BÀI 29 : HẤP THỤ CHẤT DINH DƯỠNG VÀ THẢI PHÂN I/ MỤC TIÊU: 1/Kiến thức: HS trình bày được những đặc điểm cấu tạo của ruột non phù hợp với chức năng hấp thụ chất dinh dưỡng Các con
Trang 1BÀI 29 : HẤP THỤ CHẤT DINH DƯỠNG
VÀ THẢI PHÂN
I/ MỤC TIÊU:
1/Kiến thức:
HS trình bày được những đặc điểm cấu tạo của ruột non phù hợp với chức năng hấp thụ chất dinh dưỡng
Các con đường vận chuyển các chất dinh dưỡng từ ruột non tới các cơ quan, tế bào
Vai trò của gan trên con đường vận chuyển các chất dinh dưỡng
Vai trò của ruột gìa trong quá trình tiêu hoá của cơ thể
2/ Kỹ năng:
Rèn kỹ năng:
Thu thập kiến thức từ tranh hình, thông tin
Khái quát, tư duy tổng hợp
Hoạt động nhóm
3/ Thái độ:
Giáo dục ý thức vệ sinh ăn uống, chống tác hại cho hệ tiêu hoá Hình thành ý thức giữ vệ sinh nơi công cộng
Trang 2II/ CHUẨN BỊ:
1/ Giáo viên:
Tranh phóng to hình SGK
Tư liệu về vai trò của gan trong hấp thụ chất dinh dưỡng
Bảng 29 SGK
Các chất dinh dưỡng được hấp
thụ và vận chuyển theo đừơng
máu
Các chất dinh dưỡng được hấp thụ
và vận chuyển theo đường bạch
huyết
- Đường
- Axit béo và Glyxêrin
- Axit amin
- Các Vitamin tan trong nước
- Các muối khoáng
- Nước
- Lipit (các giọt nhỏ đã được nhủ tương hoá)
- Các Vitamin tan trong dầu ( Vitamin:A,D,E,K)
2/ Học sinh
III/ TIẾN TRÌNH BÀI HỌC:
1/ Ổn định lớp
2/ Kiểm tra bài cũ:
Họạt động tiêu hoá chủ yếu ở ruột non là gì?
Trang 3 Với một khẩu phần bữa ăn đầy đủ các chất và sự tiêu hoá diễn ra
có hiệu quả thì với thành phần các chất dinh dưỡng sau khi tiêu hoá ở ruột non là gì?
3/ Các hoạt động dạy và học:
a) Mở bài: Cơ thể đã hấp thụ các chất dinh dưỡng này như thế nào? Bài
hôm nay sẽ giúp chúng ta tìm hiểu vấn đề này
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Nội dung ghi bài Hoạt động 1: Tìm hiểu về hấp thụ
chất dinh dưỡng
Mục tiêu: Khẳng định được ruột
non là nơi hấp thụ chất dinh
dưỡng.Cấu tạo của ruột non phù
hợp với sự hấp thụ
Cách tiến hành:
– GV thông báo: Nước và muối
khoáng hoà tan được hấp thụ ngay ở
dạ dày còn các sản phẩm của quá
trình tiêu hoá như đường đơn,
glixêrin và axit béo, axit amin được Hiệu quả hấp thụ chất dinh
dưỡng phụ thuộc vào diện tích
I/ Sự hấp thụ chất dinh dưỡng
– Ruột non là nơi hấp
thụ chất dinh dưỡng
– Cấu tạo ruột non phù hợp với việc hấp thụ: – Niêm mạc ruột có nhiều nếp gấp
– Có nhiều lông ruột và lông ruột cực nhỏ
– Mạng lưới mao mạch
máu và bạch huyết dày
Trang 4hấp thụ ở niêm mạc ruột non
– Hiệu quả hấp thụ chất dinh dưỡng
phụ thuộc vào yếu tố nào?
– Ruột non có đặc điểm cấu tạo gì
đặc biệt làm tăng diện tích bề mặt
hấp thụ của nó ? So sánh với dạ dày?
– Đồ thị hình 29.2 SGK nói lên điều
gì về sự hấp thụ các chất dinh dưỡng
ở ruột non?
– GV cho HS thảo luận nhóm trả lời
các câu hỏi SGK
– Đặc điểm cấu tạo trong của ruột
non có ý nghĩa gì với chức năng hấp
bề mặt hấp thụ
Ruột non có nếp gấp, lông ruột, hệ thống mao mạch
Đồ thị 29.2 cho thấy: Ngay
từ đoạn đầu của ruột non, sự hấp thụ các chất dinh dưỡng bắt đầu tăng dần, tỉ lệ % hấp thụ phản ánh trong đồ thị tương ứng với khẩu phần ăn đơn giản
Nếu với khẩu phần ăn đầy đủ thì sẽ đạt tới 100% ở khoảng cách xa hơn (tính từ miệng)
HS quan sát tranh thảo luận nhóm để trả lời các câu hỏi SGK
Diện tích bề mặt bên trong của ruột non rất lớn là điều kiện cho sự hấp thụ các chất
đặc (cả ở lông ruột) – Ruột dài tổng diện
tích bề mặt hấp thụ 500m2
Trang 5thụ các chất dinh dưỡng của nó?
