Nêu được ví dụ về: Chất điểm, chuyển động, vật mốc, mốc thời gian, hệ quy chiếu.. 2 Kỹ năng: Xác định vị trí của 1 điểm trên một quỹ đạo cong hoặc thẳng Làm các bài toán về hệ quy chiếu
Trang 1CHƯƠNG I: ĐỘNG HỌC ĐẤT ĐIỂM
Bài 1: CHUYỂN ĐỘNG CƠ
I/ MỤC TIÊU:
1) Kiến thức:
Nắm các khái niệm: chất điểm, chuyển động cơ và quỹ đạo của chuyển động
Nêu được ví dụ về: Chất điểm, chuyển động, vật mốc, mốc thời gian,
hệ quy chiếu
Phân biệt hệ tọa độ và hệ quy chiếu, thời điểm và thời gian
2) Kỹ năng:
Xác định vị trí của 1 điểm trên một quỹ đạo cong hoặc thẳng
Làm các bài toán về hệ quy chiếu, đổi mốc thời gian
3) Thái độ:
Có hứng thú học vật lý, yêu thích tìm tòi khoa học
Có thái độ khách quan, trung thực, có tác phong tỉ mĩ cẩn thận
Có ý thức vận dụng những hiểu biết vật lý vào đời sống hằng ngày
II/ PHƯƠNG PHÁP:
Trang 2* Giáo viên:
Một số ví dụ thực tế về cách xác định vị trí của 1 điểm nào đó
Một số bài toán về đổi mốc thời gian
* Học Sinh:
Đọc kỹ trước bài học ở nhà
III/ THIẾT KẾ HOẠCH ĐỘNG DẠY HỌC:
* Ổn định lớp:
* Kiểm tra bài củ
Hỏi lại những kiến thức mà các em đã học ở lớp 8
* Bài mới:
Hoạt động của học sinh Trợ giúp của giáo viên Nội dung
I/ Chuyển động cơ chất
điểm: (10’)
1 Chuyển động cơ
HS thảo luận nhóm và
nhắc lại khái niệm của
* Cho HS nhắc lại khái niệm chuyển động cơ mà các em đã học ở lớp 8 ?
Chuyển động cơ của một vật là sự thay đổi vị trí của vật đó so với vật khác
Trang 3chuyển động cơ
2 Chất điểm
HS trả lời có thể là:
Một chiếc ôtô đang đi từ
HN đến HP
Một quả bóng đang lăn
trên bàn
Tỉ số:
150000000
15cm
* Khi cần theo dõi vị trí của 1 vật nào đó trên bản đồ (VD xác định
vị trí của 1 chiếc máy bay trên đường từ Hà Nội đến TPHCM thì trên bản đồ không thể vẽ cả chiếc máy bay mà chỉ biểu thị bằng 1 dấu chấm nhỏ Vì chiều dài của máy bay rất nhỏ so với quảng đường bay Máy bay là chất điểm
* Khi nào 1 vật chuyển động được coi là 1 chất điểm ?
* Cho HS hoàn thành câu hỏi 1 ?
GV yêu cầu HS đọc mục SGK để biết thêm thông tin về chất điểm
* Trong thời gian chuyển động, mỗi thời điểm nhất định thì chất điểm ở 1 vị trí xác định Tập hợp tất cả các vị trí của 1 chất điểm chuyển động tạo ra 1 đường nhất định Đường đó gọi là quỹ đạo của chuyển động
theo thời gian
Một vật chuyển động được coi là chất điểm nếu kích thước của nó rất nhỏ
so với độ dài đường đi
Tập hợp tất cả các vị trí
Trang 43/ Quỹ đạo
HS thảo luận nhóm để tìm
hiểu khái niệm về quỹ đạo
II/ Cách xác định ví trí
của vật trong không gian
1 Vật làm mốc và thước
đo (7’)
Vật mốc dùng để xác định
vị trí ở 1 thời điểm nào đó
của 1 chất điểm trên quỹ
đạo của chuyển động
HS thảo luận nhóm và trả
lời câu hỏi của GV
* Tác dụng của vật làm mốc ?
* Khi đi đường chỉ nhìn vào cột cây số bên đường là ta có thể biết được là ta đang cách 1 vị trí nào
đó bao xa
* Làm thế nào để xác định vị trí của 1 vật nếu biết quỹ đạo của chuyển động
Hoàn thành yêu cầu câu 2
* Thông thường người ta chọn những vật nào đứng yên trên bờ hoặc dưới sông là vật làm mốc
Như vậy, nếu cần xác định vị trí của 1 chất điểm trên quỹ đạo chuyển động ta chỉ cần có 1 vật mốc, chọn chiều (+) rồi dùng thước đo khoảng cách từ vật đó đến vật làm mốc
của một chất điểm chuyển động tao ra 1 đường nhất định Đường đó gọi là quỹ đạo của chuyển động
Vậy nếu đã biết đường đi (quỹ đạo 0 của vật chỉ cần chọn 1 vật mốc và 1 chiều (+) trên đường đó là có thể xác định được chính xác vị trí của vật bằng
Trang 52 Hệ tọa độ: (8’)
Tìm hiểu khái niệm hệ tọa
độ
Cá nhân đọc sách để trả
lời câu hỏi của GV
* Nếu cần xác định vị trí của 1 chất điểm trên 1 mặt phẳng thì làm thế nào ? ví dụ muốn chỉ cho người thợ khoan tường vị trí để treo 1 chiếc đèn thì ta phải vẽ thế nào trên bảng thiết kế ?
* Muốn vậy người ta sử dụng phép chiếu vuông góc lên 1 hệ tọa
độ Hệ tọa độ gồm 2 đường Ox,
Oy vuông góc với nhau Điềm O
là góc tọa độ
* Muốn xác định vị trí của 1 điểm
M trên 1 mặt phẳng ta làm thế nào
* Cho HS trả lời câu hỏi số 3 ?
* Hằng ngày ta thường nói chuyến xe đó khởi hành lúc 8h, bây giờ đã đi được 30’ Như vậy 8h là mốc thời gian (hay còn gọi
là gốc thời gian)
cách dùng thước đo chiều dài đoạn đường từ vật mốc đến vật
Vẽ 2 trực Ox và Oy vuông góc với nhau tạo thành 1 hệ trục tọa độ vuông góc (gọi tắt là hệ tọa độ) Điểm O là gốc tọa
độ
Chiếu điểm cần xét lên 2 trục Ox và Oy
Trang 6Kéo dài tia Ox rồi chiếu
điểm M xuống các trục đó
III/ Cách xác định thời
gian trong chuyển động:
(15’)
1 Mốc thời gian và đồng
hồ
HS trả lời câu hỏi
Chỉ rõ mốc thời gian để
mô tả chuyển động của vật
ở các thời điểm khác nhau
Dùng đồng hồ để đo
khoảng thời gian
Tại sao phải chỉ rõ mốc thời gian
và dùng dụng cụ gì để đo khoảng thời gian?
* Cùng 1 sư kiện nhưng có thể so sánh với các mốc thời gian khác nhau Tuy nhiên nếu ta nói xe đã
đi được 30’ rồi thì ta hiểu mốc thời gian được chọn ở thời điểm nào ?
* Hoàn thành yêu cầu câu 4
Bảng giờ tàu cho biết đều gì ?
Xác định thời điểm tàu bắt đầu chạy và thời gian tàu chạy từ HN vào SG ?
* Các yếu tố cần có trong 1 HQC
?
* Phân biệt hệ tọa độ và hệ quy
Mốc thời gian là thời điểm
tă bắt đầu tính thời gian
Để đo thời gian thì người
ta dùng đồng hồ
Trang 7Mốc thời gian là lúc xe
bắt đầu chuyển bánh
2 Thời điểm và thời gian
HS phân biệt khái niệm
thời điểm và thời gian
HS thảo luận nhóm để
trả lời câu 4
3/ Hệ quy chiếu
HS thảo luận và trả lời:
Hệ tọa độ chỉ là 1 thành
phần của HQC
chiếu ? Tại sao phải dùng HQC
?
Hệ quy chiếu gồm có:
Một vật làm mốc một hệ tọa độ gắn với vật làm mốc
Một mốc thời gian và 1 đường hồ
IV/ CỦNG CỐ: (5 phút)
Trang 8* GV: Nhắc lại nội dung chính của bài, đặc biệt là khái niệm về hệ tọa
độ và mốc thời gian
- Lưu ý hs tầm quan trọng của việc xác định hệ quy chiếu, chọn được
hệ quy chiếu thích hợp sