Lý thuyết và bài tập Sóng âm pdf

Do ó, phát thanh viên n nói nghe rõ h n phát thanh viên nam... Các tâm ng t phát ra nh ng sóng âm trong Trái t... Tai ng i nghe và th n kinh thính giác.. Môi tr ng truy n âm và th n kinh

CH IV SÓNG ÂM

A TÓM T T KI N TH C C B N

1 Ngu n g c c a âm và c m giác v âm

- Nh ng v t dao ng và phát ra âm c g i là ngu n âm Ví d nh dây àn c gãy,

m t tr ng c gõ, …

- V t dao ng làm cho l p không khí bên c nh l n l t b nén r i b dãn Không khí b nén hay b dãn thì làm xu t hi n l c àn h i khi n cho dao ng ó c truy n cho các

ph n t không khí xa h n Dao ng c truy n i trong không khí t o thành sóng g i là sóng âm, có cùng t n s v i ngu n âm

- Sóng âm truy n qua không khí, l t vào tai ta, g p màng nh , tác d ng lên màng nh làm cho nó dao ng Dao ng c a màng nh l i c truy n n các u dây th n kinh thính giác, làm cho ta có c m giác v âm

- C m giác v âm ph thu c vào ngu n âm và tai ng i nghe

- Tai con ng i có th c m nh n c nh ng sóng âm có t n s trong kho ng t 16 Hz

n 20 000 Hz

- Nh ng âm có t n s l n h n 20 000 Hz g i là siêu âm và nh ng âm có t n s nh h n

16 Hz g i là h âm

- Sóng âm là nh ng sóng c truy n

trong các môi tr ng khí, l ng, r n

Sóng âm không truy n c trong chân

không

- Th ng thì t c truy n âm trong

ch t r n l n h n trong ch t l ng và trong

ch t l ng l n h n trong ch t khí

- Trong ch t khí và ch t l ng, sóng

âm là sóng d c

- Trong ch t r n, sóng âm g m c

sóng d c và sóng ngang

2 Nh c âm và t p âm

- Âm do các nh c c phát ra nghe êm

ái, d! ch u, th c a chúng là nh ng

ng cong tu n hoàn có t n s xác

nh Chúng c g i là nh c âm

- Ti ng gõ t m kim lo i nghe chói tai,

gây c m giác khó ch u, th c a chúng

là nh ng ng cong không tu n hoàn,

không có t n s xác nh Chúng c

g i là t p âm

3 Nh ng c tr ng v t lí c a âm

a T n s âm

T n s là m t trong nh ng c tr ng

v t lí quan tr ng nh t c a âm

Ví d : Âm la3 có t n s 440 Hz, âm

do4 có t n s 528 Hz

t

O

x

th dao ng c a âm phát

ra khi gõ vào t m kim lo i

Âm thoa

th dao ng c a các âm phát ra

t âm thoa, ghita, viôlon

Ghita

Viôlon

b C ng âm và m c c ng âm

- C ng âm I t i m t i m là i l ng o b"ng n#ng l ng mà sóng âm truy n qua

m t n v di n tích t t i i m ó, vuông góc v i ph ng truy n sóng trong m t n v

th i gian n v c ng âm là oát trên mét vuông, kí hi u là W/m2

- Khi c ng âm t#ng lên 10n thì c m giác v to c a âm ch$ t#ng lên n l n Vì v y,

c tr ng cho c m giác v to c a âm i v i tai con ng i thì ng i ta a ra nh ngh a v m%c c ng âm

M c c ng âm L là i l ng so sánh to c a âm nghe c có c ng I v i

to c a âm chu&n có c ng I0, c nh ngh a theo công th%c :

0

lg I

I

L= M%c c ng âm c tính b"ng n v Ben, kí hi u là B

Ch n âm có t n s b"ng 1 000 Hz làm âm chu&n, khi ó c ng âm chu&n có giá tr b"ng I0 = 10-12 W/m2 t ng %ng v i m%c c ng âm b"ng lg lg1 0

0

=

=

= I

I

âm m nh nh t làm cho tai con ng i nh%c nh i, au n có giá tr b"ng I = 10 W/m2

t ng %ng v i m%c c ng âm b"ng lg lg1013 13

0

=

=

= I

I

Tai con ng i có th phân bi t c hai âm có m%c c ng chênh l ch nhau 0,1 B B i

v y, ng i ta dùng m t c c a ben là êxiben, kí hi u là dB Ta có :

1 B = 10 dB

Do ó, khi dùng n v êxiben (dB) thì m%c c ng âm c tính b i công th%c :

0 lg 10 ) (

I

I dB

c Âm c b n và ho âm

Khi cho m t nh c c phát ra âm có t n s f0 thì nh c c ó c'ng ng th i phát ra âm có

t n s 2f0, 3f0, 4f0, … có c ng khác nhau Âm có t n s f0 g i là âm c b n hay ho âm

th nh t Các âm có t n s 2f0, 3f0, 4f0, … c g i là các ho âm th hai, ho âm th ba,

ho âm th t , …

T(ng h p th dao ng c a t t c các ho âm trong m t nh c âm ta c th dao

ng c a nh c âm ó

th dao ng c a cùng m t nh c âm do các nh c c khác

nhau phát ra thì khác nhau

V y, th dao ng c a âm là m t c tr ng v t lí c a âm

4 Nh ng c tr ng sinh lí c a âm

Khi sóng âm tác d ng vào tai ta thì m)i c tr ng v t lí c a

âm (t n s , c ng âm, m%c c ng âm, th dao ng)

gây ra m t lo i c m giác riêng, g i là c tr ng sinh lí c a âm

( cao, to, âm s c)

a cao c a âm

cao c a âm là m t c tr ng sinh lí c a âm g n li n v i

t n s âm Âm có t n s càng l n thì càng cao (âm b(ng), âm có

t n s càng nh thì càng th p (âm tr m)

Hình bên là th dao ng c a âm tr m và âm b(ng

Âm tr m có t n s nh

Âm b(ng có t n s l n

th dao ng c a

âm có t n s nh và

âm có t n s l n

b Âm s c

Âm s c là m t c tr ng sinh lí c a âm, giúp ta phân bi t âm do các ngu n khác nhau phát ra Âm s c có liên quan m t thi t v i th dao ng âm

c to

Âm có c ng càng l n thì nghe càng to Tuy nhiên, c m giác v to c a âm l i không t#ng t$ l thu n v i c ng âm, mà t#ng theo m%c c ng âm Nh ng ta không

th l y m%c c ng âm làm s o to c a âm c vì khi o c m%c c ng âm ta không lo i tr kh n#ng có c h âm và siêu âm tác ng vào máy o

Vì v y, to ch là m t khái ni m nói v c tr ng sinh lí c a âm g n li n v i c tr ng

v t lí là m c c ng âm

5 Gi i h n nghe c a tai ng i

gây ra c m giác âm thì c ng âm ph i l n h n m t giá tr c c ti u nào ó g i là

ng ng nghe Ng *ng nghe l i thay (i theo t n s c a âm Ví d , âm có t n s trong kho ng t 1 000 Hz n 1 500 Hz thì ng *ng nghe vào kho ng 0 dB, âm có t n s 50 Hz thì

ng *ng nghe là 50 dB

C m giác nghe âm to hay nh không nh ng ph thu c vào c ng âm mà còn ph thu c t n s c a âm V i cùng m t c ng , tai ng i nghe c âm có t n s cao s+ to

h n âm có t n s th p Do ó, phát thanh viên n nói nghe rõ h n phát thanh viên nam Khi c ng âm lên t i 10 W/m2 %ng v i m%c c ng âm 130 dB thì sóng âm v i

m i t n s gây cho tai ta c m giác nh%c nh i, au n Giá tr c c i c a c ng âm mà tai ng i còn có th ch u ng c g i là ng ng au Ng *ng au %ng v i m%c c ng

âm là 130 dB và h u nh không ph thu c vào t n s c a âm

6 Ngu n nh c âm

a Dây àn hai u c nh

Dây àn hai u c nh, chi u dài l, c kéo c#ng b"ng m t l c không (i, ch$ x y ra sóng d ng v i t n s :

l

nv v f

2

=

=

λ v i n = 1, 2, 3, …

V i n = 1, thì sóng d ng trên dây có 2 nút và

1 b ng, âm phát ra có t n s

l

v f 2

1 = c g i là

âm c b n hay ho âm th nh t

V i n = 2, thì sóng d ng trên dây có 3 nút và

2 b ng, âm phát ra có t n s

l

v

f2 = c g i là

ho âm b c hai

V i n = 3, thì sóng d ng trên dây có 4 nút và

3 b ng, âm phát ra có t n s

l

v f 2

3

3 = c g i là

ho âm b c ba, …

Nh v y, trên dây àn ng th i lan truy n nhi u dao ng i u hoà có t n s là m t s nguyên l n t n s âm c b n T(ng h p nh ng dao ng ó ta c m t dao ng tu n hoàn ph%c t p có cùng t n s v i âm c b n

