Tìm hiểu du lịch sinh thái tại khu du lịch Hồ Ba Bể

Tìm hiểu du lịch sinh thái tại khu du lịch Hồ Ba Bể

Lời nói đầu

Trong khi du lịch hàng loạt bùng nổ ở thế kỷ 20, mộthình thức du lịch khác với quy mô nhỏ hơn đã xuất hiện,Trong những năm 60, mối quan tâm của quần chúng hầuhết các nớc công nghiệp về môi trờng đã tăng lên, các tổchức bảo tồn đã đợc thành lập để vận động chính quyềndành ra các khu vực không chỉ phục vụ cho du lịch hay bảotồn một số loại động vật mà để toàn vẹn các hệ sinh thái

Sự quan tâm ngày càng tăng đối với du lịch sinh tháitrong Chính phủ các nớc đang phát triển, các nhà điều hành

du lịch thơng mại, các tổ chức cứu trợ, các nhà bảo tồn nói làtiềm năng kinh tế và bảo tồn các loại hình du lịch này Cóthể nói du lịch sinh thái ngày càng thu hút khách du lịch, nólàm thoả mãn sự khát khao thiên nhiên, sự khám phá thú vị tựnhiên mà khách du lịch đồng thời là sự khai thác tiềm năng

du lịch cho bảo tồn và phát triển, và là sự ngăn ngừa các tác

động tiêu cực lên sinh thái, văn hoá và thẩm mỹ

Thông qua đề tài: ''Tìm hiểu du lịch sinh thái tại khu du lịch Hồ Ba Bể'' Tôi xin giới thiệu một cách khái

quát về khu du lịch sinh thái nổi tiếng của Việt Nam đểchúng ta hiểu rõ thêm về du lịch sinh thái, hiểu rõ bản sắcdân tộc của địa phơng, góp phần hoàn thiện những kiếnthức đã đợc học

Tôi xin cảm ơn Giáo viên: Vơng Quỳnh Thoa đã giúp đỡtôi trong quá trình thực hiện đề tài này

Lần đầu tìm hiểu về đề tài du lịch sinh thái nênkhông thể không có những thiếu sót mong nhận đớc sự góp

ý từ các thầy cô và các bạn

Vờn Quốc gia Ba Bể là điểm du lịch sinh thái văn hoáhấp dẫn nhất tỉnh Bắc Cạn với diện tích quản lý là 7.610 ha.

Đây là một di sản thiên nhiên với nhiều tài nguyên du lịch

đặc sắc và phong phú có tầm cỡ quốc tế, khí hậu tronglành, mát mẻ Vờn Quốc gia Ba Bể bao gồm một phức hệsông,suối, núi đá vôi, núi đất với độ cao từ 150 m đến1500m so với mặt nớc biển Khu hệ thực vật có 417 loàimang đặc điểm của 4 luồng: thực vật bản địa, thực vậtquý hiếm, thực vật di c, và thực vật tiêu biểu Khu hệ độngvật cũng rất đa dạng với 3 nhóm Trên cạn dới nớc và biết bay,trong đó có những loài đặc hữu và quý hiếm đợc ghi trongsách đỏ nh: Voọc mũi hếch, voọc đen má trắng, phợnghoàng đất, gà lôi Hồ Ba Bể là phần cuối cùng của sống chợlên đợc mở rộng ra, trớc khi đổ vào sông Năng Hồ nằm ở độcao 145 m so với mặt nớc biển, diện tích mặt hồ là 375 ha.bao bọc quanh hồ là những dãy núi đá vôi dựng đứng, hiểmtrở và nhiều cách rừng nguyên sinh, nơi có nhiều hang

động đẹp nh: Động Puông, Động tiên, Động Nà phòong, Động

Ba Cửa, Động Nàng tiên, Hang Dỡng sơn… Và nhiều dòng suốingầm khi ẩn khi hiện Ngoài ra vùng hồ Ba Bể còn có nhiều

sự phát triển tiểu vùng du lịch miền nũi Đông Bắc nói riêng

và vùng du lịch Bắc Bộ nói chung Đợc xác định là một trongmời khu du lịch đầu t trọng điểm của Việt Nam Vờn Quốc

gia Ba BÓ còng ®ang x©y dùng mét ch¬ng tr×nh du lÞchsinh th¸i víi 3 lo¹i h×nh du lÞch truyÒn thèng, du lÞch v¨nho¸, du lÞch m¹o hiÓm.

