Tài liệu Nuôi dạy con trong năm đầu

Lời nói đầu: Đối với trẻ nhỏ, năm đầu tiên là giai đoạn phát triển nhanh nhất và biến hóa nhiều nhất, với những tiềm năng phi thường về cảm nhận và tìm hiểu thế giới xung quanh… Biết đư

LTS: "Đứa con đầu lòng bạn mong đợi bấy lâu, đã cất tiếng khóc chào đời Tuy chìm ngập

trong hạnh phúc lần đầu làm cha, làm mẹ, các bạn sẽ lo lắng vì sinh mệnh nhỏ bé, non nớt kia hoàn toàn phụ thuộc vào bạn Bạn phải đối mặt với nhiệm vụ nặng nề chưa từng có, lắm khi không biết xoay xở ra sao Tập sách ' Phương pháp nuôi dạy con trong năm đầu' sẽ giúp bạn thực thi bổn phận cao quý của mình Sách do Mai Linh biên dịch, được Nhà xuất bản Văn hóa dân tộc ấn hành năm 2001".

Lời nói đầu: Đối với trẻ nhỏ, năm đầu tiên là giai đoạn phát triển nhanh nhất và biến hóa

nhiều nhất, với những tiềm năng phi thường về cảm nhận và tìm hiểu thế giới xung quanh… Biết được thời cơ này, bạn nên tạo môi trường tốt nhất, tạo điều kiện tốt nhất cho sự khôn lớn,thông minh của đứa con đều được phát huy tới mức tối đa, để trẻ được lớn lên một cách khoa học, làm cho mọi khả năng tiềm năng về các mặt của đứa con đều được phát huy tới mức tối

đa, để trẻ được lớn lên một cách khỏe mạnh và trở thành những nhân tài ưu tú của đất nước

Phần 1: Sự phát triển, sinh trưởng của trẻ

Những đặc trưng của bé sơ sinh

Trẻ từ khi sinh đến 28 ngày là thời kỳ sơ sinh, chúng ta cũng thường nói là “đầy tháng” Đây

là giai đoạn đầu tiên trẻ rời khỏi cơ thể mẹ để vào đời Từ đây trở đi, trẻ phải “phấn đấu” cho

sự sinh tồn của mình Dấu hiệu trẻ khỏe mạnh là nước da tươi tắn, tứ chi hoạt động linh hoạt, tiếng khóc vang Tất nhiên, trẻ khóc cũng vẫn chỉ là khóc không nước mắt Bởi vì, gần được 4tuần trẻ mới có nước mắt

Trẻ mới sinh, cái cổ nhỏ bé non nớt không thể đỡ nổi cái đầu nặng nề Do đó, mấy ngày đầu nên bảo vệ đầu của bé ở tư thế như trước khi sinh: đầu gục về phía trước, cằm dựa vào ngực, tay nắm lại thu về phía trong, hai đầu gối co gập thu vào bụng Khi bạn xoa đầu trẻ sẽ thấy cáithóp trước phía trên trán và thóp sau tương đối nhỏ, nằm ở chỗ hõm như lòng thìa sau gáy thoithóp đều đều

Ba tháng đầu sau khi sinh, thóp mới khép lại Thóp trước to nằm ngang ở trên trán cần thời gian từ 12 đến 18 tháng mới đóng kín hoàn toàn Giữa thóp và sức khỏe của trẻ có mối quan

hệ mật thiết: đóng quá sớm sẽ khiến cho đại não của trẻ mất đi không gian phát dục cần có, dẫn đến giảm trí tuệ Đóng muộn thì chứng tỏ trở ngại hoàn thiện xương sọ hoặc có bệnh toànthân Khi tre tiêu chảy mất nước nghiêm trọng, thóp sẽ lõm xuống; khi trẻ mắc bệnh viêm nãohoặc các bệnh trung ương thần kinh khác thì thóp lại phồng lên vì áp lực trong hộp sọ tăng Nếu xuất hiện những tình huống này, phải kịp thời mời bác sĩ chuyên khoa tới chẩn đoán

Ba, bốn ngày sau khi sinh, bất luận là bé trai hay gái, vú thường lồi lên, thậm chí có dịch thể như sữa chảy ra Đó là do trẻ trong cơ thể mẹ chịu ảnh hưởng của một số kích thích tố, nói chung từ mười ngày đến nửa tháng tự nhiên sẽ tiêu tan, tuyệt đối không được dùng phương pháp dân gian phi khoa học để nặn bóp, tránh dẫn đến hậu quả xấu Giống như vậy, bộ máy sinh dục của trẻ, trông có vẻ hơi sưng, trên tã có một số trẻ gái có thể có một ít máu loãng, mong bạn đừng nên hốt hoảng, đó chỉ là hiện tượng bình thường, rất nhanh chóng tự tiêu tan

2 Hô hấp của bé sơ sinh có đặc điểm gì?

Hô hấp của trẻ sơ sinh có ý nghĩa rất đặc biệt, là đặc trưng thứ nhất của sinh mệnh mới, sản sinh cùng với sự ra đời của trẻ Bạn coi, chỉ mấy giây đồng hồ trước khi ra đời, trẻ phải nhờ

cơ thể mẹ cung cấp ôxy qua rốn để sinh tồn, thế mà, vừa thoát khỏi lòng mẹ trẻ há ngay mồm

và mũi để cho không khí xung quanh tràn vào đầy phổi bắt đầu có hơi thở Năng lực thích ứngnhanh, phản ứng nhạy của trẻ khiến chúng ta phải kinh ngạc

Đương nhiên, trẻ vừa mới rời khỏi cơ thể mẹ, là thời kỳ năng lực cuộc sống yếu đuối nhất trong cả cuộc đời của trẻ Hệ thống hô hấp của trẻ phát dục chưa được thành thục, vận động

hô hấp tương đối nông, lượng CO2 thở ra và ôxy hít vào còn ít hơn rất nhiều lần so với người lớn Để sinh tồn, trẻ phải tăng tần số hô hấp, mỗi phút có thể đạt tới 40 lần, sau hai tuần giảm dần Vả lại, không phải trẻ sơ sinh nào cũng đều có thể hô hấp tốt Nếu bạn quan sát kỹ một chút, bạn có thể sẽ phát hiện con bạn mới sinh, hô hấp nhanh chậm không đều đặn, thậm chí

có khi hơi ngừng một lát Gặp trường hợp này, bạn chớ lo sợ, chỉ cần mặt trẻ hồng hào, môi không tím tái, yên tĩnh như thường thì những biểu hiện trên chỉ là hiện tượng sinh lý bình thường, nhịp với công năng hô hấp của trẻ ngày một hoàn thiện, những hiện tượng đó cũng được cải thiện

3 Tại sao tim bé sơ sinh lại đập nhanh

Các bạn mới lãnh trách nhiệm làm mẹ thường thấy tim con mình đập rất nhanh, thậm chí có khi thấy ngón tay, ngón chân trẻ tái nhợt Các bà mẹ trẻ đừng vội hốt hoảng Hiện tượng đó không có gì đáng phải lo lắng cả Đó chỉ là do công năng sinh lý hệ thống huyết quản của trẻ

sơ sinh chưa được hoàn thiện

Bạn cần biết sự trao đổi chất của trẻ sơ sinh rất dồi dào, lưu lượng máu trong mỗi phút trái tim

nó đẩy ra nhiều hơn so với người lớn, tốc độ tuần hoàn máu cũng nhanh hơn ở người lớn nhiều Trọng lượng cơ thể của trẻ trong một năm có thể tăng gấp 3 lần, chiều cao có thể tăng 1,5 lần Sự phát dục cực nhanh như vậy, phải có sự bảo đảm của tuần hoàn máu Vả lại, cơ tim của trẻ sơ sinh vẫn chưa phát triển hoàn chỉnh, nhịp đập tương đối nhỏ, công năng của toàn bộ hệ thống tim mạch cũng tương đối yếu ớt Muốn duy trì tuần hoàn máu bình thường ắtphải tăng thêm số lần nhịp đập của tim để bổ sung Nhịp tim bình quân mỗi phút của trẻ khoảng trên dưới 140 lần, khi khóc thì đập nhanh hơn nữa Đồng thời, sự phân bố máu trong toàn thân tre sơ sinh không đều, đa phần tập trung ở khu vực nội tạng tương đối gần tim, khiến cho ôn độ của tứ chi tương đối thấp Do đó, trẻ sơ sinh về mùa lạnh, đầu ngón chân, ngón tay và môi tái nhợt là thường, không phải là sự biểu hiện tim không tốt

4 Trọng lượng của bé khi sinh có ý nghĩa gì?

Thông thường, sau khi đỡ trẻ ra đời, người hộ sinh thường cân xem trẻ nặng bao nhiêu để so sánh, đánh giá với một tiêu chí quan trọng về tình hình phát dục của trẻ sơ sinh Các bà mẹ trẻthường tự hào về số cân nặng quá mức của con mình khi mới sinh Kỳ thực, không phải trẻ sơsinh càng nặng cân càng tốt

Trẻ sơ sinh nặng trong khoảng 2,5-4,5 kg là bình thường Những trẻ này thường phát dục tốt trong cơ thể mẹ, da dẻ hồng hào, tiếng khóc vang, nói chung mau lớn, không cần chăm sóc đặc biệt

Trẻ sơ sinh không đủ 2,5 kg gọi là trẻ nhẹ cân, thường do chưa đủ tháng, nhất là những trẻ chưa đủ 37 tuần, phát dục chưa đầy đủ trong cơ thể mẹ Loại này trọng lượng càng thấp, phát dục càng khó khăn, năng lực thích ứng càng kém, càng phải có phương sách chăm sóc đặc biệt mới nuôi sống được

Trẻ sơ sinh nặng trên 4,5 kg trở lên là “trẻ khổng lồ” Nếu bố cao lớn, trong thời gian mang thai mẹ tẩm bổ nhiều, ngoại hình của trẻ bình thường thì không cần thiết phải xử lý đặc biệt, chỉ khi đẻ hơi khó khăn thôi Nhưng một số trẻ mắc bệnh tiểu đường tuy cân rất nặng mà thể chất lại suy nhược, phải có phương pháp chăm sóc đặc biệt

Điều cần nói rõ thêm là, khi trẻ xuất viện về nhà, cả nhà đều rất vui mừng, nào ngờ qua hai ngày lại sụt cân so với hôm mới đẻ Tại sao vậy? Bởi vì, sau khi sinh, trẻ đái và ra phân su, sự

hô hấp của da và phổi lại làm mất một phần nước, trong trẻ ăn rất ít, dẫn đến thể trọng dần dần sút khoảng 6%-9% Trường hợp này gọi là sút cân sinh lý, thuộc loại hiện tượng bình thường Sau 4-5 ngày, nhịp và lượng ăn của trẻ tăng lên, thể trọng sẽ tăng mỗi ngày 20-30 g, đến ngày thứ 10 sẽ khôi phục bằng thể trọng sơ sinh Nếu sớm nuôi dưỡng một cách hợp lý, khoa học thì có thể giảm bớt mức độ sút cân sinh lý của trẻ Tốc độ sút cân quá nhanh hoặc sựkhôi phục trọng lượng quá chậm đều phải được xem là không bình thường, cần đưa đi khám bệnh

5 Năng lực thị giác của trẻ phát triển như thế nào?

Con bạn vừa đẻ ra là một sinh linh nhỏ bé thông minh, năng lực thị giác của nó là bẩm sinh Trẻ vừa sinh ra là biết nhìn đồ vật ngay, có năng lực thị giác linh hoạt Mặc dù thị giác của trẻcòn mơ hồ, mông lung, không rõ ràng, nhưng cuối cùng vẫn là nhìn thấy đồ vật

Đương nhiên, vì thần kinh thị giác của trẻ sơ sinh chưa phát triển đến thành thục, nó chỉ có thểnhìn rõ vật thể cách nó khoảng trên dưới 19 cm, và chỉ chú ý độ mấy giây đồng hồ ngắn ngủi

Có điều rất thú vị là trẻ rất thích nhìn mặt người Khi bạn cho con bú, mắt nó mở to, chăm chúnhìn bạn, thậm chí có khi ngừng bú để nhìn bạn Lúc ấy bạn hãy nhìn thẳng vào con, dùng ngữ điệu vui vẻ nói với con Sau nửa tháng, con bạn có thể phân biệt được sự mạnh yếu của ánh sáng và sáng tối của màu sắc Đồng thời có thể truy tìm sự kích thích của ánh sáng Lúc này, vật thể có âm thanh, có thể chuyển động sẽ lôi cuốn sự chú ý và hứng thú của trẻ Đến tháng thứ hai, trẻ lại có sự tiến triển mới; đôi mắt long lanh nhỏ bé của trẻ dần dần linh hoạt,

có thể nhìn theo vật thể chuyển động trong khoảng 2-3 mét Tháng thứ ba tiến bộ của trẻ càng

rõ ràng Nó có thể nhìn vật thể chuyển động cách xa từ 4-7 mét Cùng với sự “cứng cổ”, đầu trẻ ngẩng cao, tầm nhìn của nó càng mở rộng, sự vận động của mắt và chân tay dần dần bắt đầu hòa nhịp với nhau Sau bốn tháng, nhìn thấy vật gì thích thú trẻ sẽ nhìn theo, đầu cũng chuyển động cùng hướng, có thể đưa tay ra nắm chính xác, và có thể chú ý thời gian dài đến những vật thể có màu đỏ, trắng, vàng, đen Nếu bế ra ngoài nhà, mắt trẻ càng mở to, lơ láo nhìn khắp nơi, nhìn mãi không chán Từ 8 - 9 tháng, trẻ càng thích nhìn đồ vật, rất thích thú những vật chuyển động như chim, máy bay trên trời Xe hơi, xe đạp chạy trên đường và hình ảnh trên ti vi trong nhà, hễ phát hiện thấy mục tiêu là bé nhìn không chớp mắt

6 Trẻ sơ sinh có thính giác không?

Có thể khẳng định ngay rằng, chẳng những sau khi sinh trẻ mới có thính giác, mà trước khi sinh mấy tháng thính giác của trẻ đã phát dục rất tốt rồi, không những biết nghe mà còn phân biệt được phương hướng âm thanh truyền tới Đặc biệt đối với tiếng đập của trái tim mẹ, trẻ rất yêu thích và cảm thấy an toàn Do đó, có nhà y học đã đề xướng: “ Hãy đặt trẻ sơ sinh bên cạnh mẹ, để làm bạn với nhịp đập của trái tim mẹ, không chút sợ hãi, yên ổn đi vào giấc ngủ”.Trẻ trước khi sinh đã có phản ứng với tiếng nói của người (với tần suất từ 20 - 5000 hec) Sau khi sinh, nếu bạn khẽ nói bằng giọng mềm mại với trẻ, có thể bạn sẽ thấy nó đáp lại bằng ánh mắt sáng lên rất tình cảm Khi trẻ nghe thấy tiếng động mạnh sẽ phản ứng sợ hãi, chớp mắt

Từ 2-3 tuần trẻ có thể nghe được bất cứ loại âm thanh nào Trẻ được 3-4 tuần đã có phản ứng với âm thanh của người lớn, biểu hiện ở chỗ, sức chú ý của trẻ thường bị âm thanh của người lớn lôi cuốn Khi đang khóc, hễ nghe tiếng dỗ mềm mại, ngọt ngào của mẹ là nín ngay, tỏ ra chú ý lắng nghe Nhưng tiếng mẹ ngừng thì lại gào lên như cũ Có đứa trẻ thích nghe âm thanh từ cái lúc lắc hay cái chuông phát ra Cũng có trẻ nghe thấy tiếng hát của người là thôi khóc Sau hai tháng, trẻ bắt đầu biết quay đầu tìm phương hướng của tiếng động, nghe thấy tiếng động lớn sẽ phản ứng toàn thân, tựa hồ như rất sợ hãi

7 Khứu giác và vị giác của bé có đặc điểm gì?

Bạn chớ coi thường thiên thần bé nhỏ của bạn mà cho rằng, nó chỉ có ăn với ngủ suốt ngày Thực ra, nó càn có rất nhiều năng lực Ngoài năng lực biết nhìn, biết nghe ra, nó còn biết ngửimùi, nếm vị, biểu hiện tiềm lực trí tuệ rất lớn

Khứu giác của trẻ xuất hiện tương đối sớm Khi thị giác, thính giác, xúc giác của trẻ vẫn còn ởgiai đoạn phát dục thì khứu giác của nó đã chứng tỏ tương đối thành thục rồi Lần đầu trẻ tiếp xúc với mẹ nó đã ngửi thấy và nhớ mùi của mẹ Khi bú trẻ có thể dựa vào khứu giác cảm nhận được vú của mẹ đang đưa lại về phía nó, nó bèn tìm được đúng đầu vú Khi bé ngửi thấymùi có tính kích thích tương đối mạnh thì có hiện tượng hô hấp không bình thường với biểu hiện nét mặt không yên Trẻ 4 tháng tuổi có thể phân biệt được mùi thơm, thối Do đó, khi bạn cho bé ăn thêm cần phải chú ý điều hòa mùi vị, (tránh các loại cay) để tạo cho bé thói quen ăn ngon miệng, kích thích tiêu hóa giúp trẻ mau lớn khỏe mạnh

Vị giác của trẻ sơ sinh rất nhạy bén, có thể phân biệt chua, ngọt, cay đắng Trong đó trẻ rất thích vị ngọt Ăn, uống các thức có vị ngọt xong, trẻ thường tóp tép cái miệng nhỏ xíu xinh xinh như thể luyến tiếc vị ngọt đã hết Trẻ ghét nhất vị đắng, cay, thứ đến vị chua Do đó, khi nếm phải vị chua nó thường nhăn mặt Khi uống thuốc đắng, dứt khoát trẻ đùn ra khỏi miệng

và khóc mãi không thôi Sau 4 tháng tuổi vị giác của trẻ phát triển thêm một bước, có thể phân biệt được mặn nhạt 8 tháng tuổi, vị giác của bé càng nhạy bén, thích hay ghét thức ăn gìngày càng rõ, thường biểu hiện kén chọn thức ăn ưa thích Mặc dù mẹ có muốn cho nó ăn thức ăn gì đó, nhưng nếu là thứ nó không thích, thì nhất định bé sẽ nhè ra Bạn rất nên chú ý đặc điểm này của bé

8 Khả năng xúc giác của bé

Trẻ không những sinh ra đã có xúc giác mà xúc giác của một vài nơi trên cơ thể của bé đã phát dục khá tốt, như môi, bàn tay, ngón chân… Trong đó môi là chỗ nhạy cảm nhất Khi bạn dùng ngón tay khẽ chạm vào môi bé, cái môi nhỏ xíu của nó sẽ có phản ứng tìm phương hướng của ngón tay bạn và có động tác núc núc Cảm giác ấm lạnh của trẻ cũng rất rõ Khi đặt trẻ trong môi trường ấm áp nó sẽ ngủ khì yên ổn Khi gặp giá lạnh, chân tay trẻ sẽ giãy đạp lung tung và khóc toáng lên Nhiệt độ trong phòng dưới 15 độ C là sự đe dọa đối với trẻ

Do đó, bạn cần phải luôn luôn giữ ấm cho bé Năng lực cảm giác nhức nhối của trẻ phát triển hơi chậm một chút; nói chung, sau hai tháng tuổi trẻ mới có phản ứng với kích thích đau

9 Cách xác định thực trạng phát triển trí năng của bé

Quan sát như thế nào để biết được năng lực trí tuệ của trẻ sơ sinh phát dục có bình thường không? Đây là vấn đề rất quan tâm của mỗi bạn lần đầu làm mẹ Trẻ sơ sinh vì đại não chưa phát dục thành thục, năng lực trí tuệ (trí lực) thường biểu hiện ở hành vi phản xạ cần thiết để duy trì sinh mệnh Do đó, thông thường nhà y học lấy sự phản xạ thần kinh đối với kích thích bên ngoài làm chỗ dựa để phán đoán tình hình phát triển trí lực của trẻ

Đứa trẻ sơ sinh khỏe mạnh trước hết phải có năng lực phản xạ “ôm”, đó là dấu hiệu quan trọng để xác định đại não phát dục bình thường hay không bình thường Phương pháp cụ thể là: Khi trẻ đang ngủ say, đột nhiên lột chăn ra Hai tay nó sẽ giơ lên vì lạnh Tương tự, khi trẻ đang ngủ say, bạn thổi một hơi lên mặt nó, nó cũng sẽ có phản ứng như trên Hành vi đó gọi

là phản xạ “ôm” Điều cần chú ý là, khi xuất hiện phản xạ này, chỉ có một tay trẻ giơ lên, thì chứng tỏ bán cầu đại não phía bên cánh tay giơ lên đó phát dục không bình thường lắm Nếu không xuất hiện loại phản ứng này, tức là đại não của trẻ phát dục khác thường hoặc xuất huyết bên trong hộp sọ, bạn phải đặc biệt coi trọng

Thứ hai là phản xạ “bú” Khi bạn dùng ngón tay đụng nhẹ vào bàn chân trẻ, nó sẽ rụt chân lại hoặc co bàn chân vào phía trong Nếu đụng ngón tay vào miệng hoặc má trẻ, lập tức nó có phản ứng: miệng di động về phía ngón tay bạn và biểu hiện giống như muốn bú Vì thế gọi là phản xạ “bú”.

Khi bạn đặt ngón tay út vào lòng bàn tay trẻ, nó sẽ nắm thật chặt Khi đặt trẻ nằm sấp, mặc dù

“lực bất tòng tâm”, nó vẫn cố ngóc đầu lên một tí, sau đó sẽ quay đầu về một bên Khi thay tã,trẻ sẽ ưỡn ẹo một cách thoải mái, hai chân vận động như đạp xe đạp Khi vỗ nhẹ vào một bên đùi nào của trẻ, thì bên đó tự nhiên rụt lại, nếu không rụt được thì bên chân kia hỗ trợ Nếu haitay bạn giữ nách cho trẻ đứng lên, dùng tay ấm che vào gót chân nó, nó sẽ kiễng chân phải, chân trái lên như người đi bộ, trông rất buồn cười

Bạn chớ có xem nhẹ những cái tưởng như trò chơi vụn vặt này Năng lực trí tuệ của con bạn

sẽ phát triển trên cơ sở đó đấy! Nếu những phản ứng ấy của con bạn không nhạy bén, thì bạn phải kịp thời hỏi bác sĩ chuyên khoa để sớm phát hiện vấn đề

10 Tại sao bé sơ sinh ngủ nhiều?

Trẻ sơ sinh, sự phát triển của vỏ não vẫn chưa thành thục, công năng của hệ thống thần kinh trung ương phát dục chưa hoàn thiện Để ứng phó với mọi kích thích bên ngoài, trẻ cần phải

bỏ ra một tinh lực tương đối lớn, đại não rất dễ dàng mệt mỏi Cho nên, nó cần phải ngủ để bùđắp Ngủ nhiều chính là nhu cầu cho sự phát triển sinh trưởng của trẻ Cơ thể người có một loại kích thích tố chỉ huy sự sinh trưởng, khi ngủ nó tiết ra khá nhiều Lúc thức thì giảm bớt

Do đó, trẻ mới sinh, càng ngủ nhiều sự sinh trưởng, phát dục càng tốt

Nhịp với sự lớn lên của trẻ, thời gian ngủ sẽ giảm dần, khi ấy bạn tha hồ mà chơi đùa với

“thiên thần tí hon” của bạn

11 Mỗi tháng bé cao thêm được bao nhiêu?

Năm đầu tiên sau khi sinh, là thời kỳ sinh trưởng phát dục nhanh nhất trong cả cuộc đời của con người Chiều cao của trẻ phản ánh tình hình tăng trưởng về xương cốt của nó, và ở một mức độ tương đối, phản ánh sự phát dục và tình trạng dinh dưỡng của trẻ Do đó, cơ quan y tế

và bảo vệ sức khỏe thường lấy chiều cao và thể trọng của trẻ làm tiêu chí quan trọng để đánh giá tình hình sinh trưởng phát dục của trẻ em Vậy thì, mỗi tháng trẻ tăng chiều cao bao nhiêu

là bình thường?

Trong tình hình bình thường, trẻ sơ sinh, bình quân chiều cao là 50 cm Từ 1-6 tháng sau tăng tương đối nhanh, bình quân mỗi tháng cao thêm 2,5 cm Từ 7-12 tháng, mỗi tháng bình quân tăng 1,5 cm Trẻ một tuổi cao khoảng 75 cm, gấp rưỡi khi mới sinh

Muốn nắm vững tình hình phát dục của trẻ, bạn nên chú ý đo chiều cao cho trẻ Cách đo như sau: Trước tiên để trẻ nằm ngửa trên bàn làm việc hoặc tấm phản cứng, đầu chấm sát tường Sau đó, túm thẳng hai chân, gót chân vuông góc với mặt bàn Lấy miếng bìa cứng hoặc quyểnsách dày chặn sát ngón chân trẻ Khoảng cách giữa mặt tường với bìa sách chính là chiều cao của trẻ Mỗi tháng nên đo chiều cao cho trẻ một lần và đối chiếu với biểu đồ dưới đây:

Các bậc cha mẹ trẻ cần hiểu rõ: Trong biểu đồ trên chỉ là trị số bình quân chiều cao của trẻ, và

là trị số ước tính Trên thực tế, do ảnh hưởng của khu vực, yếu tố di truyền, môi trường sống, mùa sinh… khác nhau, chiều cao của trẻ có thể khác nhau rất lớn, vì vậy bạn đừng quá lo lắngkhi thấy chiều cao của bé thấp hơn chỉ số bình quân Điều cần chú ý là: bạn nên định kỳ

thường xuyên quan sát, không thể lấy số đo chiều cao của 1 lần đo mà đánh giá chung về sự tăng trưởng của trẻ.

12 Trẻ tăng cân thế nào là bình thường?

Vấn đề trên đã đề cập tới, chiều cao và thể trọng là hai tiêu chí quan trọng nhất đề tìm hiểu về tình hình sinh trưởng phát dục và dinh dưỡng của trẻ Trong đó, thể trọng là tiêu chí mẫn cảm bậc nhất trong việc xác định tình trạng dinh dưỡng của trẻ Tính ổn định của thể trọng không như chiều cao, dễ dàng ảnh hưởng của bệnh tật và chất lượng thức ăn

Đo thể trọng của trẻ phải đo trước khi trẻ ăn sữa, sau khi trẻ đái, sử dụng cân bàn hoặc cân có cán để cân trẻ cần phải có độ chính xác cao Nếu không có điều kiện, có thể dùng cách: người lớn bế trẻ cân xong, cân riêng người lớn, lấy trọng lượng khi bế trẻ trừ đi trọng lượng cân riêng người lớn, và tất, quần áo, tã lót của trẻ ra là thể trọng của trẻ Dụng cụ dùng cân, tốt nhất là phải cố định một loại, không nên thay đổi luôn

Thể trọng bình quân của trẻ sơ sinh là 3.000 g, sau đó tăng dần, tuổi càng nhỏ tăng càng nhanh Trẻ sơ sinh tuy có hiện tượng giảm sút thể trọng sinh lý tạm thời, nhưng sau 7-10 ngày

sẽ khôi phục lại mức cũ 3 tháng đầu tốc độ tăng bình quân mỗi ngày 30 g Như vậy, trong 3 tháng ở giai đoạn 2, tốc độ tăng trưởng thể trọng của trẻ sẽ chậm dần so với trước Đại thể mỗi tuần tăng khoảng 150-180 g, sau nửa năm càng chậm hơn Như vậy trẻ một năm tuổi thể trọng có thể tăng gấp 3 lần khi mới sinh, bình quân là 9.000 g Cụ thể tính theo công thức sau:Thể trọng từ 1-6 tháng sau khi sinh (kg) = Thể trọng lúc sinh + (0,6 x tháng tuổi)

Thể trọng 7-12 tháng (kg) = Thể trọng lúc sinh + (0,5 x tháng tuổi)

Đương nhiên, thể trọng tính được theo công thức trên, chỉ là trị số bình quân Thể trọng của trẻ cùng một lứa tuổi gia tăng vẫn có sự khác biệt nhất định, chênh lệch hơn kém 10% đều có thể coi là bình thường

13 Những đặc điểm sự phát triển cơ năng vận động của bé

Năm đầu tiên, hầu như trẻ biến đổi từng ngày từng tháng Nhịp với sự thành thục nếp nhăn dưới tầng vỏ não và sự phát dục của cơ năng vận động, trẻ từ chỗ chỉ nằm đợi bú, dần dần biếtngóc đầu, biết lẫy, ngồi, bò, đứng, đi… từ đó mà tầm mắt được mở rộng, sản sinh cảm giác vềkhông gian, xúc tiến sự phát triển hữu hiệu về năng lực trí tuệ

Sự phát triển cơ năng vận động của trẻ có quy luật gồm 3 đặc điểm sau:

1 Từ động tác toàn khối đến động tác phân hóa Nếu bạn để ý một chút sẽ phát hiện, khi mới sinh mỗi lần trẻ khóc thì chân tay, toàn thân động đậy lung tung, về sau mới phân hóa ra độngtác phần mặt Khi trẻ đầy tháng, nếu đắp cho chiếc khăn lên mặt, toàn thân bé sẽ động đậy phản ứng, nhưng khi bé được 8 tháng tuổi, bạn lại đắp chiếc khăn lên mặt bé thì bé đã biết dùng tay kéo chiếc khăn khỏi mặt, còn các bộ phận khác vẫn “án binh bất động”

2 Phần trên cơ thể có động tác trước, phần dưới cơ thể tác động sau Mới sinh ra trẻ đã biết

mở mắt nhìn, trên dưới một tháng có thể khống chế vận động nhãn cầu, bắt đầu nhoẻn cười và

có thể chuyển chầm chậm theo ánh sáng, 4 tháng có thể cất đầu lên, 6 tháng có thể nắm vật thể, 10 tháng có thể điều khiển đùi và chân, tiếp đó đứng dậy và đi Như vậy có thể thấy, côngnăng phần đầu xuất hiện sớm nhất Công năng tay phát dục tốt trước khi biết đi; chi dưới, sau khi trẻ biết đứng thẳng dần dần mới bắt đầu phát dục

3 Động tác cơ bắp lớn phát triển trước, động tác cơ bắp nhỏ phát triển sau Trước tiên là độngtác cơ bắp lớn phần đầu, thân, hai cánh tay, phần đùi, sau đó mới biết sử dụng động tác cơ bắpnhỏ ngón tay.