Âm c b n

Ho âm b c 2

Ho âm b c 3 Các lo i sóng d ng có th hình thành trên dây àn có chi u dài l, hai u c nh

Ch,ng h n, b"ng cách

c ng các li các th i i m

khác nhau, ta tìm c th dao

ng t(ng h p c a hai dao ng

i u hoà, trong ó có m t dao

ng có t n s b"ng m t s

nguyên l n t n s c a dao ng

th% hai Dao ng t(ng h p có

t n s b"ng t n s nh nh t,

nh ng có d ng th là m t

ng tu n hoàn ph%c t p (hình

bên)

V y thì hai nh c c cùng phát ra cùng m t âm c b n, nh ng có các ho âm khác nhau thì âm t(ng h p s+ có cùng t n s (cùng cao), nh ng có d ng th khác nhau nên có âm

s c khác nhau

b ng sáo

-ng sáo có m t u kín, m t u h , có chi u dài l, ch$ x y ra sóng d ng v i t n s :

l

mv v

f

4

=

=

λ v i m = 1, 3, 5, …

V i m = 1, thì sóng d ng trên ng sáo

có 1 nút và 1 b ng, âm phát ra có t n s

l

v

f

4

1 = c g i là âm c b n hay ho

âm th nh t

V i m = 3, thì sóng d ng trên ng sáo

có 2 nút và 2 b ng, âm phát ra có t n s

l

v

f

4

3

3 = c g i là ho âm b c ba

V i m = 5, thì sóng d ng trên ng sáo

có 3 nút và 3 b ng, âm phát ra có t n s

l

v

f

4

5

5 = c g i là ho âm b c n m, …

Nh v y, ng sáo m t u kín, m t u h ch$ có th phát ra các ho âm có s b c l (có

t n s b"ng m t s nguyên l c a t n s âm c b n) Chi u dài ng sáo càng l n thì âm phát

ra có t n s càng nh , ngh a là âm phát ra càng tr m

7 H p c ng h ng

H p c ng h ng có tác d ng làm t#ng c ng âm c b n và m t s ho âm nh ng không làm thay (i t n s c a nh c âm

Âm c b n

Ho âm b c 3

Ho âm b c 5

Bi u di n sóng d ng trong

m t ng sáo có m t u kín,

m t u h

Dao ng có t n s f1

Dao ng có t n s f2 = 2f1 Dao ng t(ng h p

x

Dao ng t ng h p c a hai dao ng

i u hoà có t n s f1 và f2 = 2f1

B M T S BÀI T P

Bài 1 Các tâm ng t phát ra nh ng sóng âm trong Trái t Không gi ng nh trong

ch t khí, ây có c hai lo i sóng là sóng âm ngang (S) và sóng âm d c (P) trong ch t r n Giá tr tiêu bi u c a t c sóng ngang (S) là vào kho ng 4,5 km/s và t c sóng d c (P) là vào kho ng 8,0 km/s M t máy ghi a ch n ghi các sóng (P) và (S) t m t tâm ng t Các sóng (P) u tiên n tr c 3,0 phút so v i các sóng (S) u tiên Gi s r"ng các sóng truy n theo m t ng th,ng, h i ng t x y ra cách xa bao nhiêu ?

