Lập kế hoạch chiến lược trường phổ thông

LẬP KẾ HOẠCH CHIẾN LƯỢC TRƯỜNG PHỔ THÔNGStrategic Planning THỜI LƯỢNG: 15 tiết 5 tiết lý thuyết, 10 tiết thực hành MÔ TẢ CHUYÊN ĐỀ Chuyên đề này trình bày cách xác định khung chiến lược

CHUYÊN ĐỀ 4

LẬP KẾ HOẠCH CHIẾN LƯỢC TRƯỜNG PHỔ THÔNG (Strategic Planning)

LẬP KẾ HOẠCH CHIẾN LƯỢC TRƯỜNG PHỔ THÔNG

(Strategic Planning)

THỜI LƯỢNG: 15 tiết (5 tiết lý thuyết, 10 tiết thực hành)

MÔ TẢ CHUYÊN ĐỀ

Chuyên đề này trình bày cách xác định khung chiến lược của nhà trường để định hướng các chương trình hành động (như phát triển đội ngũ, huy động nguồn lực và các chương trình hướng tới phát triển toàn diện học sinh…) trong điều kiện tăng cường vai trò tự chủ, tự chịu trách nhiệm của nhà trường

MỤC TIÊU

Sau khi học chuyên đề này, học viên sẽ:

- Hiểu và trình bày được các khái niệm: kế hoạch chiến lược (KHCL), tầm nhìn,

sứ mạng, giá trị, mục tiêu chiến lược, các giải pháp chiến lược

- Lập được kế hoạch chiến lược trong trường phổ thông theo đúng cấu trúc và quy trình đã học đồng thời đánh giá được một bản kế hoạch chiến lược trường phổ thông

- Tin tưởng và ý thức được tầm quan trọng và ý nghĩa của việc lập kế hoạch chiến lược đối với sự phát triển trường phổ thông

NỘI DUNG

1.1 Khái niệm kế hoạch chiến lược

1.1.1 Kế hoạch chiến lược (KHCL) và Lập kế hoạch chiến lược

Có nhiều cách tiếp cận khác nhau về khái niệm kế hoạch chiến lược

Kế hoạch chiến lược (KHCL): Là bản kế hoạch trong đó có những định hướng lớn,

thể hiện hình ảnh hiện thực trong tương lai mà nhà trường mong muốn đạt tới và các giải pháp chiến lược để đạt đuợc trên cơ sở khả năng hiện tại, đảm bảo cho nhà trường có được sự phát triển vượt bậc

Kế hoạch chiến lược thường xây dựng cho khoảng thời gian 5 năm

Lập kế hoạch chiến lược:

Lập LHCL là đưa ra những định hướng lớn, thể hiện hình ảnh hiện thực trong tương lai mà nhà trường mong muốn đạt tới và các giải pháp chiến lược để đạt đuợc trên

cơ sở khả năng hiện tại

Trong quá trình lập kế hoạch chiến lược, các câu hỏi cơ bản sau sẽ được trả lời:

- Chúng ta đang ở đâu?

- Chúng ta sẽ đi tới đâu?

- Chúng ta sẽ làm gì, làm như thế nào và bằng phương tiện nào để tới đó?

- Làm thế nào để biết chúng ta đi đúng hướng và tới đích?

1.1.2 So sỏnh lập hế hoạch chiến lược với cỏc kiểu lập kế hoạch khỏc

Lập kế hoạch chiến lược Cỏc kiểu lập kế hoạch khỏc

Tập trung vào mụi trường Tập trung vào cụng việc

Định hướng bằng tầm nhỡn Một bản kế hoạch

Nhấn mạnh vào chỗ làm cho đỳng việc Nhấn mạnh vào chỗ làm việc cho đỳng cỏch

Một số loại kế hoạch khỏc trong trường phổ thụng

Kế hoạch năm học: Kế hoạch này định ra cho toàn bộ cỏc mặt cụng tỏc, cỏc hoạt

động của nhà trường trong một năm học Đõy là kế hoạch chủ yếu nhất của nhà trường, được lập theo thời gian của năm học (gối vào 2 năm dương lịch)