Do đó, các bậc cha mẹ trẻ cần căn cứ vào những đặc điểm phát triển cơ năng vận động của trẻ

để hướng dẫn trẻ làm một số động tác tương ứng tuần tự, tiệm tiến, đặng thúc đẩy sự phát triển năng lực trí tuệ của trẻ

14 Tiêu chí đánh giá sự phát triển động tác của bé

Sự thay đổi của trẻ rất nhanh Nhịp với sự phát triển về đại não và cơ bắp, từ những động tác phản xạ vô ý thức khi mới sinh dần dần đã có năng lực ngẩng đầu, ưỡn ngực, ngồi, đứng, đi…Chắc bạn rất vui mừng với từng chút tiến bộ của con trẻ và cũng rất múôn biết sự phát triển động tác của trẻ ra sao Người viết xin thỏa mãn một chút lòng hiếu kỳ của bạn: Trong trường hợp bình thường khi được một tháng đầu của bé có thể động đậy Hai tháng, đầu có thể chuyển động bình thường, khi nằm sấp đã có thể hơi nhấc được đầu lên Khi bạn dùng tay nâng bụng bé khi nằm sấp thì đầu bé không gục xuống, có thể giữ đầu và mình trên một đường thẳng Được 3 tháng, khi nằm sấp trẻ đã có thể ngóc cả đầu và hai vai lên Trẻ 4 tháng

đã tự lật nghiêng người, sắp lật được mình Trong đó một số trẻ phát dục nhanh đã lẫy được, khi nằm ngửa có thể ngóc đầu vuông góc với vai, khi bế trong bọc đầu dựng thẳng, đứng vững hơn 5 tháng, trẻ lẫy rất tự nhiên, thành thạo, khi đỡ hai nách có thể đứng lên được 6 tháng trẻ đã có thể ngồi chốc lát, nhưng ngồi chưa vững, nếu có vịn bé có thể đứng rất thẳng

và thích nhảy nhảy chân 7 tháng bé ngồi rất vững, khi nằm ngửa rất thích cầm bàn chân đưa lên miệng gặm ngón một cách rất thú vị (hình 1) Khi nằm sấp chân tay đập quẫy lộn bậy như bơi, đạp về phía sau hoặc xoay quanh tại chỗ 8 tháng, bé không những ngồi vững mà đang ngồi biết nằm xuống từ tư thế ngồi, khi nằm sấp biết dùng hai tay và hai đầu gối nâng mình lên Lúc này nếu có lực giúp cánh tay thì bé có thể bò đi 9 tháng bé đã có thể đang ngồi tự nằm xuống giường và đang nằm tự vực dậy như thường, có thể bò bò phía trước, quay bò phíasau, một số bé có thể vịn tay đứng được 10 tháng, bé có thể vịn lan can đứng dậy và vịn tay

đi được, một số bé phát dục nhanh có thể đứng vững được 11 tháng, bé có thể tự đứng một mình và vịn vật quỳ xuống, dắt một tay đi được 12 tháng, bé đã “kết thúc” thời kỳ tre nhỏ, bước vào giai đoạn ấu thơ, có thể đứng thẳng bước đi, nhưng vì đi chưa vững, đầu lại tương đối lớn nên dễ ngã bị thương phần đầu, nên bạn cần chú ý

Cần nói thêm rằng, sự phát triển động tác của trẻ theo tháng tuổi nói trên là trị số bình quân thông thường không nhất định đúng với mỗi đứa trẻ Ví dụ, mùa đông trẻ mặc quần áo tương đối dày, động tác phát triển tương đối chậm Trẻ tương đối béo và thể chất kém, trẻ không được huấn luyện đầy đủ cũng phát triển chậm Ngược lại, trẻ khỏe mạnh, được huấn luyện thì động tác phát triển nhanh Có một số tre 11 tháng đã biết đi như thường Ngược lại có trẻ 17 tháng chưa biết đi Hơn kém nhau đến 6 tháng Như vậy, có thể thấy, sự phát triển động tác của mỗi trẻ, có khác nhau Các bậc cha mẹ cần căn cứ vào quy luật cơ bản phát triển động tác của tre để thực hiện rèn tập tương ứng, giúp cho trẻ hoàn thành thuận lợi quá trình của cuộc

“Vạn lý trường chinh” từ nằm đến đi

15 Sự phát triển cơ năng vận động của bé có đặc điểm gì?

Năm đầu tiên của đời người đối với bé của bạn, có thể nói tình hình thay đổi diễn ra thật nhanh chóng Cùng với sự hoàn thiện của thể trạng đường mòn vỏ não sự phát triển cơ năng vận động, bé từ một đứa trẻ “thiểu năng” oe – oe đợi cho ăn, dần dần đã học được hàng loạt bản lĩnh như nhấc đầu, lật mình, ngồi, bò, đứng và đi, từ đó mà mở rộng tầm quan sát, từng bước sinh ra cảm giác về không gian, thúc đẩy một cách có hiệu quả sự phát triển của trí năng

Sự phát triển cơ năng vận động của bé là có quy luật, nó có 3 đặc điểm sau:

Từ động tác chỉnh thể tới động tác phân hóa Nếu bạn chú ý là phát hiện ra ngay, khi trẻ mới sinh khóc thì chân tay và toàn thân rung động, sau đó mới dần phân hóa thành động tác của mặt Khi bé 1 tháng, nếu bạn che cái khăn mặt lên mặt của bé thì bé toàn thân động đậy để phản ứng lại; nhưng khi 8 tháng tuổi, nếu bạn làm tương tự, thì sẽ thấy rằng bé chỉ đơn giản dùng tay kéo cái khăn ra khỏi mặt, còn các bộ phận khác của cơ thể không hề động đậy

Động tác phía trên xuất hiện trước, sau mới đến động tác phía dưới Khi bé sinh ra đã biết mở mắt nhìn, trong khoảng 1 tháng tuổi bé đã khống chế được sự di chuyển của mắt, bắt đầu mỉmcười, và có khả năng dõi nhìn theo ánh sáng một cách chầm chậm Khi 4 tháng tuổi bé có thể biết nâng đầu, 6 tháng tuổi có thể khống chế được đùi và cẳng chân, tiếp đến biết đứng lên và

đi Như vậy cho thấy chức năng đầu của bé được xuất hiện trước tiên; chức năng của tay thì được phát triển trước lúc biết đi; chi dưới dần dần bắt đầu phát triển sau khi bé có thể đứng thẳng và tập đi

Phát triển động tác cơ bắp to trước, sau đó phát triển động tác cơ bắp nhỏ Bé đầu tiên biết làm các động tác cơ bắp to như đầu, thân, hai bả vai và đùi, sau đó mới biết sử dụng động tác

cơ bắp của ngón chân

Do đó, cha mẹ trẻ nên căn cứ vào những đặc điểm phát triển cơ năng vận động của trẻ, biết chủ động hướng dẫn con mình những động tác tương ứng, để thúc đẩy sự phát triển trí năng của bé Về vấn đề này, chúng tôi sẽ tập trung giới thiệu theo các chuyên đề

16 Từ tư thế của bé ta có thể nhận biết được sự phát triển của hệ thống vận động có bình thường không?

Trẻ nhỏ chỉ biết khóc, không biết nói Làm thế nào biết được hệ thống vận động của trẻ phát dục có bình thường không? Trước hết, bạn phải nắm được căn cứ tư thế khác nhau của trẻ để phân biệt, tiện cho việc kịp thời phát hiện vấn đề, nếu cần thì điều trị ngay

Trẻ vừa sinh ra, vì chịu ảnh hưởng cuộc sống trong tử cung của mẹ, khi nằm ngửa, tứ chi phảigiữ ở tư thế cong gập Nếu chỉ có một bên gối tay gập vào, bên tay kia buông thõng, thì chứng

tỏ bên tay buông thõng đó có vấn đề Nếu hai chi dưới không co lên, chỉ thẳng đơ dơ, rất có khả năng trẻ có bệnh ở não Tất nhiên loại trừ những đứa trẻ khi đẻ ngôi ngược, cánh tay và chân ra trước

Nhịp với tháng tuổi tăng, tứ chi của trẻ dần giãn ra, trẻ được 3 tháng, đặt nằm sấp, nếu khớp gối không duỗi thẳng ra, thì cần xem xét kỹ, có thể có vấn đề khác thường

Khi 7 tháng, những trẻ khỏe mạnh đều phải biết ngồi Nếu con bạn không biết ngồi, khi bạn nắm hai tay con kéo ngồi dậy, mà đầu nó hông ngẩng lên được, toàn thân mềm nhũn, hoặc nửa thân trên gục hẳn xuống hai đùi, thì có thể do hệ thống cơ bắp có bệnh

Đến khi tập đi, trẻ bình thường, hai đùi phân cách rất xa Vai mở ra, hai tay giơ lên Nếu hai đùi kẹp sát vào nhau, bước không thành bước, khi bước bàn chân này giẫm lên trước bàn chânkia; một bên tay giơ cao, còn bên kia không giơ lên được, đầu gối tay gập vào ngực, tay nắm lại Đó là những hiện tượng không bình thường cần sớm đi bệnh viện chuyên khoa khám và điều trị

19 Cách luyện tập cho bé nằm sấp

Mục đích huấn luyện bé nằm sấp là để rèn luyện cơ cổ cho bé giúp bé ngẩng đầu lên, mở rộngtầm mắt, tăng thêm cơ hội tiếp nhận kích thích ở xung quanh, thúc đẩy sự phát triển năng lực trí tuệ.

Sau khi trẻ đầy tháng có thể tiến hành rèn tập trẻ nằm sấp Trước tiên, trải nệm trên mặt giường gỗ, mặt bàn hoặc mặt sàn nhà Sau đó, đặt bé nằm sấp, hai cánh tay đặt phía trước để chống, tứ chi nằm sát mặt nệm Lúc này, thường bé không khóc, cái cổ mềm yếu của bé cứ ngoáy bên nọ bên kia mà không cất đầu lên được Nhưng bé rất cố gắng chống đỡ để ngóc lên, một chút cũng không dựa vào người khác Mới đầu thời gian rèn tập chỉ độ trên dưới một phút, về sau tăng dần, cái cổ nhỏ bé của con bạn sẽ ngày một có sức nâng cái đầu to tướng lênhãnh diện với mọi người “bé đã ngẩng đầu lên rồi”

20 Cách dạy bé lật mình tập lẫy

Khi bé được 3 tháng, có thể bắt đầu dạy bé tập lẫy được rồi Động tác lẫy là động tác có tính toàn thân lần đầu trẻ tiếp xúc, đòi hỏi đầu, cổ , eo, tứ chi… phải phối hợp chặt chẽ, tương đối khó, cần phải tiến hành tuần tự, tiệm tiến Nên bố trí luyện cho bé mỗi lần trước khi bú Thoạt đầu để bé nằm ngửa trên phản gỗ hoặc mặt bàn, dùng một tay đẩy nhẹ nhàng hai cánh tay bé hướng về một bên, tay kia đẩy lưng nó, chầm chậm lật nó nằm nghiêng, ngừng giây lát lật bé nằm sấp; cho nằm một lát, với cách làm tương tự cho bé nằm trở lại vị trí cũ Động tác làm phải rất nhẹ nhàng, nhất thiết không được thô bạo, cẩu thả Sau khi luyện tập nhiều lần như vậy, có thể thay đổi phương pháp rèn tập: Đặt bé nằm nghiêng trên giường, dùng một thứ đồ chơi có thể phát ra tiếng vang lôi cuốn chú ý của bé, dụ bé đưa tay ra nắm, lật về vị trí nằm ngửa Làm đi làm lại nhiều lần như vậy, khiến cho bé cơ bản nắm vững động tác từ nằm nghiêng đến nằm ngửa Sau đó, cùng một phương pháp, lại rèn luyện cho bé động tác lật từ nằm ngửa đến nằm nghiêng Trên cơ sở đó, rèn tập cho bé nắm vững thành thạo động tác lẫy Cũng giống như rèn tập bé nằm sấp, mới đầu dạy bé tập lẫy thời gian không nên dài mà tuỳ theo năng lực tăng tiến của bé dần dần tăng thêm thời gian và số lần rèn tập Mỗi khi bé hoàn thành một cách thuận lợi động tác, nên bế bé lên hôn một cái, đùa với bé một chút để động viên bé

