Tên khoa học: Nấm sò bào ngư: Pleurotus, có nhiều loại, màu sắc khác nhau, có khả năng thích nghi với các điều kiện nhiệt độ.. Kiểm tra lại độ ẩm: vắt mạnh một nấm rơm nếu thấy nước ch
Trang 2I ĐĂC TÍNH SINH HỌC
1.1 Tên khoa học:
Nấm sò (bào ngư): Pleurotus, có nhiều loại, màu sắc khác nhau, có khả năng thích nghi với các điều kiện nhiệt độ
1.2 Đặc điểm hình thái.
Nấm có dạng phễu lệch, mọc đơn lẻ hoặc thành cụm tập trung bao gồm 3 phần:
mũ, phiến và cuống
Đến giai đoạn trưởng thành nấm sò sẽ phát tán bào tử, nhờ gió bào tử bay đi khắp mọi nơi, gặp điều kiện môi trường thích hợp sẽ hình thành sợi nấm và phát triển thành quả thể nấm
1.3 Yêu cầu ngoại cảnh
* Nhiệt độ
Nấm sò có nhiều loại và chịu được biên độ về nhiệt độ khá cao:
- Nhiệt độ thích hợp giai đoạn phát triển của hệ sợi
+ Nhóm nấm sò chịu lạnh từ 15- 200C
+ Nhóm nấm sò chịu nhiệt từ 25-300C
- Nhiệt độ thích hợp giai đoạn phát triển quả thể:
+ Nhóm nấm sò chịu lạnh từ 13-200C
+ Nhóm nấm sò chịu nhiệt từ 25-300C
* Độ ẩm
- Độ ẩm cơ chất (giá thể trồng) từ: 60-65%
- Độ ẩm không khí để nấm phát triển từ: 80-85%
* PH =7 (trung tính)
* Ánh sáng: Không cần thiết trong quá trình nuôi sợi, khi hình thành quả thể cần ánh sáng khuếch tán (ánh sáng phòng có thể đọc sách được)
* Độ thông gió: Cần thiết trong giai đoạn nuôi sợi, khi nấm lên phải thông thoáng vừa phải
* Dinh dưỡng:
- Nấm sò sử dụng trực tiếp nguồn Xenlulo có thể bổ sung thêm các phụ gia giàu chất đạm, khoáng, vitamin trong giai đoạn xử lý nguyên liệu
II KỸ THUẬT TRỒNG.
A XỬ LÝ NGUYÊN LIỆU
Trang 32.1 TRỒNG NẤM BÀO NGƯ TRÊN RƠM RẠ.
Yêu cầu: rơm và rạ phơi khô không bị mốc, đánh đống bảo
quả dung dần nếu rơm rạ bị mốc có màu đen, vụn nát do phơi không được nắng thì không nên dung vì năng suất rất thấp
2.1.1 Rơm rạ làm ướt trong nước vôi:
Hoà 4kg vôi với 1000 lít nước cho rơm rạ vào ngâm nước, dẫm cho rơm rạ chìm trong nước, khi rơm rạ ngậm đủ nước và sạch vớt lên để ráo nước Trong quá trình làm nhiều lần có thể bổ sung vôi theo tỷ lệ trên
2.1.2 Ủ đống:
Rơm rạ xếp lên kệ đống ủ có kích thước chiều rộng 1,5m; chiều cao 1,5m; chiều dài tuỳ theo khối lượng nguyên liệu Đống ủ được nén chặt, quây nilon xung quanh buộc chặt và che mưa trên đỉnh đống ủ (Thời gian ủ từ 3 - 4 ngày)
2.1.3 Đảo lần 1
Sau 3-4 ngày dì toàn bộ đống ủ ra cho hả hết hơi nóng, ta chia đống ủ chia ra 2 phần:
Phần 1: Toàn bộ phía ngoài, nóc của đống ủ (khoảng 15 cm) Kiểm tra lại độ ẩm:
vắt mạnh một nấm rơm nếu thấy nước chảy ra từng giọt đứt quảng thì đạt yêu cầu, nếu chảy ra thành dòng thì ướt quá trong trường hợp này phải phơi trong quá trình phơi phải đảo đều; nếu vắt mạnh mà nước không chảy ra thì ta phải bổ sung thêm nước vôi
Phần 2: Toàn bộ giữa đống ủ (Kiểm tra độ ẩm nguyên liệu giống như phần 1)
- Xếp nguyên liệu vào kệ đống ủ: Phần 2 cho ra phía ngoài Phần 1 cho vào giữa đống ủ Dùng tay ấn thật chặt Sau đó quây nilon buộc chặt
2.1.4 Đảo lần 2 và băm ngắn rơm rạ:
- Kiểm tra nhiệt độ đống ủ đạt 75- 800C, ổn định không tăng lên nữa
- Giũ tơi đống ủ cho bay hết hơi nóng đem nguyên liệu vào băm ngắn từ 10- 15cm, đảo đều nguyên liệu kiểm tra độ ẩm rồi đưa vào ủ lại thành đống 1- 2 ngày
2.1.5 Đóng bịch- cấy giống:
- Chuẩn bị: túi nilon PP có kích thước: xuân hè 30x40 cm; vụ Đông xuân 35 x 45cm (6kg/
1 tấn nguyên liệu)
Bông nút: 6kg/ 1 tấn nguyên liệu
Chun buộc: 1 gói 0,5kg
Giống nấm: 40kg/ 1 tấn nguyên liệu
Trang 4- Cho 1 lớp nguyên liệu 3-4cm vào túi nilon đã gấp đáy vuông, rắc 1 lớp giống nấm xung quanh sát với thành túi, các lớp sau 6-7cm Cứ làm như vậy cho đủ 3 lớp, lớp trên cùng rắc giống đều bề mặt Sau đó lấy 1 lượng bông khô bằng miệng cốc cho vào miệng túi và dùng dây chun buộc giữ miệng túi lại Trọng lượng mỗi túi 2,5- 3kg 1 tấn rơm rạ thường đóng được từ 750- 800 túi, nếu túi nhỏ hơn thì lượng bịch sẽ tăng lên
2.2 TRỒNG NẤM BÀO NGƯ TRÊN MÙN CƯA
Ưu điểm:
- Chế biến và bổ sung đinh dưỡng dễ dàng
- Có thể khử trùng để hạn chế nhiễm
- Việc chăm sóc và thu hái thuậ tiện
- Thời gian thu hái rút ngắn lại
Phương pháp xử lý nguyên liệu
+ Chuẩn bị:
- Mùn cưa cao su, bồ đề, bã mía các loại cây không có dầu
- Túi nilon chịu nhiệt
- Bông nút, dây su…
- Các phụ gia khác (bột nhẹ, cám bắp, cám gạo…)
- Nước sạch (nước sinh hoạt ăn, uống hàng ngày)
+Tiến hành:
- Chuẩn bị nước vôi 1 – 1,2% (PH= 12-13): Cách pha 1 – 1,2 kg vôi +100 lít nước, tan đều
- Cứ 1kg nguyên liệu bổ sung từ 2,1 -2,2 lít nước vôi Tưới nước vôi và đảo đều vào đống nguyên liệu Mục đích tạo ẩm và tăng độ PH cho nguyên liệu
- Kiểm tra độ ẩm bằng cách nắm 1 nắm mùn cưa thả ra thì mùn cưa vỡ ra từ 2 đến 3 đường thì đạt yêu cầu (60-65%)
*Ủ mùn cưa :
Mục đích ủ mùn cưa:
Nguyên liệu có điều kiện thấm nước đều, đồng thời nước trộn vào có dư sẽ thấm xuống nền và ngấm xuống đất
Các nhóm vi sinh vậ có lợi có điều kiện phân hủy một phần nguyên liệu thành đơn giản hơn cho nấm có điều kiện sử dụng
Sinh nhiệt 50-70oC tiêu diệt bớt một số mầm bệnh có sẵn trong nguyên liệu Chất lên kệ, sàn đống ủ phủ nilon kín để mùn cưa thấm đều
Trang 5* Mùn cưa cao su 5 – 7 ngày.
