung Quốc ( người Trung Quốc gọi là Miêu) Trong lịch sử, ở TrungQuốc đã hình thành vương quốc Mông.Trong nhiều thế kỉ, họ phải liên tục

đấu tranh chống lại sức ép của người Hán Do sự chèn ép của người Hán Đếnthế kỉ X, Vương quốc Mông tan rã Tuy nhiên, người Mông không chịu sựđồng hóa của người Hán, người Mông di cư xuống phía Nam Như vậy, ngườiMông sống ở các nước trên thế giới đều có nguồn gốc từ Trung Quốc Nhữngmẫu thuẫn giữa người Hán và người Mông ở Trung Quốc trong lịch sử dẫn tới

sự di cư của người Mông rất nặng, cho đến nay vẫn tồn tại dưới dạng này,dạng khác.[2]

hệ giữa các ngôn ngữ Nam Á và các ngôn ngữ Tạng-Miến” Đây cũng chính

là cơ sở để một hướng các nhà ngôn ngữ sau này không xếp các ngôn ngữMiêu-Dao vào Nam Á hay Hán-Tạng mà là một họ ngôn ngữ độc lập vìnhững kiến giải của Haudricourt”không thuần túy là sự so sánh từ vựng mà sựphục nguyên”, một thao tác thể hiện tính quy luật của nghiên cứu đi trước.Mather Ratliff đã đưa ra một bảng phân loại các ngôn ngữ Mông-Miền(hayMông-Dao) khá chi tiết trong đó tác giả đã định vị ngành Mông trắngnhư sau:

- Hệ ngôn ngữ(language family): Mông Miền

- Nhóm ngôn ngữ: Mông (Hmongic)

- Nhánh: Thuộc cac phuơng ngôn Tứ Xyên-Qúy Châu-Vân Nam, còn

gọi là nhánh Mông phía Tây

- Tiểu nhánh: Tứ Xuyên-Qúy Châu-Vân Nam

1.1.2.Dân số và địa bàn cư trú

Nằm trong một quốc gia đa dân tộc,dân tộc Mông được coi là một

thành viên quan trọng trong cộng đồng các dân tộc thiểu số ở Việt Nam.Dântộc Mông cư trú thường ở độ cao từ 800-1500m so với mực nước biển gồmhâu hết các tỉnh miền núi phía Bắc trong một địa bàn khá rộng lớn, dọc theobiên giới Việt-Trung và Việt-Lào từ Lạng Sơn đến Nghệ An, trong đó tậptrung chủ yếu ở các tỉnh thuộc Đông Bắc và Tây Bắc Việt Nam như: HàGiang, Lào Cai, Lai Châu, Sơn La,…Do tập quán du mục nên một số ngườiMông trong những năm 1980-1990 đã di dân vào tận Tây Nguyên, sống rảirác ở một số nơi thuộc Gia Lai va Kom Tum Theo tổng điều tra dân số vànhà ở năm 2009, người Mông ở Việt Nam có dân số là 1.068.189 người, đứnghàng thứ 8 trong bảng danh sách các dân tộc ở Việt Nam, cư trú tại các tỉnh ởnước ta Người Mông cư trú tập trung tại các tỉnh Hà Giang (231.464người,chiếm 31,9 % dân số toàn tỉnh và 21,7 % tổng số người Mông sống tạiViệt Nam), Điện Biên (170.648 người chiếm 34,8 % dân số toàn tỉnh và 16%tổng số người Mông sống tại Việt Nam), Sơn La(157.253 người chiếm 14,6%dân số toàn tỉnh và 14,7% tổng số người Mông sống tại Việt Nam), Lào

Cai(146.147 người chiếm 23,8% dân số toàn tỉnh và 13,7% tổng số ngườiMông tại Việt Nam), Lai Châu(83.324 người),Yên Bái(81.921 người), CaoBằng(21.952 người), Nghệ An(28.992 người), Đăk Lăk(22.760 người), ThanhHóa(14.799 người) Trên thực tế cho thấy các cư dân Mông ở Việt Nam vẫn

có quan hệ với các cư dân đồng tộc ở các nước khác,đặc biệt là những địa bànsát biên gới giữa Việt Nam với Trung Quốc và Lào

1.2 Khái quát chung về xã Pha Long

1.2.1.Vị trí địa lí

Xã Pha Long là một xã vùng cao biên giới của huyện Mường Khươngtỉnh Lào Cai-là nơi cư ngụ của đồng bào Mông từ bao đời nay Diện tích xã26,5 km2 Xã nằm ở phía Đông Bắc của huyện Mường Khương, cách thị trấnMường Khương 20km Phía Đông và Đông Bắc giáp với Trung Quốc; phíaNam giáp với xã Dìn Chin; phía Tây giáp với xã Tả Ngài Chồ Điều kiện kinhtế-xã hội, quốc phòng-an ninh còn gặp nhiều khó khăn

1.2.2.Dân số.

