Rèn kỹ năng đọc và phân tích bản đồ

Một trong những phương pháp thường được sử dụng trong dạy học địa lý là sử dụng biểu đồ cho học sinh phân tích, tìm tòi khám phá từ đó rút ra nhận xét về những gì mà bản thân mỗi học sin

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐAKRÔNG

TR ƯỜNG TRUNG H NG TRUNG H ỌC CƠ SỞ HƯỚNG HIỆP

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.

ĐỀ TÀI:

RÈN KỸ NĂNG ĐỌC VÀ PHÂN TÍCH BIỂU ĐỒ NHIỆT ĐỘ VÀ LƯỢNG MƯA TRONG CHƯƠNG

TRÌNH ĐỊA LÝ LỚP 7

TỔ: XÃ HỘI.

HỌ VÀ TÊN: HỒ THỊ THU HIỀN.

CHỨC VỤ: GIÁO VIÊN NĂM HỌC: 2009-2010

RÈN KỶ NĂNG ĐỌC VÀ PHÂN TÍCH BIỂU ĐỒ NHIỆT ĐỘ VÀ LƯỢNGMƯA TRONG CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA LÝ LỚP 7

I ĐẶT VẤN ĐỀ.

Năm học 2007 - 2008, là năm thứ 6 thực hiện đổi mới chương trình phổ

thông Cụ thể là đổi mới chương trình sách giáo khoa, đổi mới phương pháp giảng dạy và đổi mới kiểm tra đánh giá… Xoay quanh vấn đề đổi mới phương pháp nhiều cuộc hội thảo đã được tổ chức bởi vì đổi mới phương pháp giảng dạy là trọng tâm của đổi mới giáo dục Phương pháp dạy học được đổi mới theo hướng tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh, khơi dậy và phát triển khả năng tự học, nhằm hình thành cho học sinh tư duy tích cực độc lập sáng tạo, nâng cao năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề Rèn luyện kỷ năng vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn, tác động đến tình cảm đem lại niềm tin hứng thú học tập cho học sinh

Muốn đạt được mục đích trên điểm mấu chốt cơ bản là bản thân mỗi giáo viên phải đổi mới phương pháp dạy học một cách triệt để

II CƠ SỞ LÝ LUẬN.

Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh có nhiều hình thức, nhiều con đường để hình thành kiến thức mới trên cơ sở phát triển tư duy tìm tòi sáng tạo của học sinh Một trong những phương pháp thường được sử dụng trong dạy học địa lý là sử dụng biểu đồ cho học sinh phân tích, tìm tòi khám phá từ đó rút ra nhận xét về những gì mà bản thân mỗi học sinh khám phá được Ở đây biểu đồ, lược đồ được xem là phương tiện trực quan giúp học sinh tìm tòi khám phá và lĩnh hội kiến thức Ở hình thức này giáo viên tạo điều kiện cho học sinh là rèn luyện được kỷ năng phân tích, so sánh tự rút ra những kiến thức cơ bản, trọng tâm

có trong các lược đồ, biểu đồ, tranh ảnh Với con đường này muốn đạt hiệu quả cao giáo viên phải rèn luyện cho học sinh phương pháp, kỷ năng đọc và phân tích biểu đồ

Môn địa lý 7 nhằm giúp học sinh có những iến thức phổ thông cơ bản, cần thiết về các môi trường địa lý và các hoạt động của con người có trên trái đất cũng như các châu lục; góp phần hình thành cho học sinh thế giới quan khoa học, giáo dục tư tưởng, tình cảm đúng đắn, giúp cho học sinh bước đầu vận dụng kiến thức địa lý để ứng xử phù hợp với môi trường tự nhiên, xã hội xung quanh, phù hợp với yêu cầu của đất nước và thế giới trong thời đại mới

Vì vậy, việc rèn luyện những kỷ năng địa lý là rất cần thiết cho việc học tập đồng thời cũng chuẩn bị kỷ năng cho việc tiếp thu kiến thức ở các lớp trên

