Cây hoàn ngọc trị bệnh đường ruột Cây hoàn ngọc còn có tên là cây con khỉ, họ Ô rô Acantaceae.. Có 2 loại là hoàn ngọc đỏ Pseuderanthemum bracteatum và cây hoàn ngọc trắng Pseuderanthem
Trang 1Cây hoàn ngọc trị bệnh đường ruột
Cây hoàn ngọc còn có tên là cây con khỉ, họ Ô rô (Acantaceae) Có 2 loại là hoàn ngọc đỏ (Pseuderanthemum bracteatum) và cây hoàn ngọc trắng
(Pseuderanthemum palatiferum)
Cây hoàn ngọc đỏ
Cây hoàn ngọc đỏ còn có tên cây xuân hoa lá hoa, là cây bụi, cao từ 0,6 - 1,5m, sống nhiều năm Khi còn non, thân trơn nhẵn, mầu hơi vàng hồng, lá đơn, nguyên, mọc đối, cuống lá dài, phiến lá hình mũi mác Những lá non, ở ngọn có mầu nâu hoặc hơi vàng đỏ, phủ một lớp lông rất mịn Lá già màu xanh, mặt trên xanh đậm, mặt dưới xanh nhạt Cụm hoa dạng bông, mọc ở kẽ lá hay đầu cành, tràng hình ống, mau tím nhạt Cây mọc phổ biến ở một số tỉnh đồng bằng sông Hồng: Thái Bình, Nam Định, Hưng Yên, Hải Dương
Lá non nhấm có vị chát se, hơi chua, thường được dùng ăn kèm với thịt, cá như một loại rau gia vị để giúp cho việc tiêu hóa tốt, tránh đầy bụng, sôi bụng, đau bụng
Khi cây bắt đầu ra hoa vào tháng 12 đến tháng 2 năm sau, người ta cắt lấy phần trên mặt đất, gồm các cành non và lá, rửa sạch phơi khô Khi dùng cần cắt ra từng đoạn 5 - 7cm, sao vàng
Hoàn ngọc đỏ có thể dùng để trị các bệnh viêm ruột cấp mạn tính, thuộc thể hàn: đau bụng, quặn bụng, sôi bụng, đầy hơi, đi ngoài phân sống nát, trĩ, đi ngoài ra máu Ngoài ra còn có tác dụng cầm máu vết thương, lấy lá tươi, rửa sạch, giã nát đắp và băng chặt vào chỗ vết thương chảy máu Song song có thể dùng lá tươi giã nát vắt lấy nước uống, hoặc sắc lá khô để uống khi bị chảy máu Có thể dùng riêng hoàn ngọc đỏ với liều 20 -
40g/ngày, sắc uống trị các bệnh đường ruột nói trên Hoặc phối hợp với một số vị thuốc khác, như hoàn ngọc đỏ 16g, nam mộc hương 12g, hậu phác 12g, trần bì 10g, thương truật 10g, sắc uống, ngày một thang Uống liền 3 tuần lễ
Trang 2Cây hoàn ngọc (cây con khỉ)
Cây hoàn ngọc trắng
Cây hoàn ngọc trắng còn gọi là cây xuân hoa, cũng thuộc loại cây bụi, phân nhiều cành,
có chiều cao khoảng 1- 2m, lá mọc đối, hình mũi mác, đầu lá nhọn, thường xuyên xanh
cả hai mặt Cụm hoa mọc ở kẽ lá hoặc đầu cành có mầu trắng pha tím Khi nhấm, lá có dịch nhầy nhớt Vị thuốc là lá của cây hoàn ngọc trắng Hoàn ngọc trắng cũng mọc hoang
và được trồng ở nhiều nơi để làm thuốc Hoàn ngọc trắng cũng được dùng để trị các bệnh viêm nhiễm đường tiêu hóa, rối loạn tiêu hóa Trên thực tế, hoàn ngọc trắng dùng trị viêm đại tràng thể nhiệt, tốt hơn như táo bón, đau bụng, trĩ xuất huyết Có thể dùng lá tươi, rửa sạch, ăn sống hoặc sắc lấy nước uống, ngày 8-10g
Để trị viêm loét dạ dày, tá tràng, xuất huyết đường tiêu hóa, trĩ nội, có thể dùng hoàn ngọc trắng, ngày 2 - 3 lần, mỗi lần 8 - 10g Dùng liền 2 tuần lễ
Ngoài ra có thể dùng trị các vết thương khi té ngã bị chảy máu, tụ máu, lở loét Lấy lá tươi, rửa sạch, giã dập, đắp bó vào nơi bị đau
GS.TS Phạm Xuân Sinh