Bài gi i :

Kí hi u v1 và v2 l n l t là t c truy n sóng trong Trái t c a sóng ngang (S) và sóng

d c (P), d là kho ng cách t tâm ng t n máy ghi a ch n

Th i gian truy n t tâm ng t n máy ghi a ch n c a sóng ngang (S) và sóng d c (P) l n l t là :

1

1 v

d

t =

và

2

2 v

d

t = Theo : t1− t2 = ∆ t = 3 , 0 phút = 180 s

v

d v

d

∆

=

− 2 1

5 , 4 0 , 8

0 , 8 5 , 4

1 2

2

−

=

∆

−

v v

v v

Bài 2 M t sóng âm có d ng hình c u c phát ra t ngu n có công su t 25 W Gi s r"ng n#ng l ng sóng âm phát ra c b o toàn

a) Tính c ng âm t i m t i m cách ngu n 1,0 m và t i m t i m cách ngu n 2,5 m b) t tai t i v trí cách ngu n âm bao nhiêu thì nghe th y nh%c nh i, au n ? L y

ng *ng nghe là 10 W/m2

Bài gi i :

a) N#ng l ng sóng âm c phân b u trên di n tích m t sóng S là m t c u có bán kính R và có tâm là ngu n âm :

2

4 R

S = π

C ng âm I t i v trí cách ngu n âm kho ng R là n#ng l ng âm g i qua m t c u S (có bán kính R, tâm là ngu n âm) trong th i gian m t giây nên ta có :

2

4 R

P I π

= , P là công su t c a ngu n âm

C ng âm I1 t i i m cách ngu n o n R1 = 1,0 m là :

99 , 1 0 , 1 4

25

1

π

πR

P

C ng âm I2t i i m cách ngu n o n R2 = 2,5 m là :

318 , 0 5 , 2 4

25

2

π

πR

P

b) Kho ng cách t ngu n âm n v trí t tai mà tai nghe nh%c nh i, au n là :

14 , 0 10 4

25

=

π

πI P

Bài 3 So sánh c ng âm gi a

a) ti ng la hét 80 dB và ti ng nói th m 20 dB ?

b) ti ng nói chuy n bình th ng 60 dB v i ti ng xào x c c a lá cây 10 dB ?

Bài gi i :

a) G i I1 và I2 l n l t là c ng âm c a ti ng nói th m và ti ng la hét ; I0 là c ng

âm chu&n ; L1 và L2 l n l t là m%c c ng âm c a ti ng nói th m và ti ng la hét

Theo : L1 = 20 dB = 2 B và L2 = 80 dB = 8 B

Ta có :

0

1

1 lg I

I

L = suy ra 1 0.10L 1

I

và

0

2

2 lg I

I

L = suy ra 2 0.10L 2

I

T (1) và (2) suy ra :

6 2 8 1

2 = 10 L 2 −L 1 = 10 − = 10 I

I

2 10 I

I =

V y ti ng la hét 80 dB có c ng g p 106 l n ti ng nói th m 20 dB

b) Gi i t ng t nh trên, ta suy ra c ti ng nói chuy n bình th ng 60 dB có c ng

g p 105 l n ti ng xào x c c a lá cây 10 dB

Bài 4 B n ang %ng tr c ngu n âm m t kho ng cách d Ngu n này phát ra các sóng

âm u theo m i ph ng B n i 5 m l i g n ngu n âm thì th y c ng âm t#ng g p b n

l n Tính kho ng cách d

Bài gi i :

N#ng l ng sóng âm c phân b u trên di n tích m t sóng S là m t c u có bán kính

R và có tâm là ngu n âm :

2

4 R

S = π

G i P là công su t c a ngu n âm Ta coi n#ng l ng âm là b o toàn (không b h p th

b i môi tr ng truy n âm)

C ng âm t i v trí cách ngu n âm m t kho ng d (m) là :

2 1

1

4 d

P S

P I

π

=

=

C ng âm t i v trí cách ngu n âm m t kho ng (d – 5) (m) là :

2 2

2

) 5 (

=

=

d

P S

P I

π Theo : I2 = 4I1 Suy ra : 2 2

4 4 ) 5 (

P d

P

π

5

1

±

=

−

T ó : d = 10 m ho c

3

10

=

3

10

=

d m < 5 m nên ta ch n d = 10 m

Bài 5 M t dây àn xenlô có chi u dài l = 80 cm, khi gãy phát ra âm c b n có t n s f a) C n ph i b m phím cho dây ng n l i còn chi u dài 'l b"ng bao nhiêu khi gãy phát

ra âm c b n có t n s f f

5

6 '= ? b) Sau khi b m phím thì âm m i do dây àn phát ra có b c sóng b"ng bao nhiêu l n

b c sóng c a âm phát ra khi ch a b m phím ?