20 Sự phát triển động tác của tay và cách luyện tập

Trong thời kỳ đầu, sự phát triển động tác tay của trẻ là cực kỳ quan trọng Tay của trẻ biết

“nói chuyện” trước miệng, là cơ quan quan trọng để trẻ nhận biết thế giới xung quanh Nhanh trí và khéo tay cùng phối hợp và bổ sung cho nhau Động tác tay thành thục, khéo léo, trong chừng mực nhất định sẽ thúc đẩy sự phát triển năng lực trí tuệ của trẻ

Muốn huấn luyện đôi tay nhỏ bé của trẻ, trước tiên bạn phải tìm hiểu quy luật phát triển động tác tay của trẻ, sau đó rèn tập theo từng tháng tuổi

Trẻ sơ sinh, do bản năng thường nắm chặt hai bàn tay, nếu ta gỡ ra, bé liền nắm tay lại ngay Trong tháng đầu này, bạn có thể dùng ngón tay sờ sờ, xoa nhè nhẹ ngón tay của bé để kích thích các cảm giác phần da tay của bé Thế là bạn đã bắt đầu luyện tập tay cho bé rồi

Tháng thứ hai, bé nắm tay lỏng hơn, có lúc bé duỗi hẳn những ngón tay ra, nhưng đó chỉ là động tác vô thức thôi Bạn có thể tiếp tục xoa bóp nhẹ nhàng từ đầu ngón đến bàn tay của bé Sau đó, mềm mại bẻ ra, gập vào từng ngón tay của bé Cũng có thể tập cho bé xòe ngón tay

ra, nắm ngón tay trỏ của bạn Rồi bạn lại rút ngón tay ra, lại đặt vào, làm đi làm lại mấy lần như vậy

Tháng thứ ba, thứ tư, bé thích sờ mó mọi thứ mà bé sờ được Ban đầu chỉ là một số động tác

sờ mó vô thức với các vật ở quanh bé Bởi vì, lúc này mắt và tay bé chưa phối hợp được với nhau Dần dần bé sẽ liên kết được động tác tay với mắt Đương nhiên, lúc này bé chưa có kỹ năng cầm, tay thường đưa ra quá vật thể, nắm vật cũng chưa vững, vẫn chưa thể dùng đầu ngón tay, mà dùng cả bàn tay gập xuống để cầm rất vụng về Thời kỳ này, bạn nên chuẩn bị một ít đồ chơi để cầm nắm, kích thích trẻ đưa tay ra lấy

Tháng thứ năm, thứ sáu, động tác tay và mắt của bé căn bản đã phối hợp được, có thể tùy ý nắm bắt đồ vật ở xung quanh, nhưng vẫn không phải bằng động tác ngón tay Cuối cùng, ngón tay cái và bốn ngón khác cũng tách rời nhau để nắm vật Lúc này, bạn có thể luyện cho trẻ lấy đồ chơi trên bàn có mục đích, bằng cách lắc và gõ Bạn cũng có thể chuẩn bị một số đồchơi bằng nhựa hoặc cao su mềm, mỏng có tính đàn hồi, để trẻ tùy ý nắn bóp, tự luyện ngón tay Khi cho bé uống nước qua vòi bình hoặc ca, cốc có nắp kín bạn có thể tập cho bé bưng hai tay, cùng với tay nâng của bạn

Tháng thứ bảy, thứ tám, bé có thể cầm đồ chơi từ tay này sang tay khác và rất thích cầm đồ chơi gõ đập trên mặt bàn hoặc vật gì trước mặt Bây giờ, bé có thể cầm hai tay hai thứ đồ chơi, biết cầm vật bằng ngón cái và bốn ngón khác như cầm kìm Nó cũng biết dùng ngón tay

để lấy vật Trong hai tháng này, bạn có thể dạy bé những động tác xé giấy, lăn bóng, vỗ tay, bắt tay và dùng ngón tay nhón những vật tròn nhỏ

Tháng thứ chín, thứ mười, bé đã biết dùng ngón cái và ngón trỏ nhón vật tròn, nhỏ Lúc này bạn phải để ý bé đề phòng bé có thể nhét vật tròn, nhỏ như khuy áo, hạt đậu, bi ve vào mồm, mũi, tai Thời kỳ này bé có thể dùng tay thay lời nói Chẳng hạn khi hỏi tai, mũi, mồm, mắt hoặc mẹ ở đâu, bé có thể dùng tay chỉ Bé đã biết mở ngăn kéo, nghịch ngợm, quăng quật mọithứ không ngơi tay Bạn có thể hướng dẫn bé bóc kẹo, chơi trò lắp ghép gỗ đơn giản, bỏ hộp nhỏ vào hộp to… tăng dần năng lực cảm nhận của trẻ đối với sự vật

Tháng thứ mười một, mười hai, hai tay bé hoạt động khá tự nhiên Bé có thể đồng thời làm những động tác khác nhau Ví dụ: một tay cầm “con lợn” (ống tiền tiết kiệm), tay kia có thể cầm tiền kim loại nhét vào khe ống Mức độ linh hoạt của ngón tay cũng khá hơn, có thể tự

mở nắp một số hộp dễ mở rồi thò tay hoặc ngón tay vào sâu trong hộp thăm dò xem có vật gì không Bé cũng biết cầm bút chì vẽ nguệch ngoạc, lung tung trên mặt bàn hoặc sách vở Lúc này, bạn có thể dạy bé xếp hình đơn giản bằng gỗ, dạy bé lật từng trang truyện tranh…

Cuối cùng, mong bạn lưu ý thêm một điều: Trong quá trình luyện tay cho bé bạn phải cho bé cầm đồ vật bằng tay phải nhiều hơn để cho bé thuận tay phải

22 Quan hệ giữa động tác tay với sự phát triển của não bộ.

Giữa tay và não của người, có mối liên quan rất mật thiết không thể tách rời Đối với trẻ thơ, ngón tay là “vọng gác tiền tiêu” của trí tuệ Động tác tay có thể phản ánh tình hình sinh trưởng của não, tuổi càng nhỏ càng rõ rệt Chúng ta đã biết, trẻ sơ sinh hai tay nắm chặt, đến tháng thứ mười hai mới nới lỏng Lúc này, nếu chỉ có một tay nới lỏng, còn tay kia nắm chặt

và ngón tay cái nắm ngang lòng bàn tay, những ngón tay khác áp chặt lên trên, tức là hiện tượng không bình thường, chứng tỏ não có vấn đề dị tật

Sau 3 tháng, khi trẻ tỉnh ngủ, thường giơ đôi tay nhỏ bé lên và rất chú ý nghịch ngón tay Đó

là hiện tượng không thể thiếu trong quá trình sinh trưởng của trẻ Nếu hiện tượng đó không xuất hiện, coi như không bình thường Nếu 6 tháng tuổi vẫn không xuất hiện dấu hiệu đó, chứng tỏ sự sinh trưởng của não có chướng ngại, cần phải đặc biệt chú ý khám xét theo dõi

Trẻ 5 tháng tuổi đã biết làm rất nhiều động tác Có thể cầm vật thể, cầm bằng hai tay, khi tắm thích dùng tay vỗ nước… Lúc này, bạn nên quan sát kỹ, xem hai tay trẻ đều có hoạt động không Nếu chỉ có một tay hoàn thành những động tác trên, thì đó là dự báo não phát triển thiên lệch một bên.

Trẻ 6 tháng, đã phải biết thò tay kéo bỏ khăn mặt phủ lên mặt Nếu bạn giữ chặt một tay, trẻ

sẽ dùng tay kia kéo bỏ khăn mặt Nếu thấy trẻ không biết làm như vậy, chứng tỏ một bên não

có vấn đề, bạn cần đưa trẻ đến bác sĩ chuyên khoa khám ngay

Cần phải nói thêm rằng, động tác tay của trẻ chẳng những có quan hệ thiết yếu với sự sinh trưởng của não, mà còn có liên quan đến sự phát triển của các bộ phận khác Ví dụ, khi mắt của trẻ phát triển không tốt, tất nhiên sẽ dẫn tới công năng của tay chậm phát triển Việc huấn luyện cũng rất quan trọng với sự sinh trưởng của công năng tay Có một số cha mẹ cứ bắt chước các cụ thời xưa, quấn tã cho con theo kiểu bó tròn như con nhộng tằm, khiến chân tay trẻ không động đậy được Điều đó, cực kỳ bất lợi cho sự phát triển thân thể và tâm lý của trẻ

23 Trẻ biết bò có ý nghĩa gì?

Biết bò, chứng tỏ con bạn đã có thể di chuyển thân thể, nắm vững phạm vi hoạt động của mình, không cần ai giúp đỡ Hơn nữa, bò lại là vận động có tính toàn thân, làm tăng tốc độ tuần hoàn máu, thúc đẩy phát dục về cơ và xương, phòng ngừa cong cột sống, là bước cơ sở của động tác đứng và đi Hãy nhìn xem! Con bạn giống như một chú mèo con đáng yêu, vươndài cái eo, bò lên phía trước làm cho cơ của tứ chi dần dần phát triển, cơ eo dần dần săn khỏe,

cơ bụng mềm nhão cũng được cải thiện, thật là mạnh mẽ biết bao! Đồng thời, trong khi bò, trẻngẩng đầu, ưỡn ngực, nhấc chân nhấc tay, không những rèn luyện công năng của hệ hô hấp,

hệ tiêu hóa mà còn khiến cho trẻ mở rộng diện tiếp xúc và phạm vi nhận thức, có lợi cho việc rèn luyện tư duy và ký ức, thúc đẩy sự phát triển bình thường của não Nếu bạn rèn tập thích hợp sớm một chút cho trẻ thì có thể xúc tiến phát triển động tác bò của trẻ và có thể rút ngắn quá trình phát triển mọi cảm giác và trí tuệ Hiện nay có một số bậc cha mẹ thiếu nhận thức vềtầm quan trọng đối với động tác bò của trẻ, thường vin vào cớ nhà cửa chật hẹp, không có chỗ

bò, để tước đi giai đoạn bò của trẻ, dẫn đến tình trạng trẻ từ ngồi, đứng lên rồi đi, đâu có biết điều đó rất bất lợi cho sự sinh trưởng, phát dục của trẻ Bạn hãy cố gắng hết mức giúp đỡ cho con bạn, không nên giam nó trong chiếc giường cũi hoặc xe đẩy quá chật hẹp

Như vậy thật chẳng công bằng với trẻ chút nào Bạn nên rộng rãi với con bạn một chút, dành cho con một “mảnh trời riêng” để con có thể bò đi bò lại, nhận thức thế giới, rèn luyện cơ bắp

Đó chính là việc làm cực kỳ có lợi cho sự phát triển toàn diện của trẻ vậy

24 Dạy bé tập bò như thế nào?

Khi được 7 tháng, bé đã có một loạt năng lực như: ngồi… động tác của các bộ phận: đầu, cổ, lườn, tứ chi đã tương đối phối hợp được với nhau, lúc này có thể huấn luyện bò Mới đầu bé chỉ nhoay phần bụng sát mặt đắt hoặc mặt giường, nhờ lực cánh tay giúp bé nhoai người lên, kéo lê hai đùi bất lực, cho nên nặng nề, động tác không ăn nhịp Bây giờ cần huấn luyện năng lực vận động của hai đùi cho bé Bạn có thể để bé nằm bò trên giường, nâng phần bụng, lần lượt đẩy từng bên đùi bé lên, làm như vậy nhiều lần Sau một thời gian luyện tập, lại để bé nằm sấp, đặt một thứ đồ chơi nào nó thích trước mặt, để nhử bé bò tới lấy đồ chơi Thoạt đầu,

có thể nắm bắp chân hoặc dùng tay đẩy bàn chân cho đầu gối chân bé lần lượt gập lại, giúp đỡcho bé bò Qua thời gian huấn luyện, trẻ sẽ dần phối hợp với tay và gối để bò đi Sau đó bắt đầu huấn luyện bước tiếp theo, cho trẻ nhấc đầu gối khỏi mặt đất, đùi thẳng lên, bò bằng bàn chân và tay Động tác bò này tương đối khó Trước hết, để trẻ nằm bò trên giường, dùng hai tay ôm vào eo bé để cho hai tay bé chống xuống giường, hai đùi đứng thẳng, gối rời khỏi mặt

giường, chầm chậm bò đi Qua một thời gian huấn luyện có thể buông tay để bé tự bò một mình Bạn có thể vỗ tay hoặc cầm đồ chơi để nhử, khích lệ trẻ bò theo ậ độ tuổi này, bé rất thích cho tay vào miệng Do đó, sau mỗi lần luyện tập phải rửa tay thật sạch cho bé Đồng thời phải thu nhặt mọi thứ xung quanh cho gọn gàng, đặc biệt là phải cất hết những vật sắc, nhọn nguy hiểm như dao, đinh, kim nhỏ, đinh mũ, kim găm bản đồ… để tránh làm sát thươngtrẻ.

là, động tác lên xuống phải hết sức nhẹ nhàng, chầm chậm, thời gian không dài

Sau 6 tháng, bắp chân của trẻ đã cứng cáp hơn, bấy giờ có thể dùng hai tay đỡ nách trẻ để chotrẻ đứng giây lát và chỉ giây lát thôi Sau 7 tháng, giai đoạn huấn luyện bò, trên thực tế là bài học chuẩn bị cho động tác đứng rồi

Bạn đã vịn cho trẻ đứng tương đối vững rồi, có thể cho trẻ đứng vịn lan can, đang ngồi vịn lancan đứng dậy Khi dạy trẻ đứng bạn nhớ để hai đùi trẻ cách nhau, để giảm thấp trọng tâm, giúp trẻ đứng vững vàng hơn Như vậy, đến trên dưới 10 tháng tuổi là con bạn có thể đứng vững vàng một mình

26 Khi nào bắt đầu dạy bé tập đi?

Lúc nào trẻ biết đi? Đây là vấn đề mỗi người làm cha, làm mẹ đều quan tâm Với nhiều bậc cha mẹ, trẻ con biết đi sớm là dấu hiệu phát dục tốt nhất Họ nóng lòng sốt ruột khi thấy con mới chập chững vài bước đi đầu tiên, họ thường có tâm lý mong con sớm biết đi vì thế mà hay gò ép trẻ “đốt cháy giai đoạn” Việc làm nóng vội đó, không những làm cho con trẻ sợ sệt, mỏi mệt, không muốn tập đi mà có khi hai bắp chân trẻ bị biến dạng, đưa đến sự tổn thất lớn

Thực ra, biết đi sớm chỉ là dấu hiệu của sức cơ bắp Chỉ chứng tỏ cơ năng vận động của một

số trẻ nào đó phát triển tương đối sớm mà thôi, chứ không phải sự phát triển thành thục của trílực Nhìn chung, những trẻ mập, mùa đông mặc nhiều quần áo nặng nề biết đi tương đối muộn một chút vì cặp giò non nớt của nó chưa đủ sức trụ vững áp lực lớn của cơ thể? Kết quảnghiên cứu khoa học đã chứng tỏ 90% bàn chân bẹt là do chân phải chịu sức nặng quá tải dẫn tới Khi điều kiện thể lực ở trẻ chưa đầy đủ mà ép trẻ tập đi quá sớm sẽ làm cho đôi chân trẻ

“quá tải”, tổn thương đến dây chằng, và cơ bắp, tạo thành bàn chân bẹt Bàn chân bẹt không những làm cho trẻ đi đứng chậm chạp vụng về, mà sức chịu lực lại kém, đi đường xa dễ mệt mỏi, khi đứng cũng sẽ kéo cơ đùi xuống dẫn tới đau nhức, sẽ ảnh hưởng không tốt đến đời sống và công tác sau này Đồng thời, lúc này do trong xương cốt của trẻ chứa tương đối nhiềunước và chất hữu cơ, nên mềm yếu, dễ biến dạng Tập đi quá sớm, đùi chịu sức nặng quá, dễ dàng vì tác dụng của trọng lực thì du không thiếu canxi chân của trẻ cũng rất dễ bị cong hoặc khoèo Bởi vậy, nếu trẻ chưa muốn đi thì không nên ép trẻ tập, bằng không sẽ đưa đến hậu quả không tốt Trên thực tế, trong thời gian từ 10-18 tháng trẻ mới bắt đầu đi là vẫn thuộc phạm vi bình thường Cụ thể ở từng đứa trẻ, hễ trẻ cảm thấy có thể đi được sẽ phát tín hiệu để bạn biết Do đó, về phương diện này, tốt nhất là bạn hãy kiên tâm chờ đợi

Khi trẻ mới tập đi bao giờ cũng phải nhờ tay cha mẹ, xe tập đi, vật chống đỡ để đi Lúc bé có thể bỏ “gậy” đứng một mình, bạn cũng đừng vội ép bé đi một mình mà vẫn cần phải để bé luyện tập có vật đỡ Cho đến khi bé có thể ngồi xuống, đứng lên một cách vững vàng mới là thời cơ tốt nhất để luyện tập cho bé tập đi.

27 Cách dạy bé tập đi

Trước tiên, bạn chuẩn bị cho “cưng” của bạn một đôi giày đế mềm vừa chân, trước khi tập cho nó đi đái, nếu quần hoặc khố dây nước tiểu thì thay loại khô ráo và mềm mại, sau đó bạn đứng phía sau, đỡ nách, giúp bé đi Đương nhiên, phương pháp này sẽ làm cho bạn rất chóng mỏi eo, đau lưng, không chịu nổi

Bạn có thể chuẩn bị điều kiện bảo hộ chu đáo để tập cho bé vịn thành giường, lan can, hoặc

xe đẩy… tập đi Điều cần chú ý là, không nên cầm cánh tay hoặc bàn tay trẻ dắt đi tập Bởi vì,các khớp xương trẻ còn non nớt, đi chưa vững, hơi một tí là mất thăng bằng, rất dễ dàng sai khớp

Khi trẻ đã tự đi lẫng cẫng thì có thể luyện cho bé tập đi một mình Bạn đặt trẻ đứng sát chân tường, rồi bạn đứng đối diện với bé cách xa độ 1 mét, đưa hai tay ra làm tư thế bảo vệ, nét mặt bạn nên nhẹ nhõm vui tươi, làm cho bé có cảm giác đang chơi đùa, mạnh dạn bước đi Trẻ bước được một bước, bạn lại lùi một chút và luôn có lời cổ vũ, khiến cho bé cảm thấy tự hào và mừng vui với sự thành công

Mới đầu, chỉ cần trẻ đi được hai, ba bước bạn cũng ôm con lên, hôn hít nựng khen Khi bé đi

đã khá hơn nên tăng dần hành trình mỗi lần Điều cần nói thêm rằng, vin cho đi và đi một mình hoàn toàn khác nhau Có những đứa trẻ, khi vịn đi thì rất thạo nhưng không thể đi một mình Do đó cần phải cho bé tập đi một mình, bước này không được bỏ qua Vả lại, khi mới bắt đầu tập, phải phòng ngừa bé ngã, có như vậy mới để giảm bớt tâm lý sợ hãi của bé Khi bé

đã hết sợ, có hứng thú khi bước đi, tự nhiên bé sẽ mạnh dạn bước lên phía trước

27 Bé đầu to có nhất định thông minh không?

Trước hết phải khẳng định rằng, trị số vòng đầu lớn hay nhỏ của trẻ là dấu hiệu quan trọng của sự phát triển phần đầu, phản ánh mức độ phát triển của não và xương sọ, có quan hệ mật thiết với sự phát triển của não Nói chung, trị số vòng đầu của trẻ sơ sinh là 34 cm, sau một năm lớn thêm 11 cm Cùng với sự tăng trưởng của tuổi, sự tăng trưởng trị số vòng đầu của trẻ chậm dần, đến 15 tuổi đã đạt tới 54-58 cm, cơ bản đã tiếp cận với vòng đầu người lớn

Trẻ thông minh hay không, không phải ở vòng đầu lớn hay nhỏ, mà quyết định bởi kết cấu và dung lượng não trong xương sọ lớn hay nhỏ Kết cấu đại não của trẻ sơ sinh đã tiếp cận ngườilớn Số lượng tế bào thần kinh não cũng vậy Chỉ khác ở chỗ, rãnh trên tầng vỏ não vẫn nông,

tế bào thần kinh não vẫn nhỏ Trọng lượng não của trẻ sơ sinh bằng khoảng 255 não người lớn Sau một năm, tăng gấp đôi Hơn nữa, không chỉ tăng trọng lượng não, mà công năng của não ngày một thành thục

Sự thay đổi này không đơn thuần biểu hiện ở sự lớn nhỏ của xương sọ Có một số bệnh như

“não đọng nước” có thể làm cho vòng đầu tăng quá nhanh, nhưng dung lượng não lại bị

“nước đọng” chèn ép chỉ còn vị trí rất hẹp Đứa trẻ nào bị bệnh này, không những không thông minh mà còn đần độn

Ngoài ra, một số trẻ mắc bệnh còi xương, phải “đội” cái đầu to tướng hình vuông, nhưng dung lượng não chưa chắc đã lớn nên cũng không thông minh hơn trẻ khác Do vậy, nói “đầu

to thông minh” là không có cơ sở khoa học

Người viết bài này xin được phép nhắc nhở các bậc cha mẹ, nhất là các cha mẹ cần chú ý theodõi vòng đầu của trẻ Nếu thấy vòng đầu của trẻ vượt quá trị số bình thường (quá lớn hoặc quá nhỏ) đều phải kịp thời tìm bác sĩ chuyên khoa giỏi khám và điều trị cho trẻ

