giáo án 10 CB

- Phân biệt được các cấp tổ chức vật chất sống cấp tổ chức dưới tế bào và các cấp tổ chức của hệthống sống cấp tổ chức từ tế bào trở lên trong đó các cấp cơ bản của hệ thống sống là: tế

Trang 1

Đọc kỹ hướng dẫn trước khi sử dụng

giáo án

Chú ý: Để tìm đến bài cần xem chỉ việc đè chìm

“phím Ctrl” + Click chuột vào “tên bài dạy” trong phân phối chương trình là sẽ tìm được vị trí bài giảng cần thiết và phần bài giảng vừa tìm sẽ đổi

màu trên phân phối chương trình

Vừa tiện lợi, vừa hiệu quả, đỡ mất thời gian

PHÂN PHỐI CHƯƠNG TRÌNH SINH HỌC LỚP 10

Năm học: 2009-2010

Số tiết theo khung: - Học kỳ I: - 1 tiết x 16 tuần = 16 tiết

- Học kỳ II: - 1 tiết x 16 tuần = 16 tiết

Trang 2

Số tiết tăng thêm: - Không

Tuần Tiết bộ

quy định

Tiết sở quy định

tăng PHẦN I: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ THẾ GIỚI SỐNG

CHƯƠNG II: CẤU TRÚC CỦA TẾ BÀO

11 11 11 Vận chuyển các chất qua màng sinh chất

12 12 12 Thực hành: thí nghiệm co và phản co nguyên sinh

CHƯƠNG III: CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG TRONG TẾ BÀO

13 13 13 Khái quát về năng lượng và chuyển hoá vật chất

14 14 14 Enzim và vai trò của enzim trong quá trình chuyển hoá VC

15 15 15 Thực hành: Một số thí nghiệm về enzim

CHƯƠNG IV: PHÂN BÀO

19 19 19 Chu kỳ tế bào và quá trình nguyên phân

21 21 21 Thực hành: QS các kì của nguyên phân trên tiêu bản rễ hành

PHẦN III: SINH HỌC VI SINH VẬT CHƯƠNG I: CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT VÀ NĂNG LƯỢNG Ở VI SINH VẬT

22 22 22 Dinh dưỡng, chuyển hoá vật chất và năng lượng ở vi sinh vật

23 23 23 Quá trình tổng hợp và phân giải các chất ở vi sinh vật

CHƯƠNG II: SINH TRƯỞNG VÀ SINH SẢN CỦA VI SINH VẬT

24 24 24 Sinh trưởng của vi sinh vật

25 25 25 Sinh sản của vi sinh vật

26 26 26 Các yêu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng của vi sinh vât

CHƯƠNG III: VIRUT VÀ BỆNH TRUYỀN NHIỄM

28 28 28 Cấu trúc các loài virút.Sự nhân lên của vi rút trong tế bào chủ

29 29 29 Virút gây bệnh Ứng dụng của virút trong thực tiễn

30 30 30 Bệnh truyền nhiễm và miễn dịch

31 31 31 Ôn tập phần sinh học vi sinh vật

Trang 3

Tuần Tiết

I- MỤC TIÊU BÀI HỌC.

1 Kiến thức.

- Phân biệt được các cấp tổ chức vật chất sống (cấp tổ chức dưới tế bào) và các cấp tổ chức của hệthống sống (cấp tổ chức từ tế bào trở lên) trong đó các cấp cơ bản của hệ thống sống là: tế bào, cơ thể, quầnthể-loài, quần xã-hệ sinh thái, sinh quyển

- Giải thích được các cấp sau bao giờ cũng có tổ chức cao hơn cấp trước đó, mỗi cấp tổ chức của hệthống sống đều có sự thống nhất giữa cấu tạo và chức năng

- Giải thích được mỗi cấp của hệ thống sống đều là hệ thống mở, có khả năng tự điều chỉnh thích nghicao hơn với điều kiện ngoại cảnh đồng thời là tác nhân tác động lên môi trường ngoại cảnh

2 Kỹ năng.

- Rèn luyện tư duy phân tích-tổng hợp, kỹ năng hợp tác nhóm và làm việc độc lập, kỹ năng phân loại,nhận dạng

3 Thái độ, hành vi.

Chỉ ra được mặc dầu thế giới sống rất đa dạng nhưng lại thống nhất

II THIẾT BỊ DẠY HỌC CẦN THIẾT.

- Thiết bị quy định: tranh vẽ phóng to hình 1 SGK

→ quần xã → hệ sinh thái → sinh quyển

2 Tiến trình bài mới.

bản là gì?(tế bào, cơ thể, quần thể-loài, quần

xã-hệ sinh thái và sinh quyển)

GV cho học sinh đọc nội dung mục II, đặt

II Đặc điểm tổ chức của thế giới sống.

1 Tổ chức theo nguyên tắc thứ bậc.

Tổ chức sống được tổ chức theo nguyên tắcthứ bậc, cấp dưới làm nền tảng để xây dựng nêncấp tổ chức bên trên cấp tổ chức cao có nhữngđặc tính nổi trội mà cấp tổ chức dưới không cóđược

2 Cấu trúc phù hợp với chức năng.

VD: Chức năng của hồng cầu ở người là vậnchuyển oxi và cacbonic, vì thế tế bào hồng cầu

có cấu tạo hình dĩa (lõm 2 mặt) để tăng diện tíchtrao đổi với bên ngoài

Cấu trúc  Chức năng

Trang 4

GV cho học sinh đọc mục 3, yêu cầu nêu ví

dụ về hệ thống mở và tự điều chỉnh

Học sinh đọc trả lời lệnh trong mục 3

Tại sao nếu ăn uống không hợp lý thì sẽ dẫn

đến phát sinh các bệnh?

Cơ quan nào trong cơ thể người giữ vai trò

chủ đạo trong việc điều hoà cân bằng nội môi?

GV củng cố bổ sung: cơ quan giúp cân bằng

nội môi: gan cân bằng glucozơ và protein trong

huyết tương thận điều hoà nước và muối

khoáng hệ đệm của cơ thể điều hoà pH của cơ

thể

Học sinh đọc mục 4 và trả lời câu hỏi: sự

sống được tiếp diễn nhờ vào diều gì?

Trong tự nhiên có phải chỉ có sự di truyền

của các thế hệ của sinh vật tổ tiên cho thế hệ

hệ thống để tổ chức có thể tồn tại và phát triển

4 Thế giới sống liên tục tiến hoá

Sinh vật sinh sôi nảy nở và không ngừng tiếnhoá, tạo nên thế giới sống vô cùng đa dạnh vàphong phú

3 Củng cố.

- Tổng kết lại hệ thống sống, cho học sinh xếp lại sơ đồ về các cấp tổ chức của hệ thống sống

- Cho học sinh tổng kết lại bài bằng khung cuối bài

- Sử dụng các câu hỏi cuối bài để kiểm tra lại quá trình tiếp thu bài của học sinh

4 Bài về nhà.

- Trả lời các câu hỏi cuối bài

Trang 5

Tuần Tiết

1 Kiến thức.

- Nêu được 5 giới sinh vật, mối quan hệ về nguồn gốc các giới

- Vẽ được sơ đồ cây phát sinh sinh vật

- Hiểu dược 3 nhánh sinh vật là gì

2 Kỹ năng.

- Vẽ sơ đồ phân bậc các loại

- Sinh giới là thống nhất từ một nguồn gốc chung

- Thiết bị quy định: tranh vẽ phóng to hình 2 SGK

2 Bài cũ.

- Hãy nêu các cấp độ tổ chức chính của hệ thống theo thứ tự từ phấp đến cao và mối tương quan giữacác cấp đó?

- Tại sao xem tế bào là tổ chức cơ bản của sự sống?

- Nêu ví dụ cho thấy cấu trúc và chức năng của các cấp tổ chức của thế giới sống có liên quan mật thiếtvới nhau như thế nào?

- Thế nào là hệ mở, sinh quyền là hệ mở hay kín?

GV cho học sinh đọc nội dung SGK và đặt

- Giới khởi sinh (monera): gồm các sinh vật

nhân sơ, đơn bào, sống tự dưỡng hay dị dưỡng

(VK)

- Giới nguyên sinh (protista): gồm các sinh

vật nhân thực, đơn bào hoặc đa bào đơn giản,

sống dị dưỡng (ĐVNS) hoặc tự dưỡng quang

hợp (tảo)

- Giới thực vật (Plantae): gồm các sinh vật

nhân thực, đơn bào hoặc đa bào, sống tự dưỡng

quang hợp

- Giới nấm (Fungi): gồm các sinh vật nhân

thực, đơn bào hoặc đa bào, sống dị dưỡng hoại

sinh (nấm)

- Giới động vật (Animalia): gồm các sinh vật

nhân thực, đa bào, sống dị dưỡng (động vật)

Học sinh đọc SGK phần II, tìm đặc điểm

I Giới và lãnh giới.

1 Khái niệm về giới.

Giới là đơn vị phân loại lớn nhất, gồm cácngành sinh vật có chung những đặc điểm nhấtđịnh

2 Hệ thống phân loại sinh vật.

a Hệ thống 5 giới sinh vật

Giới khởi sinhGiới nguyên sinhGiới nấm

Giới thực vậtGiới động vật

b Hệ thống 3 lãnh giới của sinh vật

- Vi sinh vật cổ (Archaea)

- Vi khuẩn (Bacteria)

- sinh vật nhân thực (Eukaryota) gồm: giớinguyên sinh, giới nấm, giới thực vật, và giớiđộng vật

II Đặc điểm chính của các giới sinh vật.

1 Giới khởi sinh (Monera)

- Gồm các vi khuẩn là những sinh vật nhân sơ,đơn bào, sống tự dưỡng, dị dưỡng hoặc kí sinh

- Vi khuẩn cổ là sinh vật xuất hiện sớm nhất,

đã từng chiếm ưu thế trên trái đất nhưng tiến hoátheo một nhóm riêng hiện nay chúng sống trongnhững diều kiện khắc nghiệt

Trang 6

chính của các giới.

Vi khuẩn sống ở đâu?có những hình htức

dinh dưỡng nào?

giới nguyên sinh gồn sinh vật nào? Hình thức

dinh dưỡng ra sao?

Học sinh đọc SGK trả lời

Học sinh đọc nội dung mục 3 và trả lời câu

hỏi:

Đặc điểm chung của giới nấm là gì?

Hình thức dinh dưỡng của giới nấm?

Lấy ví dụ các dạng nấm?

Học sinh đọc mục 4 trả lời câu hỏi:

Đặc điểm chung của giới thực vật?

Có những ngành nào trong giới này?

Tất cả bắt nguồn từ đâu?

Vai trò của giới thực vật là gì đối với hệ sinh

thái và đôi với con người?

Học sinh đọc mục 5 và trả lời câu hỏi:

Có những ngành nào trong giới này?

Vai trò của giới động vật trong hệ sinh thái

và đối với con người?

2 Giới nguyên sinh (Protista)

- Tảo: là sinh vật nhân thực

4 giới thực vật (Plantea)

- Gồm các sinh vật nhân thực, đa bào, sống tựdưỡng quang hợp phần lớn sống cố định có khảnăng cảm ứng chậm

- Giới thực vật cung cấp thức ăn cho giới độngvật, điều hoà khí hậu, hạn chế sói mòn, sụt lở, lũlụt, hạn hán và giữ nguồn nước ngầm, có vai tròquan trọng trong hệ sinh thái

5 Giới động vật (Animalia)

- gồm các sinh vật nhân thực đa bào, sống dịdưỡng, có khả năng di chuyển (nhờ cơ quan vậnđộng), có khả năng phản ứng nhanh

- Động vật có vai trò quan trọng đối với tựnhiên (góp phần làm cân bằng hệ sinh thái) vàcon người (cung cấp nguyên liệu, thức ăn …)

4 Củng cố.

- Hệ thống lại 5 giới sinh vật

- Cho học sinh đọc khung tóm tắt để tổng kết bài

- Những điểm giống nhau và khác nhau giữa hệ thống phân loại 5 giới với hệ thống 3 lãnh giới

- Học sinh trả lời các câu hỏi sau bài

- Phiếu học tập có thể dùng bảng để cho học sinh điền vào trong lúc tìm hiểu bài

Đặc điểm cấu tạo Đặc điểm dinh dưỡngGiới khởi sinh

Giới nguyên sinhGiới nấm

Giới thực vậtGiới động vật

5 Bài về nhà.

- Trả lời các câu hỏi cuối bài và viết khung tổng kết vào tập

- Cho học sinh làm bài viết ở nhà: Em phải làm gì để bảo tồn đa dạng sinh học?(lấy điểm 15’)

Trang 7

Tuần Tiết

Bài CÁC NGUYÊN TỐ HOÁ HỌC VÀ NƯỚC

1 Kiến thức.

- Giải thích được tại sao nguyên tố cacbon lại có vai trò quan trọng trong thế giới sống

- Hiểu được thế giới sống mặc dù đa dạng nhưng lại thống nhất về thành phần hoá học (được cấu tạochỉ từ một nguyên tố sinh học cơ bản)

- Giải thích được cấu trúc hoá học của phân tử nước quyết định đến đặc tính lý hoá của nước như thếnào

- Trình bày được vai trò của nước đối với sự sống

2 Kỹ năng.

- Phân tích hình vẽ, tư duy so sánh – phân tích - tổng hợp, hoạt động nhóm và hoạt động cá nhân

- Thấy rõ tính thống nhất của vật chất

- Thiết bị quy định: tranh vẽ cấu trúc hoá học của nguyên tử cácbon, phân tử nước ở trạng thái lỏng vàtrạng thái rắn

- Tranh 4.1, 4.2 SGK phóng to

- Thiết bị tự tạo:

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC BÀI HỌC.

1 Phần mở bài.

- Các nguyên tố hoá học chính cấu tạo nên tế bào là gì?

- Tại sao tế bào khác nhau lại được cấu tạo chung từ một nguyên tố nhất định?

2 Bài cũ.

- Khái niệm về giới

- Hệ thống phân loại sinh vật?

- Đặc điểm chính của các giới sinh vật?

GV cho học sinh đọc nội dung mục I SGK và

hỏi:

Kể tên các nguyên tố hoá học cấu tạo nên cơ

thể người và vỏ trái đất?

Nguyên tố nào chiếm tỷ lệ nhiều nhất?

Tại sao 4 nguyên tố C, H, O, N lại là nguyên

tố chính cấu tạo nên cơ thể sống mà không phải

là nguyên tố khác?

Tại sao C là nguyên tố quan trọng trong việc

tạo nên sự đa dạng của đại phân tử hữu cơ? (học

sinh đọc SGK trả lời)

Làm thế nào để biết được nguyên tố đó là cần

thiết đối với cây trồng?

Trên cơ sở đó giải thích nguyên tố đa lượng

(>0,01%) nguyên tố vi lượng (<0,01%)

Học sinh đọc lệnh phần i, trả lời

GV cho học sinh đọc SGK và trả lời:

Vai trò của các loại muối khoáng?

Triệu chứng của những biểu hiện khi cây

trồng thiếu hay thừa một nguyên tố nào đó

VD: đối với cây đậu phộng thì cần nhiều lân

(phốtpho), vôi (canxi), nhưng với cây lấy thân, lá

I Các nguyên tố hoá học.

* Các nguyên tố hoá học cấu tạo nên cơ thểsống: O, C, H, N, Ca, P, K, S, Na, Cl, Mg…

* C là nguyên tố quan trọng trong việc tạo nên

sự đa dạng của các đại phân tử hữu cơ

* Nguyên tố đại lượng là nguyên tố có chứalớn trong khối lượng khô của cơ thể

* Các nguyên tố chứa ít hơn gọi là các nguyên

tố vi lượng.(<0,01%)

II Nước và vai trò của nước đối với sự sống.

1 Cấu trúc và đặc tính lý hoá của nước.

- Cấu tạo hoá học rất đơn giản: gồm hainguyên tử Hidro liên kết cộng hoá trị với mộtnguyên tử Oxi => CT: H2O

- Nước có tính phân cực => các phân tử nước

có thể liên kết với nhau bằng liên kết Hidro tạonên cột nước liên tục hoặc màng phim bề mặt

2 Vai trò của nước đối với sự sống.

- Là dung môi hoà tan nhiều chất cần thiết cho

sự sống

- Là thành phần chính cấu tạo nên tế bào và làmôi trường cho các phản ứng sinh hoá xảy ra

Trang 8

(các loại rau) thì lại cần nhiều đạm (nitơ).

Học sinh thảo luận nhóm và giải thích vì sao

con nhện nước lại có thể đứng trên mặt nước?

VD: nước chuyển từ rễ cây -> thân -> lá thoát

ra ngoài qua lỗ khí tạo thành cột nước liên tục

trên mạch gỗ nhờ có sự kiên kết của các phân tử

nước

Con nhện nước có thể đứng và chạy trên mặt

nước là nhờ phân tử nước liên kết với nhau tạo

Nước trong tế bào luôn luôn được đổi mới

một người năng 60kg cần cung cấp 2-3 lít

nước/ngày

hậu quả gì sẽ xảy ra nếu các ao hồ trong các

thành phố và nông thôn bị lấp dần để xây dựng

nhà cửa?

- Làm ổn định nhiệt của cơ thể sinh vật cũngnhư nhiệt độ của môi trường

4 Củng cố.

- Tại sao cần phải bón phân một cách hợp lý cho cây trồng?

- Tại sao cần phải thay đổi món ăn sao cho đa dạng hơn là chỉ ăn một số ít món ăn ưa thích cho dù rấtbổ?

- Giải thích vai trò của các công viên và các hồ nước đối với các thành phố đông dân

- Cho học sinh đọc phần tóm tắt cuối bài

5 Bài về nhà.

- Trả lời các câu hỏi cuối bài và đọc phần em có biết

Trang 9

Tuần Tiết

Bài CACBOHIDRAT VÀ LIPIT

1 Kiến thức.

- Liệt kê được tên các loại đường đơn, đường đôi, và đường đa có trong cơ thể sinh vật

- Trình bày được chức năng của một số loại đường trong cơ thể sinh vật

- Liệt kê các loại lipit có trong cơ thể sinh vật

- Trình bày được chức năng của các loại lipit

2 Kỹ năng.

- Phân biệt được Saccarit và lipit về cấu tạo, tính chất và vai trò

- Rèn luyện kỹ năng phân tích, so sánh để phân biệt các chất

- Thiết bị quy định: Hình 5.1 trong SGK

- Thiết bị tự tạo: các loại hoa quả

1 Bài cũ

- Các nguyên tố vi lượng có vai trò như thế nào đối với sự sống? Cho một vài ví dụ về nguyên tố vilượng ở người?

- Tại sao khi tìm kiếm sự sống trên hành tinh khác trong vũ trụ các nhà khoa học trước hết lại tìm xem

ở đó có nước hay không?

- Thế nào là hợp chất hữu cơ?

- Hợp chất hữu cơ khác với hợp chất vô cơ như thế nào?

- Trong tế bào có những đại phân tử hữu cơ nào?

- Tại sao người ta gọi là đại phân tử?

- Giáo viên cho học sinh đọc SGK và phát

vấn:

Các hợp chất hữu cơ quan trọng cấu tạo nên

mọi loại tế bào của cơ thể là gì?

Đặc điểm chung của nhóm các hợp chất hữu

cơ?

(Được cấu tạo theo nguyên tắc đa phân do

nhiều đơn phân hợp lại)

Giáo viên: yêu cầu học sinh đọc phần lệnh

trong phần I SGK và trả lời lệnh

- Là hợp chất hữu cơ được cấu thành từ C, H

và O theo công thức chung (CH2O)n, trong đó tỉ

lệ giữa H và O giống như H2O

VD: C6H12O6

Đường đơn có những dạng nào? kể tên các

dạng đường đơn? Vài trò của nó?

Giáo viên bổ sung thêm: Glucôzơ (đường

nho) có ở thực vật và động vật, Fructôzơ (đường

quả) có ở nhiều thực vật, Galactôzơ (có trong

đường sữa của động vật

Giáo viên: học sinh kể tên các loại đường

đôi?

Học sinh trả lời, giáo viên bổ sung củng cố

thêm

+ Đường Sacarôzơ (đường mía)có nhiều

trong thân cây mía, củ cải đường, của cà rốt

Có 4 loại đại phân tử hữu cơ quan trọng cấutạo nên mọi tế bào của cơ thể là Cacbonhidrat,lipit, protein và các axit nucleic

I Cabohidrat (Gluxit)

1 Cấu trúc hoá học.

Là hợp chất hữu cơ đơn giản chỉ chứa 3 loạinguyên tố là C, H, O được cấu tạo theo nguyêntắc đa phân

Các dạng đường đơn (6C) glucôzơ, Fructôzơ,galactôzơ

Đường đôi: gồm hai phân tử đường đơn cùngloại hay khác loại có vị ngọt và tan trong nước

Glucôzơ + Fructôzơ → Saccarôzơ + H2O

Các dạng đường đôi: Saccarôzơ(đường mía),Lactôzơ(đường sữa), Mantôzơ(đường mạch nha)Đường đa: gồm nhiều phân tử đường liên kếtvới nhau (glicôgen, tinh bột, xenlulôzơ, kitin)

2 Chức năng của cacbohidrat.

- Là nguồn năng lượng dự trữ của tế bào và cơthể

- Cấu tạo nên tế bào và các bộ phận của cơ thể

II Lipit.

Là nhóm chất hữu cơ không tan trong nước,chỉ tan trong các dung môi hữu cơ như benzen,ête, clorofooc

* Dầu và mỡ:

Trang 10

+ Đường Lactôzơ (đường sữa) có trong sữa

động vật cấu tạo gồm một phân tử glucôzơ và

một phân tử galaclôzơ

+ Đường mantôzơ (đường mạch nha) gồm

hai phân tử glucôzơ Có thể chế biến bằng cách

lên men tinh bột

Học sinh quan sát hình 5.1 SGK nhận xét cấu

trúc phân tử xenlulozơ

Giáo viên nêu câu hỏi phát vấn:

Đường đa có những loại nào? Tính chất

Giáo viên nêu câu hỏi phát vấn:

Cơ thể chúng ta có tiêu hoá được xelulôzơ

hay không? Vai trò của chúng trong cơ thể con

người?

Trâu bò tiêu hoá được xenlulozơ là nhờ vào

đâu?

Học sinh đọc mục 2 SGK thảo luận và trả lời:

Chức năng của Cacbonhidrat là gì? Nêu vài

Hãy cho biết mỡ và dầu khác nhau ở điểm

nào? tại sao?

Giáo viên sử dụng hình cấu trúc của

photpholipit cho học sinh quan sát và thảo luận

và mô tả cấu trúc của phân tử photpholipit

Trong cơ thể có côlestêrôn là chất tham gia

vào thành phần cấu tạo của mành tế bào nếu

hàm lượng colesteron quá nhiều sẽ tích động

trong máu gây bệnh sơ cứng mạch => đột quỵ

tim

Tại sao khi ăn nhiều mỡ động vật thì sẽ thừa

colesteron trong máu?

Cóc hooc môn sinh dục như testôstêrôn (ở

nam) và ơstrôgen (ở nữ), cũng như mộc số

vitamin A, D, E, và K đều thuộc chất lipôit

Khi bị bệng đái đường là do dư thừa glucozơ

trong máu => kiêng ăn nhiều chất ngọt, người

già bị bệnh tim mạch không thể ăn nhiều mỡ

động vật, nhiều thức ăn giàu colesteron mà nên

ăn thay thế bằng dầu thực vật để đề phòng tích

lũy quá nhiều colesteron gây xơ vữa mạch máu

Nên ăn nhiều rau không chỉ để có nhiều vitamin

mà còn có chất sơ trong ruột già phòng ung thư

trong ruột già

Tại sao các động vật ngủ đông như gấu

thường có lớp mỡ rất dày?(dự trữ năng lượng)

- Gồm Glyzêrol (một loại rượu 3C) liên kếtvới 3 axit béo

- Chức năng: dự trữ năng lượng cho tế bào và

cơ thể

* Các phốtpholipit:

- Phôtpholipit có cấu trúc gồn hai phân tử axítbéo liên kết với một phân tử glixeron, vị trí thứ 3của phân tử glixerol được liên kết với nhómphotphat

- Cấu tạo nên các loại màng tế bào

* Các loại sắc tố: như diệp lục tố, sắc tố ởvõng mạc mắt người và một số loại Vitamin A,

D, E và K

Trang 11

4 Củng cố.

- Sử dụng câu hỏi trong SGK

- Sử dụng bảng để học sinh tổng hợp và tổng kết bài

Dấu hiệu so sánh Cacbohidrat Lipit

1 Cấu tạo Cn(H2O)m Nhiều C và H, rất ít O

2 Tính chất Tan nhiều trong nước dễ phân

hủy hơn

Kị nước, tan trong dung môihữu cơ, khó phân hủy hơn

3 Vai trò Đường đơn: cung cấp năng

lượng, cấu trúc nên đường đa

đường đa: dự trữ năng lượng(tinh bột, glicôgen), tham giacấu trúc tế bào (xenlulôzơ), kếthợp với prôtêin

Tham gia cấu trúc màng sinhhọc, là thành phần của cáchooc môn, vitamin Ngoài ralipit cón có vai trò dự trữ nănglượng cho tế bào và nhiều chứcnăng sinh học khác

5 Bài về nhà.

- Trả lời các câu hỏi cuối bài và giáo viên đặt thêm câu hỏi

- Nhỏ vài giọt dầu ăn lên tờ giấy trắng, một lát sau quan sát thấy gì? Nêu nhận xét và giải thích?

Trang 12

Tuần Tiết

1 Kiến thức.

- Phân biệt được cấu trúc bậc 1, 2, 3, 4 của phân tử prôtêin

- Nêu được chức năng của các loại prôtêin và đưa ra ví dụ minh hoạ

- Nêu được các yếu tố ảnh hưởng đến chức năng của prôtêin và giải thích các yếu tố đó ảnh hưởng đếnchức năng của prôtêin ra sao?

