Dinh dưỡng với bệnh của răng pdf

Ngày nay, khoa học đã làm sáng tỏ nhiều vấn đề liên quan đến bệnh sâu răng, chỉ rõ những nguyên nhân gây sâu răng cũng như có nhiều phương thức phòng ngừa hữu hiệu.. Thực phẩm không gây

DINH DƯỠNG VỚI BỆNH CỦA RĂNG

Từ thời cổ La Mã, Hy Lạp, các thầy thuốc đã nhận

thấy có sự liên hệ giữa thức ăn và các bệnh của răng Vào thế kỷ 3 trước Công nguyên, Aristotle đã quả quyết

rằng việc ăn quả vả là một trong những nguyên nhân làm

hư răng

Ngày nay, nhiều nghiên cứu đã chứng minh rằng sự ăn uống và thức ăn có vai trò lớn đối với quá trình mọc răng, sự vững chắc của răng cũng như các bệnh răng-miệng Thành phần dinh dưỡng của một món ăn, cách tiêu thụ món ăn đó cũng có thể ngăn ngừa hoặc gây ra bệnh cho răng Ngược lại, tình trạng tốt xấu của răng – miệng cũng có ảnh hưởng lớn tới dinh dưỡng của cơ thể

Quá trình mọc răng và nhu cầu dinh dưỡng

Con người có hai thời kỳ tạo răng

Ngay từ khi bào thai mới được hai, ba tháng, răng đã bắt đầu hình thành Sau khi sinh, từ 6 tháng tới 30 tháng tuổi, răng nhú ra và tăng trưởng Đây là lớp răng sữa gồm có mười chiếc hàm trên và hàm dưới

Rồi tới khoảng 6 tuổi thì răng vĩnh viễn lần lượt mọc đủ, cả thảy từ 28 tới 32 chiếc, tùy theo 4 răng khôn có mọc ra hay không

Các chất dinh dưỡng mà người mẹ tiêu thụ cần đầy đủ cho sự cấu tạo và tăng trưởng của thai nhi

Và sau khi đứa trẻ chào đời cho đến suốt quá trình lớn lên và phát triển, sự vững chắc và toàn vẹn của răng tùy thuộc rất nhiều vào chế độ dinh dưỡng Răng có thể bị sâu răng, rụng; nha chu có thể bị viêm làm hư hao tới răng

Sâu răng

Năm 1986, khi khai quật một ngôi mộ cổ Ai Cập, người

ta đã thấy một hàm răng có chiếc răng được nhét một mẩu kim loại vào thân răng Các nhà khảo cổ suy luận rằng, vị cổ nhân này nhét mẩu kim loại vào răng để ngăn sâu khỏi vào nằm trong đó mà phá răng Như vậy thì bệnh sâu răng không phải là mới lạ, mà vốn đã có tự ngàn xưa

Ngày nay, khoa học đã làm sáng tỏ nhiều vấn đề liên quan đến bệnh sâu răng, chỉ rõ những nguyên nhân gây sâu răng cũng như có nhiều phương thức phòng ngừa hữu hiệu

1 Diễn tiến của quá trình sâu răng

Sâu răng là một loại bệnh nhiễm khuẩn Quan sát các động vật không có vi khuẩn trong miệng đều cho thấy chúng không bị sâu răng

Trong bệnh này, các sản phẩm chuyển hóa acid hữu cơ

sinh ra do tác dụng của vi khuẩn trên thực phẩm dính kẹt trong răng miệng, làm mất dần khoáng chất calci ở men

răng Từ đó răng bị phá hủy dần dần

Sâu răng có thể xảy ra ở bất cứ răng nào trong miệng cũng như bất cứ phần nào của răng Răng mới mọc dễ bị hư hơn răng đã có lâu, vì thế khi mới mọc răng sữa hoặc răng thường phải chăm sóc kỹ hơn

Vi sinh vật trong miệng làm hư răng nhiều nhất là loại

Chất đạm trong thịt, trứng, cá; chất béo, vài loại pho mát có tác dụng bảo vệ răng khỏi sâu Chất béo tạo ra một lớp dầu mỏng che răng nên có tác dụng làm giảm tác dụng của đường, làm giảm độ dính của thực phẩm vào răng miệng Thực phẩm có nhiều xơ như dưa gang, rau riếp giúp làm sạch răng và loại bỏ mảng bựa vôi

Thực phẩm không gây sâu răng là loại khi ăn không làm tăng nồng độ acid của nước bọt.

Ăn uống nhiều lần (ăn vặt) trong ngày cũng làm thay đổi độ acid/kiềm của nước bọt và ảnh hưởng tới sự sâu răng

Thí dụ ăn năm cái kẹo một lúc rồi súc miệng thì ít có hại hơn là lai rai ăn số kẹo đó trong ngày Ăn quà vặt cũng là một nguy cơ gây sâu răng vì độ acid trong miệng lên cao nhiều lần trong ngày

Cần nhớ là mỗi lần có một lượng nhỏ carbohydrat dễ lên

men được đưa vào miệng thì độ acid trong nước bọt lại tăng

cao và ăn mòn men răng

Thực phẩm ăn xen kẽ cũng có ảnh hưởng tới khả năng gây sâu răng Thực phẩm gây sâu răng mà ăn xen kẽ với thực phẩm không gây sâu răng thì sẽ tốt hơn Chuối thường hay dính răng, dễ đưa đến sâu răng, nhưng khi ăn kèm theo uống sữa thì tác dụng xấu giảm đi Tráng miệng với miếng bánh ga-tô dính răng mà sau đó lại nhai miếng pho mát Thụy Sĩ thì miệng sạch mau hơn Sữa có nhiều calci, phosphor nên có tác dụng trung hòa với thực phẩm dễ gây

sâu răng như đường

Dạng lỏng hay đặc của thực phẩm cũng là một yếu tố quan trọng

Về dinh dưỡng thì nên cẩn thận với thực phẩm có nhiều đường ngọt

Mặc dù đường ngọt đã được chứng minh là nguy cơ số một gây sâu răng, nhưng khuynh hướng chung của chúng

ta vẫn là thích các món ăn ngọt Khuynh hướng này đặc biệt nguy hiểm ở trẻ em đang độ tuổi phát triển, khi chưa có được ý thức tự bảo vệ trong việc chọn lựa món ăn tốt cho sức khỏe

Nhiều bà mẹ dùng kẹo ngọt để khen thưởng con Nhiều người cho con bú bình nước pha với đường, thay cho sữa Có bà mẹ lại nhúng núm vú cao su vào mật ong rồi cho con ngậm Tất cả đều là nguyên nhân dễ dàng làm hỏng những chiếc răng non

Khi ngủ, không nên cho ngậm bình sữa, vì có thể trẻ không nuốt hết, sữa đọng trong miệng và là môi trường tốt cho vi khuẩn Có thể cho bé ngậm núm vú giả hoặc ngậm bình nước lã

Ngoài việc sữa mẹ có nhiều bổ dưỡng, con mút núm vú mẹ còn giúp hàm răng ngay ngắn hơn

Trẻ em cần chế độ ăn uống đầy đủ, đa dạng với đầy đủ

calci, phosphor để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng của răng Fluor, một hóa chất ngăn ngừa sâu răng rất công hiệu,

cũng cần được hiện diện trong thực phẩm hoặc nước uống Cha mẹ cần hướng dẫn con trẻ trong việc giữ gìn vệ sinh răng, cách dùng bàn chải, dây cọ răng (flossing) Bàn chải

răng nên thay mới khi không còn đảm bảo làm sạch răng, và cần được thường xuyên rửa kỹ để loại bỏ thực phẩm cũng như vi khuẩn dính vào

Vệ sinh răng miệng nói chung gồm có:

răng (periodontitis) Viêm nướu răng có thể điều trị được

và cần được điều trị ngay để tránh nhiều trầm trọng hơn cho mô nâng đỡ và sự rụng răng

Khởi đầu của bệnh nha chu là mảng bựa (plaque) bám

trên ranh giới răng và nướu mà thành phần cấu tạo có vi khuẩn với chất hữu cơ Vi khuẩn tiết ra chất độc làm nướu sưng, viêm, chảy máu

Nếu không chữa sẽ có những túi nhỏ chứa đầy vi khuẩn xuất hiện chung quanh răng Nha chu, và đôi khi cả xương hàm, sẽ bị nhiễm độc

Các mảng bựa bám chặt cần được nha sĩ giúp lấy đi, vì dùng bàn chải đánh răng không đủ để làm sạch chúng Trong bệnh nha chu, ngoài vệ sinh răng miệng, sự dinh dưỡng cũng có vai trò đáng kể

Một chế độ dinh dưỡng đầy đủ sẽ làm nướu khỏe mạnh để ngăn chặn sự xâm nhập của vi khuẩn và các chất độc hại

Thiếu vitamin C, folacin làm yếu nướu Thiếu vitamin

C trầm trọng khi chế độ ăn uống không có rau tươi và trái cây sẽ gây ra bệnh scurvy trong đó nướu răng sưng và chảy

máu

Thiếu chất đạm, vitamin A và B cũng đều đưa tới bệnh

nha chu

Ngoài ra, người bị bệnh tiểu đường, bệnh tuyến cận giáp (parathyroid gland), bệnh thiếu hồng cầu, khô miệng, hoặc