29 Làm thế nào để phát hiện sớm bé có khiếm khuyết về trí não?

Làm thế nào để phát hiện trẻ sớm có khuyết tật về trí não? Chỉ cần bạn quan sát kỹ, nếu thấy

có các biểu hiện sau thì cần phải lưu ý ngay:

Ba tháng tuổi rồi mà khi trêu ghẹo bé không biết cười

Năm tháng tuổi, nhìn thấy bố, mẹ bé không có phản ứng gì, không cất đầu lên được, nghe tiếng động không phản ứng, không thích đồ chơi, thờ ơ đối với môi trường xung quanh

Sáu tháng, bé vẫn không biết lẫy, vịn cho ngồi vẫn không ngồi được, vẫn giữ thói quen xem tay của mình

Tám tháng, bé vẫn không biết chuyển đổi đồ chơi từ tay nọ sang tay kia, không phát được đơn

âm tiết

Mười tháng, mà với bé động tác tay và mắt vẫn không ăn khớp

Một tuổi bé vẫn xểu nhiều dãi, nhìn thấy người quen không cười, chưa biết giang tay ra cho bế

Những trẻ suốt ngày buồn buồn, muốn ngủ, không quấy khóc, không ăn uống, quá yên lặng, khi khóc thường khóc thét lên, tiếng khóc không thay đổi cung bậc

Trẻ có những biểu hiện nói trên thường là do năng lực trí tuệ có khiếm khuyết

Ngoài ra, còn một số trẻ, biểu hiện bên ngoài có những dị dạng như: khoảng cách giữa hai mắt quá rộng, sống mũi tẹt hẳn xuống, khoé mắt xếch ngược, lưỡi thè ngoài miệng, đầu nhỏ…những trẻ như vậy thường có bệnh do di truyền, chứ không do khuyết tật của năng lực trí tuệ gây nên Song dù sao, khi trẻ có bệnh tật về trí tuệ hay cơ thể, các bậc cha mẹ chớ xem

thường, nên hết mình chăm lo cho trẻ được hạnh phúc trọn vẹn, vì con cái là hạnh phúc của chính mình

30 Khi nào bé biết cười? Nụ cười của bé biểu thị điều gì?

Chẳng thứ gì có thể so sánh được với nụ cười hồn nhiên của trẻ thơ bởi sự hấp dẫn và đem lại niềm hân hoan yêu mến cho các bậc cha mẹ của nó Cười là phương thức giao lưu cơ bản của trẻ với mọi người, là dấu hiệu quan trọng về sự phát triển trí tuệ và tình cảm của trẻ Nụ cười của trẻ làm cho không khí gia đình tràn đầy sức sống và niềm vui

Nụ cười mỉm của trẻ xuất hiện rất sớm Trên dưới một tuần sau khi sinh, ăn uống no nê rồi, thỉnh thoảng trẻ lại cười mỉm Nhưng đó chỉ là sự hoạt động của cơ mặt, chứ không phải là biểu lộ tình cảm

Sau một tháng tuổi, thời gian tỉnh của trẻ dài hơn, khi vui vẻ, số lần cười mỉm cũng nhiều hơn Có một ngày nào đó, khi bạn đang mỉm cười nói chuyện với trẻ, bỗng phát hiện trẻ cũng nhếch cái miệng nhỏ xíu cười với bạn, làm cho bạn phấn chấn nhất Đó chính là nụ cười của trẻ bắt đầu mang tính chất xã giao Sau 2 tháng tuổi, khi vui trẻ phát ra tiếng cười ròn khanh khách 4 tháng tuổi, vui, buồn, giận dỗi của bé đã lộ rõ, lúc phấn khởi thì cười to, hễ thấy mặt người quen là cười, người không quen thì phải đùa với nó, nó mới cười, không đùa nữa, nó cũng thôi cười luôn Các bậc cha mẹ cần căn cứ vào đặc điểm này, tăng cười nói chuyện với

bé, hát cho bé nghe, chơi đồ chơi với bé, khêu gọi cho bé cười để bồi dưỡng tinh thần vui vẻ

và tính cách lạc quan, thúc đẩy sự phát triển năng lực trí tuệ của bé

31 Vì sao bé không biết cười?

Có đứa trẻ 4 tháng tuổi vẫn không biết cười, mặc cho người lớn trêu đùa thế nào cũng cứ trơ trơ, nét mặt không hề thay đổi Lúc này cần phải xem xét xem có trở ngại gì ở hệ thần kinh hay ở sự phát dục về mặt nào đó không? Có thể căn cứ vào tình hình phát dục toàn bộ của trẻ

để phán đoán, ví dụ có biết ngóc đầu dậy không? Có lẫy được không? Nếu được 10 tháng tuổi trẻ vẫn không biết cười thì khẳng định là có vấn đề phải kịp thời đưa trẻ đến bệnh viện chuyên khoa khám và điều trị

Ngoài ra, nụ cười của trẻ cũng có quan hệ với môi trường Nếu trong gia đình, cha mẹ không quan tâm đến trẻ, rất ít chơi đùa với nó, ít khi cùng chơi đồ chơi với nó, thì trên khuôn mặt của trẻ cũng ít nụ cười Do đó, làm cha mẹ nên thường xuyên yêu trẻ, trêu đùa với trẻ, nhất định trẻ sẽ báo đáp bằng những nụ cười xinh tươi hồn nhiên như những đóa hoa rừng vậy

32 Vì sao bé chậm biết nói?

Trẻ một tuổi vẫn chưa biết nói, nhìn thấy trẻ khác, cứ u a u ơ, ra vẻ rất muốn nói, nhưng không nói được Lúc này, người mẹ không khỏi áy náy và thầm lo lắng, hay là bị…

Kỳ thực, thời gian biết nói của trẻ có đứa sớm, có đứa muộn Nguyên nhân trước tiên là do ảnh hưởng của môi trường Nếu hàng ngày, cha mẹ hoặc người giữ trẻ, bồng bế trẻ, cứ im lìm,rất ít nói chuyện với trẻ, thì trẻ có ít hoặc không có cơ hội tập nghe, nói Đo đó trẻ sẽ chậm biết nói Thậm chí, có thể rất chậm nói, nếu như người mẹ bị câm, trực tiếp nuôi trẻ

Nguyên nhân thứ hai, là do thể chất của trẻ kém, hoặc ngủ không đủ độ, cũng có thể gây nên chậm biết nói ở trẻ

Bởi vậy, trẻ một tuổi chưa biết nói, nếu không có tình hình khác thường như: không biết lẫy, không biết ngồi, tai điếc, vòm họng khác thường, trí lực phát triển không tốt… thì không coi hiện tượng chậm nói của trẻ là khác thường Cha mẹ khỏi phải lo lắng, phiền muộn gì cả Chỉ cần thường xuyên chơi với trẻ, nói chuyện nhiều với nó, không bao lâu trẻ sẽ biết nói Bạn cần biết, thuở ấu thơ là thời kỳ phát triển ngôn ngữ của trẻ, mà sự phát triển ngôn ngữ đối với trẻ lại có tác dụng cực kỳ quan trọng đối với sự phát triển tâm lý và năng lực trí tuệ

Tuy vậy, cũng có một số rất ít trẻ không biết nói là do tật nguyền như: thính giác kém, phát triển trí lực có trở ngại… những trường hợp này phải đưa trẻ đến bệnh viện khám xét chính xác và điều trị kịp thời, kết hợp với việc huấn luyện sớm và kiên trì rèn tập Trẻ càng nhỏ tuổi,khôi phục khả năng bình thường càng mau chóng có kết quả

33 Kiểm tra thị lực của bé có tốt không?

Nguồn gốc ý nghĩa của hai chữ “thông minh” (chữ Trung Quốc) là tai thính, mắt sáng Như vậy, thị giác với trẻ quan trọng biết nhường nào Thế nhưng, trẻ chưa biết nói, chỉ biết khóc, lại không có cách nào để kiểm tra mắt trẻ Vậy, làm thế nào để biết thị giác của trẻ có bình thường không? Ở đây, xin giới thiệu phương pháp đơn giản, các ông bố, bà mẹ có thể làm được.

1 Dùng một ngón tay giơ lên trước mắt trẻ mới sinh được ít ngày, cách khoảng 19 cm, di chuyển chầm chậm ngón tay, nếu trẻ nhìn theo ngón tay bạn, chứng tỏ tất cả bình thường Khilàm cách này cần chú ý: chỉ làm trong mấy giây đồng hồ, vì lúc này sức chú ý của trẻ chỉ duy trì được mấy giây thôi

2 Đột nhiên giơ tay trước mắt trẻ, lúc này trẻ cần phải chớp mắt để phản ứng, nếu không chớp là có vấn đề

3 Dùng một bàn tay lần lượt che lấp hai mắt trẻ Khi bạn che lấp mắt trẻ, trẻ không nhìn thấy

gì nữa, sẽ khóc toáng lên hoặc dùng tay gạt vật chướng ngại ra Nếu không có phản ứng tương

tự, chứng tỏ thị lực rất kém

4 Nếu trẻ thấy đồ chơi nhỏ không hứng thú, không chủ động muốn lấy hoặc cầm không đúng

đồ chơi muốn lấy, thì thị giác có hạn chế

5 Nếu lòng đen trong con mắt trẻ to, vượt quá trẻ cùng tuổi mà trong người khó chịu, khóc liên tục thì có thể mắt trẻ bị tật bẩm sinh, cần đưa trẻ đi khám chuyên khoa ngay

6 Trẻ thị giác yếu, phần lớn do di truyền, thường có hiện tượng sợ ánh sáng, do đó, mỗi khi đến nơi có ánh sáng tương đối mạnh, bên mắt nào thị lực yếu thường nhắm lại

Nếu phát hiện thị lực của trẻ không tốt hoặc thị giác có vấn đề bạn cũng đừng quá lo lắng Thịlực của trẻ thường do bẩm sinh hoặc tạo thành ngay sau khi sinh, chỉ cần kịp thời phát hiện, điều trị đúng đều có thể thay đổi hoặc cải thiện

34 Cách nhận biết khả năng thính giác của bé

Thính giác của bé là vấn đề cực kỳ quan trọng, đối với việc hình thành ngôn ngữ và toàn bộ quá trình trưởng thành đều có tác dụng không được coi nhẹ Nó trực tiếp ảnh hưởng đến học tập, sinh hoạt và cả cuộc đời của trẻ trong tương lai Do đó, hoàn toàn cần thiết phải kiểm tra

có hệ thống thính giác của trẻ

Bệnh về thính giác của trẻ phát hiện càng sớm, hiệu quả điều trị càng tốt Làm cha mẹ, hàng ngày cần đặc biệt chú ý, quan sát tỉ mỉ Bạn hãy làm thử một số trắc nghiệm sau để theo dõi thính giác của trẻ