* Mùn cưa bồ đề, mùn cưa tạp 15 ngày
Đảo và chỉnh độ ẩm
- Sau khi ủ 2- 3 ngày, giỡ đống ủ kiểm tra nhiệt độ và độ ẩm của nguyên liệu Nhiệt độ đống ủ đạt 45- 500C Độ ẩm nguyên liệu đạt 60- 65% Nguyên liệu đã được chuyển màu nâu
- Chỉnh độ ẩm xong tiến hành ủ đống và che kín lại, thời gian ủ lại 2- 3 ngày
Phối trộn nguyên liệu
- Công thức môi trường:
+ Mùn cưa đủ ẩm : 83,5%
+ Bột nhẹ CaCO3 : 1,5%
+ Cám gạo : 5%
+ Cám ngô : 10%
Mùn cưa đã ủ được phối trộn với các phụ gia tỉ lệ như trên, trộn đảo đều, chỉnh độ
ẩm đạt 60- 65%
- Đóng bịch: Chuẩn bị túi nilon PP, 2 lớp có kích thước 25 x 35cm (10kg túi/ 1 tấn nguyên liệu)
- Bông nút: 5kg/1 tấn nguyên liệu
- Chun buộc: 1 gói 0,5kg
- Cách đóng bịch: Cho nguyên liệu đã được phối trộn vào túi nilon gấp đáy vuông,
ấn chặt vừa phải có độ cao vừa phải, miệng bịch cột dây su Trọng lượng mỗi bịch 1,5kg
Phương pháp thanh trùng:
- Hấp thanh trùng bằng lò hấp cách thuỷ, nhiệt độ đạt 1000C trở lên, thời gian kéo dài
từ 10- 12h (kể từ khi đạt nhiệt độ)
- Sau khi hấp: bịch chín có mùi thơm, chuyển bịch vào phòng cấy đã vô trùng để nguội 24h
- Bịch hấp xong để nguội từ 12- 16 h trong phòng cấy giống
-Giống nấm: Giống nấm bào ngư được làm trên môi trường hạt (giống cấp 3), meo giống không nên bóp vụn mà bẻ thành miếng, lượng giống 8 – 10% trọng lượng bịch (1,2 – 1,5g) Giống cấy phải đảm bản đúng độ tuổi
Vận chuyển túi vào khu vực ươm Phải thường xuyên vệ sinh sạch sẽ phòng cấy giống Sau khi cấy giống ta cột dây chun, đặt nút bông vào miệng bịch
Phương pháp ươm bịch
Trang 6- Nhà ươm bịch đảm bảo các yêu cầu: Sạch sẽ, thông thoáng, độ ẩm không khí từ 75% đến 85%, không cần ánh sáng, nhiệt độ 20-300C
- Chuyển bịch vào nhà ươm đặt bịch lên sàn, giá, giàn hoặc dây treo (tuỳ thuộc vào nhà ươm) Khoảng cách giữa các bịch 2- 3cm Giữa các giàn luống có lối đi để kiểm tra.Trong thời gian ươm không được tưới nước, hạn chế tối đa việc vận chuyển.Trong quá trình sợi nấm phát triển nếu thấy có túi bị nhiễm cần phải loại bỏ ngay khỏi khu vực ươm, đồng thời tìm nguyên nhân để có cách khắc phục: Túi bị nhiễm bề mặt phần lớn do thao tác cấy và phòng giống bị ô nhiễm.Túi bị nhiễm từng phần hoặc toàn bộ có thể do bị thủng hoặc hấp vô trùng chưa đạt yêu cầu Tỷ lệ nhiễm cho phép tối đa 8-10%
- Trong những ngày đầu đề phòng chuột cắn thủng túi nilong và ăn giống nấm Nếu phát hiện phải dùng băng keo dán kín
B ƯƠM,TREO,RẠCH BỊCH, THU HÁI, CHẾ BIẾN
1 Ươm,rạch và treo bịch:
- Trong quá trình ươm sợi không tưới trực tiếp vào bịch nấm Sau thời gian 25 – 35 ngày thì thời gian ươm sợi kết thúc, sợi nấm ăn kín đáy, bịch có màu trắng đồng nhất ta tiến hành rạch bịch
