Dinh dưỡng với bệnh viêm khớp pdf

Khi bị viêm, khớp xương có nhiều thay đổi như sự hóa xơ và gồ ghề của sụn, khả năng chất đệm kém đi, đầu xương mọc gai, xương giảm khối lượng.. Viêm là một đáp ứng bảo vệ của cơ thể với

DINH DƯỠNG VỚI BỆNH VIÊM KHỚP XƯƠNG

“Nắng mưa là chuyện của trời, Đau xương, nhức khớp, chuyện người tuổi cao.”

Ở người cao tuổi, viêm khớp xương là bệnh rất thường

xảy ra, nhất là khi thời tiết đổi thay

Các cụ thường thấy đau ở những khớp gần đầu ngón tay, xương sống, đầu gối, hông và cổ tay, do sự thoái hóa của xương và sụn Nam nữ đều có thể mắc bệnh như nhau Đôi khi, có những vị cao tuổi bị viêm khớp mà không biết, cho tới khi tình cờ chụp X quang mới biết là đã có bệnh từ mấy thập niên qua

Ta cần phân biệt bệnh viêm khớp xương (osteo-arthritis)

với bệnh thấp khớp (rheumatoid arthritis).

Thấp khớp xuất hiện ở bất cứ tuổi nào, thường gây tổn thương cho nhiều khớp, nhất là ở đốt cuối ngón tay, ngón chân, cổ tay, đầu gối Đôi khi bệnh lan tới các cơ quan nội tạng như tim, thận, phổi, dây thần kinh và gây ra những triệu chứng tổng quát như sốt, mệt mỏi, biếng ăn, thiếu hồng cầu, giảm cân

Cấu tạo của khớp

Bệnh viêm khớp xương thường xảy ra ở các khớp cử động như đầu gối, khớp háng, khớp cột sống

Mỗi khớp có nhiều thành phần như bắp thịt, dây chằng,

calci làm khớp đau Khớp co duỗi khó khăn vì màng hoạt

dịch mỏng và khô dần

Khi bị viêm, khớp xương có nhiều thay đổi như sự hóa xơ và gồ ghề của sụn, khả năng chất đệm kém đi, đầu xương mọc gai, xương giảm khối lượng

Mặc dù ta không biết rõ cơ chế gây viêm, nhưng sự hao mòn hay thoái hóa do sử dụng khớp lâu năm được coi như là nguyên nhân chính Vì thế những khớp chịu sức nặng của cơ thể như xương thắt lưng, hông, đầu gối thường hay

bị bệnh Sự thoái hóa này diễn ra từ từ trong khoảng thời gian khá lâu và trở nên rõ ràng khi về già

Tuy thường xảy ra ở người cao tuổi nhưng không phải người cao tuổi nào cũng mắc phải bệnh viêm này Thanh thiếu niên không thấy có bệnh, tuổi trung niên có nhưng rất hiếm, và từ tuổi 50 trở lên thì tỷ lệ mắc bệnh tăng theo tuổi: 27% ở tuổi 60–70, 45% ở tuổi 80

Các nguy cơ làm dễ mắc bệnh gồm có béo phì (giảm cân là phương thức trị liệu tốt), chấn thương khớp, tật bẩm sinh, bệnh về chuyển hóa, di truyền, xáo trộn lượng hormon

Các vận động viên liên tục bị chấn thương ở khớp, dù chỉ là nhẹ thôi, hoặc một người lao động suốt ngày khuân vác nặng nhọc, đều là những đối tượng dễ bị viêm khớp khi tuổi cao

Để hiểu rõ hơn về viêm khớp, cần giải thích đôi chút về hiện tượng viêm (inflammation)

Viêm là một đáp ứng bảo vệ của cơ thể với tổn thương gây ra do tác nhân sinh nhiễm, hóa chất hoặc tác nhân vật lý Các mạch máu ở gần nơi tổn thương giãn nở, đưa nhiều máu tới vùng này Bạch cầu vào mô tiết ra chất

Quan sát cho thấy đàn ông thường bị giới hạn sử dụng các chi trên, còn phụ nữ hay bị ở các chi dưới, nhưng khi tới tuổi trên 80 thì tứ chi đều bị ảnh hưởng như nhau