Kế hoạch tỏc nghiệp: Kế hoạch tỏc nghiệp (hay cũn gọi là kế hoạch hành động) là

kế hoạch được lập cho một thời kỳ ngắn, thường dưới 1 năm (quý, thỏng, tuần, ngày) Nú được coi là cầu nối giữa kế hoạch dài hạn và cỏc cụng việc triển khai thực hiện Nú được phõn biệt với kế hoạch dài hạn ở những điểm như: nú tập trung vào những hoạt động đặc biệt, cỏc cụng việc chi tiết để thực hiện mục đớch hay nhiệm vụ, thời gian bắt đầu và thời gian hoàn thành, cỏc nguồn lực, người thực hiện và kế quả cụ thể của hoạt động đú Trong khi kế hoạch dài hạn và ngắn hạn lại tập trung vào những giải phỏp chủ yếu, hiệu quả kinh tế của cỏc giải phỏp đú và thời gian thực hiện thường từ 1 năm trở lờn

PHÂN TÍCH MễI

TRƯỜNG

Phõn tớch

môi

tr ờng

bờn trong

NT

Hoạch định Chiến l ợc

Sứ mệnh

Giỏ trị

Tầm nhỡn

Mục tiêu

Chi ến lược

Quyết định CL

Giải phỏp Chi ến lược

Phân tích

môi tr ờng

bên ngoài

NT

Tổ chức thực hiện

chiến l ợc

KH năm/

quý/

thỏng

…

Quy trình và tiến độ thực hiện

Ch ơng trình Ngân sách

Kiểm tra và

đánh giá

Kết qua thựchiện

Kiểm tra và

đánh giá

Kết qua thựchiện

Thông tin phản hồi Qui trình quản trị chiến l ợc

1.2 Một số khỏi niệm liờn quan

1.2.1 Sứ mạng

Sứ mạng khẳng định mục đớch, lý do sự tồn tại của nhà trường; cỏc lĩnh vực phục

vụ ưu tiờn và cỏch thức phục vụ nhà trường sẽ thực hiện để thỏa món nhu cầu giỏo dục

học sinh.

1.2.2 Giá trị

Giá trị là điều mà nhà trường cam kết thực hiện cho các bên có liên quan, các nguyên tắc chỉ đạo hành vi của các thành viên trong nhà trường

1.2.3 Tầm nhìn

Tầm nhìn là ý tưởng về tương lai của nhà trường có thể đạt được, thể hiện mong muốn của nhà trường và cộng đồng Tầm nhìn chỉ rõ quang cảnh hiện thực, tin cậy và hấp dẫn của tương lai Tầm nhìn là mục tiêu vẫy gọi, nó chỉ ra cầu nối từ hiện tại tới tương lai

1.2.4 Mục tiêu

Mục tiêu là kết quả cần đạt của kế hoạch, là những thay đổi trong đời sống người

hưởng lợi hoặc hoạt động của nhà trường

1.2.5 Giải pháp chiến lược

Giải pháp chiến lược là những động thái/hành động chính phải được tiến hành để đạt được mục tiêu

o Vai trò của lập kế hoạch chiến lược trường phổ thông

2.1 Vị trí, tầm quan trọng của lập KHCL trường phổ thông

Lập kế hoạch chiến lược tốt có thể giúp nhà trường:

- Làm rõ định hướng tương lai

- Đề ra các ưu tiên

- Tập trung sức mạnh vào các ưu tiên

- Xây dựng và thực hiện điều chỉnh chiến lược có hiệu quả

- Xây dựng tổ/nhóm làm việc có tính chuyên nghiệp trong nhà trường

- Xây dựng và nâng cao tinh thần hợp tác với cha mẹ học sinh, cộng đồng, các tổ chức bên ngoài

- Đánh giá sự tiến bộ của nhà trường

- Nâng cao chất lượng quản lý nhà trường

- Thích nghi một cách sáng tạo, có hiệu quả trước sự thay đổi

2.2 Vai trò của hiệu trưởng trong xây dựng kế hoạch chiến lược trường phổ thông

Hiệu trưởng là người:

- Ủng hộ việc XD KHCL và có quyết tâm

- Khởi xướng

- Lôi cuốn, tập hợp lực lượng

- Cam kết

- Tổ chức

- Động viên, thúc đẩy

- Kiểm soát

o Cấu trúc, quy trình xây dựng kế hoạch chiến lược trường phổ thông

3.1 Cấu trúc bản KHCL trường phổ thông

3.1.1 Cấu trúc chung

Bản KHCL trường PT gồm:

1) Tên kế hoạch chiến lược

2) Giới thiệu nhà trường

3) Phân tích môi trường (sử dụng SWOT)

4) Xác định sứ mạng, tầm nhìn, giá trị

5) Xác định mục tiêu chiến lược, các ưu tiên

6) Xác định các giải pháp chiến lược

7) Đề xuất tổ chức thực hiện

8) Kết luận và kiến nghị

3.1.2 Giới thiệu KHCL của một trường phổ thông

Trường THPT Nhân Chính (Xem phụ lục)

Mẫu kế hoạch chiến lược của 1 trường phổ thông

Một số bản dự thảo kế hoạch chiến lược có cấu trúc như sau:

1 Phân tích môi trường (SWOT)

1.1.Đặc điểm tình hình

1.1.1 Môi trường bên trong (Thày, Trò, cơ sở vật chất, thiết bị, Quản lý )

a) Mặt mạnh (Strengths) b) Mặt yếu (Weaknesses) 1.1.2 Môi trường bên ngoài (kinh tế, văn hoá, xã hội, dân cư, cộng đồng )

a) Cơ hội (Oppotunities) b) Thách thức (Threats) 1.2 Các vấn đề chiến lược

Danh mục vấn đề

Nguyên nhân của vấn đề

Các vấn đề cần ưu tiên giải quyết

2 Định hướng chiến lược

2.1 Sứ mạng

2.2 Giá trị

2.3 Tầm nhìn

3 Mục tiêu chiến lược

3.1 Mục tiêu chung

3.2 Mục tiêu cụ thể

4 Các giải pháp chiến lược

- Đổi mới dạy học

- Phát triển đội ngũ

- Cơ sở vật chất, thiết bị, công nghệ

- Nguồn lực tài chính

- Hệ thống thụng tin

- Quan hệ với cộng đồng

- Lónh đạo và quản lý

5 Đề xuất tổ chức thực hiện

- Cơ cấu tổ chức

- Chỉ đạo thực hiện

- Tiờu chớ đỏnh giỏ

- Hệ thống thụng tin phản hồi

- Phương thức đỏnh giỏ sự tiến bộ

3.2 Quy trỡnh lập kế hoạch chiến lược trường phổ thụng

Sơ đồ 1 Quy trình lập kế hoạch chiến lợc

Cõu hỏi cần trả lời Cỏc bước thực hiện Kết quả cần đạt

Chỳng ta đang ở đõu? Bước 1 Phõn tớch mụi

trường (SWOT)

- Xỏc định điểm mạnh/ yếu của nhà trường

- Xỏc định cơ hội, thỏch thức từ mụi trường bờn ngoài

Chỳng ta muốn đến đõu? Bước 2 Xỏc định định

hướng chiến lược (sứ mạng, tầm nhỡn, giỏ trị)

- Tuyờn bố sứ mệnh của nhà trường

- Cỏc giỏ trị cơ bản để thực hiện sứ mệnh.