đang điều trị bằng phóng xạ cũng có nguy cơ mắc bệnh nha chu

Nhưng cho đến năm 1983, tại Australia, bác sĩ Barry J Marshall chuyên về bệnh dạ dày và ruột đã tìm ra thêm

một nguyên nhân của bệnh, đó là vi khuẩn Helicobacter pylori Khám phá này đã thay đổi hẳn phương thức điều trị

và cũng như cách định bệnh loét dạ dày

Sau nhiều nghiên cứu, các bác sĩ đều cho là có đến 90% các trường hợp loét dạ dày do vi khuẩn gây ra, vì khi trị với thuốc kháng sinh thì dứt bệnh Tuy nhiên, nguyên nhân đầu tiên đưa đến nhiễm vi khuẩn cũng như cơ chế lây lan của bệnh vẫn chưa được hiểu rõ

Trong dạ dày luôn luôn có dịch vị và nước acid rất mạnh

do dạ dày tiết ra để tiêu hóa thức ăn Bình thường, nước

acid không gây ra vấn đề gì cho dạ dày, bởi vì dạ dày có

một lớp niêm mạc che chở và vì luôn luôn có một sự cân bằng giữa acid và dịch vị Khi vì một lý do nào đó mà sự

cân bằng này bị xáo trộn thì niêm mạc dạ dày bị ăn mòn và tạo ra những vết loét

Có giải thích cho là vi khuẩn Helicobacter pylori và

thuốc giảm đau nhức làm rối loạn sức đề kháng của niêm dịch, mở đường cho acid làm mòn niêm mạc dạ dày.

Ngoài phần trên của dạ dày, bệnh có thể xảy ra ở đoạn đầu của ruột tá (duodenum) hay phần dưới của dạ dày.

Triệu chứng

Người bị loét dạ dày thường thấy đau ngầm ngầm ở bụng trên hay dưới ngực Cảm giác đau này như đang bị gặm nhấm, nóng rát rất khó chịu Nhưng khi uống một chút sữa, ăn một ít thức ăn hay uống viên thuốc chống acid là

giảm liền Nhưng với một số người, thức ăn lại làm tăng cơn đau

Những trường hợp loét dạ dày do vi khuẩn Helicobacter pylori gây ra (chiếm đến 90%) thường được trị dứt bằng

thuốc kháng sinh và hiếm khi tái phát Còn nếu xét nghiệm

vi khuẩn Helicobacter pylori cho kết quả âm tính thì vẫn

phải áp dụng các phương pháp điều trị truyền thống liên quan đến độ acid trong dạ dày Trong những trường hợp

này, bệnh nhân thường ít có khả năng dứt hẳn bệnh, cũng như nguy cơ tái phát rất cao

Dưới đây nói qua về các thuốc thường dùng trong điều trị bệnh loét dạ dày

a Cimetidine, Ranitidine, Famotidine

Nhóm thuốc này chặn không cho acid tiết ra từ các tế

bào trong dạ dày Thuốc không được dùng trong đau dạ dày

nhẹ như no hơi, ợ chua, khó chịu dạ dày vì không có công hiệu Khi uống các thuốc này, cần lưu ý một số điểm sau đây:

– Thông báo ngay với bác sĩ nếu dị ứng với thuốc hay đang có các bệnh về thận, gan

– Không uống rượu hay hút thuốc lá

– Uống thuốc khi ăn và trước khi đi ngủ Nếu quên một lần uống thì khi nào nhớ ra cần uống ngay; nhưng nếu đã gần đến giờ uống lần kế tiếp thì bỏ qua chứ đừng

“uống bù” hai liều thuốc cùng một lúc

– Giữ thuốc nơi nhiệt độ vừa phải, không ẩm thấp, tránh ánh sáng

– Tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi muốn uống các loại thuốc giảm đau nhức như aspirin, ibuprofen hay các

thuốc chống viêm không steroid khác.