Chơng I: Cơ sở lý luận về du lịch sinh thái

1.1 Một số khái niệm về du lịch sinh thái

Định nghĩa tơng đối hoàn chỉnh về DLST lần đầu tiên

đợc …….đa ra năm1987: " Du lịch sinh thái là du lịch đếnnhững khu vực tự nhiên còn ít thay đổi, với những mục

đích đặc biệt: nghiên cứu, tham quan với ý thức trân trọngthế giới hoang dã và những giá trị văn hoá đợc khám phá"Cùng với thời gian định nghĩa về DLST đợc nhiều nhànghiên cứu quan tâm đa ra điển hình là: " Du lịch sinhthái là du lịch đến các khu vực còn tơng đối hoang sơ vớimục đích tìm hiểu về lịch sử môi trờng tự nhiên và vănhoá mà không làm thay đổi sự toàn vẹn của các hệ sinhthái Đồng thời tạo những cơ hội về kinh tế để ủng hộ việcbảo tồn tự nhiên và mang lại lợi ích về tài chính cho ngờidân địa phơng"(Wood, 1991)

Mặc dù có những quan niệm cơ bản về DLST, song căn

cứ vào những đặc thù và mục tiêu phát triển, mỗi quốc gia,mỗi tổ chức quốc tế đều phát triển vì định nghĩa riêngcủa mình về Du lịch sinh thái Một số định nghĩa về Dulịch sinh thái khá tổng quát có thể xem xét đều là:

Định nghĩa của Nêpan: " Du lịch sinh thái là loại hình dulịch đề cao sự tham gia của nhân dân vào việc hoạch

định và quản lý các tài nguyên du lịch để tăng cờng pháttriển cộng đồng, liên kết giữa bảo tồn thiên nhiên và pháttriển du lịch, đồng thời sử dụng thu nhập từ du lịch để bảo

vệ các nguồn lực mà ngành du lịch phụ thuộc vào nó"

Định nghĩa của Hiệp hội Du lịch sinh thái quốc tế:" Dulịch sinh thái là việc đi lại có trách nhiệm tới các khu vựcthiên nhiên mà bảo tồn đợc môi trờng mới đợc xem là Du lịchsinh thái".

Định nghĩa của Việt Nam về Du lịch sinh thái: " Du lịchsinh thái là loại hình dựa vào thiên nhiên và văn hoá bản

địa, gắn với giáo dục môi trờng, có đóng góp cho nỗ lực bảotồn và phát triển bền vững, với sự tham gia tích cực củacộng đồng địa phơng"

1.2 Các nguyên tắc cơ bản và điều kiện để phát triển Du lịch sinh thái

1.2.1 Các nguyên tắc cơ bản của hoạt động Du lịch sinh thái

Có hoạt động giáo dục và diễn giải nhằm nâng caohiểu biết về môi trờng Qua đó tạo ý thức tham gia vào các

nỗ lực bảo tồn Đây là một trong những nguyên tắc cơ bảncủa hoạt động du lịch sinh thái tạo ra sự khác biệt rõ rànggiữa Du lịch sinh thái với các loại hình du lịch dựa vào tựnhiên khác Du khách khi rời khỏi nơi mình đến tham quan

sẽ phải có đợc sự hiểu biết cao hơn về các giá trị của môi ờng tự nhiên về những đặc điểm sinh thái khu vực và vănhoá bản địa Với những hiểu biết đó, thái độ c xử của dukhách sẽ thay đổi, đợc thể hiện bằng những nỗ lực tích cựchơn trong hoạt động bảo tồn và phát triển những giá trị về

