On cac BPTT van 9.1

Cấu tạo của phép so sánh So sánh là cách công khai đối chiếu các sự vật với nhau, qua đó nhận thức đợc sự vật một cách dễ dàng cụ thể hơn.. Mục đích của so sánh nhiều khi không phải là

Tu từ từ vựng Tiếng Việt

So sánh

1 Thế nào là so sánh?

So sánh là đối chiếu sự vật, sự việc này với sự vật sự việc khác có nét tơng đồng

để làm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt

VD:

- Trong nh tiếng hạc bay qua

Đục nh tiếng suối mới sa nửa vời.

(Nguyễn Du)

- Mỏ Cốc nh cái dùi sắt, chọc xuyên cả đất

(Tô Hoài)

2 Cấu tạo của phép so sánh

So sánh là cách công khai đối chiếu các sự vật với nhau, qua đó nhận thức đợc sự vật một cách dễ dàng cụ thể hơn Vì vậy một phép so sánh thông thờng gồm 4 yếu tố:

- Vế A : Đối tợng (sự vật) đợc so sánh

- Bộ phận hay đặc điểm so sánh (phơng diện so sánh)

- Từ so sánh

- Vế B : Sự vật làm chuẩn so sánh

Ta có sơ đồ sau đây:

Vế A

(Sự vật đợc so

sánh) Phơng diệnso sánh Từ so sánh

Vế B (Sự vật dùng để làm chuẩn

so sánh) Mây

Bà già

Dừa

Trắng sóng sánh

đủng đỉnh

Nh Nh

Nh là

bông bát nớc chè

đứng chơi + Trong 4 yếu tố trên đây yếu tố (1) và yếu tố (4) phải có mặt Nếu vắng mặt cả yếu tố (1) thì giữa yếu tố (1) và yếu tó (4) phải có điểm tơng đồng quen thuộc Lúc

đó ta có ẩn dụ

Khi ta nói : Cô gái đẹp nh hoa là so sánh Còn khi nói : Hoa tàn mà lại thêm tơi (Nguyễn Du) thì hoa ở đây là ẩn dụ

+ Yếu tố (2) và (3) có thể vắng mặt Khi yếu tố (2) vắng mặt ngời ta gọi là so sánh chìm vì phơng diện so sánh (còn gọi là mặt so sánh) không lộ ra do đó sự liên tởng rộng rãi hơn, kích thích trí tuệ và tình cảm ngời đọc nhiều hơn

+ Yếu tố (3) có thể là các từ nh: gióng, tựa, khác nào, tựa nh, giống nh, là, bao nhiêu, bấy nhiêu, hơn, kém Mỗi yếu tố đảm nhận một sắc thái biểu cảm khác nhau:

- Nh có sắc thái giả định

- Là sắc thái khẳng định

- Tựa thể hiện mức đọ cha hoàn hảo,

+ Trật tự của phép so sánh có khi đợc thay đổi

VD:

Nh chiếc đảo bốn bề chao mặt sóng Hồn tôi vang tiếng vọng của hai miền.

3 Các kiểu so sánh

Dựa vào mục đích và các từ so sánh ngời ta chia phép so sánh thành hai kiểu:

a) So sánh ngang bằng

Phép so sánh ngang bằng thờng đợc thể hiện bởi các từ so sánh sau đây: là, nh, y

nh, tựa nh, giống nh hoặc cặp đại từ bao nhiêu bấy nhiêu

Mục đích của so sánh nhiều khi không phải là tìm sự giống nhau hay khác nhau

mà nhằm diễn tả một cách hình ảnh một bộ phận hay đặc điểm nào đó của sự vật giúp ngời nghe, ngời đọc có cảm giác hiểu biết sự vật một cách cụ thể sinh động Vì thế phép so sánh thờng mang tính chất cờng điệu

VD: Cao nh núi, dài nh sông

(Tố Hữu)

b) So sánh hơn kém

Trong so sánh hơn kém từ so sánh đợc sử dụng là các từ : hơn, hơn là, kém, kém gì…

VD:

- Ngôi nhà sàn dài hơn cả tiếng chiêng

Muốn chuyển so sánh hơn kém sang so sánh ngang bằng ngời ta thêm một trong

các từ phủ định: Không, cha, chẳng vào trong câu và ngợc lại.