Dinh dưỡng với bệnh loét dạ dày – tá tràng

Người bị loét dạ dày – tá tràng thường hay thiếu dinh dưỡng Lý do là họ ăn không thấy ngon, thường hay buồn nôn, ói mửa Khi ăn thức ăn hơi cứng là đau bụng nên họ giảm ăn uống

Theo nhiều bác sĩ, trong khi điều trị bệnh này thì một chế độ ăn uống giới hạn loại thực phẩm nào đó là không cần thiết, giúp ích rất ít cho sự lành bệnh

Hơn thế nữa, kiến thức về dinh dưỡng thay đổi cũng làm người ta nghĩ khác đi về một số loại thực phẩm Chẳng hạn như trước đây có ý kiến cho rằng sữa làm giảm cơn đau thì ngày nay có người lại nói sữa kích thích dạ dày tiết ra nhiều

acid hơn; trước đây nhiều người thường khuyên không nên

uống nước cam thì ngày nay lại nói là uống được; các thực phẩm có vị cay trước đây thường tránh, ngày nay cũng cho là dùng được, ngoại trừ ớt quá cay

Thuốc lá được cho là tác nhân làm bệnh khó chữa hoặc dễ tái phát Vì thế bệnh nhân loét dạ dày-tá tràng tốt nhất là nên nói lời từ giã với thuốc lá

Về thời điểm ăn của người bệnh cũng có nhiều ý kiến thay đổi

Trước đây bệnh nhân được khuyên ăn làm nhiều bữa nhỏ để giảm đau Ngày nay, các nghiên cứu mới cho rằng cách ăn như vậy sẽ kích thích dạ dày tiết ra nhiều acid hơn Cho

nên bệnh nhân được khuyên là nên ăn đều đặn vào các bữa chính trong ngày với lượng thực phẩm vừa phải

Về các loại thực phẩm nên dùng và nên tránh thì sau đây là một số ý kiến chung:

Bệnh nhân có một số triệu chứng như đi tiêu chảy; phân có chất béo vì không được hấp thụ đôi khi mùi rất hôi; sút cân; các bắp thịt teo dần; bụng căng phồng nhiều hơi; hậu quả của thiếu vitamin như hồng cầu thấp, to nhỏ bất

thường

Kém hấp thụ chất béo là trường hợp thường xảy ra Khi chất béo bị thải ra ngoài thì các vitamin hòa tan trong chất

béo như A, D, E và K cũng mất theo

Nói chung bệnh nhân có nguy cơ thiếu dinh dưỡng vì họ ăn ít đi

Dinh dưỡng với hội chứng kém hấp thụ

Dinh dưỡng có vai trò quan trọng trong việc điều trị Trước hết là phải phát hiện và điều trị nguyên nhân gây

ra hội chứng kém hấp thụ

Vitamin và khoáng chất cần được bổ sung.

Chế độ dinh dưỡng cần được thay đổi tùy theo nguyên nhân gây ra bệnh Nói chung, chế độ ăn của người bệnh cần được tăng thêm nhiều chất đạm và năng lượng Trong một vài trường hợp có thể cần phải giới hạn carbohydrat, acid amin Nếu bị tiêu chảy nhiều thì cần giới hạn chất xơ.

Bệnh viêm loét đại tràng

Viêm loét đại tràng (ulcerative colitis) là bệnh có thể

gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng thường gặp nhất là từ 15 tới

35 tuổi và thường thấy ở những người trong cùng một gia đình

Hội chứng ruột dễ kích thích

Theo nhiều kết quả quan sát, hội chứng ruột dễ kích thích (irritable bowel syndrome) rất thường gặp và chiếm

đến 70% trong số những người mắc các bệnh đường tiêu hóa Bệnh thường gặp ở độ tuổi thiếu niên và ở nữ giới nhiều hơn nam giới

Bệnh nhân thường hay đau bụng với các thay đổi về đại tiện Đau có thể ở bất cứ nơi nào trên bụng, xảy ra sau khi ăn và giảm đau sau khi đại tiện

Đầy hơi cũng thường xảy ra, và nếu hơi thoát ra được thì bệnh nhân thấy dễ chịu

Bệnh nhân thường hay bị táo bón nhiều hơn là tiêu chảy Phân ra thành những viên nhỏ và khô

Nguyên nhân gây bệnh chưa được xác định Có thể là do nhu động các cơ thành ruột bị rối loạn hoặc do thay đổi chức năng các hormon

Bệnh thường bộc phát dưới tác dụng của một vài loại thực phẩm cũng như khi người bệnh có những căng thẳng,

lo âu, buồn phiền

Khi thấy có các triệu chứng bệnh, nên đi khám bác sĩ để được chẩn đoán và điều trị đúng đắn

Nhiều người bệnh lạm dụng thuốc nhuận trường vì thường xuyên bị táo bón Đây là điểm cần xét lại vì hậu quả sự lạm dụng sẽ làm bệnh trầm trọng hơn cũng như thất thoát chất điện giải trong cơ thể vì tiêu chảy kinh niên

Nhiều người cũng áp dụng chế độ ăn uống khác thường, loại bỏ món này, món nọ chỉ vì nghi ngờ chúng gây ra bệnh Kết quả là thiếu dinh dưỡng