Du lịch sinh thái - vườn quốc gia Ba Bể

Du lịch sinh thái - vườn quốc gia Ba Bể

"Du lịch sinh thái là một loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên và văn hoá bản địa, có tính giáo dục môi trờng và đóng góp cho các nỗ lực bảo tồn

và phát triển bền vững với sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phơng Qua một thời gian nghiên cứu lý thuyết tại trờng và đợt đi thực tế tại

v-ờn Quốc gia Ba Bể, tự bản thân mình thấy phải cố gắng góp sức vào các công tác chung của toàn cầu vì một môi trờng xanh sạch đẹp, vì sự đa dạng sinh học và vì sự sống của trái đất Trong phạm vi bài viết này, không thể nêu hết đợc tất cả những gì mình mong muốn và có thể giúp thêm cho Vờn

có đợc phơng thức quản lý nhng có thể sẽ là một nội dung tham khảo hoặc có thể động viên các cán bộ công nhân viên của Vờn nỗ lực để phục vụ cho mục tiêu và chức năng của Vờn Cũng qua đây, bản thân em cũng mong muốn có

đợc thêm sự chỉ bảo của thầy hớng dẫn là TS Lê Văn Lanh để trong tơng lai

có thể làm việc đợc tốt hơn và phù hợp với chuyên ngành học của mình Em xin cảm ơn thầy

Bài viết gồm:

I- Mở đầu - quá trình hình thành và phát triển

II- Hiện trạng, tiềm năng, những hạn chế và giải pháp

1 Vị trí địa lý, địa hình

2 Khí hậu, thuỷ văn

3 Thực vật

4 Động vật

5 Kinh tế xã hội

III- Về du lịch

1 Tuyến du lịch

2 Hiện trạng

3 Những hấp dẫn

4 Sự tham gia

5 Những hạn chế

6 Những giải pháp

IV- Kết luận

I- Quá trình hình thành và phát triển.

Vờn Quốc gia Ba Bể đợc chính thức thành lập từ 10/11/1992 nhng trớc

đó Ba Bể đã trải qua một quá trình bảo vệ và xây dựng

Là một danh lam thắng cảnh và di tích lịch sử và là khu rừng cấm và đã trở thành Vờn quốc gia thứ 8, đây cũng là di sản thiên nhiên đẹp vào bậc nhất của cả nớc với các yếu tố tự nhiên, kinh tế xã hội và du lịch sinh thái rất quan trọng Hồ Ba Bể đã khẳng định đợc mình là một trong những Vờn quốc gia

đẹp và khá nguyên vẹn với sự đa dạng sinh học và khả năng phát triển du lịch sinh thái cùng sự bảo tồn thiên nhiên

II- Hiện trạng, tiềm năng, những hạn chế và giải pháp cho sự phát triển du lịch sinh thái tại Ba Bể.

1 Vị trí địa lý và địa hình.

Vờn quốc gia Ba Bể Nằm giữa vùng núi đá vôi thuộc các xã Nam Mẫu, một phần xã Khang Ninh, một phần xã Cao Thợng và một phần xã Cao Trĩ Vờn quốc gia Ba Bể ở phía Bắc Việt Nam, cách Hà Nội 254km, cách thị xã Bắc Cạn 75km, có toạ độ địa lý: 105'36 độ kinh đông và 22'30 độ vĩ bắc

Địa hình là vùng núi đá vôi dốc mạnh đất dốc đứng với phức hệ suối và sông hồ nớc ngọt trên núi đá vôi, điển hình cho vùng núi đá vôi của Đông Bắc Việt Nam, với tổng diện tích đất đang quản lý là 7610 ha, trong đó:

- Khu bảo vệ nghiêm ngặt: 3.226,2 ha

- Khu phục hồi sinh thái: 4.083,6 ha

- Khu hành chính dịch vụ: 300,2 ha

Ngoài ra sự xen kẽ với nhiều núi đất bên cạnh núi đá hoa cơng đã tạo cho vùng này một cảnh quan đa dạng và phong phú Độ cao trung bình từ

150 - 1098m so với mặt biển Riêng các núi đá vôi, độ cao trung bình là 800-900m so với mặt biển và quá trình diễn biến địa chất vẫn còn tiếp tục xảy ra phức tạp

2 Khí hậu, thuỷ văn.

a Khí hậu.

- Nhiệt độ trung bình năm: 220C

- Nhiệt độ không khí cao nhất: 390C

- Nhiệt độ trung bình thấp nhất: 60C

- Lợng ma trung bình năm: 1378mm

- Độ ẩm trung bình năm: 83,3%

b Thuỷ văn.

Hồ Ba Bể là hồ nớc ngọt tự nhiên có diện tích gần 500ha, tốc độ dòng chảy 0,5m/s Nớc hồ trong xanh quanh năm, ớc tính hồ chứa 90106m3 nớc, hồ có chức năng phân lũ cho sông Năng, sông Gâm, có mang hai tính chất

- Tính chất của hồ nớc ngọt thiên nhiên lớn

- Tính chất là đoạn cuối của sông Chợ Lèng

3 Thực vật.

Thảm thực vật trong vờn quốc gia có nhiều đặc trng riêng, với đặc trng của vùng Đông Bắc Việt Nam Tuỳ theo từng độ cao khác nhau mà các loài cây gỗ có u thế sống phân vùng riêng nh Nghiến, Trai, Đinh, Lát hoa và một

số loài họ dẻ ở ven hồ có các loài Tràm trắng, Tràm thế, Keo, Si , đặc biệt…

là loài trúc dây, một loại tre đặc hữu của Ba Bể thờng mọc tại các vách núi, thân của chúng thả mành mành xuống hồ tạo ấn tợng đẹp cổ kính

- ở thung lũng tập trung một số loài Sấu, Thung hay Đăng, Đinh

- Trên đỉnh cao có Dẻ, Thích, Côm

- Các thảm cây bụi cây gỗ rải rác trên các núi đất

- Rừng tre nứa với các loại Vầu, Trúc, Sào, Tre mây hốc

4 Động vật.

Thành phần động vật rất đa dạng và phong phú

Bớc đầu điều ra đợc khoảng 38 loài thú (có 12 loài trong sách đỏ) đặc biệt loài Voọc mũi hếch là loài đặc hữu, loài Voọc đen má trắng là loài quí hiếm

Lớp chim có 111 loài

Lớp bò sát và lỡng c có 24 loài trong đó có loài cá cóc Tam Đảm, có 54 loài cá chiếm 1/3 số loài cá nớc ngọt ở Việt Nam (10 loài quí hiếm trong sách đỏ) có hơn 400 loài bớm trong đó có 2-3 loài mới phát hiện và các loài

động vật không xơng sống khác

Hồ có chiều dài 8km rộng gần 1km, sâu nhất 35m, trung bình 25m, nớc trong xanh quanh năm, bớc đầu xác định đợc 137 loài thực vật nổi gồm nhiều

đảo nh Tảo Lam, Silic, Tảo Lục, Tảo Giáp, Tảo Vàng

Theo các nhà khoa học thì số lợng đã điều tra đợc thấy hơn nhiều so với thực tế Song với những kết quả hiện tại vờn Quốc Gia Ba Bể đã đợc các nhà khoa học xếp vào khu đa dạng sinh học loại A

5 Kinh tế -xã hội.

Một số đặc điểm rất quan trọng của vờn Quốc gia Ba Bể là có nhiều

ng-ời dân còn đang sinh sống trong phạm vi đất đai quản lý của vờn

Dân số xã Nam Mẫu là 452 hộ với 2.871 ngời trong đó có 45% là dân tộc Tày làm ruộng, đánh bắt cá trong hồ, còn lại 55% là ngời Dao và H'mông chủ yếu làm nơng rẫy, săn bắn, khai thác lâm sản, mức sống của ngời dân rất thấp bình quân lơng thực quy thóc 290 kg/ngời/năm