- Xỏc định hỡnh ảnh tương lai

về nhà trường (tầm nhỡn)

Buớc 3 Xỏc định mục tiờu chiến lược

- Mục tiờu chung

- Mục tiờu cụ thể

- Cỏc chỉ tiờu cần đạt

-

Chỳng ta đến được vị trớ

mong muốn như thế nào?

Làm gỡ? Làm thế nào?

Bằng gỡ?

Bước 4: Xỏc định cỏc giải phỏp chiến lược;

- Đưa ra cỏc phưong ỏn chiến lược

- Lựa chọn phương ỏn tốt nhất

- Khẳng định cỏc chương trỡnh mục tiờu

Thực thi chiến lược như

thế nào?

Làm thế nào đỏnh giỏ sự

tiến bộ?

Bước 5 Xỏc định cỏc đề xuất tổ chức thực hiện

- Hoàn thiện cơ cấu tổ chức

- Chỉ đạo thực hiện

- Tiờu chớ đỏnh giỏ

- Hệ thống thụng tin phản hồi

- Phương thức đỏnh giỏ sự tiến bộ

Trình bày văn bản và thể

chế hoá kế hoạch chiến

lược như thế nào?

Bước 6 Viết văn bản và phê chuẩn văn bản kế hoạch chiến lược

- Văn bản KHCL

- Ban hành KHCL

3.2.1 Phân tích môi trường (sử dụng SWOT)

Các câu hỏi cần trả lời khi phân tích môi trường:

- Điểm mạnh bên trong nhà trường là gì? Xếp hạng

- Điểm yếu bên trong nhà trường là gì? Xếp hạng

- Các cơ hội thuận lợi từ bên ngoài nhà trường là gì?Xếp hạng

- Các khó khăn, thách thức từ bên ngoài nhà trường là gì?Xếp hạng

- Những cơ hội, thách thức, điểm mạnh, điểm yếu đó có ảnh hưởng như thế nào tới hoạt động của nhà trường? Những ưu tiên trong giai đoạn chiến lược sắp tới là gì?

Khi phân tích tình hình phải chỉ ra được các nguyên nhân khiến cho trường yếu kém về một chỉ số cụ thể nào đó để từ đó đưa ra giải pháp, tập trung ưu tiên giải quyết nhằm có được một mặt bằng chất lượng giáo dục tương đối đồng đều trong nhà trường Các câu hỏi cần trả lời khi xác định các vấn đề chiến lược:

- Cái gì là vấn đề?

- Vì sao lại có vấn đề?

- Vấn đề của ai?

- Có thể làm gì đề giải quyết vấn đề?

- Có thể gặp hậu quả gì nếu bỏ sót vấn đề này?

Bảng phân tích môi trường (SWOT) Môi trường bên trong Điểm mạnh

(S)

Điểm yếu (W)

Ảnh hưởng đến hoạt động của nhà trường

- Học sinh

- Đội ngũ

- CSVC, thiết bị

- Thông tin

- Tài chính

- Dạy học

- Hoàn thiện đổi mới

- Lãnh đạo và quản lý

Môi trường bên ngoài Cơ hội/ Thuận lợi

(O)

Thách thức/Khó khăn (T)

Ảnh hưởng đến hoạt động của nhà trường

- Cơ chế, chính sách

pháp luật

- Kinh tế

- Văn hoá

- Xã hội

- Công nghệ

- Quốc tế

3.2.2 Xây dựng định hướng chiến lược (Tuyên bố sứ mạng, tầm nhìn, giá trị)

Xác lập định hướng chiến lược gồm 3 nội dung chính:

- Tuyên bố đầy đủ về sứ mạng của nhà trường

- Các giá trị cơ bản để thực hiện sứ mạng

- Xác định tầm nhìn

a) Tuyên bố sứ mạng

Các câu hỏi cần trả lời khi xây dựng sứ mạng:

- Ai đang được phục vụ?

- Các nhu cầu nào cần được đáp ứng?

