KHÁM TUYẾN GIÁP potx

TÁC ĐỘNG HORMON TUYẾN GIÁP06/29/14 NOMAD:ENDOPHYSIOL: THYROID PARA... TÁC ĐỘNG HORMON TUYẾN GIÁPNOMAD:ENDOPHYSIOL: THYROID PARA SỰ PHÁT TRIỂN... Wang C, Crapo LM The epidemiol

KHÁM TUYẾN GIÁP

HÌNH THÁI HỌC

 Bao bọc xung quanh mặt trước khí quản ở phần thấp của cổ

 Hình ảnh cánh bướm (butterfly) hay chữ H

 Gồm 2 thùy 2 bên và 1 thùy tháp và eo

GIẢI PHẪU

PHÔI THAI HỌC

Bắt đầu phát triển ở tuần thứ 4 trong bào thai

Tiết Hormones từ tuần thứ 12

Hormones tuyến giáp ở sơ sinh dùng làm:

 Normal Fetal Bone maturation.

 Normal development of the CNS.

Vận chuyển hormon tuyến giáp

 60% : THYROXIN BINDING GLOBULIN (TBG)

 30% : THYROXIN BINDING PRE ALBUMIN (TBPA)

 10% : ALBUMIN

TÁC ĐỘNG HORMON TUYẾN GIÁP

06/29/14 NOMAD:ENDOPHYSIOL: THYROID PARA

TÁC ĐỘNG HORMON TUYẾN GIÁP

NOMAD:ENDOPHYSIOL: THYROID PARA

SỰ PHÁT TRIỂN

DỊCH TỄ

 Bệnh bướu giáp lan tỏa địa phương (phụ thuộc vào iodine)

với tuyến giáp phì đại, 10% dân số

 Nang giáp: hơn 5%, gia tăng theo tuổi và sự thiếu hụt iodine

 Ung thư giáp: tỉ lệ mắc phải hàng năm trung bình khoảng 37

TH/1,000,000 dân

DỊCH TỄ

 50% cộng đồng có nang rất nhỏ (microscopic).

 3.5% ung thư dạng nhú (papillary carcinoma).

 15% bệnh lý Goiters.

 10% nồng độ hormon tuyến giáp ghi nhận bất thường.

 5% phụ nữ biểu hiện suy giáp hoặc cường giáp.

Wang C, Crapo LM The epidemiology of thyroid disease andimplications for screening Endocrinol Metab Clin North Am 1997 Mar; 26(1):189-218

ĐIỀU KIỆN

 Ánh sáng đầy đủ, trực tiếp

 Phòng thoáng mát, kín đáo

CÁC BƯỚC KHÁM

 Bước 1: hỏi bệnh sử

 Quan trọng, phương tiện chính để chẩn đoán bệnh

 Dịch tễ bệnh, vùng sinh sống, thói quen

 Phát hiện các triệu chứng, hội chứng (suy giáp, cường giáp, )

 Cảm giác khó chịu vùng cổ

 Bước 2: quan sát toàn thân

 Vẻ lừ đừ, bức rức

 Có đổ mồ hôi

 Da, lông tóc, móng

 Giọng nói

 Mắt lồi, long lanh

CÁC BƯỚC KHÁM

 Bước 3: dấu hiệu rung tay

 Mồ hôi lòng bàn tay

 Móng tay

 Sao mạch lòng bàn tay (cường giáp)

 Bước 4: bắt mạch

 Bước 5: quan sát vùng cổ (không nuốt, ngửa nhẹ đầu )

 Tuyến giáp (thấy hay không?)

 Đánh giá sự mềm mại, trơn láng, giới hạn sụn

thanh quản

 Cơ ức đòn chũm

 Dấu hiệu bất thường (vẹo, u, sẹo, )

CÁC BƯỚC KHÁM

 Bước 6: quan sát cổ (nuốt)

 Theo dõi di chuyển tuyến giáp (đối xứng, đều)

 Nuốt: sụn giáp, sụn nhẫn, tuyến giáp di chuyển lên

 Bước 7: khám vùng cổ

 Khám tuyến giáp

 Khám nhóm hạch vùng cổ (hạch trước, sau cơ ức đòn chũm)

Khám tuyến giáp

 Rất dễ, nằm ngay dưới lớp da, cơ vùng cổ

 Yêu cầu BN cúi nhẹ  mềm cơ vùng cổ (cơ ƯĐC)

 Đặt toàn bộ 2 bàn tay vào vùng cổ BN, ngón trỏ vị trí sụn nhẫn

 Yêu cầu BN nuốt  cảm nhận eo giáp di động lên

 Dùng các ngón tay T đẩy khí quản lệch qua P, dùng ngón

tay P khám thùy P tuyến giáp  mô tả

Khám tuyến giáp

 Mô tả:

 Kích thước

 Tính di động theo nuốt

 Bề mặt tuyến giáp

 Nhiệt độ da

 Khối u bất thường vùng tuyến giáp (tính chất: vị trí, số lượng, kích thước, mật độ, giới hạn, )

 Thao tác sai sót:

 Không nhấn quá mạnh vào tuyến giáp

 Không siết chặt cổ khi khám

 Bước 8: nghe tuyến giáp

 Âm thổi

 Dấu hiệu gia tăng dòng chảy

CÁC BƯỚC KHÁM

PHÂN ĐỘ (tuyến giáp)

PHÂN ĐỘ (bướu giáp)

Dunn e Van der Haar, 1992 ICCIDD

HỘI CHỨNG CƯỜNG GIÁP

 Tăng adrenaline  tăng nhịp tim

 Thay đổi hành vi, thái độ  cáu gắt, không ngồi yên, khó ngủ

 Tuyến giáp to

 Sụp mi mắt, lồi mắt, phù quanh mi mắt

 Tăng nhu động ruột, tăng số lần đi tiêu (không đi lỏng)

 Dễ bị bầm  thường trong bệnh lý cường giáp do tự miễn

HỘI CHỨNG CƯỜNG GIÁP

 Mau mệt do tăng hoạt động

 Thay đổi móng  móng tay mặt đồng hồ, mềm, dễ sút (?)

 Thay đổi tóc  mềm, mảnh, dễ cong, rụng tóc

 Dễ nóng nảy  nhiệt độ cơ thể tăng đôi chút

 Đánh trống ngực  nhịp tim nhanh, mạnh Nhịp tim (lúc ngủ) > 90 lần/phút  dễ suy tim

 Hạ đường huyết 

 Thay đổi chu kì kinh 

HỘI CHỨNG CƯỜNG GIÁP

 Yếu cơ  vai, mông, đùi  khó khăn khi lên cầu thang

 Giảm chức năng tình dục  tăng hiệu quả estrogen, vú to bất thường, giảm testosteron trong tế bào cơ thể Nam  bất lực, liệt dương

 Thay đổi da  vùng da sạm, nếp nhăn, ngứa, bong tróc

da, nóng ẩm, ra mồ hôi

 Rung tay  do hiệu quả của adrenaline

 Sụt cân  do tăng chuyển hóa + tăng nhu động ruột

CƠN BÃO GIÁP

 Khi có nhiều dấu hiệu cùng xảy ra với mức độ nặng

 Không có liên quan về nồng độ hormon tuyến giáp trong bệnh lý

 Khác biệt chính do mỗi cá thể, tình trạng tim mạch, tình trạng kiểm soát bằng thuốc (beta block)

Dấu hiệu lồi mắt

 Exophthalmos: nhãn cầu phồng ra

 Bệnh lý rối loạn hệ thống tự miễn

 Có thể thấy trong viêm giáp Hashimoto

HỘI CHỨNG CƯỜNG GIÁP

 Thuốc kháng giáp:

 Most drugs interfere with Iodide trapping.

 Ngăn iodisation của Tyrosine.

HỘI CHỨNG SUY GIÁP

 Thay đổi tim mạch:

 Nhịp chậm (40-70 lần/phút)

 HA hơi cao

 Tăng cholesterol (mạn tính, nặng)

 Yếu thành cơ tim (nặng)

 Cảm giác lạnh: giảm mức độ chuyển hóa

 Rối loạn tâm thần, trầm cảm (depression), ảo thanh

HỘI CHỨNG SUY GIÁP

 Thay đổi hệ thống tiêu hóa, sụt cân

 Táo bón, phân cứng chắc

 Kém ăn

 Trào ngược dạ dày (do thức ăn xuống dạ dày chậm)

 Sụt cân do giảm chuyển hóa

 Mệt mỏi, buồn ngủ (Đặc trưng, mệt đừ, lờ đờ, cảm giác

buồn ngủ)

HỘI CHỨNG SUY GIÁP

 Móng: dễ gãy, có sọc hoặc những điểm

 Tóc, lông: khô, mỏng, dễ gãy, dễ rụng, thưa thớt

 Chu kì kinh: nhiều và thường hơn Buồng trứng có thể

ngưng phóng noãn, thiếu máu

 Tuyến sữa: tạo prolactine quá mức  ức chế estrogen 

rối loạn kinh nguyệt

 Đau cơ, vọp bẻ: sưng khớp

HỘI CHỨNG SUY GIÁP

 Tê bì (numbness): cảm giác kiến bò, khuyen hướng phát

triễn hội chứng “carpal tunnel” (hc ống cổ tay)