Có rất nhiều kỷ năng cơ bản cần phải luyện cho học sinh trong quá trình

dạy địa lý 7 Một trong những kỷ năng quan trọng đó là: " Kỷ năng về đọc và phân tích biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa" Đây là kỷ năng rất cơ bản, cần

thiết khi học Địa lý lớp 7, nó đòi hỏi học sinh phải nắm vững nội dung đã học,

nó giúp học sinh có thể dựa vào biểu đồ nêu được về đặc điểm chế độ nhiệt, chế độ mưa Đây củng là nội dung được làm nhiều trong các tiết thực hành

III ĐỐI TƯỢNG PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Có thể nói trong những năm gần đây việc thực hiện chương trình và sách giáo khoa mới cũng đồng nghĩa với việc cải tiến đổi mứi phương pháp dạy học Đại đa số giáo viên đã tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy, nhưng trong thực tế vẫn còn một bộ phận giáo viên chưa hiểu thấu đáo tinh thần đỗi mới phương pháp Vì vậy mà lúng túng trong soạn giảng cũng như thực hiện các giờ lên lớp, không gây được hứng thú học tập cho học sinh, làm cho giờ học trở nên nặng nề, nhàm chán Đặc biệt là các tiết thực hành về đọc

và phân tích biểu đồ nhiệt lượng và lượng mưa của một khu vực , một vùng Trên thực tế , học sinh lớp 7phần lớn đều chưa thạo kỷ năng quan trọng này Thường học sinh lúng túng trong cách đọc biểu đồ, lẫn giữa nhiệt độ lẫn lượng mưa, lẫn cột số liệu; hoặc học sinh rất kém trong việc phân tích biểu đồ dựa trên bảng số liệu có sẵn

Kết quả khảo sát khi có nội dung về đọc và phân tích biểu đồ thường đạt kết quả thấp cụ thể

Việc rèn cho học sinh cách đọc và phân tích biểu đồ lượng mưa và nhiệt

độ là một trong những trọng tâm về thực hành địa lý 7 Vậy làm thế nào để nâng cao hiệu quả về kỷ năng đọc và phân tich biểu đồ nhiệt độ, lượng mưa trong chương trình địa lý lớp 7 là một câu hỏi được rất nhiều giáo viên giảng dạy quan tâm Đó cũng là một vấn đề tôi hay trăn trở, suy nghỉ, thử nghiệm trong quá trình dạy học địa lý lớp 7 Do đó tôi xin chọn đề tài: " Rèn kỷ năng đọc và phân tích biểu đồ nhiệt độ, lượng mưa trong chương trình địa lý cho học sinh lớp 7 Trong bài viết nhở này, tôi xin được đưa ra một số phương pháp giải quyết vấn đề cụ thể mà tôi đã áp dụng thành công trong các tiết dạy địa lí 7 trong những năm vừa qua

IV NỘI DUNG NGHIÊN CỨU.

1 Để rèn luyện kỷ năng đọc và phân tích biểu đồ nhiệt độ lượng mưa cho học sinh ở trường THCS Hướng Hiệp núi rừng.

Giáo viên dùng biểu đồ nhiệt độ lượng mưa của một địa phương nào

đó cho học sinh nhận thức được trên biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa thể hiện tình hình khí hậu của một địa phương qua hai yếu tố: Nhiệt độ và lượng mưa trung bình của các tháng trong năm Biểu đồ gồm có hai trục tung hai bên và một trục hoành Ở các lớp trên, biểu đồ còn thêm yếu tố độ ẩm

Một trục tung có các vạch chia đều về nhiệt độ, tính bằng độ C ( oC); Một trục tung có các vạch chia đều về lượng mưa, tính bằng mm

Trục hoành chia làm 12 phần, mỗi phần là một tháng và lần lượt ghi đều từ trái sang phải, từ tháng 1 đến tháng 12 bằng số hoặc chữ

Đường biểu diễn biến thiên nhiệt độ hàng năm được vẽ bằng đường cong màu đỏ nối liền các tháng trong năm Sự biến thiên lượng mưa hàng

Số HS tham gia

kiểm tra

Kết quả kiểm tra, khảo sát

SL (%) SL (%) SL (%) SL (%)

tháng được thể hiện bằng hình cột ( hoặc đường cong màu xanh nối lượng mưa trung bình các tháng trong năm)

( Hình dưới là minh hoạ biểu đồ nhiệt độ

và lượng mưa trung bình ở Pớt - Australia)

Qua chỉ số nhiệt đọ và lượng mưa trung bình hàng tháng, ta biết được diễn biến khí hậu của địa phương đó như thế nào?