– Căn cứ vào đâu, người ta khẳng
định rằng ruột non là cơ quan chủ
yếu của hệ tiêu hoá đảm nhận vai trò
hấp thụ các chất dinh dưỡng?
dinh dưỡng với hiệu quả cao
Hệ mao mạch máu và mạch bạch huyết phân bố dày đặc tới từng lông ruột cũng sẽ là điều kiện cho sự hấp thụ các chất dinh dưỡng với hiệu quả cao
Người ta khẳng định ruột non là cơ quan chủ yếu của hệ tiêu háo đảm nhận vai trò hấp thụ chất dinh dưỡng là căn cứ vào các bằng chứng sau:
Ruột non có bề mặt hấp thụ rất lớn (tới 400 – 500 m2),lớn nhất so với các đoạn khác của ống tiêu hoá Ruột non còn có mạng mao mạch máu và mạch bạch huyết dày đặc
Thực nghiệm phân tích thành phần các chất của thức ăn
II/ Con đường vận chuyển các chất sau khi hấp thụ và vai trò của gan
Trang 6– GV nhận xét – đánh giá – bổ sung
Hoạt động 2:Tìm hiểu về con
đường hấp thụ, vận chuyển các
chất và vai trò của gan
Mục tiêu : Hs chỉ rõ 2 con đường
vận chuyển các chất, đó là con
đường máu và bạch huyết Nêu vai
trò quan trọng của gan
Cách tiến hành:
– GV cho HS đọc thông tin và
thảo luận nhóm điền bảng SGK và
trả lời câu hỏi
– Gan đóng vai trò gì trên con
đường vận chuyển các chất về tim?
– GV nhận xét – đánh giá – bổ sung
– GV giảng thêm về chức năng dự
trữ của gan đặc biệt là các vitamin
điều này liên quan đến chế độ dinh
dưỡng Còn chức năng khử độc của
trong các đoạn ống tiêu hoá (hình 29.2 SGK) cũng chứng tỏ
sự hấp thụ các chất dinh dưỡng diễn ra ở ruột non
HS đọc thông tin, quan sát hình 29.3 và điền bảng, trả lời câu hỏi
Vai trò của gan :
Điều hoà nồng độ các chất dinh dưỡng (đường glucozơ, axit béo) trong máu ở mức ổn định, phần dư sẽ được biến đổi
1 Đường máu:
– Đường, Axit béo và
Glyxêrin, Axit amin, các vitamin atn trong nước, nước và muối khoáng
2 Đường bạch huyết:
– Lipit, các vitamin
tan trong dầu như A,D,E.K
3 Vai trò của gan:
– Điều hào nồng độ các
chất dinh dưỡng trong máu được ổn định, đồng thời khử các chất độc có hại với cơ thể
III/ Thải phân:
– Vai trò của ruột già:
Trang 7gan là lớn nhưng không phải là vô
tận Cần bảo đảm chế độ ăn uống
và an toàn thực phẩm
Hoạt động 3: Tìm hiểu về vai trò
của ruột già trong quá trình tiêu
hoá
Mục tiêu: Chỉ rõ vai trò quan trọng
của ruột già đó là khả năng hấp thụ
nước, muối khoáng
Cách tiến hành
– GV cho HS đọc thông tin và trả
lời câu hỏi trong SGK:
– Vai trò chủ yếu của ruột già trong
quá trình tiêu háo ở cơ thể người là
gì?
– GV nhận xét – đánh giá – bổ sung
– GV giảng thêm:
– Ruột già không phải là nơi chứa
phân (vì ruột già dài 1,5m)
để tích trữ hoặc thải bỏ
Khử các chất độc bị lọt vào cùng các chất dinh dưỡng
Các nhóm khác nhận xét –
bổ sung – đánh giá
Hấp thụ thêm phần nước còn cần thiết cho cơ thể
Thải phân ra môi trường ngoài
– Hấp thụ nước cần
thiết cho cơ thể
– Thải phân ( chất cặn
bã ) ra khỏi cơ thể
Trang 8
– Rột gài có các vi khuẩn lên men
thối
– Hoạt động cơ học của ruột già:
Dồn chất chứa trong ruột xuống ruột
thằng
– GV liên hệ tới bệnh táo bón: Bệnh
táo bón là do lối sống ít vận động,
giảm nhu động ruột già Cần ăn
nhiều chất xơ, vận động vừa phải
IV/ CỦNG CỐ:
– Các chất dinh dưỡng đã được hấp thụ qua niêm mạc ruột non như
thế nào?
– Vai trò của gan trong sự hấp thụ các chất dinh dưỡng?
V/ DẶN DÒ:
– Học ghi nhớ