VD:

Bóng đá quyến rũ tôi hơn những công thức toán học

Bóng đá quyến rũ tôi không hơn những công thức toán học

4 Tác dụng của so sánh

+ So sánh tạo ra những hình ảnh cụ thể sinh động Phần lớn các phép so sánh đều lấy cái cụ thể so sánh với cái không cụ thể hoặc kém cụ thể hơn, giúp mọi ngời hình dung đợc sự vật, sự việc cần nói tới và cần miêu tả

VD:

Công cha nh núi Thái Sơn Nghĩa mẹ nh nớc trong nguồn chảy ra.

(Ca dao)

+ So sánh còn giúp cho câu văn hàm súc gợi trí tởng tợng của ta bay bổng Vì thế trong thơ thể hiện nhiều phép so sánh bất ngờ

VD:

Tàu dừa chiếc lợc chải vào mây xanh

Cách so sánh ở đây thật bất ngờ, thật gợi cảm Yếu tố (2) Và Yếu tố (3) bị lợc

bỏ Ngời đọc ngời nghe tha hồ mà tởng tợng ra các mặt so sánh khác nhau làm cho hình tợng so sánh đợc nhân lên nhiều lần

II/ Bài tập

1 Trong câu ca dao :

Nhớ ai bồi hổi bồi hồi

Nh đứng đống lửa nh ngồi đống than

a) Từ bồi hổi bồi hồi là từ gì?

b) Giải nghĩa từ láy bồi hổi bồi hồi

c) Phân tích cái hay của câu thơ do phép so sánh đem lại

Gợi ý:

a) Đây là từ láy chỉ mức độ cao

b) Giải nghĩa : trạng thái có những cảm xúc, ý nghĩ cứ trở đi trở lại trong cơ thể con ngời

c) Trạng thái mơ hồ, trừu tợng chỉ đợc bộc lộ bằng cách đa ra hình ảnh cụ thể:

đứng đống lửa, ngồi đống than để ngời khác hiểu đợc cái mình muốn nói một cách

dễ dàng Hình ảnh so sánh có tính chất phóng đại nên rất gợi cảm

2 Phép so sánh sau đây có gì đặc biệt:

Mẹ già nh chuối và hơng

Nh xôi nếp một, nh đờng mía lau.

(Ca dao)

Gợi ý:

Chú ý những chỗ đặc biệt sau đây:

- Từ ngữ chỉ phơng diện so sánh bị lợc bỏ

Vế (B) là chuẩn so sánh không phải có một mà có ba: chuối và hơng – xôi nếp xôi nếp một - đờng mía lau là nhằm mục đích ca ngợi ngời mẹ về nhiều mặt, mặt nào cũng

có nhiều u điểm đáng quý

3 Tìm và phân tích phép so sánh (theo mô hình của so sánh) trong các câu thơ sau:

a) Ngoài thềm rơi chiếc la đa

Tiếng rơi rất mỏng nh là rơi nghiêng.

(Trần Đăng Khoa)

b) Quê hơng là chùm khuế ngọt

Cho con chèo hái mỗi ngày Quê hơng là đờng đi học Con về rợp bớm vàng bay.