2 Kỹ năng.

- Rèn luyện tư duy khái quát trừu tượng

- Có nhận thức đúng để có hành động đúng: tại sao prôtêin lài được xem là cơ sở của sự sống

- Thiết bị quy định: Hình 6.1 trong SGK phóng to

- Thiết bị tự tạo:

1 Bài cũ

- Hãy cho biết tính chất và vai trò của nột vài đại diện của các loại đường đơn, đường đôi và đường đa?

- Nêu các loại lipit và cho biết chức năng của từng loại?

- Ngay từ thế kỷ 19 người ta cho rằng “sống - thực chất là sự tồn tại của prôtêin”

- Tại sao thịt gà lại khác với thịt bò? tại sao sinh vật này lại ăn thịt sinh vật khác?

- Axit amin – đơn phân của prôtêin

Giáo viên cho học sinh thấy công thức tổng

quát của axit amin gồm những nhóm nào?

Những nguyên tố nào cấu tạo nên axit amin?

Yêu cầu học sinh phải nêu được nhóm amin

(NH2), gốc cacbuahidro (nhóm R) nhóm

cacboxyl (COOH)

Sau đó có thể giới thiệu một số axit amin để

học sinh liên hệ với công thức tổng quát vừa

học Lưu ý học sinh, trong tự nhiên có hơn 20

loại axit amin khác nhau ở cấu trúc (mạch thẳng

hay có vòng thơm), các nhóm chức (NH2,

COOH, OH,…), có chứa S hay không

Hình 1: công thức cấu tạo của một số axit

Giáo viên dùng hình vẽ 6.1 đặt câu hỏi:

Căn cứ vào đâu ta có thể phân biện được các

cấp độ cấu trúc của prôtêin?

Cấu trúc bậc I của prôtêin có vai trò gì?

=> Số lượng thành phần và trình tự sắp xếp

của các axit amin trong cấu trúc bậc I thể hiện

tính đa dạng và đặc thù của prôtêin

I Cấu trúc của prôtêin

Prôtêin là hợp chất hữu cơ quan trọng nhất của

2 Cấu trúc bậc 2.

chuỗi polipeptit co xoắn lại hoặc gấp nếpb tạonên nhờ các liên kết hidrô giữa các axit amintrong chuỗi với nhau

3 Cấu trúc bậc 3 và bậc 4.

- Cấu trúc bậc 3 là hình dạng của phân tửprôtêin trong không gian ba chiều, do xoắn bậchai cộn xếp theo kiểu đặc trưng cho mỗi loạiprôtêin, tạo nên khối hình cầu

- Khi prôtêin có hai hay nhiều chuỗi polipeptitkhác nhau phối hợp với nhau để tạo phức hợpprôtêin lớn hơn tạo nên cấu trúc bậc 4

II Chức năng của prôtêin.

Trang 13

- Khi có tác động của nhiệt độ cao hoặc độ

pH không thích hợp thì prôtêin có thể bị biến

tính và trở nên mất hoạt tính chức năng

Giáo viên cho học sinh đọc thông tin trong

SGK rồi trả lời câu hỏi:

Tìm những ví dụ chứng minh vai trò quan

trọng của prôtêin?

Giáo viên có thể gợi ý:

- Prôtêin cấu trúc nên tế bào, cô thể (ví dụ sợi

colagen tham gia cấu tạo nên các môn liên kết)

- Prôtêin là các enzim xúc tác các phản ứng

trao đổi chất (ví dụ lipaza, prôtêaza…)

- Prôtêin hoocmôn có chức năng điều hoà

trao đổi chất (ví dụ: insulin điều hoà đường trong

- Bằng hình vẽ, hãy mô tả cấu trúc các bậc của phân tử Hb

- Tại sao có những người khi ăn những thức ăn như nhộng tằm, tôm, cua lại bị dị ứng?

Do các prôtêin khác nhau trong thức ăn sẽ được tiêu hoá nhờ các enzim tiêu hoá thành các axit aminđược hấp thụ qua ruột vào máu Nếu prôtêin không được tiêu hoá mà xâm nhập vào máu sẽ là tác nhân lạgây dị ứng

5 Bài về nhà.

- Học sinh đọc phần tóm tắt và đọc phần em có biết ở cuối bài

Trang 14

Tuần Tiết

1 Kiến thức.

- Giải thích được thành phần hoá học của một nuclêotit

- Mô tả được cấu trúc phân tử ADN

- Mô tả được cấu trúc ARN

- Trình bày được chức năng của ADN và ARN

- Phân biệt được ADN với ARN về cấu trúc và chức năng của chúng

2 Kỹ năng.

- Rèn luyện tư duy phân tích tổng hợp để nắm vững cấu trúc các bậc của axit nuclêic

- Học sinh hiểu được cơ sở phân tử của sự sống và axit nucleic

- Thiết bị quy định: tranh phóng to sơ đồ hình vẽ SGK, mô hình ADN, ARN

1 Bài cũ

a) Phân biệt các cấu trúc bậc 1,2,3,4 của các phân tử Hb

b) Nêu một vài loại prôtêin trong tế bào và cho biết chức năng của chúng

- Tại sao khi ta ăn các thức ăn prôtêin gà, lợn, bò rất khác nhau nhưng khi chúng ta hấp thụ vào cơ thểthì chhúng lại “biến thành” prôtêin người

GV cho học sinh đọc mục 1 và quan sát hình

7.1 SGK đặt câu hỏi

cấu trúc phân tử ADN như thế nào?

GV cho học sinh quan sát mô hình và đặt câu

hỏi

cho biết cấu trúc của ADN?

gồm mấy mạch? chiều xoắn của 2 mạch này?

- phân tử có đường kính không đổi dọc theo

chiều dài của nó, hãy giải thích tại sao?(theo

nguyên tắc bổ sung cứ một bazơ lớn lại liên kết

với một bazơ nhỏ)

hai mạch liên kết với nhau nhờ liên kết gì? tại

sao liên kết này gọi là liên kết bổ sung?

So sánh 4 chuỗi polinucleotit sau đây và chỉ

ra chúng khác nhau ở những đặc điểm nào?

GV yêu cầu học sinh đọc mục 2 và cho biết

chức năng của ADN

Học sinh thảo luận nhóm và trả lời trong mục

2

GV cho học sinh đọc mục II.1 trong SGK, so

sánh ARN có đặc điểm nào khác với ADN?

GV cho đại diện một số nhóm lên bảng để

I Axit đêôxiribônuclêic(ADN)

1 Cấu trúc của ADN.

- ADN cấu trúc theo nguyên tắc đa phân Mỗiđơn phân là một loại nucleotit có 4 loạinucleotit liên kết với nhau tạo nên một chuỗipolinucleotit

- phân tử ADN được cấu tạo từ 2 chuỗipolinucleotit liên kết với nhau bằng liên kếthiđrô giữa các bazơ nitơ của các nucleotit A liênkết với T bằng hai mối liên kết hiđrô; G liên kếtvới X bằng 3 mối liên kết hiđrô (liên kết bổsung)

- 2 chuỗi polinucleotit của ADN không chiliên kết với nhau bằng liên kết hiđrô mà chúngcòn được xoắn lại tạo nên một cấu trúc xoắn képrất đều đặn

2 Chức năng của ADN.

Lưu trữ và bảo quản và truyền đạt thông tin ditruyền

II Axit Ribônucleic – ARN.

1 Cấu trúc của ARN.

- trong phân tử ARN có các bazơ nitơ làA,U,G,X

- chỉ được cấu tạo từ một chuỗipoliribônucleotit

- Phân tử ARN ngắn hơn rất nhiều so vớichiều dài ADN

- thời gian tồn tại cũng ngắn hơn rất nhiều sovới chiều dài ADN

2 Chức năng của ARN.

Trang 15

điền vào một khung kẻ sẵn để so sánh.

Học sinh dựa vào nội dung mục 2 để trả lời

câu hỏi:

có mấy loại ARN? chức năng mỗi loại?

Giữa ARN và ADN có mối liên hệ gì không?