Tổng số dân trên địa bàn xã có 5 thành phần dân tộc với 654 hộ và

3574 nhân khẩu trong đó:Dân tộc Mông chiếm 84%,dân tộc nùng chiếm14%,còn lại là các dân tộc khác

1.2.3.Đời sống văn hóa

Do xã Pha Long là một xã vùng cao biên giới nên điều kiện kinh tế còngặp nhiều khó khăn Nông dân chủ yếu làm những ngành nghề nông nghiệpnhư trồng lúa, ngô, đậu tương…,ít các ngành phi nông nghiệp do điều kiện vềđịa hình bị chia cắt, chủ yếu là đồi núi Mỗi năm chỉ có thể canh tác được một

vụ mùa An ninh trật tự chưa đảm bảo, vẫn thường hay xảy ra một số tệ nạn

xã hội Chính vì vậy có ảnh hưởng rất lớn tới đời sống vật chất cũng như đờisống văn hóa tinh thần của người dân nơi đây Hơn nữa do trình độ dân tríchưa cao nên cũng ảnh hưởng rất nhiều tới vấn đề xây dựng văn hóa Họ vẫn

tin vào tâm linh nhiều hơn là thực tiễn, thường hay tổ chức ma chay cầu cúngkhá lớn và gây tốn kém Đặc biệt vẫn còn tồn tại chế độ phụ hệ trọng namkhinh nữ ở nhiều gia đình, phải sinh bằng được con trai, còn người phụ nữvẫn thường phải làm nhiều hơn nam giới Vẫn có những trường hợp bạo lựcgia đình đối với phụ nữ và trẻ em Tất cả những mặt đó có ảnh hưởng rất lớnđến đời sống văn hóa của người dân Nhìn chung người dân xã Pha Long íttheo các loại đạo, chủ yếu là tin vào tâm linh, ma chay, cúng bái Do vậy kháđồng nhất về sinh hoạt văn hóa

Tiểu kết: Trong chương này, tôi đã tìm hiểu và làm khá rõ một cách

khái quát về nguồn gốc, ngôn ngữ Mông và một vài nét khái quát chung về xãPha Long Những nội dung trên làm cơ sở để tôi triển khai nghiên cứu về lễhội Gầu Tào của người Mông tại xã Pha Long, huyện Mường Khương, tỉnhLào Cai

CHƯƠNG 2: TÌM HIỂU VỀ LỄ HỘI SAY SÁN CỦA NGƯỜI MÔNG TẠI XÃ PHA LONG,HUYỆN MƯỜNG KHƯƠNG,TỈNH LÀO CAI 2.1 Một số khái niệm

 Khái niệm lễ hội

Lễ hội là một loại hình văn hóa,có thể nói là một tác phẩm văn hóa củatộc người,là nhu cầu không thể thiếu trong tư duy,trong đời sống tinh thần củanhân dân.Lễ hội mang những tác động tích cực,nhiều người coi lễ hội như làmột nhân tố tạo ra sự thư giãn tinh thần,là sự biểu hiện cách ứng xử văn hóavới thiên nhiên,với thần thánh,và nhất là với xã hội cộng đồng,dù là tham giatrực diện vào lễ hay chỉ là người dự hội bình thường đều tìm thấy sự hồnnhiên,hưng phấn nghệ thuật,những xúc cảm chất phát ngây thơ.Nhờ khôngkhí vừa thiêng liêng,nghiêm trang,vừa vui vẻ,thân ái của ngày hội mà mỗi cánhân,mỗi nhóm xã hội,mỗi cộng đồng giảm nhẹ hoặc “cởi tháo” được nhữngquẫn bách,thậm chí cả những mâu thuẫn,xung đột của cuộc sống thườngnhật.Trên tinh thần ấy,có thể nói giá trị của lễ hội có tác dụng điều chỉnh cácquan hệ xã hội nơi làng xã từ ngàn đời nay