- Tại sao việc đáp ứng các nhu cầu này là quan trọng?

- Làm thế nào để tổ chức có thể đáp ứng các nhu cầu này?

10 tiêu chí để xem xét tuyên bố sứ mạng1

1) Rõ ràng và tất cả giáo viên, nhân viên, ngay cả những người bình thường nhất đều có thể hiểu được

2) Ngắn gọn để nhiều người có thể nhớ được

3) Cụ thể hoá rõ ràng công việc nhà trường phải làm? Làm gì? Ai làm? Làm thế nào? Tại sao?

4) Xác định được hướng đi để đạt được tầm nhìn của nhà trường

5) Thể hiện năng lực riêng, khác biệt của nhà trường

6) Phạm vi đủ rộng để linh hoạt khi thực hiện nhưng không quá rộng mà bỏ qua trọng tâm

7) Định dạng được cách thức ra quyết định để sử dụng

8) Có thể thực hiện được không? Có thực tế không?

9) Lời lẽ tuyên bố của sứ mạng có thể hiện quyết tâm?

10) Có sức mạnh tập hợp cán bộ, giáo viên, nhân viên không?

Ví dụ về tuyên bố sứ mạng:

Trung học Bendmeer – Singapore

“To provide healthy and caring school envirronment to bring out student ’ potential and creativities as individual able to think”

Tạm dịch:

1

(Theo GS.TS.JS, §¹i häc Calgary, Canada TS Jeff Donnelly, Häc viÖn C«ng nghÖ B¾c Alberta, Canada)

Tạo dựng môi trường học tập lành mạnh và chăm sóc để phát huy tiềm năng, tính sáng tạo và năng lực tư duy của mỗi học sinh.

Trường Trung học phổ thông Nhân Chính – Hà Nội

Tạo dựng được môi trường học tập về nề nếp, kỷ cương, có chất lượng giáo dục cao, để mỗi học sinh đều có cơ hội phát triển tài năng và tư duy sang tạo.

b) Xác định hệ thống giá trị cơ bản

Giá trị trường học thường được diễn đạt bao gồm:

- Thái độ của cán bộ, GV, HS

- Các tiêu chuẩn đạo đức nghề nghiệp

- Các chính sách tạo cơ hội công bằng

- Chất lượng dịch vụ

Ví dụ về tuyên bố giá trị:

Trường trung học Bendmeer - Singapore

Tạm dịch

Tinh thần trách nhiệm Tình thương yêu Sự hợp tác

Trường Trung học phổ thông Nhân Chính – Hà Nội

Tính sáng tạo Khát vọng vươn lên

c) Xây dựng tầm nhìn

Quá trình xây dựng tầm nhìn

 Tầm nhìn phải được chia sẻ với tất cả các thành viên của nhà trường

 Một tầm nhìn có thể được xây dựng nên theo nhiều cách khác nhau (bởi cá nhân, nhóm…)

 Tầm nhìn luôn phải chú trọng đến tương lai, quan tâm đến mức độ thành công và ổn định của nhà trường trong một thời gian nhất định

 Tầm nhìn tập trung vào mục đích cuối cùng chứ không phải là con đường đi

đến mục đích đó Đây chính là sự khác biệt tầm nhìn và sứ mệnh

Ví dụ về tuyên bố tầm nhìn

Trường trung học Bendmeer - Singapore

Our student are to become thinking individuals, actively engaged in life long learning and problem solving, moving towards the competent use of technologies to advance the interest of the individual and country

Tạm dịch

Học sinh của chúng ta sẽ trở thành những cá nhân có tư duy độc lập, tham gia tích cực

vào học tập suốt đời và giải quyết vấn đề, hướng tới năng lực sử dụng công nghệ nhằm nâng cao lợi ích bản thân và quốc gia.