- ARN tồn tại chủ yếu trong chất tế bào có 3loại ARN là: ARN thông tin (m-ARN), ARNvận chuyển (t-ARN), ARN riboxôm (r-ARN)

- r-ARN cùng với prôtêin cấu tạo nênribôxôm, nơi tổng hợp nên prôtêin

- m-ARN làm nhiệm vụ truyền thông tin từADN tới ribôxôm và được dùng như một khuôntổng hợp nên prôtêin

- t-ARN có chức năng vận chuyển các axitamin tới ribôxôm và làm nhiệm vụ như mộtngười phiên dịch

4 Củng cố.

- Sử dụng mô hình ADN để củng cố, so sánh sự khác nhau giữa ADN và ARN để từ đó học sinh có thểphân biệt được sự khác nhau về cấu trúc cũng như chức năng của chúng

5 Bài về nhà.

Trang 16

Tuần Tiết

1 Kiến thức.

- GiảI thích được nộI dung học thuyết tế bào

- hiêu được tế bào vớI kích thước nhỏ hợp lý sẽ có được lợI thế gì

- Mô tả được các thành phần chủ yếu của một tế bào

- Mô tả được cấu trúc tế bào vi khuẩn (tế bào nhân sơ)

- giảI thích được sự khác nhau giữa tế bào nhân sơ vớI tế bào nhân chuẩn

- Phân tích hình vẽ, tư duy so sánh – phân tích - tổng hợp, hoạt động độc lập của học sinh, …

- Thấy rõ tính thống nhất của tế bào

2 Kỹ năng.

- phân tích hình vẽ, tu duy so sánh - phân tích - tổng hợp, hoạt động độc lập của HS

- Học sinh thấy rõ tính thống nhất của tế bào

- Thiết bị quy định: tranh phóng to sơ đồ hình vẽ SGK

1 Bài cũ (không có vì là chương mới)

- Mọi cơ thể sống đều có cấu tạo tế bào

- Để quan sát được tế bào người ta sử dụng dụng cụ gì?(giáo viên giới thiệu sơ lược về kính hiển vi vàcách sử dụng)

Học sinh đọc sách giáo khoa và chú thích vào

hình vẽ tế bào

Giáo viên cho học sinh nêu các thành phần

của tế bào

Giáo viên cùng học sinh phân tích ưu thế của

kích thước nhỏ của tế bào dựa vào hình 8.1 và

8.2 thực hiện lệnh ở trang 31

HS nhìn vào hình 8.3 SGK và cho biết:

- Tế bào vi khuẩn có những thành phần nào?

- Thành tế bào là gì?

HS đọc SGK

- Màng sinh chất có những đặc điểm gì?

- Người ta phân biệt hai loại vi khuẩn Gram

âm và Gram dương dựa vào đâu?

Trong chất tế bào ngoài ADN trong nucleotit,

còn có một số phân tử ADN khác được gọi là

plasmit chứa thông tin di truyền quy định một số

đặc tính của vi khuẩn như: tính kháng thuốc =>

các nhà kĩ thuật di truyền sử dụng plasmit như

một vectơ để chuyển tải gen tái tổ hợp từ tế bào

này sang tế bào khác

I Đặc điểm chung của tế bào nhân sơ.

có kích thước nhỏ chưa có nhân hoàn chỉnh(nhân sơ) không có các bào quan có màng baobọc mà chỉ có ribôxôm

II Cấu tạo tế bào nhân sơ.

Tế bào vi khuẩn gồm: thành tế bào, màng sinhchất, chất tế bào và nuclêôtit

1 Thành tế bào, màng sinh chất, lông và roi.

Bao bọc bên ngoài và giữ cho vi khuẩn cóhình thái ổn định được cấu tạo bởi chấtpeptiđôglican lớp peptiđôglican có tính chấtnhuộm màu phân biệt với thuốc nhộm gram nênngười ta phân biệt hai loại vi khuẩn Gram dương

và vi khuẩn Gram âm

Màng sinh chất: được cấu tạo từ hai lớpphốtpho lipit và prôtêin

Lông và roi: giúp vi khuẩn di chuyển, bám vào

vi khuẩn)

Trang 17

4 Củng cố.

- Sử dụng hình 7.2 SGK trang 32 để củng cố phần cấu tạo tế bào nhân sơ

- Sử dụng hình 7.1 SGK trang 32 để củng cố phần đặc điểm chung

5 Bài về nhà.

Trang 18

Tuần Tiết

1 Kiến thức.

- Mô tả được cấu trúc và chức năng của nhân

- Mô tả được cấu trúc và chức năng của ribôxôm

- Mô tả được cấu trúc và chức năng của hệ thống lưới nội chất

- Mô tả được cấu trúc và chức năng của bộ máy Gôngi

- Mô tả được cấu trúc và trình bày được chức năng của lục lạp

- Mô tả được cấu trúc và trình bày được chức năng của ti thể

- Trình bày được các chức năng của không bào, lzôxôm, perôxixôm

2 Kỹ năng.

- Phân tích hình vẽ, tu duy so sánh - phân tích - tổng hợp để thấy rõ cấu trúc nhân, sự giống nhau vàkhác nhau giữa các loại ribôxôm

- thấy được tính thống nhất về cấu trúc và chức năng của nhân tế bào, ribôxôm

1 Bài cũ

Thành tế bào vi khuẩn có những chức năng gì?

Chất tế bào là gì?

Nêu chức năng của lông roi và lông ở tế bào vi khuẩn?

Nêu vai trò của vùng nhân đối với tế bào vi khuẩn?

Ưu thế của kích thước nhỏ và cấu tạo đơn giản của tế bào vi khuẩn?

- Tế bào nhân sơ với tế bào nhân thực khác nhau ở những điểm nào? Tại sao gọi là tế bào nhân thực?

GV cho học sinh đọc nội dung và cho biết

đặc điểm chung của tế bào gồm những thành

phần nào?

GV củng cố lại, bổ sung thêm

HS đọc mục I trả lời lệnh trong SGK

Kết hợp với phần giải thích của GV

HS đọc mục II, nêu cấu trúc lưới nội chất và

ribôxôm cùng chức năng của chúng

I Đặc điểm chung của tế bào nhân thực.

Cấu tạo gồm 3 thành phần: màng sinh chất, tềbào chất chứa nhiều bào quan phức tạp và nhân

có màng bao bọc, chứa vật chất di truyền

II Cấu tạo tế bào.

1 Nhân tế bào.

Kích thước lớn nhất và dễ nhìn thấy nhất trong

tế bào nhân chuẩn Gồm: phía ngoài là màngkép, bên trong là dịch nhân, trong đó có 1 nhâncon (giàu chất ARN) và các sợi của chất nhiễmsắc

2 Lưới nội chất và ribôxôm.

b) Ribôxôm

Không có màng giới hạn, được cấu tạo từ một

Trang 19

Đọc hình 8.2 để thấy cấu trúc của bộ máy

Bên trong có cấu trúc gì?

Tại sao lá cây lại có màu xanh?

Chức năng của lục lạp là gì?

Bào quan không bào trong tế bào có chức

năng gì?

HS đọc nội dung mục VII.1 và trả lời

Chức năng của Lizôxôm là gì?

HS đọc nội dung VII.2 và trả lời

số rARN và protêin khác nhau => là nơi tổnghợp prôtêin cho tế bào

3 Bộ máy Gôngi.

- Gồm hệ thống túi màng dẹt xếp chồng lênnheu (nhưng tách biệt nhau) theo hình vòngcung

- Chức năng của gôngi là gắn nhóm tiền tốcacbonhidrat vào prôtêin được tổng hợp ở lướinội chất hạt tổng hợp một số hoocmôn, từ đócũng tạo ra các túi có màng bao bọc (như túi tiết,lizôxôm)

4 Ti thể và lục lạp.

a) Cấu trúc và chức năng của ti thể

- Cấu trúc: hai lớp màng bao bọc màng ngoàikhông gấp khúc, màng trong gấp lại tạo thànhcác mào, trên đó chứa nhiều loại enzim tham giavào quá trình hô hấp tế bào bên trong ti thể làchất nền chứa ADN và ribôxôm

- Chức năng: là "nhà máy điện" cung cấpnguồn năng lượng chính cho tế bào là các phân

tử ATP

b) Cấu trúc và chức năng của lục lạp

- Cấu trúc: hai lớp màng bao bọc bên trong cóchứa chất nền cùng với hệ thống các túi dẹt đượcgọi là tilacôit các tilacôit xếp chồng lên nhautạo thành cấu trúc gọi là grana Các grana tronglục lạp được nối với nhau bằng hệ thống màng.trên màng của tilacôit chứa nhiều sắc tố của diệplục và các enzim có chức năng quang hợp trongchất nền của lục lạp còn có cả ADN và ribôxôm

- Chức năng: là bào quan chỉ có ở tế bào thựcvật có chứa chất diệp lục có khả năng chuyểnđổi năng lượng ánh sáng thành năng lượng hoáhọc tích trữ dưới dạng tinh bột

từ đất vào rễ cây không bào của tế bào cánhhoachứa nhiều sắc tố

- Ở tế bào động vật có các không bào thức ăn(không bào tiêu hoá) và không bào co bóp (ởmột số sinh vật đơn bào)

b) Lizôxôm

- Một lớp màng, chứa nhiều enzim có chứcnăng phân hủy tế bào, bào quan già, tế bào bị tổnthương không có khả năng phục hồi cũng nhưkết hợp với không bào tiêu hoá để phân hủy thứcăn

4 Củng cố.

- Sử dụng hình 8.1, 8.2, 9.1, 9.2 SGK để củng cố bài

Trang 20

5 Bài về nhà.

- Học sinh đọc phần tóm tắt và đọc phần em có biết ở cuối bài 8 và bài 9

- Trả lời câu hỏi ở cuối 2 bài 8 và 9

Trang 21

Tuần Tiết

1 Kiến thức.

- Mô tả được cấu trúc của màng sinh chất

- Phân biệt được các chức năng của màng sinh chất

- Mô tả được cấu trúc và chức năng của thành tế bào

- Trình bày được cấu tạo và chức năng của bộ khung tế bào

- Nêu được cấu trúc và chức năng của chất nền ngoại bào ở tế bào động vật

2 Kỹ năng.

- Rèn luyện kĩ năng phân tích hình vẽ, tu duy so sánh - phân tích - tổng hợp để thấy sự khác nhau vềtừng chức năng của màng tế bào

- Thấy được tính thống nhất của tế bào nhân chuẩn

1 Bài cũ

a) trình bày cấu trúc và chức năng của lục lạp, ti thể?

b) nêu cấu trúc và chức năng của lizôxôm, không bào?