tr-tự nhiên, sinh thái và văn hoá du lịch

 Bảo vệ môi trờng và duy trì hệ sinh thái

Cũng nh hoạt động của các loại hình du lịch khác, hoạt

động Du lịch sinh thái tiềm ẩn những tác động tiêu cực đối

với môi trờng và tự nhiên Nếu nh đối với những loại hình dulịch khác, vấn đề đó bảo vệ môi trờng, duy trì hệ sinh tháicha phải là u tiên hàng đầu thì ngợc lại Du lịch sinh thái coi

đây là 1 nguyên tắc cơ bản, cần tuân thủ vì:

- Việc bảo vệ môi trờng và duy trì các hệ sinh tháichính là mục tiêu hoạt động của Du lịch sinh thái

- Sự tồn tại của Du lịch sinh thái gắn liền với môi trờng tựnhiên và các hệ sinh thái điển hình, sự xuống cấp của môitrờng, sự suy thoái của các hệ sinh thái đồng nghĩa với sự đixuống của hoạt động Du lịch sinh thái

 Bảo vệ và phát huy bản sắc văn hoá cộng đồng

Đây đợc xem là 1 trong những nguyên tắc quan trọng

đối với hoạt động Du lịch sinh thái, bởi các giá trị văn hoábản địa là một bộ phận hu cơ không thể tách rời của các giátrị môi trờng của hệ sinh thái ở một khu vực cụ thể Sựxuống cấp hoặc thay đổi tập tục, sinh hoạt văn hoá truyềnthống của cộng đồng địa phơng dới tác động nào đó sẽlàm mất đi sự cân bằng sinh thái tự nhiên vốn có của khuvực và vì vậy sẽ làm thay đổi hệ sinh thái đó Hậu quảcủa quá trình này sẽ tác động trực tiếp đến Du lịch sinhthái Chính vì vậy, việc bảo vệ và phát huy bản sắc vănhoá cộng đồng địa phơng có ý nghĩa quan trọng và lànguyên tắc hoạt động của Du lịch sinh thái

 Tạo cơ hội có việc làm và mang lại lợi ích cho cộng

đồng địa phơng

Đây vừa là nguyên tắc vừa là mục tiêu hớng tới của Dulịch sinh thái Nếu nh các loại du lịch thiên nhiên khác ítquan tâm đến vấn đề này và phần lớn lợi nhuận từ các hoạt

động đều thuộc về các Công ty du lịch thì ngợc lại Du lịchsinh thái sẽ giành một phần đáng kể lợi nhuận từ hoạt độngcủa mình để đóng góp nhằm cải thiện môi trờng sống củacộng đồng địa phơng Ngoài ra, Du lịch sinh thái luôn hớngtới việc huy động tối đa sự tham gia của ngời dân địa ph-

ơng, nh đảm nhiệm vai trò hớng dẫn viên, chỗ ở, cung ứngcác nhu cầu về thực phẩm, hàng lu niệm cho khác…thôngqua đó sẽ tạo thêm việc làm tăng thu nhập cho cộng đồng

địa phơng

1.2.2 Điều kiện để phát triển Du lịch sinh thái.

Yêu cầu đầu tiên để có thể tổ chức Du lịch sinh thái làmột sự tồn tại của các hệ sinh thái tự nhiên điển hình vớitính đa dạng sinh thái cao

Sinh thái tự nhiên đợc hiểu là sự cộng sinh của các điềukiện địa lý, khí hậu tự nhiên và động thực vật bao gồm:sinh thái tự nhiên (…… ) sinh thái thực vật, sinh thái nôngnghiệp, sinh thái khí hậu và sinh thái nhân văn