 Giảm trí nhớ, năng lực tập trung

NANG GIÁP

 Thường gặp, ít liên quan tới ung thư

 Không cần thiết phẫu thuật, cần theo dõi

 Nghiên cứu Framingham

 Tuổi 35 – 59

 Nữ 6.4 % Nam 1.5 %

 Tần suất mắc bệnh hằng năm 0.09 %

 Nghiên cứu Mayo (autopsy series – no thyroid hx)

 21% có > 1 nang khi thăm khám trực tiếp

 49.5% có cấu trúc nang dưới mô học

 35.5% kích thước > 2 cm

NANG GIÁP

 Gia tăng theo tuổi

 Autopsy – 9 th decade – 80% Nữ, 65%Nam

 Nữ bị nhiều hơn

 Khoảng 5-15% nang là ung thư

 Dạng ung thư tuyến giáp thường thấy ờ nữ

 Nang giáp ở nam giới thường nghĩ tới ung thư

NANG GIÁP

 Phụ nữ mang thai tăng nguy cơ

 9.4% phụ nữ có con

 25% phụ nữ trước khi có thai

 Attributed to increased renal iodide excretion and basal metabolic rate

 Rosen: nang giáp xuất hiện trong giai đoạn mang thai

 30 patients, 43% were cancer

 HCG có thể hoạt hóa sự phát triển (TSH-like activity)

NANG GIÁP

Bệnh sử:

 Tuổi

 Giới

 Tiếp xúc với tia phóng xạ, tia X

 Dấu hiệu/triệu chứng của suy/cường giáp

 Gia tăng kích thước nhanh

 Đau có thể xác định có xuất huyết trong nang

 Không đau có thể là dấu hiệu xấu

Dấu hiệu cảnh báo

 Tuổi: <20 hoặc > 70

 Giới: tỉ lệ ác tính nam/nữ = 2/1

 Khó nuốt hoặc khàn giọng (hoarseness)

 Nang ít di động, chắc, giới hạn không đều

 Có hạch cổ

 Tiền căn bị chiếu xạ khi còn nhỏ hoặc trẻ

 Tiền sử gia đình có người bị ung thư giáp

NANG GIÁP

 Hội chứng Gardner (familial adenomatous polyposis)

 Association found with thyroid ca

 Rất thường thấy ở phụ nữ trẻ (94%) (RR 160)

 Thyroid ca preceded dx of Garners 30% of time

 Hội chứng Cowden

 Mucocutaneous hamartomas, keratoses,

 Thay đổi sỡi bọc tuyến vú (fibrocystic breast changes) & polyp (GI polyps)

 Found to have association with thyroid ca (8/26 patients in one series)

NANG GIÁP

 Familial h/o medullary thyroid carcinoma

 Familial MTC vs MEN II

 Family hx of other thyroid ca

 H/o Hashimoto’s thyroiditis (lymphoma)

 Sau điều trị  đánh giá tái phát (detect recurrence)

 Calcitonin – only in cases of medullary

 Antibodies – Hashimoto’s

 RET proto-oncogene

FNA (Fine-Needle Aspiration Biopsy )

 1970s – trở thành test đầu tay cơ bàn trong chẩn đoán bệnh

 Concept

 ít biến chứng

 An toàn, hiệu quả, kinh tế

 Tầm soát

 Some use for sclerosing nodules

Khó khăn:

 Sai số mẫu

 Kích thước nang (<1 cm) hoặc (>4 cm)

 Hashimoto’s versus lymphoma

 Follicular neoplasms

 Nang dịch đơn thuần

 Trỉnh độ người lấy mẫu

FNA (Fine-Needle Aspiration Biopsy )

SIÊU ÂM TUYẾN GIÁP

 Khảo sát tuyến giáp

 Tốt cho tầm soát tuyến giáp ở trẻ nhỏ

 Nang - nhân

 Localization for FNA or injection

 Kiểm tra kích thước nang - nhân

 2-3 mm lower end of resolution

 May distinguish solitary nodule from multinodular goiter

 Dominant nodule risks no different

SIÊU ÂM TUYẾN GIÁP

Những dấu hiệu gợi ý ác tính

 Dấu hiệu phản âm (halo)

 Viền nham nhỡ, không đều

 Presence of cystic components

 Calci hóa

 Heterogeneous echo pattern

 Extrathyroidal extension

PHÁC ĐỒ ĐIỀU TRỊ