(Đỗ Trung Quân)

Gợi ý:

Chú ý đến các so sánh

a) Tiếng rơi rất mỏng nh là rơi nghiêng

b) Quê hơng là chùm khuế ngọt

Quê hơng là đờng đi học

_

Nhân hoá

1 Thế nào là nhân hoá ?

Nhân hoá là cách gọi hoặc tả con vật, cây cối, đồ vật, hiện tợng thiên nhiên bằng những từ ngữ vốn đợc dùng đẻ gọi hoặc tả con ngời; làm cho thế giới loài vật, cây cối đồ vật, trở nên gần gũi với con ngời, biểu thị đợc những suy nghĩ tình cảm của con ngời

Từ nhân hoá nghĩa là trở thành ngời Khi gọi tả sự vật ngời ta thờng gán cho sự vật đặc tính của con ngời Cách làm nh vậy đợc gọi là phép nhân hoá

VD:

Cây dừa/Sải tay/Bơi/Ngọn mùng tơi/Nhảy múa

(Trần Đăng Khoa)

2 Các kiểu nhân hoá

Nhân hoá đợc chia thành các kiểu sau đây:

+ Gọi sự vật bằng những từ vốn gọi ngời

VD:

Dế Choắt ra cửa, hé mắt nhìn chị Cốc Rồi hỏi tôi :

- Chị Cốc béo xù đứng trớc cửa nhà ta đấy hả ?

(Tô Hoài)

+ Những từ chỉ hoạt động, tính chất của con ngời đợc dùng để chỉ hoạt động, tính chất sự vật.

VD :

Muôn nghìn cây mía/Múa gơm/Kiến/Hành quân/Đầy đờng

(Trần Đăng Khoa)

+ Những từ chỉ hoạt động, tính chất của con ngời đợc dùng để chỉ hoạt động tính chất của thiên nhiên

VD :

Ông trời/Mặc áo giáp đen/Ra trận

(Trần Đăng Khoa)

+ Trò chuyện tâm sự với vật nh đối với ngời

VD :

Khăn thơng nhớ ai Khăn rơi xuống đất ? Khăn thơng nhớ ai Khăn vắt trên vai

(Ca dao)

Em hỏi cây kơ nia Gió mày thổi về đâu

Về phơng mặt trời mọc

(Bóng cây kơ nia)

3 Tác dụng của phép nhân hoá

Phép nhân hoá làm cho câu văn, bài văn thêm cụ thể, sinh động, gợi cảm ; là cho thế giới đồ vật, cây cối, con vật đợc gần gũi với con ngời hơn

VD :

Bác giun đào đất suốt ngày Hôm qua chết dới bóng cây sau nhà.

(Trần Đăng Khoa)

II/ Bài tập

1 Trong câu ca dao sau đây:

Trâu ơi ta bảo trâu này Trâu ăn no cỏ trâu cày với ta

Cách trò chuyện với trâu trong bài ca dao trên cho em cảm nhận gì ?

Gợi ý:

- Chú ý cách xng hô của ngời đối với trâu Cách xng hô nh vậy thể hiện thái độ tình cảm gì ? Tầm quan trọng của con trâu đối với nhà nông nh thế nào ? Theo đó

em sẽ trả lời đợc câu hỏi

2 Tìm phép nhân hoá và nêu tác dụng của chúng trong những câu thơ sau:

Ngọn đèn đứng gác Cho thắng lợi, nối theo nhau

Đang hành quân đi lên phía trớc.

(Ngọn đèn đứng gác)

Gợi ý:

Chú ý cách dùng các từ vốn chỉ hoạt động của ngời nh:

- Đứng gác, nối theo nhau, hành quân, đi lên phía trớc

_

ẩn dụ

1 Thế nào là ẩn dụ ?

ẩn dụ là cách gọi tên sự vật, hiện tợng này bằng tên sự vật hiện khác có nét tơng

đồng quen thuộc nhằm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho sự diễn đạt.

ẩn dụ thực chất là một kiểu so sánh ngầm trong đó yếu tố so sánh giảm đi chỉ còn yếu tố làm chuẩn so sánh đợc nêu lên

Muốn có phép ẩn dụ thì giữa hai sự vật hiện tợng đợc so sánh ngầm phải có nét

t-ơng đồng quen thuộc nếu không sẽ trở nên khó hiểu

Câu thơ:

Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ

(Viễn Phơng)

Mặt trời ở dòng thơ thứ hai chính là ẩn dụ.