Đa dạng sinh thái là một bộ phận và là 1 dạng thứ cấp của

đa dạng sinh học, ngoài thứ cấp của đa dạng di truyền và

đa dạng loài Thể hiện ở sự khác nhau của các kiểu cộngsinh tạo ra một cơ thể sống, mối liên hệ giữa chúng với nhau

và với các yếu tố vô sinh có ảnh hởng trực tiếp hay gián tiếplên sự sống nh: Đất, nớc, địa hình, khí hậu,… đó là các hệsinh thái và các nơi trú ngụ sinh sống của một hoặc nhiềuloại đất

Yêu cầu thứ hai có liên quan đến những nguyên tắc cơbản của Du lịch sinh thái ở 2 điểm

- Để đảm bảo trình giáo dục, nâng cao đợc hiểu biếtcho khách Du lịch sinh thái Ngời hớng dẫn viên ngoài kiếnthức ngoại ngữ tốt nên còn phải là ngời am hiểu các đặc

điểm sinh thái tự nhiên và văn hoá cộng đồng địa phơng

- Hoạt động Du lịch sinh thái đòi hỏi phải có đợc ngời

điều hành có nguyên tắc, các nhà điều hành Du lịch sinhthái phải có đợc sự cộng tác với các nhà quản lý khu bảo tồnthiên nhiên và cộng đồng địa phơng nhằm tạo mục đích

đóng góp vào việc bảo vệ một cách lâu dài các giá trị tựnhiên và văn hoá khu vực, cải thiện cuộc sống, nâng cao sựhiểu biết chung giữa ngời dân địa phơng với khách dulịch

Yêu cầu thứ ba nhằm hạn chế tới mức tối đa các tác

động có thể của hoạt động Du lịch sinh thái đến tự nhiên

và môi trờng, theo đó Du lịch sinh thái cần đợc tổ chức với

sự tuân thủ chặt chẽ các quy định về " sức chứa" đợc hiểu

từ 4 khía cạnh:vật lý, sinh học, tâm lý học và xã hội học ởgóc độ vật lý Sức chứa ở đây đợc hiểu là số lợng tối đa dukhách mà khu vực có thể tiếp nhận

ở góc độ vật lý, sức chứa ở đây đợc hiểu là số lợng tối

đa du khách mà khu vực có thể tiếp nhận

ở góc độ xã hội: sức chứa là giới hạn về lợng du khách màtại đó bắt đầu xuất hiện những tác động tiêu cực của hoạt

động du lịch đến đời sống văn hoá - xã hội, kinh tế - xã hộicủa khu vực

ở góc độ sinh học: sức chứa đợc hiểu là lợng khách tối

đa mà nếu lớn hơn sẽ vợt qua khả năng tiếp nhận của môi

tr-ờng, làm xuất hiện các tác động sinh thái do hoạt động của

du khách và tiện nghi họ sử dụng gây ra

ở góc độ tâm lý: sức chứa đợc hiểu là giới hạn lợng khách

mà nếu vợt quá thì bản thân du khách sẽ bắt đầu cảmthấy khó chịu về sự đông đúc và hoạt động của họ bị ảnhhởng bởi sự có mặt của du khách khác

Yêu cầu thứ t là thoả mãn nhu cầu nâng cao hiểu biếtcủa khách du lịch việc thoả mãn mong muốn của khách Dulịch sinh thái về những kinh nghiệm, hiểu biết mới đối với tựnhiên, văn hoá bản địa thờng là rất khó khăn, song lại là yêucầu cần thiết đối với sự tồn tại lâu dài của Du lịch sinh tháivì vậy những dịch vụ để làm hài lòng du khách có vị tríquan trọng chỉ đứng sau công tác bảo tồn những gì họtham gia

1.2.3 Mối quan hệ giữa tài nguyên thiên nhiên (TNTN) và Du lịch sinh thái.

Khái niệm: Tài nguyên du lịch là cảnh quan thiên nhiên,

di tích lịch sử, di tích cách mạng, giá trị nhân văn, côngtrình lao động sáng tạo của con ngời có thể đợc sử dụngnhằm thoả mãn nhu cầu du lịch: là yếu tố cơ bản để hìnhthành các điểm du lịch, khu du lịch nhằm tạo ra sự hấp dẫn

du lịch (pháp lệnh du lịch Việt Nam, 1999)