- cấu trúc nào phân biệt các tế bào trong cơ thể? các bào quan trong tế bào được phân biệt nhờ cấu trúcnào?

GV cho HS quan sát hình 10.1 SGK và trả lời

câu hỏi

Nhận xét gì về bộ khung xương của tế bào?

Chức năng của khung xương tế bào?

HS quan sát hình 10.2 và trả lời câu hỏi

Nêu cấu trúc của màng tế bào?

(tập hợp thành các nhóm và trả lời)

GV bổ sung và nêu nhận xét

GV có thể kích thích HS tư duy có thể đặt

câu hỏi: Bằng thí nghiệm nào người ta biết được

màng tế bào c1o cấu trúc khảm - lỏng? (Lai tế

bào chuột với tế bào người Tế bào chuột có các

prôtêin trên màng đặc trưng có thể phân biện

được với các prôtêin trên màng của người Sau

khi tạo ra tế bào lai người ta thấy các phân tử

prôtêin của tế bào chuột và tế bào người nằm

xen kẽ vào nhau)

Về chức năng của màng tế bào GV hướng

dẫn học sinh:

- Các prôtêin màng làm nhiệm vụ ghép nối

hai tế bào với nhau

- Prôtêin màng là thụ quan bề mặt tiếp nhận

các thôn tin từ bên ngoài tề bào để truyền vào

trong tế bào

- Các tế bào nhận biết nhau nhờ dấu hiệu

6 khung xương tế bào.

- cấu tạo: là một hệ thống gồm các vi ống, visợi, và sợi trung gian

- Chức năng: Như một giá đỡ cơ học cho tếbào và nó tạo cho tế bào động vật có được hìnhdạng nhất định Ngoài ra còn là nơi neo đậu củacác bào quan, giúp tế bào di chuyển

7 Màng sinh chất (màng tế bào).

a) Cấu trúc của màng sinh chất:

- màng sinh chất có cấu tạo từ hai thành phầnchính là phốtpho lipit và prôtêin

- ở tế bào động vật và người màng sinh chấtcòn được bổ sung thêm nhiều phân tử colesteronlàm tăng tính ổn định của màng sinh chất

- Prôtêin trên bề mặt tế bào như những kênhvận chuyển các chất ra vào tế bào cũng như cácthụ thể tiếp nhận các thông tin từ bên ngoài

b) Chức năng của màng tế bào

- Màng sinh chất có tính bàn thấm: trao đổichất với môi trường một cách có chọn lọc: lớpphôtpho lipit chỉ cho những phân tử nhỏ tantrong dầu mỡ đi qua các chất phân cực và tíchđiện đều phải đi qua những kênh vận chuyểnthích hợp mới ra vào được tế bào

- Màng sinh chất còn có các prôtêin thụ thể thunhận thôn tin cho tế bào

- Nhờ các glicôprôtêin đặc trưng cho từng loại

tế bào nên tế bào của cùng một cơ thể có thểnhận biết ra nhau và nhận biết được các tế bào

Trang 22

nhận biết đặc hiệu (đo các prôtêin liên kết với

các gốc đường tạo nên glicôprôtêin)

- Các prôtêin màng đoán vài trò là các kênh

vận chuyển các chất qua màng

- Các enzim được định vị trên màng theo

trình tự nhất định

GV cho HS đọc SGK rồi khái quát về cấu

trúc và chức năng của thành tế bào cho HS hiểu

rõ hơn

- Bao bên ngoài màng sinh chất là thành tế

bào (ở tế bào thực vật, nấm, và một số tế bào

động vật)

- Thành phần hoá học đặc trưng của tế bào

thực vật là xelulôzơ, của tế bào nấm là kitin (một

số ít cũng là xelulôzơ), của tế bào động vật (nếu

có) thường là glicôcalyx giống như lớp áo bảo

vệ tế bào

- Chức năng: thành tế bào tạo ra bộ khung

ngoài để ôn định hình dạng của tế bào, giúp bảo

vệ bề mặt và gắn dính nhưng vẫn đảm bảo liên

lạc giữa các tế bào (nhờ các khớp nối hay cầu

sinh chất) GV cho HS trả lời câu hỏi về sai khác

giữa tế bào nhân sơ và tế bào nhân chuẩn: thành

tế bào vi khuẩn có cấu trúc phức tạp hơn (điển

hình là lớp peptiđôglican) còn ở tế bào thực vật

là xelulôzơ

GV đặt câu hỏi để HS trả lời:

Chất nền ngoại bào có ở nhóm sinh vật nào?

Chức năng của chất nền ngoại bào?

"lạ" (tế bào của cơ thể khác)

8 Các cấu trúc ngoài màng sinh chất.

a) Thành tế bào

- Có ở thực vật và nấm, bao bọc bên ngoàimàng tế bào ở thực vật có thành xelulôzơ, ởnấm có thành kitin

- Chức năng: Quy định hình dạng tế bào vàbảo vệ tế bào

b) Chất nền ngoại bào

- Ở bên ngoài tế bào người và tế bào động vật

- Cấu tạo chủ yếu là sợi glicôprôtêin (prôtêinliên kết với cacbonhidrat) kết hợp với các chất

vô cơ và hữu cơ khác nhau

- Chức năng: giúp các tế bào liên kết với nhautạo nên các mô nhất địng và giúp tế bào thu nhậnthông tin

- Gen chỉ thị nhóm máu A,B,O

- Tế bào hồng cầu

- Định vị thụ quan

5 Bài về nhà.

- Hãy cho biết trong tế bào nhân chuẩn những bộ phận nào có cấu trúc màng đơn hoặc màng kép? HS

về nhà và điền vào bảng sau:

Cấu trúc trong tế bào Màng đơn Màng kép

2 Ribôxôm

Trang 24

Tuần Tiết

Bài VẬN CHUYỂN CÁC CHẤT QUA MÀNG SINH CHẤT

1 Kiến thức.

- Phân biệt được các hiện tượng khuếch tán nói chung, khuếch tán qua kêng và thẩm thấu

- Giải thích được các khái niệm về dung dịch nhược trương ưu, trương và đẳng trương

- Giải thích thế nào là vận chuyển chủ động

- Mô tả được các hiện tượng thực bào, ẩm bào và xuất bào

2 Kỹ năng.

- Có nhận thức đúng để giải thích được các quá trình sinh học

- Thiết bị quy định: trang vẽ sách giáo khoa về các hiện tượng ẩm bào và thực bào

- Thiết bị tự tạo: tranh SGK phóng to, vật liệu dùng cho các thí nghiệm minh hoạ về hiện tượng khuếchtán và thẩm thấu

1 Bài cũ

a) Nêu cấu trúc và chức năng của bộ khung tế bào

b) Mô tả cấu trúc và cức năng của màng sinh chất

c) Phân biệt thành tế bào thực vật với thành tế bào của vi khuần và nấm

d) Chất nền ngoại bào là gì?nêu cức năng của chất nền ngoại bào ở tế bào động vật?

Giáo viên làm thí nghiệm: mở nắp lọ nước hoa trước lớp, hỏi học sinh ngồi bàn đầu và học sinh ngồibàn cuối xem có nhận thấy gì không?

Giáo viên: hướng dẫn học sinh đọc mục I SGK

và quan sát hình 12.1

Thế nào là vận chuyển thụ động?

Nguyên lý của sự vận chuyển này là gì?

Có những cách nào để các chất tan khuếch tán

Qua màng sinh chất?