2 Phương pháp đọc và phân tích biểu đồ nhiệt độ lượng mưa.

Cần đọc lần lượt đường cong biểu diễn nhiệt độ và các cột lượng mưa trong năm để biết thông tin về khí hậu nơi đó

* Đọc đường nhiệt độ cần khai thác:

+ Nhiệt độ tháng nóng nhất và tháng lạnh nhất

+ Chênh lệch nhiệt độ ( biên độ nhiệt)? Nhiệt độ trung bình năm?

+ qua đó biết ddawc điểm chế độ nhiệt thuộc kiểu khí hậu nào

* Đọc cột lượng mưa cần khai thác các thông tin sau:

+ Mưa nhiều tháng nào? Ít tháng nào?

+ Mưa nhiều mùa nào? Ít mùa nào?

+ Sự phân bố mưa như thế nào? Mưa đều quanh năm hay tập trung theo mùa?

+ Tổng lượng mưa cả năm

Các thông tin trên cho biết đặc điểm chế độ mưa của địa phương thuộc kiểu khí hậu nào?

Ví dụ: Mưa vào thu đông: Khí hậu Địa Trung Hải.

- Nóng ẩm, mưa nhiều quanh năm: Môi trường xích đạo ẩm

- Mưa tập trung một mùa, nhiệt độ lớn hơn 22oC, thời kỳ khô hạn dài: Môi trường nhiệt đới

- Mùa đông ấm, hè mát, mưa quanh năm và mưa nhiều vào thu đông: Môi trường ôn đới hải dương

- Mùa đông rét, hè mát, mưa nhiều vào he: Ôn đới lục địa

- Mưa ít, nhiệt độ cao quanh năm, đông lạnh: Môi trường hoang mạc

So sánh và phân tích biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa để tìm ra tính chất khí hậu của địa phương

Đây là vấn đề rất quan trọng, vì chỉ khi nào cả hai biểu đồ này thể hiện đúng đặc trưng của một kiểu khí hậu nào đó ta mới biết địa phương đó thuộc kiểu khí hậu nào ( tuy nhiên có thể có chng đặc điểm về độ nhiệt ẩm của khí hậu nhiệt đới nhưng các mùa khác nhau)

* Sau đây là một số bài tập minh hoạ rèn kỹ năng đọc và phân tích biểu

đồ nhiệt độ và lượng mưa

Ví dụ 1: Bài tập thực hành số 2 trang 40: có ba biểu đồ nhiệt độ và lượng

mưa, chọn biểu đồ phù hợp với ảnh Xavan kèm theo:

Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát và đọc, phân tích theo các nội dung sau:

+ Yêu cầu học sinh xem ảnh Xavan; xác định môi trường của ảnh ( Đây là môi trường nhiệt đới)

+ Nhắc lại đặc điểm của môi trường nhiệt đới: Nóng và lượng mưa tập trung vào một mùa, có hai lần nhiệt độ lên cao

+ Đọc biểu đồ:

Biểu đồ A: Nóng quanh năm, lúc nào cũng có mưa không đúng Biểu đồ B: Nóng quanh năm, hai lần nhiệt độ tăng cao, mưa theo mùa, tháng mưa lớn nhất là tháng 8 > 160mm, thời kì khô ba tháng không mưa đó

là môi trường nhiệt đới

Biểu đồ C: Núng quanh năm, hai lần nhiệt độ tăng, mưa theo mựa Thỏng mưa lớn nhất là thỏng 8: 40mm, thời kỳ khụ hạn khụng mưa đú là mụi trường nhiệt đới

Vậy xỏc định biểu đồ B hay C phự hợp với ảnh Xavan? Tại sao?