Đầu tiên, trẻ sơ sinh nghe tiếng động lớn sẽ xuất hịên phản xạ “ôm” Khi được 3 tháng, bạn đứng ở phía sau bé thổi cái còi hoặc loa đồ chơi mà bé đã quen thuộc hoặc lắc lắc cái xúc xắc

để xem bé có chớp mắt hoặc run sợ hay hai tay vung lên bắt đầu hoạt động không? 4 tháng tuổi bạn gọi tên bé, bé sẽ nhoẻn cười phản ứng Đến 5 tháng bé biết quay đầu tìm phương hướng phát ra âm thành 6 tháng, khi đang ngủ, trẻ nghe tiếng động có thể bị thức dậy, với tiếng động lớn biểu lộ nét mặt sợ hãi, nghe tiếng quen thuộc của mẹ bé sẽ quay đầu tìm kiếm

Điều đáng chú ý là, khi bạn đóng cửa, vỗ tay, giậm chân hoặc gõ, bé sẽ “nghe tiếng” quay đầulại, điều đó đem lại cho bạn cảm giác sai lầm là thính giác con bạn rất nhạy Kỳ thực, cái đó không thể chứng minh thính lực của con bạn không có vấn đề Bởi vì, trẻ rất nhạy cảm với

những chấn động, thính lực càng kém loại cảm giác này càng mãnh liệt, ngay cả đến trẻ điếc cũng có thể cảm giác thấy loại “âm thanh” này Vì vậy bạn cũng nên quan sát kỹ để sớm phát hiện nếu trẻ có vấn dề.

34 Răng của bé mọc như thế nào?

Bé sơ sinh không có răng Trên dưới 6 tháng, đợt răng đầu tiên của bé bắt đầu mọc với hai chiếc răng cửa hàm dưới Sau khoảng hai tháng, hai bên răng cửa hàm dưới tòi ra hai chiếc răng nữa Đủ một tuổi, hai bên răng của hàm trên lại đua nhau mọc mỗi bên một chiếc Trước sau hai tuổi rưỡi, hai hàm răng sữa của bé gồm 20 chiếc đều mọc đầy đủ

Trên đây là nói chung, cụ thể từng đứa trẻ, thời gian mọc răng sớm, muộn có khác nhau Có trẻ mới được 4 tháng tuổi răng đã nhú Có trẻ 10 tháng răng mới mọc Đó vẫn là chuyện thường tình Thời gian mọc răng là dấu hiệu của sự sinh trưởng thể lực và năng lực trí tuệ, quyết định thể chất của trẻ, có liên quan đến nhân tố dinh dưỡng Trong trường hợp bình thường, thứ tự mọc răng quan trọng hơn nhiều so với thời gian mọc răng

Khi mọc răng, trẻ thường cảm thấy khó chịu, tình cảm kém lúc bình thường, ăn uống ngủ nghê cũng vậy Có tình trạng trẻ luôn luôn muốn cắn vật gì cho răng đỡ ngứa ngáy Lúc này, bạn nên chuẩn bị một ít thức ăn như bánh xốp chẳng hạn, cho bé để giúp cho răng sữa của trẻ mau mọc

36 Làm thế nào để giúp bé có được hàm răng tốt, đẹp?

Tục ngữ có câu “Cái răng cái tóc là góc con người” Quả vậy, hàm răng vừa trắng vừa đều đặn chẳng những làm cho con người thêm xinh đẹp mà còn giúp cho sự tiêu hóa thêm thuận lợi và thân thể khỏe mạnh Muốn trẻ có hàm răng tốt, đẹp, ngay từ khi mang thai, người mẹ

đã phải dùng thức ăn, uống có nhiều chất can-xi, phốt pho và chất dinh dưỡng để đặt cơ sở vậtchất đầy đủ, chắc chắn cho hàm răng của trẻ sau này được khỏe khoắn và đẹp

Sau khi bé ra đời, đương nhiên người mẹ vẫn phải rất chú ý đến vấn đề dinh dưỡng của bé Tùy theo từng thời gian, phải bổ sung cho bé những thức ăn có chứa can-xi và nhiều dinh dưỡng như: trứng, hoa quả, rau xanh

Khi bé mọc răng, người mẹ và người nuôi bé phải chú ý vệ sinh vòm họng cho bé Trước khi ngủ, tuyệt đối không được cho bé ăn của ngọt Đặc biệt, không được cho bé có thói quen ngậm vú cao su hoặc ngón tay Vì ngậm vú cao su, không những ảnh hưởng đến sự sinh trưởng tốt đẹp của hàm răng, mà còn giảm trí lực Gần đây, các nhà khoa học nước ANH, trêntạp chí “Dao lá liễu” đã nói tác hại về việc cho trẻ ngậm vú cao su như sau:

“… Để cho trẻ yên tĩnh, khỏi quấy khóc, một số cha mẹ hoặc người nuối trẻ thường cho trẻ ngậm vú cao su Việc làm đó cực kỳ bất lợi đối với trí lực của trẻ Chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu phân tích trí lực của 994 người Những người này, từ thuở lọt lòng đã có thân thể khá bụ bẫm và đều được cha mẹ cho ngậm đầu vú cao su Sau 50 tuổi, đo lại trí lực, thấy giảm

đi 4/10 so với người cùng lứa tuổi không ngậm đầu vú cao su…”

Khi cần phải dùng bình có đầu vú cao su cho trẻ uống sữa hoặc nước, không được để nghiêng bình hoặc ép đầu vú cao su xuống răng sữa của bé, làm cho hàm răng của bé khập khiễng.Bắt đầu từ tháng thứ 8, cho bé ăn thêm một số thức ăn tương đối cứng để răng và lợi non nớt của bé được rèn luyện

Nếu cha mẹ và những người nuôi bé cố gắng liên tục chăm chút đến răng lợi của bé nhất định

bé sẽ có được hai hàm răng trắng muốt, đều đặn, vừa khỏe vừa đẹp, có lợi cho cả cuộc đời củamột con người

37 Giúp bé phát triển hình thể đẹp

Đứng về một ý nghĩa nào đó, cha mẹ chính là người “Tổng kỹ sư thiết kế” về sự phát triển hình thể của trẻ Co thể nói, mấu chốt sự sinh trưởng hình thể của trẻ quyết định bởi sự sinh trưởng của xương cốt Trong đó, quan trọng nhất là cột sống Một tấm lưng ngay thẳng có ý nghĩa biết bao đối với một con người! Thân thể khỏe mạnh, tư thế đường bệ, bước đi nhanh nhẹn có lợi cho cả cuộc đời Muốn đạt được điều đó, ngay từ khi mang thai, người mẹ đã phảităng cường ăn uống, bồi bổ những chất dinh dưỡng có đủ lượng can-xi, giúp cho thai hình thành và phát triển tốt xương cốt Sau khi bé lọt lòng, mẹ phải luôn luôn chú ý đến cột sống nhỏ bé và mềm mại của bé

Xương sống của người gồm 33 đốt xương tạo nên, hình dạng như một cái cột, nên gọi là “cột sống” Giữa những đốt xương đều có những”đĩa đệm” nhỏ ngăn cách khiến cho cột sống hoạt động tự nhiên Cột sống của bé sơ sinh thẳng, rất mềm mại Nhịp với tháng tuổi tăng và sự sinh trưởng cơ năng vận động, cột sống của bé sẽ cong thành 3 đoạn Sau đó phát triển dần thành thục Trẻ 3 tháng tuổi, khi lẫy, biết cất đầu lên, bộ phận xương sống cổ nhô ra phía trước, hình thành một đoạn cong Lúc 6 tháng, trẻ biết ngồi, bộ phận xương sống ngực cong

về phía sau, thành đoạn cong thứ 2; sau một tuổi, trẻ biết đi, bộ phận cột sống thắt lưng lại nhô ra phía trước, hình thành đoạn cong thứ 3 Khi ấy, 3 đoạn cong tự nhiên của cột sống cơ bản đã hoàn thành, sơ bộ có đủ điều kiện sinh lý giữ vững sự thăng bằng của cơ thể

Trong 12 tháng đầu, cột sống của trẻ tăng trưởng rất nhanh Sau đó chậm dần Lúc đầu, cột sống trẻ thẳng Do đó, cha mẹ hoặc người nuôi trẻ cần đặc biệt chú ý rằng, cột sống của trẻ rấtdẻo, rất dễ biến dạng Sự coi nhẹ của cha mẹ và người bảo mẫu thường dẫn đến tình trạng cột sống của trẻ cong quá độ cong tự nhiên hoặc biến dạng thành gù hay các dạng kỳ quái khác.Giường của bé nằm phải dùng giường cứng; không nên cho bé dùng gối cao quá sớm; không nên cho bé nằm ngủ trong nôi Không được cho bé tập ngồi, đứng, đi quá sớm Không nên bế trẻ suốt ngày trong bọc Phải kịp thời uốn nắn tư thế ngồi, đứng, đi chính xác cho bé (ngay cả khi bé đã lớn, đi học, ngồi học trong trường và ở nhà)

Cần cho trẻ tập những động tác thể dục đơn giản, thích hợp (phương pháp tập thể dục cho trẻ

sẽ nói ở chuyên mục sau)

38 Để cho bé có được làn da mịn màng

Da của bé trắng hồng, nhẵn, mịn trông rất đáng yêu Bé còn đang non nớt, hễ sơ ý là ta có thể làm cho da bé bị sây xát, tổn thương Do đó, muốn cho bé có được làn da mịn màng xinh đẹp,đòi hỏi người làm cha mẹ hoặc người nuôi bé, phải hết sức quan tâm, giữ gìn làn da cho bé

1 Bé sơ sinh phải tắm bằng loại xà phòng chuyên dùng cho trẻ nhỏ Không được dùng xà phòng tắm, giặt của người lớn, độ xút ăn da khá mạnh, sẽ làm cho da bé bị tổn thương, bào màn, trở nên tấy đỏ hoặc bợt bạt

2 Tã lót của bé sơ sinh nên dùng vải bông cũ, mềm mại (nhất là tã chéo), khi bé đi tiêu, đi tiểu ra tã, phải thay ngay, ngâm nước xà phòng, giặt thật sạch, phơi thật khô mới dùng lại Quần áo lọt lòng, không được may bằng loại vải sợi hóa học, cứng hoặc dày Bởi vì, những loại vải này dễ làm da bé mẩn đỏ, sây xát hoặc hăm bẹn, nách Nếu là vải mới, phải giặt sạch,