SKKN Vật lí THPT

Từ đó, nảy sinh cho tôi câu hỏi “ Dạy học nh thế nào để bồi dỡng cho học sinh tiềm năng trí tuệ sáng tạo, t duy khoa học vật lý, năng lực giải quyết các vấn đề của vật lý” .Với các vấn đ

I.lý do chọn đề tài

Chúng ta đang sống trong thế kỷ của trí tuệ sáng tạo Đất nớc ta đang trong thời kỳ đổi mới, đó là thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa Phát triển giáo dục

và đào tạo là một động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện

đại hóa, là điều kiện phát huy nguồn lực con ngời- yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trởng kinh tế nhanh và bền vững Sự nghiệp giáo dục phải góp phần quyết định vào việc bồi dỡng cho thế hệ trẻ tiềm năng trí tuệ, t duy sáng tạo, năng lực tìm tòi chiếm lĩnh tri thức, năng lực giải quyết vấn đề thích ứng đợc với thực tiễn cuộc sống, với sự phát triển của kinh tế tri thức Mục tiêu đổi mới này đòi hỏi

ở ngời thầy phải phân tích và nhận thức đợc tầm quan trọng trong công tác giảng dạy, ngay chính trong bản thân ngời thầy cũng phải đổi mới về phơng pháp giảng dạy cho phù hợp với thực tiễn đặt ra

Dạy học trớc kia mang tính chất “độc thoại thông báo, giảng giải áp đặt của

sự dạy và tính chất “thụ động chấp nhận, ghi nhớ, thừa hành, bắt buộc” sự học

của trò Kiểu dạy học nh thế không thể khích lệ, phát huy đợc hoạt động tự chủ, tìm tòi, sáng tạo giải quyết vấn đề của học sinh trong quá trình chiếm lĩnh tri thức Cách thức dạy học đó ngày nay không còn phù hợp với xu thế thời đại Kiểu dạy học đó không thể tồn tại và chấp nhận đợc

Trong chơng trình Vật lý ở bậc học THPT, định luật vật lý là một trong những nội dung cơ bản nhất, song song tồn tại với định nghĩa các đại lợng vật lý

mà ngời giáo viên cần truyền đạt cho học sinh Vì vậy, việc giảng dạy các định luật vật lý, định nghĩa các đại lợng vật lý theo phơng pháp đổi mới là rất cần thiết

Từ đó, nảy sinh cho tôi câu hỏi “ Dạy học nh thế nào để bồi dỡng cho học sinh tiềm năng trí tuệ sáng tạo, t duy khoa học vật lý, năng lực giải quyết các vấn đề của vật

lý” Với các vấn đề nêu trên, bài sáng kiến này đề cập vấn đề: tích cực hóa việc học tập của học sinh qua các tiết học

Nội dung

Phần một: cơ sở lý luận

Căn cứ vào mục tiêu của Giáo Dục&Đào Tạo “Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dỡng nhân tài, hình thành đội ngũ lao động có tri thức, có tay nghề,

có năng lực thực hành, tự chủ, năng động, sáng tạo, có đạo đức cách mạng, có tinh thần yêu Nớc, yêu CNXH” Trong khi đó, môn học Vật lý trong trờng THPT là một trong những môn học cơ bản tạo điều kiện phát triển t duy của học sinh Vật

lý có mối quan hệ chặt chẽ với môn kỹ thuật, điều đó khẳng định tính cần thiết của môn học Tính chất cơ bản của các khái niệm vật lý, các định luật vật lý là các luận cứ cơ bản của triết học mang tính khoa học biện chứng một cách sâu sắc,

điều đó càng khẳng định Vật lý có thế giới quan khoa học cho học sinh

Là một ngời giáo viên giảng dạy bộ môn Vật lý, tôi nhận thức đợc nhiệm vụ cơ bản của mình đó là:

 Cung cấp cho học sinh kiến thức phổ thông cơ bản có hệ thống và toàn diện

về vật lý Hệ thống này phải thiết thực có tính kỹ thuật và phù hợp với quan niệm hiện đại của vật lý học