Ta thấy biểu đồ B mưa nhiều, thời kỡ khụ hạn ngắn hơn C, lượng mưa nhiều hơn, phự hợp với Xavan cú nhiều cõy cao hơn là C Do đú biểu đồ B phự hợp với Xavan trong bài

Vớ dụ 2: Ba biểu đồ lượng mưa trang 44 SGK

Để cú được kết luận chung về khớ hậu ụn đới hải dương,

ụn đới lục địa và Địa Trung Hải thỡ giỏo viờn phải hướng dẫn học sinh quan sỏt và đọc ba biểu đồ trờn điền số liệu vào bảng sau:

Biểu đồ khớ hậu

Nhiệt độ ( o C) Lượng mưa ( mm)

Kết luận chung

ễn đới hải

dương

( Brột - 48oB)

Hố mỏt, đụng

ấm, mưa quanh năm, nhiều vào mựa thu, đụng

ễn đới lục địa

( Matxcơva -

56oB)

Đụng rột, hố mỏt, mưa nhiều

Địa Trung Hải

Hố núng, mưa

ớt Đụng mỏt, mưa nhiều

Vớ dụ 3: Bài tập 4 trang 22

Ôn đới hải dơng

Ôn đới Hải dơng Ôn đới Hải Dơng

Quan sát biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa của vùng nhiệt đới cho biết thuộc bán cầu nào, tại sao?

Giáo viên hướng dẫn học sinh đọc từng biểu đồ theo các nội dung sau:

* Biểu đồ A:

+ Đường biểu diễn nhiệt độ thay đổi như thế nào? ( hai lần tăng cao trong năm)

+ Nhiệt độ các tháng lớn hơn 20oC?

+ Mưa tập trung vào thời gian nào? ( tháng 5 - tháng 10)

Với đặc điểm trên khí hậu thuộc nữa cầu nào?

Kết luận: Khí hậu thuộc Bắc bán cầu

* Biểu đồ B: Hướng dẫn học sinh đọc phân tích rút ra các nội dung: + Nhiệt độ các tháng lớn hơn 20OC

+ Biên độ nhiệt năm lớn hơn 15oC

+ 6 tháng khô, mùa mưa từ tháng 11 - tháng 3 năm sau

Kết luận: Trái ngược A; Vậy khí hậu thuộc Nam bán cầu

V KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Với phương pháp rèn luyện kỹ năng đọc và phân tích biểu đồ nhiệt độ

và lượng mưa cho học sinh lớp 7 như đã trình bày ở trên Tôi đã tạo được hứng thú học tập cho học sinh Trong các giờ thực hành học sinh tự giác tìm tòi kiến thức được thực hiện trên biểu đồ với sự định hướng của giáo viên Các tiết học trở nên sôi nổi tránh được sự nhàm chán, học sinh tích cực hơn trong học tập Đại bộ phận học sinh cuối năm học đã có những kỹ năng cơ

bản về đọc và phân tích biểu đồ nhiệt độ - lượng mưa của bất kỳ một vùng, một khu vực địa lý nào

Kết quả kiểm tra kỹ năng đọc và phân tích biểu đồ đã có sự chuyển biến mạnh mẽ so với ban đầu Cự thể:

C Bài học kinh nghiệm

Qua quá trình hướng dẫn học sinh phương pháp đọc và phân tích biểu

đồ nhiệt độ và lượng mưa cũng như các loại biểu đồ, bản đồ khác, bản thân tôi rút ra một số bài học kinh nghiệm sau:

1 Đối với giáo viên

- Phải có sự đầu tư về: Nội dung bài dạy, chuẩn bị đầy đủ các biểu đồ phù hợp với bài dạy, biểu đồ đẹp, rõ ràng, chính xác, dễ đọc

- Trong dạy học phải chú trọng củng cố và rèn luyện kỹ năng cho học sinh về đọc, phân tích và nhận xét

- Phải chú ý đến tất cả các đối tượng trong lớp học tránh tình trạng chỉ chú ý đến hoạt động một bộ phận nhỏ học sinh khá giỏi mà lãng quên các đối tượng khác

- Cần chú ý cho các đối tượng trung bình và yếu được phát biểu ý kiến của mình, còn các đối tượng khá giỏi chỉ gọi bổ sung, hoàn thiện kiến thức khi cần thiết

2 Đối với học sinh.