Các xã vùng đệm có khoảng trên 2000 hộ với trên 15.000 ngời Trong

đó có trên 50% là ngời H'Mông và Dao thờng sống trên vùng đất dốc, không

có ruộng, phải đốt nơng làm rẫy, khai thác lâm sản, mức sống rất thấp dân sống trên vùng núi cao hàng năm thiếu năn 2-3 tháng

Giao thông chủ yếu dùng thuyền độc mộc, thuyền máy ở khu vực hồ và

đi lại trên các đờng mòn

II- Du lịch.

Vờn Quốc gia Ba Bể đã xây dựng một chơng trình phát triển du lịch sinh thái với 3 loại hình du lịch là du lịch truyền thống, du lịch văn hoá và du lịch mạo hiểm với 21 quần thể cảnh quan là hàng động Riêng với dòng sông năng chảy liền qua, động Nả phòng, hồ Ba Bể, Ao Tiên, đảo Bà Goá, thác

Đầu Đăng các bản làng dân tộc đã bản sắc dân tộc độc đáo của ngời Tày, H'Mông, Dao, Nùng và các tuyến thăm quan xuyên rừng nguyên sinh có thể

đáp ứng nhu cầu của khách du lịch

- Ngày đầu tiên: Du lịch thuyền trên hồ Ba Bể bắt đầu từ Bến Chòi hoặc Chợ Rã qua động Ruông đến bản cám

Thác Đầu Đăng, tiếp tục đi ngang qua hồ vào Ao Tiên đến hồ 2, hồ 1 tới bến đậu của vờn (du khách có thể chọn cho mình thuyền độc mộc hay xuồng máy)

- Ngày 2: Bắt đầu từ bến đậu xuồng đi Cốc Tộc bằng thuyền rồi đi bộ thăm cuộc sống của bản" Từ Cốc Tộc đi Bó Lù dừng lại ở nhà dân uống nớc hoặc mua sắm hàng thủ công mỹ nghệ địa phơng sau đó đi bộ tiếp xuyên rừng đến làng Pác Ngòi Ăn tra, thăm thôn bản, đi xe đạp dọc theo dòng sông, ca nô hoặc bơi và có thể nghỉ qua đêm để nghe, xem các cô gái chàng trai Tày ca hát và sau đó quay về bến đậu của Vờn bằng thuyền độc mộc hoặc xuồng máy

- Ngày 3: Bắt đầu từ văn phòng vờn đi bộ vào thung lũng Tắc Kè đi xuyên rừng lên đỉnh cao 789m để quan sát chim thú đặc biệt là toàn cảnh hồ

Ba Bể sau đó tiếp tục xuyên rừng đến làng ngời Dao Hin Đăm đi xuống Nà Mằm, về văn phòng vờn

- Ngày 4: Bắt đầu từ bến vờn đi xuồng trên hồ đi đến hồ 3 vào Khau Củm đi bộ xuyên rừng nguyên sinh sau đó đến làng Nặm Giài của ngời H'Mông, đi đến làng Khau, quay về Cốc Tộc đến bến đậu của vờn

2 Hiện trạng.

Ban du lịch của vờn Quốc gia Ba Bể đợc thành lập từ năm 1993 xong

đến năm 1997 bộ phận này mới chính thức đa vào hoạt động và quản lý các tài nguyên du lịch, có chức năng và nhiệm vụ sau:

- Ban du lịch có nhiệm vụ quản lý, hớng dẫn phục vụ khách tham quan

du lịch theo đúng nội qui, qui chế của vờn Quốc gia và các qui định của pháp luật

- Thực hiện các dịch vụ du lịch trong vờn

- Đón tiếp bố trí ăn, ngủ, nghỉ ngơi cho khách tới tham qua du lịch, nghiên cứu khoa học

- Tổ chức du lịch sinh thái cho khách tham quan du lịch

- Bảo đảm an ninh trật tự, an toàn cho khách tới tham quan du lịch

* Ban du lịch tổ chức các bộ phận quản lý phục vụ khách du lịch gồm các bộ phận hớng dẫn, xuồng tham quan, nhà buồng, bàn và ăn uống Các bộ phận trên hỗ trợ lẫn nhau để phục vụ và quản lý khách du lịch

* Tổng số cán bộ công nhân viên ban du lịch là 13 ngời

Tài nguyên du lịch của Vờn là rất lớn nói cách khác thì Vờn có thể khai thác cho hoạt động du lịch, ở rất nhiều khía cạnh với quần thể cảnh quan di tích lịch sử và thắng cảnh nh:

- Các di tích lịch sử

+ Di tích nhà Mạc trên đỉnh núi thung lũng Nham ở nóc động Puông

có chiếm luỹ đá và giếng nớc

+ Di tích nhà Lê và Tây Sơn: Tại chiến luỹ nhà Mạc

+ Di tích cách mạng: động Nả Phoòng là nơi đài phát thanh tiếng nói Việt Nam trong 9 năm kháng chiến chống Pháp

+ Đền, miếu, bia ở đảo Pò Giả Mải và đả An Mã

- Thắng cảnh

+ Hồ rộng gần 500 ha, có nhiều sông, suối, có hang hốc, vách hồ nhiều chỗ dựng đứng với các loài cây vơn ra mặt nớc nh Si, Nghiến và có loại Trúc dây, loại thực vật đặc hữu thả mình mềm mại ven hồ Nớc hồ chảy chậm và trong, thuyền đi đến đợc tất cả các thắng cảnh quan trọng, trên hồ có nhiều

đảo đá, có kỳ đà và nhiều loại chim khỉ xuống uống nớc hồ

+ Động Puông là một hang của núi lũy Nham có sông năng chảy chui qua động dài 300m độ cao từ 25-40m thành 1 vòm hùng vĩ.Trong động còn

cố hàng phụ và thạch nhĩ trông rất đẹp có nhiều loài Dơi sống ở đây

+ Thác đầu Đẳng: Nằm gần tận cùng phía Tây Bắc, gần bản Tà Kèn,thác có 3 tầng chảy dữ dội, mỗi tầng cao 7-8m, núi hai bên dốc đứng Hiện nay tại vờn Quốc gia Ba Bể có các hoạt động du lịch và du lịch sinh thái bớc đầu đi vào khai thác các điểm du lịch rất hấp dẫn và phong phú nh:

- Đi thuyền trên sông Năm đến động Puông, thác Đầu Đẳng, hồ Ba Bể ngồi trên thuyền có thể ngắm núi rừng và các cảnh vật thiên nhiên quanh hồ

- Đi thuyền máy trên sông hoặc du khách có thể đi thuyền độc mộc mang đậm bản sắc dân tộc

- Đi thuyền gắn máy kết hợp đi bộ đến bản Cám Bân để tìm hiểu phong tục tập quán của dân tộc ít ngời

- Đi bộ xuyên rừng để nghe chim hót thú kêu và thởng thức cảnh bao la tĩnh mịch của núi rừng

- Ngủ qua đêm ở bản Pác Ngòi, đốt lửa giao lu văn hoá với dân tộc Tày

để tìm hiều những nét độc đáo của văn hoá bản địa Ba Bể

* Về cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch

Trong giai đoạn 1995 - 1999 cùng với sự gia tăng về số lợng khách du lịch, số lợng buồng phục vụ khách quốc tế và nội địa cũng tăng dần

Năm 1995 số phòng quốc tế chiếm 66,7%, nội địa 33,3% Đến năm 1999

số phòng quốc tế chiếm 80% và 20% là nội địa cụ thể các năm nh sau:

Năm

Giá phòng nghỉ trung bình là 150.000 - 200.000đ/đêm đối với khách quốc tế và từ 80-150.000 đối với khách nội địa, công suất sử dụng phòng chỉ

đạt 35-40%

Ngoài cơ sở lu trú vờn còn có các dịch vụ ăn uống, hớng dẫn tham quan, xuồng gắn máy, thuyền độc mộc Nhìn chung cơ sở lu trú nhà hàng và các dịch vụ của vờn Quốc gia cha đáp ứng đợc nhu cầu của khách

* Số lợng khách tham quan Ba Bể vẫn không ngừng tăng lên trong những năm qua thể hiện qua cơ câú khách du lịch đến vờn Quốc gia giai

đoạn 1995 - 2000

Năm

Khách

Nội địa 1.830 2.571 7.000 10.200 1.600 28.000

Hiện nay vờn Quốc gia Ba Bể đang tiến hành làm 1 con đờng mòn dài 75km quanh hồ để phục vụ du khách đi bộ quanh hồ và dự án Parc do UNDP tài trợ đã đi vào thực hiện bớc đầu cho thấy có hiệu quả

3 Những hấp dẫn của du lịch sinh thái trong các tuyến du lịch tại vờn Quốc gia Ba Bể.

Tiềm năng của vờn là rất lớn bên cạnh đó sự đặc sắc, phong phú của văn hoá bản địa và lịch sử đã để lại cho các địa danh nh đảo Bà Goá, đảo An Mã,

Động Puông, giếng nớc nhà Mạc trên núi đá Lũng Nham Sự đa dạng của văn hoá bản địa còn thể hiện qua các câu hát then, hát lợm của các cô gái và chàng trai dân tộc Tày, sự đa dạng sắc màu của chợ Rã, sự mạnh mẽ của thác

Đầu Đẳng đã làm cho các tuyến du lịch nơi đây trở nên hấp dẫn vô cùng Có thể nói sự đa dạng cả về các loài cây, con và cảnh quan thiên nhiên, sự tĩnh mịch của núi rừng, sự độc đáo khi du khách đi thuyền độc mộc qua hồ ngắm cảnh thiên niên nơi đây Sự hội tụ của các loài sinh vật nớc ngọt và các loài thú rừng đã làm cho nơi đây trở thành điểm du lịch sinh thái lý tởng của cả

du khách và các nhà khoa học

4 Sự tham gia của cộng đồng địa phơng vào hoạt động du lịch sinh thái tại Ba Bể.

Đến hồ Ba Bể du khách sẽ đợc đi thuyền độc mộc hoặc xuồng máy đây chính là những hoạt động cụ thể đầu tiên mà du khách thấy sự tham gia của ngời dân địa phơng

- Nhờ có sự tuyên truyền giáo dục mà đến nay dân ở một số bản làng

nh Pác Ngòi và Bản Cám làng Nặm Giài , làng Khau Những bản làng này tham gia bằng các hoạt động nh phục vụ các bữa ăn trong tuyến của du khách

và du khách có thể trở lại ở các nhà sàn trong bản và giao lu văn hoá văn nghệ với ngời dân địa phơng

Tuy đã có sự tham gia của ngời dân địa phơng vào hoạt động du lịch sinh thái nhng những hoạt động này vẫn là cha đáng kể so với tiềm năng thực

tế Nhng bớc đầu cũng đã làm cho ngời dân ý thức đợc lợi ích từ các hoạt

động này

5 Những hạn chế và tác động tiêu cực của hoạt động du lịch tại Ba Bể.

a Hạn chế tiềm năng du lịch của vờn là rất lớn Tuy vậy chúng ta có thể thấy những hạn chế về cơ sở vật chất và phơng thức tổ chức, về sự tham gia của ngời dân, những ảnh hởng không tốt tới môi trờng, sinh thái, sự khai thác thiếu hiệu quả của vờn cụ thể nh:

- Cơ sở hạ tầng còn thiếu và yếu cha đáp ứng đợc yêu cầu về du lịch

- Khả năng khai thác các phơng tiện sẵn có cũng chỉ đạt khoảng 40% công suất

- Đội ngũ cán bộ quản lý du lịch và du lịch viên, hớng dẫn khách, phục

vụ cha đợc tập huấn chính qui nên cha đáp ứng đợc yêu cầu của công tác du lịch

- Cha có khu vui chơi giải trí

- Cha có các công trình bán hàng thủ công mỹ nghệ và tranh ảnh, quà lu niệm, giới thiệu các mặt hàng truyền thống của ngời dân địa phơng

- Hệ thống thông tin về Vờn cha đầy đủ và thống nhất

Đặc biệt là những ảnh hởng xấu tới môi trờng quá nhiều:

+ Do xăng dầu của các xuồng máy trên hồ

+ Cha có các thùng rác phục vụ du khách kể cả ở văn phòng vờn, trên các tuyến du lịch và trên các thuyền xuồng Chính vì vậy, việc vứt rát thải của

du khách xuống hồ và trên các tuyến, không có biện pháp thu gom gây ảnh hởng xấu tới môi trờng

+ Các động cơ xuồng máy ngày càng nhiều làm cho các loài muông thú không giám đến gần hồ hoặc xuống hồ và sự sả thải bởi các động cơ này cũng rất lớn ảnh hởng tới các loài sinh vật dới lòng hồ

+ Sự ảnh hởng tới muông thú bởi con đờng mòn đang làm cũng là rất

đáng kể nếu xét về mặt sinh học

- Sự đầu t cho vờn là cha lớn Tổng mức đầu t từ năm 1993 đến năm

2000 là 11,5 tỷ đồng

- Sự khai thác lâm sản, phá rừng làm nơng rẫy của bà con các dân tộc H'Mông, Dao còn nhiều

- Sự tham gia vào hoạt động du lịch của ngời dân địa phơng còn rất hạn chế

- ý thức giữ gìn bảo vệ môi trờng của ngời dân cũng cha cao

Chính những điều này đã làm cho khả năng khai thác nguồn tài nguyên

du lịch của vờn kém hiệu quả

6 Những giải pháp cho sự phát triển du lịch sinh thái tại Ba Bể.

Để cho vờn quốc gia Ba Bể phát triển đợc về du lịch mà đặc biệt là du lịch sinh thái thì yêu cầu trớc tiên và trớc mắt phải thực hiện là:

- Có định hớng phát triển du lịch tại vờn Quốc gia Ba Bể là du lịch sinh thái phục vụ cho công tác bảo tồn, hai vấn đề này phải liên kết chặt chẽ với nhau, bổ sung cho nhau

- Cần xác lập đợc mô hình quản lý kinh doanh với bảo tồn có hiệu quả nhất, gắn bó hữu cơ thống nhất giữa cơ quan quản lý Nhà nớc với du lịch tại

địa phơng

Để thực hiện tốt các mục tiêu trên thì các giải pháp cụ thể để thu hút khách du lịch là:

- Đầu t xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ khách du lịch: nhà nghỉ, nhà sàn, chòi, các công trình vui chơi giải trí

- Đầu t mới các công trình bán hàng thủ công mỹ nghệ, bán tranh ảnh, quà lu niệm, giới thiệu các mặt hàng truyền thống tại văn phòng vờn, tại các làng bản

- Trang bị các phơng tiện du lịch nh: xuồng máy, thuyền độc mộc, hạn chế ô nhiễm môi trờng

- Tiếp tục hoàn thiện, mở thêm các điểm tuyến du lịch mới có sức hấp dẫn du khách

- Tổ chức tốt công tác tuyên truyền giáo dục sinh thái, giáo dục ý thức bảo tồn thông qua các bảng, biểu nội qui, áp phích, phim ảnh để nâng cao nhận thức bảo tồn cho cộng đồng