 Rèn luyện cho học sinh những kỹ năng chủ yếu sau:

- Quan sát

- Đo lờng

- Sử dụng các dụng cụ máy đo phổ biến

- Thực nghiệm, thí nghiệm vật lý đơn giản

- Giải các bài vật lý phổ thông

- Vận dụng các kiến thức vật lý để giải thích hiện tợng đơn giản và ứng dụng của vật lý trong sản xuất

- Sử dụng các thao tác t duy lôgic và các phơng pháp cơ bản về môn học vật lý

 Góp phần phát triển năng lực t duy lôgic cho học sinh

 Góp phần xây dựng cho học sinh thế giới quan khoa học và giáo dục lòng yêu Nớc, yêu chủ nghĩa xã hội khoa học và tinh thần quốc tế vô sản

Phần hai: cơ sở lý thuyết

“ tích cực hóa việc học tập của học sinh”

Theo lý thuyết hiểu theo nghĩa hẹp “Tích cực hóa việc học tập của học sinh”

là làm thế nào để học sinh thuộc làu tài liệu ngay trong giờ học trên lớp mà không cần nghiên cứu tài liệu ngoài giờ học Đồng thời, tích cực hóa việc học tập của học sinh là tổ chức, theo dõi sự chú ý của học sinh ở tất cả các giai đoạn, ở các kiểu khác nhau sao cho học sinh thu đợc kiến thức không phải thụ động mà là trong quá trình làm việc tích cực tự lực muôn hình muôn vẻ

Trên cơ sở lý thuyết và thực tế khi giảng dạy tại trờng tôi nhận thấy để tích cực hóa việc học tập của học sinh trong việc tiếp thu kiến thức bộ môn Vật lý thì ngời giáo viên cần làm những công việc sau:

I Chuẩn bị thiết kế bài giảng

1 Phải nghiên cứu kỹ tài liệu, xác định mục tiêu bài dạy, phần dạy, kiểu bài dạy, kiến thức của bài dạy, nội dung trọng tâm cần truyền tải tới học sinh

Sau đây sẽ liệt kê một số kiểu bài dạy và phơng pháp giảng dạy

1.1 Giảng dạy các khái niệm vật lý

Định nghĩa:

Khái niệm vật lý là sản phẩm phản ánh bởi bộ óc những tính chất chung về bản chất của đối tợng và sự vật hiện tợng vật lý

Đặc điểm:

+ Các khái niệm vật lý thờng xuất hiện khi nghiên cứu các đại lợng vật lý và

đợc chia làm hai nhóm đó là khái niệm vật lý chỉ có đặc điểm định tính và khái niệm vật lý chỉ có đặc điểm định lợng

+ Khi giảng dạy các khái niện vật lý, giáo viên phải cho học sinh nắm thật chắc các khái niệm vật lý vì học sinh có nắm chắc các khái niệm vật lý thì mới đi

sâu vào bản chất các hiện tợng vật lý và ứng dụng nó trong cuộc sống và trong kỹ thuật

Chú ý:

- Khi giảng dạy các khái niệm vật lý giáo viên phải chỉ rõ cho học sinh nhận thức rõ đợc những yêu cầu sau

- Đại lợng có hớng hay đại lợng vô hớng

- Đại lợng đặc trng cho tính chất gì của sự vật hiện

Đại lợng vật lý ấy là tợng vật lý

- Mối liên hệ định lợng giữa nó với các đại lợng

khá thể hiện trong công thức nào

- Đơn vị đo,cách đo đại lợng đó ra sao

Ph

ơng pháp giảng dạy các khái niệm vật lý

Khi giảng dạy các khái niệm vật lý ngời giáo viên cần làm theo các bớc sau:

B

ớc 1 : Vạch ra đặc điểm lý tính của khái niệm mới cần giảng dạy

Bằng các ví dụ gần gũi hàng ngày, thí nghiệm mở đầu đơn giản, bài kiểm tra

cũ giáo viên cho học sinh thấy trong hiện tợng vật lý hay trong các tính chất vật thể đang nghiên cứu xuất hiện những đặc điểm mới mà kiến thức cũ không thể đặc trng hoặc giải thích đợc Từ đó giáo viên cần xây dựng một định nghĩa mới mà đặc tính của nó có trong ví dụ, thí nghiệm, nội dung kiểm tra ở trên

B

ớc 2: Làm sáng tỏ đặc điểm định lợng của khái niệm mới

Các đại lợng vật lý có liên quan với nhau bằng nhiều cách khác nhau Trong sách giáo khoa mối liên hệ giữa các đại lợng vật lý thờng đợc xác lập bằng thực nghiệm hoặc biến đổi các biểu thức toán học tìm ra sự phụ thuộc định lợng giữa

đại lợng mới và đại lợng cũ Trong bớc này giáo viên cần vạch ra, chỉ rõ cho học sinh tìm hiểu quan hệ định lợng giữa đại lợng mới và các đại lợng cũ mà giáo viên

đã tổng kết ở bớc 1

B ớc 3 : Định nghĩa khái niệm mới

Giáo viên chỉ thực hiện bớc này khi biết học sinh đã nắm chắc bớc 2 tổng kết của việc nghiên cứu đúc rút những tri thức đã thu đợc về khái niệm vào trong một hình thức giản đơn dễ hiểu thông thờng ta đa ra khái niệm mới giản đơn bằng lời

B ớc 4 : Xây dựng đơn vị đo

Đơn vị đo thờng đợc suy ra từ công thức của định nghĩa Trong bớc này giáo viên yêu cầu học sinh tự xây dựng và đặt câu hỏi về ý nghĩa, định nghĩa đơn vị đo

đó cũng là một hình thức giúp học sinh hiểu, nhớ, nắm vũng khái niệm mới

B ớc 5 : Vận dụng khái niệm mới vào thực tiễn

Trong bớc này giáo viên cho học sinh giải thích hiện tợng vật lý đơn giản hoặc giải bài tập đơn giản ngay tại lớp học và cuối cùng giao bài tập về nhà cho học sinh vận dụng

Chú ý:

Đến bớc 3 giáo viên chỉ cần học sinh hiểu, nhớ khái niệm mới chứ cha cần đòi

hỏi ở học sinh nắm vững kiến thức đã học Khi giảng dạy giáo viên hay bỏ qua bớc 4,

b-ớc 5 mà đã đòi hỏi ở học sinh nắm vững kiến thứclà một điều vô lý.

1.2 Giảng dạy các định luật vật lý

Đặc điểm:

+ Định luật vật lý là bớc tiếp theo của việc phát triển cao hơn sau khái niệm vật

lý Nó thiết lập mối quan hệ chặt chẽ sâu sắc các hiện tợng vật lý

+ Định luật vật lý có tính tất yếu, phổ biến, tức là trong điều kiện nhất định nó

có tác dụng bất kỳ ở đâu và ở chỗ nào Vì thế, mỗi khi loài ngời phát hiện ra một

định luật vật lý thì trình độ con ngời phát triển cao hơn

+ Khác với các quy luật của thực tế khách quan không thay đổi và tồn tại độc lập với ý thức con ngời, thì định luật vật lý là kết quả của t duy khoa học khi nhận thức về tự nhiên, nhận thức của con ngời cao hay thấp mà định luật vật lý phản

ánh đúng thực tế khách quan nhiều hay ít

+ Thực nghiệm “Thí nghiệm, quan sát, đo lờng” là phơng tiện cơ bản của vật

lý, hầu hết các định luật vật lý đều rút ra từ thực nghiệm cho nên nó thể hiện tính khoa học, tính thực tiễn cao

Chính bởi các đặc điểm trên mà khi học sinh cần nắm vững một định luật vật lý cần biết các yêu cầu sau

Định luật vật lý:

- Phản ánh đợc mối quan hệ giữa các hiện tợng ra sao

- Nội dung định luật đợc phát biểu nh thế nào

- Biểu thức toán học của định luật (nếu có)

- ứng dụng của định luật (nếu có)

- Giới hạn áp dụng định luật

- Cách thức, quá trình hình thành định luật

Ph ơng pháp giảng dạy các định luật vật lý

Khi giảng dạy các định luật vật lý giáo viên cần thực hiện các bớc sau

B

ớc 1 : Ôn tập những khái niệm cũ có mặt trong định luật

Trong bớc này giáo viên cần kiểm tra nhận thức của học sinh về các khái niệm cũ có mặt trong định luật mà học sinh đã học Tuy nhiên không phải ôn lại tất cả những gì có liên quan tới nội dung của định luật mà ngời giáo viên cần hớng học sinh vào những nội dung khái niệm cơ bản Nếu khái niệm đó là quá khó hoặc học sinh đã học ở THCS mà học sinh cha nhớ thì giáo viên có thể dành hẳn một khoảng thời gian củng cố lại các khái niệm đó trớc khi vào mục mới

Chỉ sau khi biết chắc học sinh hiểu rõ bản chất của khái niệm liên quan, giáo viên mới bớc vào giảng phần đó

B

ớc 2 : Định hớng sự chú ý của học sinh vào mối liên hệ các hiện tợng, sự vật

trong tự nhiên cần nghiên cứu, vạch rõ các đại lợng sắp nghiên cứu

Để thực hiện bớc này giáo viên cần lấy các ví dụ đơn giản về các hiện tợng vật lý gần gũi với đời sống hàng ngày hoặc các thí nghiệm định tính đơn giản

Chú ý: Trong bớc này khi phân tích các hiện tợng, các ví dụ đã chọn, giáo

viên cần hớng học sinh vào phạm vi giới hạn của các đại lợng liên quan tới định luật vì giữa các mặt của sự vật hiện tợng cũng có nhiều mối quan hệ qua lại phức tạp, nếu không hạn chế phạm vi học sinh sẽ không hiểu mục đích nghiên cứu Mục

đích cuối cùng của bớc này là học sinh chỉ ra đợc các đại lợng liên quan tới định luật và mối quan hệ qua lại định tính giữa chúng.

B

ớc 3 : Tìm nội dung định luật hay tìm mối liên hệ qua lại giữa các đại lợng

Trong SGK nhìn chung các định luật vật lý đợc xây dựng từ thí nghiệm, hoặc các bài toán định lợng Đối với kiểu bài xây dụng bằng thí nghiệm, giáo viên cần chú

ý chuẩn bị thí nghiệm kỹ vì khi tiến hành trên lớp cần chính xác thành công ngay

Từ nội dung kết quả của thí nghiệm, giáo viên hớng dẫn cho học sinh phân tích hoặc dẫn dắt học sinh biện luận tìm mối quan hệ định lợng giữa các đại lợng, khái niệm liên quan trong thí nghiệm và kết thúc bằng việc học sinh tự tổng kết phát biểu thành nội dung của định luật cần học, biểu thức liên quan

B

ớc 4 : Vận dụng định luật vào giải các bài tập liên quan, giải thích các hiện tợng

trong tự nhiên

Trong bớc này giáo viên cho học sinh giải bài tập đơn giản hoặc giải thích một

số hiện tợng vật lý xẩy ra trong cuộc sống hàng ngày mục đích của bớc này giúp học sinh củng cố lại nội dung định luật, hiểu và nắm vững định luật

B

ớc 5 : Nêu vị trí, giới hạn áp dụng của định luật

Với các định luật cần thiết, giáo viên cho học sinh thấy vai trò của định luật

và phạm vi áp dụng của định luật, giới hạn của định luật Điều này chứng minh cho học sinh thấy khoa học là vô tận, tri thức của con ngời không ngừng nâng cao,

từ đó giúp học sinh nhìn nhận khoa học vật lý một cách đúng đắn hơn

1.3 Giảng dạy các bài có thí nghiệm

Đặc điểm:

+ Thí nghiệm vật lý là con đờng ngắn nhất để học sinh tiếp thu kiến thức vật lý một cách nhanh nhất

+ Thí nghiệm vật lý giúp học sinh biết cách quan sát hiện tợng, biết cách đo l-ờng, sử dụng các dụng cụ đo từ thí nghiệm và áp dụng vào cuộc sống hàng ngày + Vật lý là một bộ môn khoa học thực nghiệm gắn liền với bộ môn kỹ thuật, vì vậy từ các thí nghiệm học sinh hiểu sâu sắc hơn về các hiện tợng, các khái niệm, các định luật vật lý

+ Thí nghiệm vật lý là môi trờng, là chân lý kiểm nghiệm các định luật vật lý

Ph

ơng pháp giảng dạy

Khi giảng dạy các bài có thí nghiệm vật lý giáo viên cần thực hiện các bớc sau

B

ớc 1 : Giới thiệu dụng cụ làm thí nghiệm

Trong bớc này giáo viên vừa ôn tập, kiểm tra học sinh trên các dụng cụ làm thí nghiệm học sinh đã biết và giới thiệu tác dụng của các dụng cụ mới, cách đo

Đồng thời nhắc nhở học sinh các điểm chú ý về việc an toàn trong khi làm thí nghiệm

B

ớc 2 : Tiến hành thí nghiệm

Khi tiến hành thí nghiệm, giáo viên cần chú ý làm chậm, làm mẫu, khi đã tiến hành xong giáo viên yêu cầu học sinh mô tả lại, sau đó yêu cầu học sinh tự làm Việc tiến hành thí nghiệm ở đây cần trình tự từ việc lắp các dụng cụ thí nghiệm, tiến hành thí nghiệm

B

ớc 3 : Kết quả thí nghiệm

Kết quả thí nghiệm, hiện tợng xảy ra hoặc số liệu của phép đo bằng sự quan sát của mắt thờng thông qua các dụng cụ đo hoặc kết quả của phép đo trực tiếp giáo viên cho học sinh quan sát, đo lờng và rút ra hiện tợng, hay đọc kết quả đo qua dụng cụ đo

B

ớc 4 : Phân tích kết quả thí nghiệm

Từ kết quả thí nghiệm với kiến thức học sinh đã có trong phần trớc đó, giáo viên dẫn dắt học sinh suy nghĩ tìm mối quan hệ qua lại, sự phụ thuộc lẫn nhau trong nội dung bài học để phân tích định tính hay định lợng rút ra định nghĩa mới hoặc nội dung của một định luật nào đó

2 Xây dựng phơng án dạy học kiến thức cụ thể

2.1 Lập sơ đồ mô phỏng tiến trình khoa học giải quyết vấn đề xây dựng kiến thức vật lý cần dạy

Bớc tiếp theo sau khi xác định đợc mục tiêu bài dạy, ta cần thiết kế tiến trình hoạt động dạy học cho một kiến thức vật lý cụ thể Chúng ta phải lập một sơ đồ mô phỏng tiến trình khoa học giải quyết vấn đề, xây dựng hoặc kiểm nghiệm, vận dụng kiến thức Vật lý cụ thể Hiểu theo một cách đơn giản là chúng ta cần xây dựng một con đờng của sự lôgic để học sinh tiếp cận kiến thức mới nhanh nhất, dễ hiểu nhất và có sự lôgic với nhau trong mọi quá trình của bài dạy

Để làm đợc việc này ngời giáo viên phải phân tích đợc tiến trình khoa học xây dựng kiến thức mới đó là:

- Kiến thức cần xây đựng là điều gì ?

- Kiến thức đó đợc diễn đạt thế nào ?

- Nó là câu trả lời rút ra đợc từ việc giải bài toán cụ thể nào ?

- Kiến thức đó xuất phát từ câu hỏi nào ?

- Tính hợp thức khoa học của câu trả lời có không ?