Hoặc

Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi Mặt trời của mẹ em nằm trên lng

(Nguyễn Khoa Điềm)

Ca dao có câu:

Thuyền về có nhớ bến chăng ? Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền.

Bến đợc lấy làm ẩn dụ để lâm thời biểu thị ngời có tấm lòng thuỷ chung chờ đợi,

bởi những hình ảnh cây đa, bến nớc thờng gắn với những gì không thay đổi là đặc

điểm quen thuộc ở những có ngời có tấm lòng thuỷ chung

ẩn dụ chính là một phép chuyển nghĩa lâm thời khác với phép chuyển nghĩa th-ờng xuyên trong từ vựng Trong phép ẩn dụ, từ chỉ đợc chuyển nghĩa lâm thời mà thôi

2 Các kiểu ẩn dụ

Dựa vào bản chất sự vật hiện tợng đợc đa ra so sánh ngầm, ta chia ẩn dụ thành các loại sau:

+ ẩn dụ hình tợng là cách gọi sự vật A bằng sự vật B.

VD:Ngời Cha mái tóc bạc (Minh Huệ)

Lấy hình tợng Ngời Cha để gọi tên Bác Hồ.

+ ẩn dụ cách thức là cách gọi hiện tợng A bằng hiện tợng B.

VD:

Về thăm quê Bác làng Sen

Có hàng râm bụt thứp lên lửa hồng.

(Nguyễn Đức Mậu)

Nhìn hàng râm bụt“hàng râm bụt” ” với những bông hoa đỏ rực tác giả tởng nh những ngọn đèn

thắp lên lửa hồng

“hàng râm bụt” ”

+ ẩn dụ phẩm chất là cách lấy phẩm chất của sự vật A để chỉ phẩm chất của sự vật B

VD:

ở bầu thì tròn, ở ống thì dài.

Tròn và dài đợc lâm thời chỉ những phẩm chất của sự vật B

+ ẩn dụ chuyển đổi cảm giác là những ẩn dụ trong đó B là một cảm giác vốn thuộc một loại giác quan dùng để chỉ những cảm giác A vốn thuộc các loại giác quan khác hoặc cảm xúc nội tâm Nói gọn là lấy cảm giác A để chỉ cảm giác B VD:

Mới đợc nghe giọng hờn dịu ngọt Huế giải phóng nhanh mà anh lại muộn về.

(Tố Hữu)

Hay:

Đã nghe rét mớt luồn trong gió

Đã vắng ngời sang những chuyến đò

(Xuân Diệu)

3.Tác dụng của ẩn dụ

ẩn dụ làm cho câu văn thêm giàu hình ảnh và mang tính hàm súc Sức mạnh của ẩn

dụ chính là mặt biểu cảm Cùng một đối tợng nhng ta có nhiều cách thức diễn đạt khác

nhau (thuyền – xôi nếp biển, mận - đào, thuyền – xôi nếp bến, biển – xôi nếp bờ) cho nên một ẩn dụ có thể dùng cho nhiều đối tợng khác nhau ẩn dụ luôn biểu hiện những hàm ý mà phải suy ra mới hiểu Chính vì thế mà ẩn dụ làm cho câu văn giàu hình ảnh và hàm súc, lôi cuốn ngời đọc ngời nghe

VD :

Trong câu : Ngời Cha mái tóc bạc nếu thay Bác Hồ mái tóc bạc thì tính biểu cảm

sẽ mất đi

Hoán Dụ

I. Khái Niệm

- Hoán dụ: Là hiện tợng chuyển hoá về tên gọi, lấy tên của đói tợng

khái niệm này để gọi đối tợng, khái niệm khác dựa trên sự liên tởng tiếp cận.