Là loại hình du lịch phát triển dựa vào thiên nhiên vàvăn hoá bản địa, tài nguyên du lịch sinh thái là một bộ phậnquan trọng của tài nguyên du lịch bao gồm các giá trị tựnhiên thể hiện trong một hệ sinh thái cụ thể và các giá trịvăn hoá bản địa tồn tại và phát triển không tách rời hệ sinhthái tự nhiên đó

Tài nguyên Du lịch sinh thái bao gồm tài nguyên đangkhai thác và tài nguyên cha khai thác.

Mức độ khai thác tiềm năng tài nguyên Du lịch sinh tháiphụ thuộc vào:

- Khả năng nghiên cứu, phát hiện và đánh giá các tiềmnăng tài nguyên vốn có tiềm ẩn

- Yêu cầu phát triển các sản phẩm nhằm thoả mãn nhucầu ngày càng cao và đa dạng của khách Du lịch sinh thái

- Trình độ tổ chức quản lý đối với việc khai thác tàinguyên Du lịch sinh thái, đặc biệt ở những nơi có hệ sinhthái nhạy cảm

- Khả năng tiếp cận để khai thác các tiềm năng tàinguyên

Tài nguyên Du lịch sinh thái rất đa dạng và phong phú.Tuy nhiên, một số loại tài nguyên Du lịch sinh thái chủ yếuthờng đợc nghiên cứu khai thác nhằm đáp ứng nhu cầu củakhách Du lịch sinh thái bao gồm:

- Các hệ sinh thái tự nhiên đặc thù, đặc biệt là nơi cótính đa dạng sinh học cao với nhiều loại sinh vật đặc hữu,quý hiếm (vờn QG…_

- Các hệ sinh thái nông nghiệp (vờn cây ăn trái, trangtrại…_

- Các giá trị văn hoá bản địa hình thành và phát triểngắn liền với sự tồn tại của hệ sinh thái tự nhiên nh các phơngpháp canh tác, lễ hội sinh hoạt truyền thống gắn với cáctruyền thuyết…của cộng đồng

1.3 Đặc điểm của tài nguyên du lịch sinh thái.

1.3.1 Tài nguyên Du lịch sinh thái phong phú và

đa dạng trong đó có nhiều tài nguyên đặc sắc có sức hấp đẫn lớn.

Là một bộ phận quan trọng của tài nguyên du lịch chủyếu đợc hình thành từ tự nhiên, mà bản thân tự nhiên lại rất

đa dạng và phong phú vì thế Tài nguyên Du lịch sinh tháicũng có đặc điểm này Có nhiều loại hệ sinh thái đặcbiệt, nơi sinh trởng, tồn tại và phát triển nhiều loại sinh vật

đặc hữu quý hiếm thậm chí có loài còn coi nh là đã bịtuyệt chủng đợc xem là tài nguyên Du lịch sinh thái đặcsắc

1.3.2 Tài nguyên Du lịch sinh thái thờng rất nhạy cảm với các tác động.

Tài nguyên Du lịch sinh thái rất nhạy cảm với tác độngcủa con ngời

Chơng 2:Tài nguyên Du lịch sinh thái tại khu du lịch vờn quốc gia Hồ Ba Bể.