Lễ hội là sự kiện văn hóa được tổ chức mang tính cộng đồng Lễ là hệthống những hành vi, động tác nhằm biểu hiện sự tôn kính của con người vớithần linh, phản ánh những ước mơ chính đáng của con người trước cuộc sống

mà bản thân họ chưa có khả năng thực hiện Hội là sinh hoạt văn hóa,tôngiáo,nghệ thuật của cộng đồng,xuất phát từ nhu cầu cuộc sống

Lễ hội còn được coi là nguồn sữa mẹ nuôi dưỡng các loại hình nghệthuật.Lễ hội hỗn dung các tầng lớp văn hóa của tộc người và các yếu tố vănhóa của tộc người trong tiến trình lịch sử.Lễ hội đã bảo lưu,nuôi dưỡng vàphát triển nhiều truyền thống văn hóa của cộng đồng các làng xã.Lễ hội còn làchỗ dựa tinh thần của người nông dân,thể hiện quan niệm đối với cái đẹp vàkhát vọng vươn lên cái đẹp của họ

 Khái niệm truyền thống

Truyền thống là quá trình liên tục trao đổi thông tin,tư tưởng,tìnhcảm chia sẻ kỹ năng và kinh nghiệm giữa hai hoặc nhiều người nhằm tăngcường hiểu biết lẫn nhau,tiến tới điều chỉnh hành vi và thái độ phù hợp vớinhu cầu phát triển của cá nhân,của nhóm của cộng đồng xã hội.Về bảnchất,truyền thống là quá trình chia sẻ,trao đổi hai chiều diễn ra liên tục giữachủ thể truyền thống và đối tượng truyền thống.Qúa trình chia sẻ,trao đổi haichiều ấy có thể được hình dung qua nguyên tác bình thông nhau

 Khái niệm lễ hội truyền thống

Lễ hội truyền thống là loại hình sinh hoạt văn hóa, sản phẩm tinh thầncủa người dân được hình thành và phát triển trong quá trình lịch sử và cònphát triển cho tới ngày nay.Lễ hội là sự thể hiện truyền thống quý báu củacộng đồng tôn vinh những hình tượng thiêng liêng,được định danh là những

vị thần-những người có thật trong lịch sử hay huyền thoại.Hình tượng các vịthần linh đã hội tụ những phẩm chất cao đẹp của con người.Là dịp để conngười trở về nguồn cuội tự nhiên hay nguồn cuội của dân tộc.Thể hiện sứcmạnh của cộng đồng làng xã,địa phương hay rộng hơn là quốc gia dân tộc.Họthần chung vị thần,có chung mục tiêu đoàn kết để vượt qua gian khó,giànhcuộc sống ấm no hạnh phúc

Lễ hội truyền thống cũng là nhu cầu sáng tạo và hưởng thụ những giátrị văn hóa vật chất và tinh thần của mọi tầng lớp dân cư,là hình thức giáodục,chuyển giao cho các thế hệ sau biết giữ gìn,kế thừa và phát huy những giátrị đạo đức truyền thống quý báu của dân tộc theo cách riêng,kết hợp giữa yếu

tố tâm linh và các trò chơi đua tài,giải trí, Là dịp con người được giải tỏa,dãibày phiền muộn,lo âu với thần linh,mong được thần giúp đỡ,chở che đặngvượt qua những thử thách đến với ngày mai tươi sáng hơn

2.2 Tìm hiểu lễ hội Gầu Tào của người Mông tại xã Pha Long

2.2.1 Lịch sử hình thành

Theo tiếng Mông thì Gầu Tào (say sán) có nghĩa là địa điểm vui chơi

Lễ hội Gầu Tào là lễ hội truyền thống của cộng đồng dân tộc Mông ở Lào Cainói riêng và dân tộc Mông trên khắp thế giới nói chung, nó gắn với niềm tin

về sự ấm no, hạnh phúc.[Hình ảnh 1]

Về lịch sử hình thành thì vào đời nhà Tống (thế kỉ XII) tác giả Lục Duviết cuốn sách “Lão học am bút kí” đã ghi chép một số phong tục lạ của ngườiMiêu (H’Mông) có đoạn tả cảnh sinh hoạt ca hát.Người Miêu khi nông nhàn,từng bọn một hai trăm người, tay nắm tay nhau mà hát, có mấy người thổikhèn đằng trước dẫn dắt, chỉ lấy rượu trong vại ra uống, không ngừng ca hát,

ca hát thâu đêm ngoài trời đến hôm sau [Dẫn theo Lương VũMinh,189,tr.126.bg]