- Có hai loại hoán dụ:

+ Hoán dụ từ vựng là trờng hợp đơn giản nhất của hoán dụ trong đó tên gọi của một khách thể, thờng là tên riêng, đợc chuyển sang chỉ một khách thể khác.

Ví dụ : Hai khẩu Mô - de( hai khẩu súng kiểu Mô - de ) loại hoán dụ này

không có ý nghĩa tu từ

+ Hoán dụ tu từ là hoán dụ thực hiện hoá mối quan hệ mới mẻ bất ngờ giữa hai khách thể.

Ví dụ : Đảng đã cho ta Sáng mắt, sáng lòng ( sáng mắt : có nghĩa là nhận thức mới thêm, đúng đắn hơn lên ; Sáng lòng : có nghĩa là tình cảm

tốt đẹp cao quí ) hoán dụ tu từ thờng đợc cấu tạo dựa vào những mối quan

hệ lô-gic khách quan nh sau:

Liên hệ giữa bộ phận và toàn thể.

Ví dụ: Đầu xanh có tội tình gì?

Má hồng đến quá nửa thì cha thôi.

(Truyện kiều)

Đầu xanh (bộ phận cơ thể) biểu thị con ngời ở độ tuổi trẻ trung mới bớc vào đời (toàn thể) Má hồng (bộ phận cơ thể) biểu thị ngời đàn bà sống kiếp lầu xanh(toàn thể).

Liên hệ giữa chủ thể(ngời)và vật sở thuộc (y phục, đồ dùng).

Ví dụ: á o chàm đa buổi phân li

Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay.

Liên hệ giữa vật chứa đựng và vật đợc chứa đựng.

Ví dụ: Vì sao trái đất nặng ân tình

Nhắc mãi tên ngời Hồ chí Minh.

( Tố Hữu )

Trái đất ( vật chứa đựng ) biểu thị đông đảo nhân dân ( vật đợc chứa

đựng )

Liên hệ giữa cái cụ thể và cái trừu tợng.

Kháng chiến ba ngàn ngày không nghỉ

Bắp chân đầu gối vẫn săn gân.

Bắp chân đầu gối vẫn săn gân (cụ thể)biểu thị tinh thần kháng chiến dẻo

dai (trừu tợng)

- Chức năng chủ yếu của hoán dụ là nhận thức và biểu cảm – xôi nếp cảm xúc

Nó khắc sâu đặc điểm tiêu biểu cho đối tợng đợc miêu tả Nó đợc dùng rộng rãi trong lời nói nghệ thuật và trong nhiều phong cách.

ẩn dụ và hoán dụ đều là những phơng thức phổ quát trong việc hiểu lại ý nghĩa của các từ, cũng nh trong việc chuyển tên gọi từ một biểu vật này sang biểu vật khác Song trong ẩn dụ việc chuyển tên gọi đợc thực hiện trên cơ sở sự giống nhau ( hiện thực hoặc tởng tợng ) của hai khách

thể ( chân ngời - chân bàn; con cáo – xôi nếp ng ời độc ác nham hiểm), còn hoán

dụ đợc thực hiện trên cơ sở sự gần giống nhau của hai khách thể

( ấm nớc sôi, có nghĩa là nớc trong ấm sôi).

Ví dụ : Các từ in đậm trong khổ thơ sau chỉ ai? Và nó có mối quam hệ

nh thế nào ?

áo nâu liền với áo xanh

Nông thôn cùng với thị thành đứng lên.

( Tố Hữu )

- áo nâu,áo xanh : dùng để chỉ ngời nông dân và ngời công nhân

( cách nói nh vậy là dựa vào tính chất, đặc điểm – xôi nếp ngời nông dân th-ờng mặc áo nâu, còn ngời công nhân thth-ờng mặc áo xanh khi làm việc).

- Nông thôn, thị thành : dùng để chỉ những ngời sống ở nông thôn và

những ngời sống ở thành thị Cách gọi nh vậy dựa vào quan hệ giữa vật chứa đựng (nông thôn, thành thị) với vật bị chứa đựng (những ngời sống ở nông thôn và thành thị).