Học sinh đọc nội dung SGK, và hình 12.1 trả lời

Giáo viên: cho học sinh đọc lệnh trong SGK

Học sinh suy nghĩ trả lời

Giáo viên củng cố thêm nội dung: tế bào hồng

cầu không có thành tế bào cho nen cho vào nước

cất sẽ bị nước thấm vào làm trương tế bào và

đến một lúc nào đó tế bào sẽ bị vỡ

Tế bào thực vật có thành tế bào nên nước chỉu

thấm vào có mức độ làm tế bào trương lên chứ

không thể làm vỡ tế bào được

Giáo viên đưa câu hỏi cho học sinh suy nghĩ: tại

sao tế bào hồng cầu của người lại không bị vỡ?

Sau khi học sinh trả lời với nhiều ý kiến khác

nhau, giáo viên củng cố: vì tế bào được nằm toàn

bộ trong dịch nước mô là loại dịch đẳng trương

Giáo viên đưa ra câu hỏi: vậy trường hợp màng

tế bào vận chuyển các chất từ nơi có nồng độ

thấp đến nơi có nầng độ cào là gì?

Học sinh trả lời theo nhận thức có được

Giáo viên: vận chuyển chủ động là gì?

Quá trình này thực hiện là nhờ vào điều gì?

I Vận chuyển thụ động.

Vận chuyển thụ động là vận chuyển các chấtqua màng mà không cần tiêu tốn năng lượng

- Theo nguyên lý khuếch tán các chất từ nơi cónầng độ cao sang nơi có nồng độ thấp nướckhuếch tán qua màng gọi là sự thầm thấu

- Chất tan khuếch tán qua màng bằng hai cách:

+ Trực tiếp qua lớp phọtpholipit

+ Qua kêng protein trên màng tế bào

II Vận chuyển chủ động.

- Là quá trình vận chuyển các chất qua màng

từ nơi có nồng độ thấp sang nơi có nồng độ cao(ngược với nồng độ)

- Cần tiêu tốn năng lượng(ATP)

III Nhập bào và xuất bào.

- Tế bào động vật có thể ăn caá tế bào vikhuẩn, các mảnh vỡ của tế bào cũng như cácchất có kích thước lớn bằng cách thực bào

- Những chất có kích thước nhỏ hơn hoặc dạnglỏng đưa vào tế bào gọi là “ẩm bào”

- Quá trình chuyển các chất qua màng tế bàotheo cách ngược lại với thực bào và ẩm bào gọi

là quá trình xuất bào.(dùng để tiết các prôtêin vàcác đại phân tử ra khỏi tế bào)

Trang 25

Học sinh đọc nội dung mục II và hình vẽ 12.1c,d

trả lời

Giáo viên đưa ra vấn đề: làm thế nào mà động

vật có thể “chọn” các chất đưa vào tế bào mặc

dù nồng độ các chất đó ở môi trường bên ngoài

thấp hơn nhiều so với bên trong tế bào khi trên

màng sinh chất không có các kênh prôtêin để

vận chuyển các chất theo kiểu tích cực?

Học sinh trả lời theo nhận thức

Giáo viên củng cố bổ sung: tế bào sử dụng hiện

tượng thực bào và ẩm bào nhờ các thụ thể đặc

hiệu trên màng sinh chất

Giáo viên hướng dẫn học sinh đọc hình 12.2 và

SGK sau đó cho 1 học sinh trình bày lại hiện

tượng thực bào

4 Củng cố.

- Tại sao khi rửa rau sống nếu ta cho nhuều muối vào để rửa thì rau sẽ bị héo?

- Tại sao khi tỉa hoa bằng trái ớt thì dùng nước sạch để ngâm ngay quả ớt vừa tỉa?

- Tại sao dưa muối lại có vị măn và nhăn nheo?

5 Bài về nhà.

Trang 26

Tuần Tiết

Bài THỰC HÀNH

THÍ NGHIỆM CO VÀ PHẢN CO NGUYÊN SINH

- Học sinh biết cách làm tiêu bản tạm thời để quan sát tế bào dưới kính hiển vi quang học

- Học sinh vẽ được tế bào đã quan sát dưới kính hiển vi một cách chính xác biết cách điều khiển sựđóng mở của các tế bào khí khổng

- Học sinh có thể làm được thí nghiệm đơn giản chứng minh hiện tượng co nguyên sinh ở tế bào thưcvật

- Rèn luyện học sinh tính cẩn thận tỉ mỉ trong thao tác thí nghiệm

- Thiết bị : cà chua chín, thài lài tía (hoặc một mẫu bất kì có kích thước tế bào tương đối lớn và dễ táchlớp biểu bì ra khỏi lá

- Hoá chất: dung dịch KNO3 1M (hoặc muối ăn 8%), nước cất

- Dụng cụ: kính hiển vi, lam kính, lamen, giấy thấm, lưỡi dao cạo, kim mũi mác, ống nhỏ giọt, đĩapêtri, đèn cồn, cốc thủy tinh chịu nhiệt, dao

Làm thí nghiệm mẫu giúp các em có thể quan sát tận mắt được tế bào, thấy rõ sự vận chuyển các chấtqua màng tế bào

a Quan sát hiện tượng co và phản co nguyên sinh ở tế bào biểu bì của lá cây

- Chuẩn bị nguyên liệu và dụng cụ thí nghiệm: giáo viên phải chuẩn bị và làm thử trước

- Tiến hành thí nghiệm: Giáo viên hướng dẫn cho học sinh tiến hành thí nghiệm, hướng dẫn cách quansát

- Giải thích thí nghiệm

+ Dựa vào kiến thức đa học em hãy giải thích thí nghiệm?

+ Giáo viên chỉnh lý cho chính xác: hiện tượng co nguyên sinh là do dung dịch muối đậm đặc hơn dịch

tế bào nên nước đi ra ngoài tế bào qua lớp màng nguyên sinh chất, hiện tượng phản co nguyên sinh là donồng độ dịch bào đậm đặc nên hút nước từ ngoài vào làm tế bào trương phồng lên trở lại trạng thái bàn đầu

- Kết luận: co nguyên sinh là hiện tượng quan trọng dựa vào đó ta biết tế bào còn sống hay chết

b Thí nghiệm co nguyên sinh với việc điều khiển đóng mở khí khổng

- Chuẩn bị nguyên liệu dụng cụ: Giáo viên chuẩn bị đầy đủ và làm thử trước

- Tiến hành quan sát: Giáo viên hướng dẫn cho học sinh tiến hành thí nghiệm, hướng dẫn cách quansát

- Vẽ các tế bào quan sát được vào vở: Giáo viên hướng dẫn cách vẽ từ quan sát trên kính: mắt trái nhìnvào kính còn mắt phải nhìn vào vở

3 Bài về nhà.

- Học sinh vẽ hình hoàn chỉnh và giải thích những điểm khác nhau

Trang 27

- Mô tả được cấu trúc và chức năng của ATP.

- Phân biệt được thế năng và động năng

- Giải thích được quá trình chuyển đổi vật chất diễn ra như thế nào

2 Kỹ năng.

- Có nhận thức đúng để giải thích được các quá trình sinh học

- Thiết bị quy định: tranh vẽ sách giáo khoa hình 14.1 và hình 14.2 SGK

- Thiết bị tự tạo: tranh vẽ minh hoạ cho khái niệm thế năng và động năng, một cong dây thun

1 Bài cũ

a) Thế nào là vận cuyển thụ động

b) Phân biện vận chuyển thụ động với vận chuyển chủ động?

c) Tại sao khi giữ rau mống tươi phải thường xuyên vảy nước vào rau?

Mỗi cơ thể sống đều dùng năng lượng để thức đẩy quá trình sống sự sinh trưởng của tế bào, sự vậnđộng và dẫn truyền phân tử vật chất qua màng tất cả các hoạt động của tế bào đều cần năng lượng vậy nănglượng là gì? Có những dạng năng lượng nào trong tế bào sống? chúng chuểyn hoá ra sao?

Giáo viên gọi một vài học sinh nêu các dạng

năng lượng trong tự nhiên

hướng dẫn học sinh đọc nội dung mục I SGK

Năng lượng là gì?

Có mấy dạng năng lượng?

Động năng là gì? thế năng là gì?

Những dạng năng lượng có trong tế bào?

Năng lượng chủ yếu có trong tế bào là loại năng

lượng nào?

Giáo viên hướng dẫn học sinh đọc nội dung

SGK và sử dụng hình 14.1

Cấu tạo của ATP?

Tại sao gọi là hợp chất cao năng?(yêu cầu học

sinh đọc hình vẽ đặc biệt là vị trí hai nhóm

Giáo viên hướng dẫn học sinh đọc tiếp nội dung

tạo sao ATP được gọi là đồng tiền năng lượng?

họat động của tế bào cần sử dụng ATP có mấy

loại, đó là những loại nào?