Dạng khái quát của sơ đồ mô phỏng tiến trình khoa học giải quyết vấn đề khi xây dựng, kiểm nghiệm/ ứng dụng một tri thức mới nh sau

2.2 Phơng án dạy học kiến thức cụ thể

Phơng án dạy học một kiến thức cụ thể có thể mô phỏng theo các bớc sau

1.sơ đồ cấu trúc nội dung và tiến trình xây dựng kiến thức 1.1: Câu hỏi cơ bản và kết luận tơng ứng cần xây dựng

1.2: Đề kiểm tra kết quả học

2.mục tiêu dạy học và đề kiểm tra kết quả học

2.1: Mục tiêu dạy học

2.2: Đề kiểm tra kết quả học

3.Phơng tiện dạy học

Bài toán

Vấn đề

(đòi hỏi xây dựng kiến

thức)

Điều kiện cần sử dụng để tìm câu trả lời

cho vấn đề đặt ra

Giải quyết bài toán

Kết luận/ nhận định

Bài toán

Vấn đề

(đòi hỏi kiểm nghiệm/ứng dụng thực tiễn kiến thức)

Điều kiện cần sử dụng để tìm câu trả lời cho vấn

đề đặt ra một mặt nhờ suy luận, mặt khác nhờ thí

nghiệm quan sát

Giải bài toán

bằng suy luận lý

thuyết

Giải bài toán nhờ thí nghiệm, quan

sát

Kết luận

(nhờ suy luận lý thuyết )

Kết luận

(nhờ thí nghiệm quan sát)

3.1: Giáo viên: 3.2: Học sinh:

4 nội dung trình bày bảng

5 tiến trình dạy học kiến thức cụ thể

Hoạt động I

I.1: Định hớng mục tiêu hoạt động

I.2: Định hớng giải quyết nhiệm vụ

- Xác định giải pháp:

- Thực hiện giải pháp:

I.3: Tổng kết củng cố kết quả

Hoạt động II

II.1: Định hớng mục tiêu hoạt động

II.2: Định hớng giải quyết nhiệm vụ

- Xác định giải pháp:

- Thực hiện giải pháp:

II.3: Tổng kết củng cố kết quả

Hoạt động III IV

Sau khi lập sơ đồ tiến trình giải quyết vấn đề xây dựng kiến thức cần dạy trên cơ sở đó giáo viên có thể soạn bài theo ý đồ mà mình xây dựng

3 Soạn bài

Soạn bài là công việc bắt buộc của một ngời thầy, mọi hoạt động trên lớp có tốt hay không đợc thể hiện ở nội dung bài soạn

- Mục tiêu dạy học phải nêu đợc nhiệm vụ của học sinh cần tiếp thu kiến thức trọng tâm của bài, nhiệm vụ về kỹ năng của học sinh, mục tiêu giáo dục đạo đức của học sinh qua bài học, mục tiêu phát triển tri thức khoa học là gì

- Phơng tiện dạy học giáo viên phải định hình đợc sự chuẩn bị của mình về tri thức cần dạy, dụng cụ thí nghiệm cần chuẩn bị , hay phơng tiện dạy học là gì ? Đối với học sinh, giáo viên cần học sinh chuẩn bị những gì

- Tiến trình hoạt động dạy học cụ thể ở đây là nội dung cơ bản của bài soạn là kịch bản mà giáo viên trình diễn trớc lớp học Nội dung này phải nêu đợc các vấn đề liên quan bài dạy các vấn đề đó phải có sự lôgic của sơ đồ mô phỏng tiến trình khoa học giải quyết vấn đề khi xây dựng, kiểm nghiệm ứng dụng một tri thức mới mà giáo viên đã lập ở mục 2 Đối với giáo viên mới nội dung trình bày bảng rất cần thiết Trong sáng kiến này mục đích không phải trình bày thiết kế một bài soạn vì vậy tôi không đi sâu vào nội dung của một bài soạn nhng theo tôi bài soạn ta có thể làm theo mẫu sau

Mẫu tổng quát bài soạn

I:Mục tiêu.