+ Tác dụng của diễn đạt này ?

Tác dụng của cách diễn đạt này nhằm làm tăng sức gợi hình, gợi cảm cho lời văn và nêu bật đợc đặc điểm của những ngời Sự vật đợc nói đến.

II. Các kiểu hoán dụ.

1 Em hiểu các từ ngữ in đậm dới đây và quan hệ của chúng

Câu a: Bàn tay ta làm nên tát cả

Có sức ngời sỏi đá cũng thành cơm.

(Hoàng Trung Thông)

Bàn tay: Một bộ phận của cơ thể con ngòi dùng để thay cho “hàng râm bụt”ngời lao

động” nói chung (quan hệ bộ phận – xôi nếp toàn thể).

Câu b: Một cây làm chẳng nên non

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao

Một,ba (số lợng xác định) biểu thị nhiều cây (số lợng không xác định)

– xôi nếp quan hệ cụ thể – xôi nếp trừu tợng.

Câu c: Ngày Huế đổ máu

Chú về Hà Nội

Tình cờ chú cháu

Gặp nhau Hàng Bè

Đổ máu: Dấu hiệu dùng thay cho “hàng râm bụt”sự hi sinh mất mát” nói chung – xôi nếp

quan hệ dấu hiệu của sự vật – xôi nếp sự vật.

2 Liệt kê một số kiểu quan hệ th ờng đ ợc sử dụng để tạo ra phép hoán dụ.

Có 4 kiểu hoán dụ thờng gặp:

- Lấy một bộ phận để gọi toàn thể

- Lấy vật chứa đựng để gọi vật bị chứa đựng

- Lấy dấu hiệu của sự vật để gọi sự vật.

- Lấy cái cụ thể để gọi cái trừu tợng.

III. Luyện tập

1 Chỉ ra phép hoán dụ trong những câu thơ, câu văn sau và cho biết mối quan hệ giữ các sự vật trong mỗi phép hoán dụ là gì?

Câu a: Quan hệ giữa vật chứa đựng với vật bị chứa đựng ( xóm làng

– xôi nếp Ngời nông dân )

Câu b: Quan hệ giữa cái cụ thể với cái trừu tợng ( mời năm – xôi nếp thời gian trớc mắt ; trăm năm – xôi nếp thời gian lâu dài)

Câu c: Quan hệ giữa dấu hiệu của sự vật với sự vật (áo chàm – xôi nếp

ng-ời Việt Bắc).

Câud: Quan hệ giữa vật chứa đựng với vật bị chứa đựng ( Trái Đất

– xôi nếp nhân loại)

2 Hoán dụ có gì giống và khác ẩn dụ ? cho ví dụ.

Giống Gọi tên sự vật, hiện tợng này bằng tên

gọi sự vật,hiện tợng khác

Khác Dựa vào quan hệ tơng đồng

Cụ thể là:

- Hình Thức

- Cách thức thực hiện

- Phẩm chất

- Cảm giác

Dựa vào quan hệ tơng cận

Cụ thể là:

- Bộ phận – xôi nếp toàn thể

- Vật chứa đựng – xôi nếp vật

bị chứa đựng

- Dấu hiệu của sự vật – xôi nếp sự vật

- Cụ thể – xôi nếp Trừu tợng Viết chính tả ( nhớ - viết )đêm nay Bác không ngủ ( từ lần thứ 3 thức dậy đến anh thức luôn cùng Bác)

Nói Quá

I.Khái niệm

Nói quá là một biện pháp tu từ phóng đại mức độ, quy mô, tính chất

của sự vật, hiện tợng đợc miêu tả để nhấn mạnh, gây ấn tợng, tăng sức

biểu cảm.

Ví dụ: Đêm tháng năm cha nằm đã sáng

Ngày tháng mời cha cời đã tối.