Việc định bệnh căn cứ vào các triệu chứng, khám tổng quát cơ thể và chụp X quang

Viêm khớp khó chữa lành hẳn, nhưng sau một năm, chứng đau nhức thường giảm bớt Sự thoái hóa làm mòn hết sụn, hai đầu xương tiếp tục cọ xát vào nhau và trở nên nhẵn bóng như ngà

Điều trị

Cho tới nay, chưa có dược phẩm hay phương thức nào có thể giúp phục hồi tế bào sụn và chữa dứt viêm khớp xương, mà chỉ chữa theo triệu chứng: đau đâu chữa đó, đau lúc nào uống thuốc lúc ấy

Tuy nhiên, với những phương tiện hiện có, người bệnh có thể duy trì, cải thiện một số chức năng của khớp bị bệnh, làm bớt đau và làm cho đời sống linh dễ chịu hơn

Người bệnh cần được hướng dẫn, tìm hiểu về bệnh, biết rõ căn nguyên, nguy cơ gây bệnh để tránh, biết phải làm gì để bớt đau và thích nghi với những khó khăn, khiếm dụng

do bệnh gây ra

1 Vật lý trị liệu

Đây là phương thức được dùng rất nhiều hiện nay vì tỏ

ra có nhiều công hiệu Nó giúp bệnh nhân phục hồi một số chức năng của bắp thịt và khớp như khả năng co duỗi, sự di động, mềm mại; hướng dẫn cách chọn lựa và sử dụng gậy chống, nạng tựa người

capsaicin, mỗi ngày thoa đều trên khớp đau ba hoặc bốn

lần

Thuốc chống viêm không có stéroid như ibuprofen, naproxen, Celebrex, Daypro có nhiều công hiệu.

Các thuốc giảm đau đều có nhiều tác dụng phụ không tốt, nên trước khi dùng cần tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị Ngoài ra, sử dụng những máy phát sóng từ trường hoặc chích thuốc Corticosteroid, Hyaluroran vào khớp cũng

giúp giảm cơn đau nhức một phần nào

Trường hợp nặng có thể giải phẫu thay khớp

Dinh dưỡng với bệnh viêm khớp xương

Trong những năm gần đây, nhiều chuyên gia đã đề nghị áp dụng dinh dưỡng trong việc chữa bệnh viêm khớp xương Tuy nhiên, chưa có nghiên cứu nào xác định là một chế độ ăn uống hoặc một món thực phẩm nào đó có thể trị được bệnh viêm khớp

Có người cho rằng ăn vài trăm gram cá mỗi ngày thì có thể giảm cứng khớp mỗi sáng khi thức dậy

Bác sĩ Joel M Kremer của Đại học Y Khoa New York

cho hay, uống viên dầu cá trong hai tuần lễ liên tục có thể giúp bệnh nhân viêm khớp giảm sưng đau Dầu cá có chứa

acid béo Omega-3.

Một số thử nghiệm cho thấy cà chua, súp lơ xanh cũng làm giảm bớt đau viêm khớp

Hiện có một vài loại thuốc đang lưu hành được cho là có khả năng làm thuyên giảm các triệu chứng của viêm khớp Đó là:

Kết luận

Viêm khớp xương kinh niên đưa tới nhiều trở ngại, khó khăn cho người bệnh Ngoài thuốc men và các phương thức trị liệu, bệnh nhân cũng nên khéo léo tổ chức hợp lý các sinh hoạt hằng ngày để tránh khớp đau nhiều hơn Chẳng hạn như:

– Khi làm việc, khi ăn, nên ngồi nhiều hơn là đứng – Ghế ngồi có chỗ dựa lưng để giảm căng thẳng cho bắp thịt ở lưng

– Ghế có dựa tay để giúp đứng lên ngồi xuống dễ dàng – Mở hộp thức ăn với dụng cụ thay vì dùng sức mạnh của bàn tay

– Đừng cầm vật gì nặng quá lâu

– Nên thường xuyên co duỗi các khớp xương, vươn vai để cột sống khỏi cứng nhắc

– Khi cần nâng một vật nặng, nên sử dụng cả hai tay thay vì một tay và chịu sức nặng vào hai chân chứ không vào xương sống lưng

Làm được như vậy là ta đã một phần nào tránh được sự mất khả năng di động Mà không tự di động là một trong những nguyên nhân đưa tới lệ thuộc vào người khác của tuổi già cũng như của bệnh viêm khớp xương trầm trọng