Đến thời nhà Minh ( thế kỉ XIV-XVII) sách “ Gia Tình đồ kinh “ ghichép lịch sử triều đại nhà Minh cũng dành hẳn một mục chép về phong tụcMiêu dân ở vùng Tây Nam Trung Quốc có ghi: Nam, nữ chưa kết hôn, hàngnăm vào tháng ba tháng tư, tập trung ở sân bãi, ở giữa dựng một cái cột, nhảymúa và ca hát xung quanh [189,tr.126.bg]

Vào thời nhà Thanh, Trần Đỉnh viết “Điền kiềm du kí”, ghi chép tạivùng Vân Nam (Trung Quốc), rất chú ý đến người Mông, ông miêu tả: Tậptục của người Miêu (Mông) hằng năm vào tháng giêng, thanh niên nam, nữ ănmặc đẹp, cùng nhau nhảy múa.[189,tr.126.bg]

Các miêu tả về trang phục, ca hát vào dịp đầu năm của người Mông cổđại có lẽ là lễ hội Gầu Tào hoặc chí ít cũng là dấu tích của lễ hội Gầu Tàongày nay

Sách Vân Nam phong vân chí, Miêu tộc Thái hoa sơn (1982) ghi: Tháihoa sơn còn gọi là Xoa hoa sơn (tức lễ hội Gầu Tào) diễn ra ở sườn đồi bằng

phẳng, rộng rãi giữa mấy thôn trại của người Miêu, mỗi khi đến ngày hội,đồng bào Miêu vượt Châu mà đến vô cùng náo nhiệt.[188,tr.137.bg]

Gầu Tào của người Miêu Văn Sơn của Lương Vũ Minh tháng 2 năm

2004, đã khái quát sơ bộ tình hình lịch sử di cư từ Bắc vào Nam của dân tộcMông, tình hình nghiên cứu Miêu dân từ xưa đến nay khẳng định Gầu Tào là

“ ngày hội long trọng nhất làm cho con người lĩnh hội được phong tục mấynghìn năm lịch sử của người Miêu” và nhận định Gầu Tào thể hiện “tộcvi”(cột nêu vốn là “tiết vi” nhưng trở thành “tộc vi” vì có sức thu hút mọingười một cách tự nhiên, là nét riêng của người Mông),”phong thái diệnmạo”, “phẩm chất” , “phong tục”, “nghệ thuật” dân gian.[189,tr.127.bg]

 Lễ hội Gầu Tào ở Pha Long

Về hội Gầu Tào ở Pha Long, theo như những người dân ở nơi đây kểlại thì nguồn gốc của lễ hội Gầu Tào xuất phát từ lời hứa của một gia đình nọxin thần linh phù hộ cho có con trai để vui nhà vui cửa, nối dõi tông đường.Ông bố ấy ngày trước đã đứng trên một quả đồi nhỏ và xin với thần linh, matrời, ma đất rằng nếu cho ông ta một đứa con trai thì đến mùa xuân sẽ làm lễ

tạ ơn thần linh tại nơi ấy Không bao lâu sau vợ ông đã sinh ra một đứa bétrai Cả dòng họ vui mừng, gia đình phấn khởi và người cha nhớ lời hứa củamình nên đã tổ chức một lễ hội lớn cúng thần linh và mời dân làng đến dự vuichơi

Truyền thuyết này chứng tỏ tính cách của người Mông rất cương trực,thẳng thắn, thật thà và giữ chữ tín.Từ đó người Mông mong ước điều gì lớnlao đều cúng thần linh cho toại nguyện và hứa nếu được toại nguyện sẽ làm lễ

tạ ơn Tính cách này còn được thể hiện qua lễ nhận bố mẹ nuôi: khi đứa bé bị

ốm, bố mẹ đẻ khấn thần linh nếu đến sáng ngày thứ ba gặp được ai đầu tiên sẽnhận người đó làm bố mẹ nuôi cho nó và vài năm tới cũng sẽ làm lễ tạ ơn đểđứa trẻ được khỏe mạnh mãi mãi Trong tang ma người Mông cũng vậy, khi

làm lễ chôn cất, thầy cúng cũng hứa với ma sẽ làm lễ ma khô (làm lễ chay) đểtiễn hồn người chết về quê cha đất tổ của người Mông Nếu đến ngày đó màchưa có điều kiện làm thì phải hứa lại, nếu không làm sẽ bị ma quấy rốikhông cho làm ăn, làm mặc tốt đẹp Trong giao tiếp người Mông sống rất tìnhnghĩa, đã hẹn làm điều gì thì phải làm cho bằng được không để anh em, bạn

bè mất lòng vì mình

Chính vì vậy lễ hội Gầu Tào thể hện lời hứa có giá trị cao nhất trongđời sống một con người, một gia đình nên khi được tổ chức phải chu đáo đểxứng đáng với ước nguyện mà thần linh đã ban cho