2.1 Tài nguyên thiên nhiên

2.1.1 Hồ Ba Bể

Từ Hà Nội theo đờng số 3 qua Thái Nguyên đến thị xãBắc Cạn và đi tiếp khoảng 40 km là đến Hồ Ba Bể (gần chợRã) Con sông Năng chảy dới chân núi Lung Nham, nơi đó là

động Puông Thuyền, nhỏ luồn trong động Puông chập chờntrong ánh sáng mờ ảo, những thạch nhũ hình thù kỳ lạ hiệnlên trớc cửa động Đi khỏi cửa động chừng 4km vào địaphận Bồ Ba Bể, một hồ kiến tạo lớn nhất miền Bắc Việt Namgiữa vùng đá nhiến và đá vôi Hồ dài hơn 8km, rộng 3km,sâu khoảng 20m đến 30m Đoạn giữa hồ hơi eo lại Có hai

đảo nhỏ nổi lên giữa hồ, một đảo giống nh con ngựa đóngcơng đang lội nớc (nên còn gọi là Đảo An Mã)

Hồ Ba Bể ở độ cao 145m so với mặt nớc biển, diện tíchmặt hồ khoảng 500 ha đợc bao bọc bởi các dãy núi đá vôi cónhiều hang động và những suối ngầm khi ẩn khi hiện Toàncảnh Hồ Ba Bể nh một bức tranh thuỷ mặc làm say lòngnhiều du khách từ xa đến nay

Hồ Ba Bể (Bắc Cạn) cách Hà Nội hơn 200km Trongnhững ngày thủ đô mua phùn thì ở đây vẫn nắng rực rỡ.Trên con đờng từ Thị trấn chợ Rã (huyện Ba Bể) đi vào hồ,

du khách có thể nhìn thấy lợn rửng đang đi dạo bên đờngkhiến họ cứ nhấp nha nhấp nhổm…

Không thể ngờ đợc khi nắng và hồ đã tôn vẻ đẹp chonhau đến thế cho mùa đông xứ Bắc Hồ nớc thiên nhiên lớn

nhất Việt Nam này (500 ha) nh một bảng màu lộng lẫy biếnhoá khôn lờng, lúc xanh rêu lạnh lẽo sau bóng núi, chợt chuyểnsang xanh lam khi mặt trời ló ra hoà cùng sắc vàng rực rỡcủa bóng cây, sắc trắng tinh khôi của những đám mây.

Hồ dài 8km (gồm 3 hồ nối liền nhau nên gọi là Ba Bể) Độsâu trung bình 20m, nơi sâu nhất 30m Hồ có tới 50 loạicá, trong đó có những loại quý hiếm mới phát hiện nh cá cóc

Ba Bể, cá chiên ở Thác đầu đằng và một số loài quý hiếm

nh cá chép kình, cá rầm xanh…Du khách có thể bơi thuyềntrên hồ thởng ngoạn cảnh sắc, ngắm những hòn đảm xinhxắn nối lên giữa hồ nh Đảo An Mã, Đảo Bà Giá…Sau đó lênthăm núi ao tiên - một hồ nớc nhỏ trong vắt nằm trên đỉnhnúi đá vôi - Hồ chồng lên hồ rất thú vị

Bản Pắc Ngòi của ngời Tày nằm ven hồ có 60 hộ dân,bản chuyên trồng lúa, nhng đời sống khấm khá lên nhờ làm

du lịch chủ yếu là chở khách thăm hồ và cho khách thuê chỗngủ trọ qua đêm Giá trọ một đêm cho du khách ở đây là10.000đ/ngời, sinh viên 5000đ/ngời, khách nớc ngoài20.000đ/ngời Những ngôi nhà dân ở đây nằm trên đồikhá đẹp, tuy không bằng nhà của ngời Thái Rời bản PắcNgòi trở lại với hồ, du khách có thể ồ lên thích thú khi bất chợtthấy ven hồ có một trảng cỏ xanh nh mời gọi, và ngời lái đòsẵn lòng ghé chân cho mọi ngời dạo chơi, giở ống cơm lam

ra ăn, ngắm những con bói cá sặc sỡ và rất to (gấp 3 lần sovới bói cá đồng bằng) bất chợt nhào xuống hồ, hoặc những

đàn sáo đen thấy động bay nháo nhác…Hồ Ba Bể nằmtrong quần thể vờn quốc gia Ba Bể với 21 điểm du lịch kỳthú nh Hang Dơi, động Puông, Động Nả Phòong, Động Thằm