( Tục ngữ )

->Cha nằm đã sáng, cha cời đã tối là những cách nói quá sự thật ,có tác

dụng nhấn mạnh đêm tháng năm và ngày tháng mời rất ngắn.

Cày đồng sau buổi ban tra

Mồ hôi thánh thót nh ma ruộng cày

( ca dao)

->Mồ hôi thánh thót nh ma ruộng cày là cách so sánh quá sự thật để

nhấn mạnh công việc cày đồng của ngời nông dân hết sức vất vả, đồng thời cách nói ấy cũng tăng thêm sức biểu cảm.

Bàn tay ta làm nên tất cả

Có sức ngời sỏi đá cũng thành cơm

( Hoàng Trung Thông – xôi nếp Bài ca vỡ đất )

Có sức ngời sỏi đá cũng thành cơm là một cách nói quá nhằm ca ngợi

bàn tay lao động kì diệu của con ngời có khả năng chinh phục thiên nhiên

; dù đất đai có khô căn bao nhiêu, với bàn tay lao động của con ngời cũng trở thành mảnh dất màu mỡ, nuôi sống con ngời.

b Anh cứ yên tâm, vết thơng chỉ sớt da thôi Từ giờ đến sáng em có thể đi lên đế tận trời đợc

( Nguyễn Minh Châu- Mảnh trăng cuối rừng)

Em có thể đi lên đến tận trời trong câu nói của nhân vật là một cách

nói quá Dộu là lời nói đùa, nhng nó đã thể hiện nghị lực phi thờng và vẻ dẹp kì diệu của nhân vật, của tuổi trẻ Việt Nam anh hùng trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nớc.

c.( ) Cái cụ bá thét ra lửa ấy lại xử nhũn mời hắn vào nhà xơi nớc.

( Nam Cao – xôi nếp Chí Phèo )

Thét ra lửa là một cách nói quá để nhấn mạnh uy quyền ghê gớm của

cụ bá.

2 Biện pháp nói quá còn đợc gọi là phóng đại, cờng điệu, thậm xng, ngoa

dụ

Cần phân biệt biện pháp tu từ nói quá với nói khoác:

- Nói khoác: là nói sai sự thật, nhằm lừa ngời nghe tin vào điều không

có thật ấy.

- Nói quá : Chỉ một cách nói phóng đại quá sự thật ( chứ không phảI sai

sự thật ),mục đích là để làm nổi bật bẩn chất của sự thật, giúp ngời nghe nhận thức sự thật rõ ràng hơn.

Ví dụ: Đau lòng kẻ ở ngời đi

Lệ rơi thấm đá, tơ cha rũ tằm.

( Truyện kiều – xôi nếp Nguyễn Du )

Ước gì sông hẹp một gang Bắc cầu dải yếm cho chàng sang chơi.

( Ca dao ).

II Thực hành – Luyện tập.

1.Phân tích hiệu quả của phép nói quá trong các câu sau :

a Bà ấy hồi xa đẹp nghiêng nớc nghiêng thành đấy!

b Chỉ cần có quyết tâm, thì dời non lấp biển cũng không phải là

chuyện khó !

c Những ngời anh hùng xa nay đều ôm chí lấp biển vá trời.

d Bị ngã nh thế mà chẳng kêu đau, ông ấy quả là mình đồng da sắt!

e Nó nghĩ nát óc mà cũng không giải đợc bài toán này

2 Tìm các thành ngữ so sánhcó dùng biện pháp nói quá trong các thành ngữ sau đây: - nhanh nh cắt

- chân cứng đá mềm

- đẹp nh tiên

- một nắng hai sơng

- đen nh cột nhà cháy

- đầu trâu mặt ngựa

- sông cạn đá mòn

- trắng nh trứng gà bóc

- đổ mồ hôi sôi nớc mắt

- khoẻ nh voi

3 Tìm hiểu giá trị biểu hiện của biện pháp nói quá trong các trờng hợp sau:

a Dẫu cho trăm thân này phơi ngoài nội cỏ, nghìn xác này gói trong “hàng râm bụt”

da ngựa, ta cũng vui lòng”

