Hệ tiêu hóa ở người (hấp thụ chất dinh dưỡng) docx

Hệ tiêu hóa ở người hấp thụ chất dinh dưỡng V - HẤP THỤ CHẤT DINH DƯỠNG - Các chất dinh dưỡng có thể được hấp thụ theo 2 cơ chế: thụ động hoặc chủ động.. Cử động phản nhu động mạnh hơn,

Hệ tiêu hóa ở người

(hấp thụ chất dinh dưỡng)

V - HẤP THỤ CHẤT DINH

DƯỠNG

- Các chất dinh dưỡng có thể được hấp thụ theo 2 cơ chế: thụ động

hoặc chủ động Để hấp thụ được

trước hết thức ăn phải được phân

giải thành các chất đơn giản:

+ Protein phân giải thành các axit

amin 1 số protein chưa phân giải vẫn có thể hấp thụ được, nhưng có thể gây dị ứng

+ Gluxit được hấp thụ dưới dạng các đường đơn và 1 phần là các

đường đôi

+ Lipit được hấp thụ dưới dạng glyxerol và các axit béo, sau khi

hấp thụ lipit được tái tổng hợp

thành lipit Khoảng 30% lipit được vận chuyển trong máu, còn lại 70% vào mạch bạch huyết

+ Vitamin hầu như hấp thụ được

mà không cần một biến đổi hoá học nào Tuy nhiên 1 số trường hợp

như vitamin B12 phải hấp thụ kèm các yếu tố nội…

+ Các muối khoáng được hấp thụ

dưới dạng các ion Các ion hoá trị I hấp thụ nhanh hơn các ion hoá trị

II Ion Mg2+ liều cao sẽ ứ lại ở ruột làm tăng sự hút nước vào ruột làm căng ruột, do đó làm tăng nhu

động, gây ỉa chảy Vì thế MgCO3 được dùng làm thuốc tẩy ruột

chống táo bón

+ Nước được hấp thụ tích cực ở ruột già

VI - RUỘT GIÀ VÀ SỰ THẢI

PHÂN

1 Ruột già

- Ruột già là đoạn cuối của ống tiêu hoá, tiết diện lớn hơn ruột non

Ruột già thông với ruột non tại ranh giới là van hồi manh có tác dụng

chống cho các chất ở ruột già

không rơi ngược trở lại ruột non

Ruột già được chia làm 3 đoạn:

manh trành, kết tràng, trực tràng

Manh tràng nối trực tiếp với ruột

non Kết tràng gồm 3 đoạn: kết

tràng lên, kết tràng ngang và kết

tràng xuống Trực tràng nối liền với hậu môn

- Ruột già không tiết dịch tiêu

hoá mà chỉ tiết chất nhày để bảo vệ niêm mạc Ở đây có hệ vi sinh

vật rất phát triển Tại đây có 1 số vi sinh vật tổng hợp vitamin B12,

K Vi sinh vật lên men các chất

không được ruột non hấp thụ, giải phóng các khí CO2, CH4, H2S, …

và các chất độc như indol, scatol,

mercaptan làm cho phân có mùi

thối

- Ở ruột già chỉ có cử động nhu

động và phản nhu động Cử động nhu động không mạnh, mỗi ngày chỉ có 1 hoặc 2 cử động nhu động mạnh để dồn chất bã xuống trực

tràng Cử động phản nhu động

mạnh hơn, giúp các chất bã lưu lại trong ruột già

2 Sự thải phân

- Sau khi được hấp thụ nước, cấc chất cặn bã còn lại cô đặc tạo thành phân và thải ra ngoài qua hậu môn

Do các chất dinh dưỡng được hấp thụ từ 80 ~ 100% nên trong phân còn rất ít chất dinh dưỡng không

được hấp thụ Phân chứa khoảng

60% nước, còn lại là các mảnh

vụn tế bào niêm mạc ống tiêu

hoá và xác vi sinh vật

- Thải phân qua động tác đại tiện là phản xạ không điều kiện gây co

bóp cơ trơn trực tràng và mở cơ

thắt hậu môn Trong ngày có một vài cử động nhu động mạnh ở ruột già làm 1 lượng phân tích tụ ở trực tràng gây áp lực lên niêm mạc ở