+ Kiến thức ( Nội dung trọng tâm bài học sinh cần nắm)

+ Kỹ năng (Rèn luyện cho học sinh những ký năng gì?)

+ Giáo dục( Giáo dục thế giới quan, khoa học nh thế nào, giáo dục đạo đức học sinh ở mục nào)

II Phơng tiện dạy học.

+ Giáo viên ( Giáo viên cần chuẩn bị những gì ?)

+ Học sinh ( Yêu cầu học sinh chuẩn bị gì về dụng cụ học, về tri thức )

III Tổ chức các hoạt động dạy – học học

Hoạt động 1 ( nội dung, thời gian )

Trợ giúp của giáo viên Hoạt động của học sinh

Hoạt động 2 ( nội dung, thời gian )

Trợ giúp của giáo viên Hoạt động của học sinh

Hoạt động 3.4

II Tổ chức các hoạt động dạy học trên lớp.

Tổ chức hoạt động trên lớp là khâu quan trọng quyết định chất lợng của một giờ học

Để tích cực hóa hoạt động học của học sinh trên lớp học giáo viên phải thực hiện đúng các bớc trên lớp, thể hiện rõ vai trò của ngời thầy Theo ý kiến của tôi để tích cực hóa hoạt động của học sinh trên lớp thì giáo viên cần thực hiện tốt cáccông việc sau:

1 Lời nói của giáo viên

Vai trò của lời nói trên lớp.

Để nhận biết đợc sự vật hiện tợng phải thông qua hai con đờng đó là các giác quan và ngôn ngữ lời nói Lời nói là nguồn chính cung cấp tri thức cho học sinh, quyết định tới

sự nhận thức tri thức của học sinh cũng thông qua lời nói

Lời nói là phơng tiện, công cụ mà nhờ nó con ngời giao tiếp với nhau, trao đổi ý kiến, hiểu biết nhau Thầy hiểu trò và trò hiểu thầy thông qua lời nói

Trong phơng pháp trình bày tài liệu bằng lời, giáo viên chỉ sử dụng lời nói nhng hầu hết các giác quan khác, phơng tiện dạy học khác đã có sự giúp đỡ đắc lực của lời nói

Yêu cầu của lời nói

Đối với một một giáo viên vật lý giảng dạy bộ môn tự nhiên lời nói phải: Chính xác, rõ ràng, rành mạch, đầy đủ

Khi nói phải rõ ràng, đủ nghe, nhịp điệu vừa phải Học sinh phải đủ nghe rõ lời nói của giáo viên, học sinh chỉ có thể nghe nhanh ở kiến thức cũ hoặc học sinh đã biết khi

đề cập vấn đề mới giáo viên cần bình tĩnh nói chậm đủ cho học sinh hiểu lời nói của thầy

Giọng nói phải trầm tĩnh êm tai không gay gắt và đơn điệu phải biết nhấn mạnh chỗ quan trọng, ngừng lại trớc hoặc sau câu cần chú ý

2 Kiểm tra học sinh

Trớc tiên khi bớc vào lớp giáo viên cần kiểm tra, bao quát chung toàn bộ lớp học từ việc nhỏ nhất đó là bảng viết của giáo viên, bàn ghế học tập của học sinh, vệ sinh lớp

học, thái độ học tập của học sinh Công việc này giúp học sinh có thái độ nghiêm túc trong học tập Khi có hiện tợng bất thờng xẩy ra giáo viên cần uốn nắn kịp thời rồi mới bắt đầu vào giờ học