Học sinh đọc SGK theo hướng dẫn để rút ra nội

dung

Giáo viên diễn giải thêm: giống như trong các

hoạt động của kinh doanh, hoạt động nào cũng

I Năng lượng và các dạng năng lượng trong thế giới sống.

1 Khái niệm về năng lượng.

- Năng lượng là khả năng sinh công hay khảnăng mang lại những thay đổi (thay đổi về cácliên kết hoá học)

- Có hai loại năng lượng: động năng và thếnăng động năng là dạng năng lượng sẵn sàngsihn công thế năng là loại năng lượng dự trữ, cótiềm năng sinh công

- Trong tế bào tồn tại nhiều dạng khách nhau:hoá năng, nhiệt năng, điện năng trong đó nănglượng chủ yếu của tế bào là dạng hoá năng (nănglượng tiềm ẩn trong các liên kết hoá học)

2 ATP - đồng tiền năng lượng của tế bào.

- ATP là hợp chất hoá học cấu tạo từ 3 thànhphần: ađênin, đường ribôzơ và 3 nhóm phôtphat

- ATP truyền năng lượng cho các chất khácthông qua chuyển nhoám phốtphát cuối cùng đểtrở thành ADP (ađênozin điphốtphát) rồi ngaylập tức lại được gán thêm nhóm phốtphát để trởthành ATP

- Trong quá trình chuyển hoá vật chất ATPliên tục được tạo ra và gân ngay như lập tứcđược sử dụng cho các hoạt động khác nhau của

tế bào mà không được tích trữ lại vì thế người ta

gọi ATP là "đồng tiền năng lượng của tế bào".

Trang 28

dẫn đế tiến, tế bào cũng vậy, hoạt động nào cũng

cần năng lượng tuy nhiên năng lượng tiềm ẩn

dưới nhiều dạng khác nhau không phải lúc nào

cũng sẵn sàng để sử dụng Chỉ có ATP một loại

năng lượng được tế bào sản sinh ra là có thể

dùng cho mọi phản ứng của tế bào Vì vậy nó

được xem là một loại đồng tiền năng lượng của

Giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát hình 14.2

để thấy quá trình tổng hợp và phân giải ATP

- Hoạt động cần năng lượng của tế bào chiathành 3 loại:

+ Tổng hợp nên các chất hoá học cần thiết cho

tế bào

+ Vận chuyển các chất qua màng

+ Sinh công cơ học

II Chuyển hoá vật chất.

- Chuyển hoá vật chất là tập hợp các phản ứngHoá sinh xảy ra bên trong tế bào nhằm duy trìcác hoạt động sống của tế bào gồm đồng hoá và

dị hoá

- Đồng hoá: tồng hợp các vật chất và tích lũynăng lượng

- Dị hoá: gồm phân hủy các hợp chất phức tạpthành chất đơn giản đồng thời giải phóng nănglượng

- Chuyển hoá vật chất luôn kèm thao chuyển hoánăng lượng

4 Củng cố.

Giáo viên cho học sinh đọc nội dung tổng kết trong khung để tổng kết bài

hướng dẫn học sinh trả lời câu hỏi cuối bài

Giáo viên rút ra kết luận: những người hoạt động cơ bắp nhiều sẽ cần phải ăn một khẩu phần ăn dồidào năng lượng vì những hoạt động liên quan đến cơ bắp cần tiêu tốn nhiều ATP Những người hoạt động ítnếu ăn quá nhiều thức ăn giàu năng lượng mà không được sử dụng hết thì sẽ dễ dẫn đến bệnh béo phì

5 Bài về nhà.

- Học sinh đọc phần em có biết ở cuối bài

Trang 29

Tuần Tiết

Bài ENZIM VÀ VAI TRÒ CỦA ENZIM

TRONG QUÁ TRÌNH CHUYỂN HÓA VẬT CHẤT

1 Kiến thức.

- Trình bày được cấu trúc và chức năng của enzim

- Trình bày được các cơ chế hoạt động của enzim

- Giải thích được các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến hoạt tính của enzim

- Giải thích được enzim điều hoà hoạt động trao đổi chất bằng cơ chế ức chế ngược

2 Kỹ năng.

- Có nhận thức đúng để giải thích được các quá trình sinh học diễn ra trong cơ thể

- Thiết bị quy định: tranh vẽ sách giáo khoa hình 15.1 và hình 15.2 SGK

- Thiết bị tự tạo: tranh vẽ SGK phóng to

1 Bài cũ

a) Thế nào là năng lượng?

b) Năng lượng được tích trữ trong tế bào dưới dạng nào? Năng lượng của tế bào được dự trữ trong cáchợp chất nào?

c) Trình bày cấu trúc hoá học của phân tử ATP

d) Dòng năng lượng trong thế giới sống được truyền đi như thế nào?

Giải thích tại sao cơ thể người lại có thể tiêu hoá được tinh bột mà không tiêu hoá được xenlulozơ?

- Muốn tiêu hoá được xenlulozơ thì phải có enzim

Giáo viên hướng dẫn học sinh đọc SGK phần

I.1

Enzim được cấu tạo từ thánh phần nào?

Trong cấu trúc không gian của enzim có gì đặc

biệt?

Học sinh đọc SGK theo hướng dẫn

Giáo viên: giải thích cơ chế theo hình vẽ 15.1 rồi

đặt câu hỏi:

Việc liên kết giữa enzim và cơ chất có tính đặc

thù như thế nào?

Giáo viên hướng dẫn học sinh đọc SGK

những yếu tố nào ảnh hưởng tới hoạt tính của

enzim:

Ảnh hưởng như thế nào?

Học sinh đọc nội dung trong SGK và phân tích

các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt tính của enzim

Giáo viên vẽ đồ thị liên hệ đến hoạt tính của

enzim với nhiệt độ Và dựa vào đó giải thích

nếu quá nhiệt độ tối đa thì enzim sẽ mất hoạt

tính

Giáo viên giảng giải nội dung mục II theo cơ sở

SGK

Học sinh quan sát hình 15.2 và giải thích việc cố

định các enzim trên màng tế bào đem lại lợi ích

- Chất chịu tác dụng của enzim gọi là cơ chất

trong phân tử enzim có những vùng cấu trúckhông gian đặc biệt chuyên liên kết với cơ chấtgọi là trung tâm hoạt động

2 Cơ chế hoạt động của enzim.

Enzim + cơ chất (tại trung tâm hoạt động) →phức hợp enzim – cơ chất → phản ứng xảy ra →sản phẩm + enzim

- Mỗi enzim chỉ xúc tác cho một hoặc một vàiphản ứng

3 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt tính của enzim.

- Nhiệt độ: mỗi enzim cần một nhiệt độ tối ưutại đó enzim có hoạt tính tối đa

Trang 30

Giáo viên củng cố kiến thức: việc cố định mỗi

enzim để thực hiện chuỗi phản ứng sinh hoá

giúp cho việc phân giải các hợp chất phức tạp

thành chất đơn giản dễ dàng hơn

đến lúc nào đó thì sự gia tăng về nồng độ cơ chấtkhông làm tăng hoạt tính của enzim

- Nồng độ cơ chất: với một lượng cơ chất xácđịnh, nồng độ enzim càng cao thì tốc độ phảnứng xảy ra càng nhanh Tế bào có thể điều hoàtốc độ chuyển hoá vật chất bằng việc tăng giảmnồng độ enzim trong tế bào

- Chất ức chế enzim: một số chất hoá học cóthể ức chế sự hoạt động của enzim nên tế bàokhi cần ức chế enzim nào đó cũng có thể tạo racác chất ức chế đặc hiệu chi enzim ấy

II Vai trò của enzim trong quá trình chuyển hoá vật chất.

- Các chất trong tế bào được chuyển hoá chất

nọ thành chất kia thông qua hàng loạt các phảnứng hoá sinh mỗi phản ứng được điều khiển bởimột enzim đặc hiệu

- Cơ thể sinh vật cũng có thể tạo ra các enzim

ở dạng chưa hoạt động rồi khi cần thì hoạt hoáchúng

4 Củng cố.

Giáo viên đưa ra các vấn đề liên hệ các kiến thức thực tế đời sống

- Tại sao người lớn không uống đực sữa của trẻ em?(vì cô thể người lớn không có các enzim tiêu hoásữa của trẻ em)

- Tại sao một số người không ăn được cua ghẹ, nếu ăn vào sẽ bị di ứng nổi mẩn ngứa?(trong cơ thểngười đó không có enzim phân giải prôtêin của cua, ghẹ nên không tiêu hoá được)

5 Bài về nhà.

- Học sinh đọc phần em có biết ở cuối bài

Tiêu đề	Giới thiệu chung về thế giới sống
Trường học	Trường Đại Học Sư Phạm Hà Nội
Chuyên ngành	Sinh Học
Thể loại	Giáo án
Năm xuất bản	2009-2010
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	60
Dung lượng	617,5 KB