(Hịch tớng sĩ – xôi nếp Trần Quốc Tuấn)

b “hàng râm bụt”Gơm mài đá, đá núi cũng mòn

Voi uống nớc, nớc sông phảI cạn

Đánh một trận, sạch không kình ngạc

Đánh hai trận, tan tác chim muông

(Bình Ngô đại cáo – xôi nếp (guyễn Trãi)

c “hàng râm bụt”Con rận bằng con ba ba

Đêm đêm nó ngay, cả nhà thất kinh”

d Ta đi trên đờng ta bớc tiếp

Rắn nh thép,Vững nh đồng

Đội ngũ ta trùng trùng điệp điệp

Nói Giảm, Nói Tránh

I.Khái niệm :

Nói giảm, nói tránh là một biện pháp tu từ dùng cách diễn đạt tế

nhị,uyển chuyển, tránh gây cảm giác quá đau buồn, ghê sợ, nặng nề ; tránh

thô tục, thiếu lịch sự.

Ví dụ :

- Các từ đi, về, qua đời, mất, không còn nữa, theo tổ tiên, khuất núi, từ

trần nói về cáu chết, tránh gây cảm giác đau buồn.

- Phải bé lại và lăn vào lòng một ngời mẹ, áp mặt vào bầu sữa nóng

của ngời mẹ…

->Bầu sữa nóng là cách diễn đạt tránh gây thô tục.

- Con dạo này lời lắm.(1)

Con dạo này không đợc chăm chỉ lắm.(2)

->câu (2) dùng cách nói nói nhẹ nhàng hơn câu (1).

+ Khi chê trách một điều gì, để ngời nghe dễ tiếp nhận, ngời ta thờng nói, giảm nói tránh bằng cách phủ định điều ngợc lại với nội dung đánh

giá Chẳng hạn, đáng lẽ nói “hàng râm bụt”Bài thơ của anh dở lắm” Thì lại nói “hàng râm bụt”Bài

thơ của anh cha dợc hay lắm” Ta có thể dùng cách nói giảm nói tránh

nh thế để đánh giá trong nhiều trờng hợp khác nhau nhằm tránh cảm giác nặng nề, thiếu lịch sự.

Ví dụ :

- Sức học của con không đợc nh bố dã nghĩ !

- Cô bé ấy khôngthông minh lắm đâu !

- Phòng học của cậu chẳng ngăn nắp gì cả !

- Mình nghĩ rằng bạn đã thiếu cố gắng trong kì thi này !

- Cây bút của cậu không đợc tốt lắm !

+ Việc sử dụng cách nói giảm, nói tránh , chẳng hạn nh khi lên án những thói h tật xấu, những hiện thực tiêu cực trong cuộc sống quanh ta

1. Biện pháp nói giảm, nói tránh còn đợc gọi là nhã ngữ , uyển ngữ.

II.Thực hành luyện tập – luyện tập

1 Chọn các từ ngữ trong dấu ngoặc đơn để điền vào chỗ trống và cho biết lí do vì sao chọn từ ấy:

a Khuya rồi, mời bà / … / (đi ngủ, đi nghỉ)

b Cha mẹ em / … / từ ngày em còn rất bé, em về ở với bà ngoại (chia tay nhau, bỏ nhau, li dị)

c.Đây là lớp học cho trẻ em / … / (mù, hỏng mắt, khiếm thị)

d Mẹ đã / … / rồi,nên chú ý giữ gìn sức khoẻ (gìa, có tuổi)

e Cha nó mất, mẹ nó / … /, nên chú nó rất th ơng nó.

( đi lấy ngời khác, đi bớc nữa).

2 Tìm hiểu biện pháp nói giảm, nói tránh trong các trờng hợp sau:

a Bác Dơng thôi đã thôi rồi