Việc kiểm tra bài cũ của học sinh cũng là một công việc cần thiết, qua đó giáo viên nhận biết đợc sự chuẩn bị của học sinh ở nhà và sự tiếp thu kiến thức cũ Công việc kiểm tra bài cũ không cần nhất thiết phải thực hiện vào đầu tiết học tùy theo nội dung bài học giáo viên có thể kiểm tra đầu giờ và cũng có thể xen kẽ trong giờ học Để tích cực việc học tập của học sinh ở lớp cũng nh ở nhà khi kiểm tra bài cũ tôi thờng áp dụng các câu hỏi khác nhau cho các đối tợng học sinh Đối với học sinh yếu, trung bình yếu chỉ cần học sinh nắm vững, thuộc nội dung trong sách giáo khoa là đủ, sau khi học sinh nâng dần kiến thức ta kiểm tra ở hình thức cao hơn Đối với học sinh khá tôi không chỉ kiểm tra nội dung trong sách giáo khoa mà bao giờ cũng đặt lần lợt các câu hỏi lôgic từ dễ

đến khó, liên tục đòi hỏi ở học sinh không chỉ thuộc nội dung bài mà cơ bản học sinh hiểu bài tới đâu Khi học sinh không thuộc bài tôi thờng yêu cầu học sinh về nhà chép lại nội dung bài kiểm tra từ 10 đến 20 lần tùy theo đối tợng hoặc có thể yêu cầu học sinh học ngay trên lớp cho thuộc khi học sinh kiểm tra lại thuộc tôi thờng đông viên bằng các câu hỏi “ học bài cũ khó hay dễ ? em học bằng cách nào thì chóng thuộc bài cũ ?” Kiểm tra dụng cụ học tập của học sinh trên lớp Điều kiện đảm bảo cho học sinh học, hiểu nội dung bài học trên lớp thì bắt buộc học sinh phải chuẩn bị đủ dụng cụ học tập đối với tôi cần ở học sinh trong các giờ học phải có sách giáo khoa, sách bài tập, vở ghi chép không phải giờ học nào cũng kiểm tra mà giáo viên có thể yêu cầu học sinh chuẩn bị từ đầu năm học và đột xuất trong giờ học giáo viên kiểm tra dụng cụ học tập của học sinh Những học sinh không mang sách giáo khoa hoặc sách bài tập trong các giờ bài tập, hôm sau tôi kiểm tra ngay nội dung bài cũ học sinh đó

Kiểm tra ghi chép của học sinh trong các giờ học Khi kiểm tra miệng hoặc giờ bài tập giáo viên kiểm tra ghi chép của học sinh trong tiết trớc Trong giờ học tôi không quan tâm tới việc học sinh ghi chép nh thế nào nhng không hẳn là học sinh chỉ ngồi nghe và tham gia vào tiết học là đủ Mà điều tôi quan tâm tới học sinh ghi chép những gì, những nội dung cơ bản của bài học học sinh phải tự ghi lại theo cách hiểu của mình hoặc về nhà học sinh có thể tự ghi lại bài học Khi kiểm tra học sinh phải có trong vở lý thuyết của mình Vì cùng một buổi, học sinh tiếp thu các kiến thức của nhiều bộ môn , nhiều kiến thức mới và có kiến thức mà sách giáo khoa không có nhng rất quan trọng

đối với sự phát triển tri thức của học sinh và nội dung trọng tâm bài học, trong khi đó học sinh THPT đang trong độ tuổi tâm lý phát triển nhân cách nên không thể nhớ lâu, vì vậy vở lý thuyết là dụng cụ học tập thứ ba của học sinh sau SGK và sách bài tập, rất tốt cho học sinh học trên lớp cũng nh ở nhà

Kiểm tra định hớng hành động học của học sinh Khi giáo viên giao nhiệm vụ, đa ra vấn đề tri thức thì giáo viên cần kiểm tra Thể hiện ở chỗ giáo viên phải bao quát đợc toàn bộ lớp học Kiểm soát, theo dõi toàn bộ hoạt động học của học sinh Khi phát hiện học sinh không tập chung bài học tôi thờng gọi ngay học sinh đó trả lời kiến thức phần trớc đó học sinh đã học, ngay trong bài học mới Từ việc rất nhỏ của học sinh đến việc học sinh nói truyện không phải vấn đề bài học giáo viên cần nhắc nhở ngay

3 Đề suất vấn đề nhận thức