- Phải có đầy đủ phương tiện học tập, sách giáo khoa, vở bài tập, tập bản đồ … và các nội dung liên quan đến bài học

- Phải chủ động, tích cực, tự giác trong học tập

- Nắm chắc phương pháp cách đợc và phân tích biểu đồ theo sự hướng

Số HS tham gia

kiểm tra

Kết quả kiểm tra, khảo sát

- Biết hợp tác nhóm để cùng nhau tìm ra kiến thức mới.

VI KẾT LUẬN.

Như vậy dạy địa lý không chỉ cung cấp thông tin một chiều mà phải biết phối hợp, sử dụng nhiều phương pháp, nhiều con đường để cho học sinh tìm tòi, khám phá kiến thức Qua thực tế giảng dạy và kết quả thu được, bản thân tôi thấy được qua quá trình rèn luyện cho học sinh đọc và phân tích biểu

đồ thực sự rất cần thiết và không thể thiếu trong quá trình giảng dạy địa lý Học sinh có kỹ năng đọc và phân tích biểu đồ là một trong những nhân tố góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy của bộ môn và chất lượng học tập của học sinh

Mong rằng với sự suy nghỉ của bản thân tôi nói trên sẽ giúp cho kiến thức của các em được hoàn thiện hơn và góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy cho những năm tiếp theo

VII ĐỀ NGHỊ.

- Có phòng học riêng cho bộ môn để học sinh phát huy tính tích cực trong học tập nói chung và trong các bài học thực hành nói riêng

- Có phương tiện học tập đầy đủ từ đó các em mới phát hyu hết được

năng lực học tập

VIII PHẦN PHỤ LỤC.

IX TÀI LIỆU THAM KHẢO.

- Sách giáo khoa địa lý lớp 7 Nhà xuất bản giáo dục.Năm 2009

- Sách giáo viên địa lý lớp 7 Nhà xuất bản giáo dục.Năm 2007

- Sách thiết kế bài giảng địa lý lợp 7 Nhà xuất bản hà nội.Năm 2004

- Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên chu kỳ III Nhà xuất bản giáo giục Năm

2004

- At lat địa lí Việt Nam Nhà xuất bản giáo dục Năm 2005.

MỤC LỤC.

1 Đặt vấn đề Trang 1

2 Cơ sở lý luận Trang 1

3 Đối tượng phương pháp nghiên cứu Trang 2

4 Nội dung nghiên cứu Trang 3

5 Kết quả nghiên cứu Trang 7

6 Kết luận Trang 9

7 Đề nghị Trang 9

8 Phần mục lục Trang 9

9 Tài liệu tham khảo Trang 10

PHÒNG GD & ĐT ĐAKRÔNG HIỆU TRƯỞNG NGƯỜI THỰC HIỆN

……… ……… ( Ký tên)

……… ………

……… ……… Hồ Thị Thu Hiền

PHIẾU CHẤM ĐIỂM, XẾP LOẠI ĐỀ TÀI.

Năm học: 2009-2010.

-HỘI ĐỒNG KHOA HỌC Trưởng (Phòng)

- Đề tài:

- Họ và tên tác giả

- Đơn vị:

- Điểm cụ thể: Phần Nhận xét của người đánh giá xếp loại đề tài Điểm tối đa Điểm đạt được 1.Tên đề tài 2 Đặt vấn đề 1 3 Cơ sở lý luận 2 4 Đốitượng,phương pháp nghiên cứu 1 5 Nội dung nghiên cứu 9 6 Kết quả nghiện cứu 3 7 kết luận 1 8 Đề nghị 9 Phụ lục 1 10 Tài liệu tham khảo 11 Mục lục 12 Phiếu đánh giá xếp loại 1 Thể thức văn bản, chính tả 1 Tổng cộng: 20

Căn cứ số điểm đạt được, đề tài trên được xếp loại:

Người đánh giá xếp loại:

(Ký, ghi rõ họ tên)