Bài gi i :

a) Âm c b n %ng v i tr ng h p sóng d ng trên dây àn có 1 b ng sóng gi a và 2 nút sóng hai u dây, ngh a là chi u dài l c a dây b"ng n a b c sóng λ :

f

v l

2

2 =

= λ

C'ng nh th , sau khi b m phím cho dây àn ng n l i thì âm c b n m i có b c sóng là '

λ , chi u dài 'l c a o n dây àn phát ra âm c b n m i c'ng b"ng n a b c sóng λ' :

' 2 2

' '

f

v

l = λ =

Do c#ng c a dây àn là không (i nên t c truy n dao ng trên dây lúc tr c và lúc sau là b"ng nhau và b"ng v

T (1) và (2) ta có t$ s :

'

' f

f l

l

=

Suy ra :

3

200 80 6

5 6 5 5

6 '

f

f l f

f

b) C'ng t (1) và (2) ta có :

λ

λ' '

= l l

6

5 6

5 '

l

l l

l

Bài 6 M t dây viôlon hai u c nh, dao ng, phát ra âm c b n %ng v i n t nh c la3

có t n s 440 Hz T c truy n sóng trên dây là 250 m/s

a) Tính dài c a dây viôlon

b) Tính b c sóng c a âm la3 do dây viôlon phát ra

Bài gi i :

a) Âm c b n %ng v i tr ng h p sóng d ng trên dây có 1 b ng sóng gi a và 2 nút sóng hai u dây, ngh a là chi u dài l c a dây b"ng n a b c sóng λ :

2

λ

=

l

Mà b c sóng ! tính theo t c truy n sóng v và t n s sóng f là :

f

v

= λ Suy ra chi u dài l c a dây là :

28 , 0 440 2

250 2

=

f

v

l λ

m = 28 cm b) B c sóng c a âm la3 do dây viôlon phát ra là :

568 , 0 440

250

≈

=

= f v

Mô hình sóng d ng trên m t ng sáo ng v i ho âm b c ba

Bài 7 Bi t t n s c a ho âm th% ba mà ng sáo có m t u h và m t u th(i phát ra là

1 320 Hz T c truy n sóng âm trong không khí nhi t này là 330 m/s H i dài c a

ng sáo b"ng bao nhiêu ?

Bài gi i :

Ho âm th% ba %ng v i tr ng h p

sóng d ng trên ng sáo có 2 nút và 2 b ng,

chi u dài c a ng sáo ph i b"ng 3 l n m t

ph n t b c sóng :

4

3 λ

= l

Mà b c sóng ! tính theo t c truy n sóng v và t n s sóng f là :

f

v

= λ Suy ra chi u dài l c a dây là :

1875 , 0 1320 4

330 3 4

= f

v

Bài 8 Trong m t cu c bay th , m t máy bay siêu thanh bay cao 100 m thì m%c

c ng âm o c m t t là 150 dB H i cao mà máy bay ph i bay m%c c ng

âm m t t không quá 120 dB (g n ng *ng au) B qua th i gian c n thi t cho

âm truy n n m t t

Bài gi i :

Coi nh âm t máy bay truy n ra u theo m i h ng N#ng l ng sóng âm c phân

b u trên di n tích m t sóng S là m t c u có bán kính R và có tâm là máy bay :

2

4 R

S = π

G i P là công su t c a ngu n âm Ta coi n#ng l ng âm là b o toàn (không b h p th

b i môi tr ng truy n âm) và b qua th i gian c n thi t cho âm truy n n m t t

G i R1 và R2 l n l t là kho ng cách t ngu n âm (t máy bay) n v trí có m%c c ng

âm L1 = 150 dB = 15 B và L2 = 120 dB = 12 B

C ng âm hai kho ng cách R1 và R2 tính t ngu n âm (tính t máy bay) l n l t là :

2 1 1

4 R

P I

π

2 2

4 R

P I

π

= Suy ra :

2

1

2 2

1 R

R

= I

I

hay

2

1 1

I

I R

G i I0 là c ng âm chu&n M%c c ng âm hai kho ng cách R1 và R2 tính t ngu n âm (tính t máy bay) l n l t là :

0

1

1 lg I

I

0

2

2 lg I

I

L = Suy ra : 1 0.10L 1

I

I = và 2 0.10L 2

I

I =

2

1 = 10L1−L2 = 10 − = 10 I

I

(2)

Thay (2) vào (1) ta c : 100 10 3 3162

2

1 1

I

I R

C CÂU H I VÀ BÀI T P TR C NGHI!M

Câu 1: C m giác v âm c a tai ng i ph thu c nh ng y u t nào sau ây ?