2.2.2 Qúa trình phát triển

Hằng năm lễ hội Gầu Tào thường được tổ chức sau Tết Nguyên Đáncủa dân tộc Việt Nam, thời gian diễn ra từ mồng 4 đến mồng 6 tết âm lịch.Ban tổ chức do xã chỉ đạo và Chủ tịch xã làm trưởng ban Họ chọn ra một đôi(một người đàn ông và một người phụ nữ) làm chủ lễ hội, thường là nhữngngười già, có kinh nghiệm và hiểu biết về cách tổ chức lễ hội Gầu Tào Vìgiới trẻ hiện nay ít người biết đến và hầu như những lễ nghi của lễ hội nàyđều đã bị mai một Lễ hội còn là nơi gắn kết tình hữu nghị giữa hai xã đó là

xã Pha Long với xã Kiều Đầu, huyện Hà Khẩu, tỉnh Vân Nam (Trung Quốc)

Để chuẩn bị cho lễ hội ban tổ chức còn phối hợp với Đồn biên phòng xã PhaLong, với cán bộ Công an xã và sự giúp đỡ của xã bạn là xã Tả Ngài Chồ, xã

Tả Gia Khâu để làm lực lượng giữ an ninh trật tự trong quá trình diễn ra lễ hội

để đảm bảo cho lễ hội được diễn ra theo đúng dự định Lễ hội còn mời rấtnhiều các đại biểu, khách quý, cán bộ cấp huyện,tỉnh đến dự và đóng góp ýkiến Đặc biệt có sự tham gia đông đảo và nhiệt tình của toàn thể nhân dântrong xã cùng với các xã bạn, khách du lịch gần xa

Trước tết Nguyên Đán khoảng hai tuần, người chủ lễ hội phải đi mờinhững người phụ giúp vào rừng để chặt cây mai Tiêu chuẩn cây được chặt

phải to cao, già, thẳng, còn ngọn, có lá xanh, không bị sâu đục thân Trướckhi chặt người chủ lễ hội phải thắp ba nén hương cắm xuống gốc cây mai đãđược chọn Ông chủ lễ hội một tay cầm kiếm, một tay cầm ô đi theo vòngquanh gốc mai 3 vòng theo chiều từ trái sang phải và đi ba vòng ngược lại.Sau đó, ông chủ hội cất lời bài hát xin chặt cây nêu:

“Năm nay khóm mai biết sinh

Đẻ cây mai vươn cao ngoài rừng xanh biếc

Hôm nay đôi ta làm chủ hội

Được già làng giao đi chặt cho khóm mai sinh

Cầm thanh gươm đồng chắc chắn trong cánh tay

Vác ô hoa,ô to ung dung bước ngay

Nhìn vào khóm mai bám rễ trong lòng đất

Vươn mình đẻ nhánh giữa trời xanh

Già làng giao cho đôi ta đốt hơi nhang, hơi giấy

Không để gốc cây sập

Không để mai đổ ngả, đổ nghiêng”.

Sau khi hát xong, ông chủ lễ hội vung kiếm chặt ba nhát vào cây mai,sau đó những người phụ giúp tiếp tục chặt Khi cây mai sắp đổ, mọi ngườitúm lại đỡ cây mai tránh cây không bị đổ nằm xuống đất Cần phải hết sứccẩn thận để giữ cành mai không bị gãy, gốc mai phải quay về hướng đường để

dễ khiêng Mọi người khiêng cây mai theo hướng gốc đi trước, ngọn đi sau,tuyệt đối không để cây mai chạm đất Số người khiêng mai là số chẵn nhưđoàn đón dâu: Khoảng 6 đến 8 người Sau khi chặt và vác cây mai to (cây vợ)lại chặt một cây mai nhỏ (cây chồng) khiêng về địa điểm ngọn đồi được chọn

mở lễ hội Nghi lễ chặt cây mai nhỏ (cây chồng) cũng thực hiện như nghi lễchặt cây mai to (cây vợ)

Khi về đến ngọn đồi mở lễ hội, tiếp tục lễ dựng cây nêu Địa điểm mở