+ Đối với nấm trồng trên mùn cưa: dùng dao nhọn, sắc, rạch 6 đường xung quanh bịch, rạch xen kẽ nhau, chiều dài 3 – 4 cm, độ sâu 0,5 – 1cm Gỡ bông nút ra, úp miệng túi xuống phía dưới và đặt bịch cách nhau 15 – 20 cm để khi nấm ra không chạm vào nhau, tạo sự thông thoáng và dễ thu hoạch
+ Đối với nấm trồng trên rơm dùng dao nhọn sắc rạch 6-8 vết rạch xung quanh bịch nấm (các vết rạch so le và đều nhau), kích thước vết rạch từ 1,5- 2cm Gỡ nút bông ra, buộc chặt miệng túi lại (số nút bông xé nhỏ tơi, đem phơi sấy để dùng lại lần sau)
- Chuẩn bị nhà treo bịch: Nhà treo bịch nấm sò (nhà chịu lực) có xà ngang để treo bịch
- Khi treo bịch quay miệng túi xuống phía dưới mỗi dây treo từ 6-7 bịch, dây cách dây 30cm, bịch cuối cùng cách mặt đất từ 15 – 20 cm Phụ thuộc vào điều kiện diện tích nhà để phân bổ treo bịch cho hợp lý tiện chăm sóc đi lại để thu hái nấm
- Nhà trồng nấm phải đảm bảo sạch sẽ thông thoáng, có mái chống mưa dột và chủ động được các điều kiện sinh thái như sau:
- Nhiệt độ thích hợp cho nấm mọc dao động từ 220C đến 280C
- Độ ẩm không khí đạt 80-90%
- Ánh sáng khuếch tán (mức độ đọc sách được) và chiếu đều từ mọi phía
- Kín gió
2 Chăm sóc và thu hái
Trang 7Tưới nước: Khi rạch bịch 4 – 6 ngày, nấm bắt đầu lên, tiến hành tưới nước bên ngoài túi Tùy theo lượng nấm ra nhiều hay ít, to hay nhỏ, độ ẩm không khí cao hay thấp dể điều chỉnh số lần tưới và lượng nước tưới trong ngày Về nguyên tắc tưới, tưới ở dạng phun sương, lượng ít nhưng kéo dài thời gian tưới trong một lần sao cho nhìn bệ mặt mũ nấm lúc nào cũng có một lớp nước đọng trên mũ nấm Trung bình mỗi ngày tưới 4 – 6 lần Trong giai đoạn này nước rất cần độ ẩm, nếu thiếu nước cây nấm ra cằn cỗi, nhẹ cân, ăn rất dai Ngược lại nếu tưới quá nhiều , nấm có màu vàng , thối rửa Sau khi thu hái hết một đợt ngừng việc tưới nước khoảng 5 – 7 ngày sau nấm lại ra tiếp
- Thu hái nấm: Nấm sò mọc thành cụm nên khi thu hái hái cả cụm Hái nấm đúng độ tuổi (có đường kính mũ nấm từ 2- 2,5cm – giá trị chất lượng nấm cao nhất) Phương pháp hái: một tay giữ bịch tay kia nắm sát cuống nấm, xoay nhẹ; chú ý hái luôn phần chân nấm Hái nấm vào buổi sáng Thời gian thu hái kéo dài từ 1,5 tháng đối với rơm; 2 - 3 tháng đối với mùn cưa
- Chế biến nấm: Nấm sò hái đúng độ tuổi, dùng dao cắt sạch phần gốc, tách từng cụm nấm vừa nhỏ cho vào túi PE, buộc kín miệng túi vận chuyển đến nơi tiêu thụ ngay trong ngày
- Phơi hoặc sấy khô: Nấm tươi dùng tay xé nhỏ cây nấm theo chiều dọc từ mũ nấm đến cuống Nếu trời mưa dùng quạt quạt cho se nấm lại mới đem vào sấy ở t0 từ 30- 400C trong vài giờ, sau đó nâng nhiệt độ dần lên và tối đa không quá 550C và thời gian sấy không quá 16h Sau khi nấm khô giòn (có ẩm độ < 13%) có màu vàng, mùi thơm ngon Cho ngay vào túi nilon 2 lớp buộc thật chặt có trọng lượng mỗi túi 10kg Cho vào bao bì tải đem bảo quản nơi khô ráo