A Tai ng i nghe và th n kinh thính giác

B Ngu n âm và môi tr ng truy n âm

C Môi tr ng truy n âm và th n kinh thính giác

D Ngu n âm và tai ng i nghe

Câu 2: Tai con ng i có th c m nh n c nh ng sóng âm có t n s trong kho ng t

Câu 3: Nh ng âm có t n s l n h n kho ng 20 kHz g i là

Câu 4: Sóng siêu âm là sóng

A có t n s d i 16 Hz

B có t n s trên 20 kHz

C có c ng r t l n nên có th gây i c v nh vi!n

D truy n c trong m i môi tr ng k c chân không

Câu 5: Siêu âm là âm có

Câu 6: Ch&n oán siêu âm t n s 4,50 MHz v i t c truy n âm trong mô c* 1 500 m/s thì b c sóng c a sóng siêu truy n trong mô c* bao nhiêu ?

Câu 7: Nh ng âm có t n s nh h n kho ng 16 Hz g i là

Câu 8: M t thanh thép có m t u c k/p ch t, u kia cho dao ng v i chu kì 0,1 s thì sóng âm do thanh thép t o ra và lan truy n trong không khí là

A sóng h âm

B sóng siêu âm

C sóng âm mà tai con ng i có th c m nh n c

D sóng âm có b c sóng ng n h n b c sóng c a sóng radio

Câu 9: M t lá thép dao ng v i chu kì 80 ms Âm do lá thép phát ra

A là siêu âm

B là âm có t n s l n

C không th nghe c

D có th nghe c n u c ng âm l n

Câu 10: Trong ch t l ng thì sóng âm

C g m c sóng d c và sóng ngang D luôn là sóng h âm

Câu 11: Trong ch t khí thì sóng âm

C g m c sóng d c và sóng ngang D luôn là sóng siêu âm

Câu 12: Trong ch t r n thì sóng âm

C g m c sóng d c và sóng ngang D không th truy n i c.

Câu 13: Sóng âm

A ch$ truy n c trong ch t khí

B ch$ truy n c trong ch t l ng và ch t khí

C truy n c trong ch t r n, ch t l ng và ch t khí

D truy n c trong ch t r n, ch t l ng, ch t khí và c chân không

Câu 14: Trong ba môi tr ng r n, l ng và khí, thông th ng thì t c truy n âm c x p theo th% t t#ng d n là

A Khí, r n, l ng B R n, khí, l ng C L ng, r n, khí D Khí, l ng, r n

Câu 15: o t c truy n âm trong gang, nhà v t lí Bi-ô (ng i Pháp) ã dùng m t ng gang dài 951,25 m M t ng i p m t nhát búa vào m t u ng gang, m t ng i u kia nghe th y hai ti ng gõ, m t truy n qua gang và m t truy n qua không khí trong ng gang ; hai ti ng cách nhau 2,5 s Bi t t c truy n âm trong không khí là 340 m/s Tính t c truy n âm trong gang

Câu 16: M t ng i %ng g n chân núi hét m t ti ng l n thì sau kho ng 3 giây nghe th y

ti ng vang t núi v ng l i Bi t âm truy n trong không khí v i t c kho ng 340 m/s Kho ng cách t chân núi n ng i ó là

Câu 17: Âm do các nh c c phát ra nghe êm ái, d! ch u, th li - th i gian c a chúng là

nh ng ng cong

A luôn là ng hình sin

B không có chu kì

C có tính tu n hoàn và có t n s xác nh

D có tính tu n hoàn nh ng không có t n s xác nh

Câu 18: Hình bên là th dao ng c a

ba âm do ba nh c c âm thoa, ghita và

viôlon phát ra Ba âm do ba nh c c này

phát ra khác nhau v

Câu 19: Dùng búa gõ m nh vào m t t m kim lo i thì t m kim lo i phát ra âm nghe chói tai

th li - th i gian c a âm do t m kim lo i phát ra là nh ng ng cong

A có chu kì xác nh B ph%c t p có t n s xác nh

C có tính tu n hoàn D ph%c t p và không có chu kì xác nh

Ghita

Viôlon

Âm thoa