đây, kích thích lớp niêm mạc,

thông qua cơ chế thần kinh sẽ xảy

ra phản xạ đại tiện

- Ở hậu môn có 2 vòng cơ thắt là cơ trơn và cơ vân Do đó cơ thể có thể kìm hãm phản xạ đại tiện bằng

cách co vòng cơ vân lại, đóng chặt

hậu môn Sau một vài lần trực tràng

co mà phản xạ không xảy ra, các cử động phản nhu động lại dồn phân lên khiến cho trực tràng không còn

bị kích thích và cũng mất đi cảm

giác muốn đại tiện Nếu phản xạ

đại tiện bị kìm hãm lâu dài sẽ dẫn đến táo bón

VII - MỘT SỐ RỐI LOẠN LÂM SÀNG CỦA ỐNG TIÊU HOÁ

1 Loét dạ dày

- Vị trí loét thường khu trú ở hành

tá tràng, bờ cong bé và đầu dưới

thực quản Nguyên nhân dẫn đến

loét dạ dày:

+ Dịch vị tiết ra quá nhiều

Nguyên nhân này chiếm 50%

trường hợp loét dạ dày

+ Bài tiết chất nhày không có tác dụng bảo vệ

+ Giảm bài tiết chất nhày

+ Cơ chế điều hoà ngược tá tràng

- dạ dày (để hạn chế tốc độ chuyển thức ăn từ dạ dày vào tá tràng)

không hoạt động

+ Cơ chế điều hoà ngược secretin

- tuỵ (kích thích bài tiết dịch tuỵ

kiềm tính để trung hoà dịch vị)

không hoạt động

- Loét tá tràng mang tính di truyền Những người uống nhiều rượu hoặc lạm dụng aspirin thường bị loét dạ dày

- Điều trị nội khoa: phối hợp những biện pháp sau

+ Dùng thuốc trung hoà axit dịch

vị

+ Giảm các tình trạng stress vì

stress kéo dài cũng dẫn đến bài tiết nhiều axit

+ Dùng thuốc Cimetidin hoặc các thuốc tương tự, có tác dụng ức chế hoạt tính của gastrin

+ Cai thuốc lá, rượu, tránh lạm

dụng kháng sinh

- Điều trị ngoại khoa

+ Cắt nhánh dây thần kinh X vào

dạ dày (cần chú ý không cắt vào

nhánh dây nối với tuỵ) Dạ dày tạm thời không tiết HCl và pepsin, tuy nhiên sai vào tháng các tuyến lại

hoạt động trở lại và lại bị loét dạ

dày

+ Cắt dạ dày bán phần: cắt bỏ

vùng hang vị và môn vị, thân dạ

dày được nối trực tiếp với đầu tá

tràng

2 Táo bón

- Táo bón nghĩa là sự vận động

chậm chạp của phân qua ruột già, thường kèm theo sự tích lũy 1

lượng lớn phân khô và rắn ở kết

tràng ngang Nguyên nhân là do

thói quen ức chế phản xạ đại tiện bình thường Trẻ sơ sinh hiếm khi

bị táo bón Tuy nhiên các trẻ

thường bị bắt nhịn mỗi khi muốn đi đại tiện Nếu sử dụng thường xuyên thuốc nhuận tràng thay thế cho

chức năng tự nhiên của ruột thì các phản xạ sẽ mất dần Nếu tập được

thói quen đi đại tiện vào buổi sáng sau bữa điểm tâm, là lúc diễn ra các

cử động đẩy ở ruột già, sẽ không bị táo bón

3 Ỉa chảy

- Ỉa chảy là sự vận động quá nhanh của phân trong ruột già, nguyên

nhân chủ yếu do nhiễm khuẩn

đường tiêu hoá Vi khuẩn thường lan rộng ở ruột già và phần cuối

của hồi tràng Do niêm mạc bị kích thích, các tuyến tăng cường bài tiết, vận động của ruột non tăng mạnh Kết quả là ruột bài tiết một lượng dịch rất lớn để cuốn đi những tác

nhân gây bệnh, đồng thời nhu động ruột tăng mạnh để đẩy dịch về phía hậu môn