Về kiến thức HS biết: - Sơ lược về tecpen, thành phần và đặc điểm cấu tạo của một vài dẫn xuất chứa oxi của tecpen.. - Ứng dụng của tecpen trong công nghiệp thực phẩm và dược phẩm.. Về
Trang 1Ngày soạn: 02/03/2010
Tiết 56: KHÁI NIỆM VỀ TECPEN
I Mục tiêu bài học:
1 Về kiến thức
HS biết:
- Sơ lược về tecpen, thành phần và đặc điểm cấu tạo của một vài dẫn xuất chứa oxi của tecpen
- Nguồn tecpen thiên nhiên và sơ lược về phương pháp khai thác
- Ứng dụng của tecpen trong công nghiệp thực phẩm và dược phẩm
2 Về kĩ năng:
Quan sát mô hình phân tử của một số tecpen cụ thể, rút ra nhận xét về thành phần cấu tạo Giải được bài tập có nội dung liên quan
3 Tình cảm, thái độ:
Thấy được sự gần gũi của hoá học trong đời sống
II Chuẩn bị:
Bài giảng điện tử, thí nghiệm nước cà chua làm mất màu nước brôm
III Phương pháp:
Nghiên cứu, hoạt động nhóm
IV Thiết kế hoạt động dạy học
1 Ổn định lớp.
2 Kiểm tra bài cũ:
- Làm câu 4a trang 169 SGK
- Phân biệt 4 khí sau: ; propan; buta–1,3–đien; SO2
3 Bài mới
CH2
CH2
CH
C CH
CH2
CH3
-HS nhận xét, mở đầu
có những hình dung về tecpen
I THÀNH PHẦN, CẤU TẠO VÀ
DẪN XUẤT:
1.Thành phần:
- Tecpen là tên gọi nhóm hiđrôcacbon
không no có CT chung là (C5H8)n n ≥
2, thường gặp trong giới thực vật
- Tecpen có nhiều trong tinh dầu thảo mộc như chàm, thông, sả, quế, chanh…
2 Cấu tạo:
- Phân tử tecpen có cấu tạo mạch hở hoặc mạch vòng và có chứa các liên kết đôi C=C
Trang 2CH2
CH
C
H2C
CH2
CH3
CH2OH
CH2OH
OH
- Có các nối đôi trong phân tử
- Màu dd bị mất, như vậy có liên kết đôi trong phân tử, chính phản ứng cộng vào nối đôi làm mất màu dd
- Công thức phân tử thường là
(C 5 H 8 ) n , n ≥ 2.
- Không phải khi nào cũng có công thức là (C 5 H 8 ) n
- HS tìm hiểu SGK, nhận xét về nguồn tecpen trong thiên nhiên
+ Có nhiều trong thực vật
+ Có cả ở trong cơ thể động vật
3.Một vài dẫn xuất của tecpen:
a)Loại mạch hở:
C10H18O C10H20O
Geraniol Xitronelol
- Geraniol trong tinh dầu hoa hồng.
- Xitronelol có trong tinh dầu xả
b)Loại mạch vòng :
C10H20O C10H18O
Mentol Menton
- Mentol và menton trong tinh dầu bạc hà.
(dùng làm dược phẩm, hương liệu bánh kẹo…)
II NGUỒN TECPEN THIÊN NHIÊN:
1.Nguồn tecpen thiên nhiên:
- Tecpen và dẫn xuất chứa oxi của tecpen thường nằm trong: lá thân, hoa, quả, rễ… thực vật
- Nhiều tecpen công thức C10H16 ,
C15H24 có trong quả, lá và nhựa của loài thông
- Các dẫn xuất chứa oxi cùa tecpen cũng rất phổ biến và quan trọng: retinol (vitamin A, C20H29OH) có trong lòng đỏ trứng, dầu gan cá… Phitol (C20H39OH) dạng este có trong chất diệp lục của cây xanh…
2 Khai thác tecpen:
- Chưng cất với hơi nước để lôi cuốn lấy tinh dầu từ các bộ phận chứa nhiều tinh dầu của thức vật
3 Ứng dụng của tecpen:
- Dùng làm hương liệu trong CN mĩ phẩm
- Công nghiệp thực phẩm, sản xuất dược phẩm
Trang 3Hoạt động
1:
- Vào bài GV giới thiệu một số
tecpen gần gũi với đời sống:
tinh dầu dứa, chanh, quế, cam,
sả, tinh dầu chàm mà các ứng
dụng của nó như trong nước
hoa, dầu gội, kẹo cao su, dầu
gió…
- GV viết kèm một số CTCT
tecpen
C 10 H 16 Oximen
Có trong tinh dầu lá húng quế.
C 10 H 16 limonen
Có trong tinh dầu chanh, bưởi.
- Nhận xét cấu tạo trong lk của
tecpen?
- GV làm thí nghiệm tecpen
(licopen) làm mất màu dd
Brôm, học sinh nêu hiện tượng?
Giải thích hiện tượng.
- Ngoài ra có một số tecpen như
C15H24 (α- ceđren, β-ceđren…)
=> nhận xét công thức phân tử?
Vậy có phải khi nào tecpen
cũng có công thức chung là
(C 5 H 8 ) n ,
n ≥ 2?
- C40H56 (caroten, licopen…)
cũng là một tecpen, nhưng
không thuộc dạng (C 5 H 8 ) n , n ≥
2
- GV nêu một số dẫn xuất chứa
oxi của tecpen và ứng dụng
- HS tìm hiểu, nghiên cứu thêm SGK giải thích hình vẽ
-HS tìm hiểu ứng dụng của tecpen
Trang 4thực tế (có chiếu hình).
Hoạt động 2 :
- Trong thiên nhiên tecpen có ở
đâu?
- GV giới thiệu phương pháp cơ
bản khai thác tecpen là phương
pháp chưng cất lôi cuốn hơi
nước
+ Chiếu hình 6.8 SGK đặt vấn
đề yêu cầu HS mô tả phương
pháp sử dụng trong phòng thí
nghiệm?
+ GV chiếu hình động flast,
đồng thời bổ sung giải thích quy
trình
+ Cho HS quan sát hình mô tả
phương pháp sử dụng trong
công nghiệp, giải thích thêm
4 Củng cố:
- Nhấn mạnh lai kiến thức trọng tâm của bài:
+ Đặc điểm cấu tạo phân tử của tecpen: Công thức chung thường là (C5H8)n, n ≥ 2, có các lk đôi trong cấu tạo phân tử
+ Tồn tại nhiều trong tinh dầu thảo mộc và gan cá, đặc biêt là gan cá biển (cá mập)
+ Ứng dụng rộng rãi của tecpen và dẫn xuất trong đời sống
Sử dụng bài tập 4 trang 173 SGK
5 Hướng dẫn về nhà:
- Làm bài tập: 1, 2, 3, 5, 6 trang 173 – 174 SGK
- Chuẩn bị bài mới: Đọc bài 42 để trả lời các câu hỏi sau đây:
+ Trình bày danh pháp và cấu trúc của ankin?
+ So sánh cấu tạo của anken và ankin, cho biết chúng có những tính chất nào giống và khác nhau?
6 Rút kinh nghiệm giờ dạy
Trang 5
Đà Nẵng, ngày 04 tháng 03 năm 2010.
Nguyễn Thị Ngọc Năm