Trường Trung học phổ thông Nhân Chính – Hà Nội

Tầm nhìn

Là một trong những trường hàng đầu của thành phố mà học sinh sẽ lựa chọn để học tập và rèn

luyên, nơi giáo viên và học sinh luôn có khát vọng vươn tới xuất sắc

Chú ý: Cần có sự gắn kết giữa sứ mạng, giá trị và tầm nhìn Các giá trị thường được thể hiện trong sứ mạng và tầm nhìn

3.2.3 Xác định mục tiêu chiến lược

Có 2 loại mục tiêu: Mục tiêu chung và mục tiêu cụ thể

Mục tiêu chung:

Các câu hỏi cần trả lời khi xác định mục tiêu chung:

- Các mục tiêu này có phù hợp với các quy định về luật pháp, các tuyên bố về tầm nhín, sứ mệnh và giá trị của tổ chức hay không?

- Các mục tiêu này có phản ánh các vấn đề chiến lược và các ưu tiên của nhà trường hay không?

- Các mục tiêu chung có định hướng rõ cho hành động hay không?

- Các mục tiêu chung có mang tính lâu dài hay không?

Ví dụ: Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho HS

Mục tiêu cụ thể:

Mục tiêu cụ thể chú trọng tới kết quả cuối cùng, cụ thể cần đạt, có thể đo lường được thông qua các chỉ tiêu cụ thể

Chú ý nguyên tắc : S_M_A_R_T

• S - Specific: Cụ thể

• M – Mesureable: Đo được

• A – Attainable: Có thể đạt được

• R - Result – Oriented: Định hướng kết quả

• T - Time- bound: Giới hạn thời gian

Ví dụ: Giảm tỷ lệ học sinh yếu kém xuống còn x% vào năm 2010.

3.2.4 Xác định các giải pháp/chương trình hành động chiến lược

Là những biện pháp hành động để đi đến việc đạt mục tiêu chiến lược

Câu hỏi cần trả lời:

- Cần làm gì để đạt tới mục tiêu?

- Cần làm như thế nào?

- Các nguồn lực cần thiết để thực hiện giải pháp là gì?

Các giải pháp chiến lược thường liên quan tới:

- Quá trình dạy học

- Phát triển đội ngũ

- Cơ sở vật chất, thiết bị, công nghệ

- Nguồn lực tài chính

- Hệ thống thông tin

- Quan hệ với cộng đồng

- Lãnh đạo và quản lý

Chú ý:

Khi xây dựng giải pháp cần phải:

- Đưa ra các phưong án chiến lược

- Các tiêu chuẩn/ tiêu chí lựa chọn

- Lựa chọn phương án tốt nhất

3.2.5 Đề xuất tổ chức thực hiện và đánh giá, giám sát KHCL

Các đề xuất tổ chức thực hiện liên quan đến các vấn đề:

- Hoàn thiện cơ cấu tổ chức

- Chỉ đạo thực hiện

- Tiêu chí đánh giá

- Hệ thống thông tin phản hồi

- Phương thức đánh giá sự tiến bộ

Câu hỏi cần trả lời :

- Những hoạt động cần được thực hiện là gì?

- Trong các hoạt động được xác định, hoạt động nào có thể làm trước?

- Sắp xếp các hoạt động vào khung thời gian phù hợp nhất?

- Nếu có quá nhiều hoạt động bị trùng lặp thì cân đối và ưu tiên những hoạt động có thể giải quyết được nhiều vấn đề/nhu cầu Đó là những hoạt động nào?

- Sử dụng nguồn lực nào?

- Trách nhiệm thực hiện chính là ai?

Các đề xuất tổ chức thực hiện cần chỉ rõ:

- Các hoạt động cần thực hiện

- Các chỉ số kết quả

- Người phụ trách

- Thời gian

- Nguồn lực/Kinh phí

Xác định tiêu chí đánh giá sự tiến bộ

Các câu hỏi cần trả lời:

- Chúng ta đang đi đúng hướng với tầm nhìn không?