Thực vậy, trong lĩnh vực dinh dưỡng, qua nghiên cứu và quan sát dịch tể học, người ta đã tìm ra có một liên hệ giữa thực phẩm và ung thư Nếu có một số thực phẩm có thể làm tăng nguy cơ ung thư thì một số khác lại có khả năng làm giảm

Điều cần nhớ là nguy cơ gây ung thư tùy thuộc vào số lượng tác nhân: Tác nhân gây ung thư càng nhiều thì bệnh càng mau phát triển Thời gian từ khi tiếp xúc với tác nhân cho tới khi có dấu hiệu bệnh cũng khá lâu, có khi cả 5 đến

10 năm, và không phải mọi người tiếp xúc với cùng một tác nhân đều mắc bệnh

Mặt khác, cần biết là những kết quả quan sát dịch tể không xác định liên hệ nhân quả, không cung cấp kết luận khoa học mà chỉ cung cấp những đầu mối để khoa học nghiên cứu

Cho tới nay chưa có bằng chứng hiển nhiên rằng một thực phẩm nào đó gây ra ung thư hoặc có khả năng ngăn ngừa ung thư Nhưng biết được một số các mối liên hệ đáng nghi ngờ để tránh, hoặc có lợi để tuân theo cũng là điều nên làm

I Thực phẩm tăng nguy cơ ung thư

1 Chất béo

Nhiều quan sát dịch tể và nghiên cứu khoa học đã nhận thấy có một liên hệ nào đó giữa số lượng chất béo trong thực phẩm với các trường hợp ung thư vú, tuyến nhiếp hộ, đại tràng Các bệnh ung thư này xuất hiện với tỷ lệ cao ở Hoa Kỳ, nơi mà chất mỡ được tiêu thụ rất nhiều, và với tỷ lệ rất thấp ở Nhật Bản, nơi mà người ta ít ăn chất béo

bào ung thư tuyến nhiếp hộ tăng trưởng nhanh hơn nếu có nhiều testosterone.

Riêng về cholesterol thì có nghiên cứu lại cho rằng nếu

quá thấp có thể làm tăng nguy cơ ung thư lên đôi chút Như vậy, nếu mức cholesterol ở khoảng dưới 180mg/dl thì không

nên tìm cách hạ thấp nữa, vì cũng chưa hẳn đã hoàn toàn có lợi

2 Chất đạm

Một số nghiên cứu cho rằng tiêu thụ nhiều đạm có một ảnh hưởng nào đó với ung thư vú, dạ con, thận, tuyến nhiếp hộ, đại tràng, tụy tạng Quan sát cho thấy ung thư giảm khi ăn đạm dưới mức cần thiết, và tăng khi ăn gấp đôi hoặc gấp

ba Các nghiên cứu này thường gặp khó khăn vì trong đạm đôi khi có lẫn nhiều mỡ và ít chất xơ

Theo Edward Giovannucci, ung thư tuyến nhiếp hộ phát

triển nhanh hơn khi ăn nhiều thịt Nhưng nghiên cứu của tổ chức Iowa Women Health Study lại đặt nghi vấn về mối

liên hệ giữa ung thư đại tràng với thịt, chất béo và hoạt động thể thao

Một nghiên cứu khác lại thấy rằng khi giới hạn vài loại

acid amin thì có thể khống chế tế bào ung thư.

Người ta cũng nói đến một sự kiện là thịt nướng than quá cháy tạo ra một hóa chất có nguy cơ gây ung thư

Những vấn đề nêu trên có những mối liên hệ đan xen rất phức tạp giữa nhiều yếu tố, và cho đến nay vẫn còn nhiều điều khó hiểu cần tiếp tục nghiên cứu để làm sáng tỏ hơn

3 Carbohydrat

Cho tới nay, chưa có nhận xét nào về sự liên hệ giữa

carbohydrat với ung thư như trường hợp chất đạm và chất

trông hấp dẫn hơn và tăng mùi vị Các chất phụ gia này có thể được lấy từ thảo mộc hoặc tổng hợp trong phòng thí nghiệm

Theo luật pháp thì các nhà sản xuất thực phẩm phải bảo đảm là chỉ sử dụng các chất phụ gia an toàn và đã được chính quyền kiểm tra, chấp thuận Tuy nhiên, cũng có những chất mà sau khi dùng một thời gian mới phát hiện được nguy cơ của chúng

Đường hóa học cyclamat và saccharin đã được cho là làm

tăng nguy cơ ung thư bàng quang ở loài chuột Cyclamate bị

cấm ở Hoa Kỳ từ thập niên 1970 Trong khi đó, Tổ chức Y tế Thế giới cũng như Cơ quan Thực phẩm Thế giới lại tuyên bố là đường này an toàn và vẫn được dùng ở trên 40 quốc gia Saccharin cũng bị Cơ quan Quản lý Thực - Dược phẩm

Hoa Kỳ đề nghị cấm vào năm 1972, nhưng vì áp lực và nhu cầu của dân chúng nên đường vẫn còn được bán Thực ra,

ở loài chuột thì nguy cơ gây ung thư bàng quang cũng chỉ xảy ra khi cho chúng tiêu thụ một số lượng rất lớn các loại đường nói trên

Các chất phụ gia nitrit và nitrat được nói đến trong nguy

cơ gây ung thư, vì có sự chuyển hóa sinh ra nitrosamin là

chất có khả năng gây ung thư ở nhiều loài vật Nitrit và nitrat được dùng để bảo quản thịt và đồ uống Nhưng hai

chất này cũng có tự nhiên trong một số thực phẩm và trong nước bọt của chúng ta

Nói chung thì các chất phụ gia thực phẩm hiện đang được phép sử dụng đều được coi như an toàn cho người tiêu thụ Chất nào bị nghi ngờ gây ung thư, như các chất tạo màu Red # 32, Orange # 2 đều đã bị cấm Có thời kỳ, dư

luận đã nhắc tới nguy cơ gây ung thư của hai chất bảo quản

chất gây ung thư dạ dày và thực quản Đó là các chất

polycyclic aromatic hydrocarbon (PAH) và heterocyclic aromatic amine.

10 Cà phê

Đã có một thời cà phê bị gán cho là có thể gây ung thư dạ dày, miệng, gan, vú, đại tràng Nhưng các nghiên cứu mới đã gỡ mối oan này cho cà phê Viện Ung thư Hoa Kỳ đã xác định cà phê dùng vừa phải không có nguy cơ gây ung thư

Ngược lại, nghiên cứu của Lee Wattenberg tại Đại học Minnesota cho là cà phê có thể ngăn chặn ung thư ở loài

chuột và nghiên cứu tại Na Uy cũng cho biết cà phê có thể ngừa ung thư đại tràng

11 Thuốc lá

Mặc dù thuốc lá không phải là thực phẩm nhưng lại là chất được sử dụng rất nhiều và phổ biến Vì thế, tác hại của nó gây ra cho sức khỏe có một tầm quan trọng rộng khắp đối với số đông người

Các nhà hóa học đã phân tích và nhận dạng ít nhất là một tá chất gây ung thư nằm trong nhựa thuốc lá Đã có nhiều dẫn chứng khoa học về việc thuốc lá là nguyên nhân của nhiều loại ung thư ở cả nam và nữ giới, nhất là ung thư phổi Có tới 85% trường hợp tử vong trong bệnh ung thư phổi là do hút thuốc lá Hút thuốc lá cũng là nguy cơ gây ung thư miệng, bàng quang, thận, tụy tạng Người hít khói thuốc do người khác thải ra cũng chịu nhiều tác hại đến sức khỏe

Vì thế, hiện nay phong trào vận động bỏ hút thuốc lá đã

dày giảm khi tiêu thụ nhiều rau trái tươi, nhất là các loại chanh, cam có nhiều vitamin C.

Một chế độ dinh dưỡng thiếu rau trái tươi và ít vitamin

C làm gia tăng nguy cơ bị ung thư miệng, cuống họng, cổ tử cung Nhưng kết quả tốt này chỉ có được khi sử dụng vitamin

C có tự nhiên trong rau trái chứ không phải vitamin C được

bào chế ở dạng viên uống

3 Vitamin E

Vitamin này ngăn chặn sự tạo thành chất gây ung thư nitrosamin.

4 Calci

Nghiên cứu ở loài vật cho thấy calci có thể làm giảm

nguy cơ ung thư đại tràng Các nhà khoa học giải thích là

calci tác dụng với chất béo và acid mật ở ruột, tạo ra một

hợp chất khiến ruột bớt tiếp xúc với chất độc hại, nhờ đó mà ruột được bảo vệ

Tuy vậy, nghiên cứu ảnh hưởng của calci đối với bệnh

ung thư ở người thì chưa đưa tới kết luận chắc chắn nào

5 Selen

Selen là một nguyên tố á kim hiếm, hiện diện rất ít trên

trái đất Nhu cầu cơ thể với á kim này rất nhỏ Selen có

trong ngũ cốc và thịt động vật

Gần đây, á kim này đã được mô tả là có nhiều đóng góp cho sức khỏe con người Riêng trong lĩnh vực ung thư thì selen có thể giải độc các chất gây ung thư, tăng sức đề

kháng của cơ thể với tế bào bất bình thường

III Những quan niệm sai lầm

Vì cho đến nay ung thư vẫn là một bệnh khó trị, nên nhiều bệnh nhân sau khi đã thất vọng với các phương thức trị liệu của khoa học, bèn quay sang các phương thức trị liệu khác Đã có nhiều quảng cáo, giới thiệu một số thực phẩm đặc chế, một vài loại thuốc thiên nhiên, vài phương pháp gia truyền có thể trị khỏi ung thư

Nhiều người quảng bá phương pháp tẩy độc cơ thể để

chữa ung thư Họ giải thích nguyên nhân các bệnh, kể cả ung thư, là sự tích tụ các chất độc trong cơ thể Tẩy bỏ hết chất độc là hết bệnh Nên họ áp dụng phương pháp rửa ruột bằng nhiều chất như cà phê, nước ép mầm lúa mạch rồi cho bệnh nhân ăn một chế độ dinh dưỡng với thực phẩm thiên nhiên, hữu cơ, không thịt, không đường, không gia

vị

Phương pháp này đưa tới một số rủi ro như mất thăng bằng các chất điện giải trong cơ thể, viêm ruột do tác dụng của các chất đưa vào để tẩy độc, nhiễm trùng ruột, đôi khi thủng ruột

Một số người khác dùng chất Laetrile để trị ung thư Laetrile còn được gọi là vitamin B17 hoặc amygdalin, được

lấy ra từ hạt trái hạnh đắng (bitter almond), rất độc vì có

chứa chất cyanogenic glycoside Chất độc này được người

Ai Cập xưa kia dùng để hành quyết tội phạm

Laetrile đã được sản xuất và bán công khai tại hơn 20

quốc gia như Đức, Ý, Bỉ, Mexico, Philippin Cơ quan Quản

lý Thực - Dược phẩm Hoa Kỳ không công nhận chất này và cấm lưu hành, nên nhiều bệnh nhân ung thư phải sang

Mexico để mua

giác với thực phẩm, lơ là việc ăn uống, mau no chán Tế bào ung thư chiếm đoạt hết chất dinh dưỡng khiến tế bào lành

bị suy kiệt Kết quả là chứng suy nhược tổng quát và giảm cân (cachexia) Người bệnh yếu ớt, suy sụp toàn diện cơ thể,

cộng thêm mất thăng bằng nước và chất điện giải vì thường

bị ói mửa và tiêu chảy

V Ảnh hưởng của phương thức điều trị ung thư với dinh dưỡng.

Ngoài ảnh hưởng của ung thư, các phương pháp trị liệu cũng ảnh hưởng lớn tới sự dinh dưỡng Các phương pháp trị liệu có thể là hóa trị, phóng xạ trị liệu, giải phẫu, miễn dịch trị hoặc sự phối hợp của nhiều phương pháp

Hóa trị liệu có nhược điểm là gây cho người bệnh các vấn đề như ói mửa, viêm miệng, táo bón, suy gan, thất thoát

kali, đạm, calci Mức độ của các vấn đề này tùy thuộc vào

loại thuốc, thời gian dùng và liều lượng

Ảnh hưởng của phóng xạ trị liệu tùy thuộc vào vùng cơ thể nhận chất phóng xạ Chẳng hạn phóng xạ vùng đầu sẽ đưa tới viêm khô miệng, thay đổi vị giác và khứu giác; phóng xạ vùng bụng đưa tới viêm dạ dày, ói mửa, tiêu chảy, biếng ăn, kém tiêu hóa Phóng xạ cũng làm giảm sức đề kháng của cơ thể như là hóa trị

Giải phẫu có thể cắt bớt phần cơ thể bị bệnh, đưa tới giảm chức năng toàn diện cũng như suy dinh dưỡng Đôi khi giải phẫu lại thường kết hợp với hóa trị hoặc xạ trị, khiến các tác dụng xấu gia tăng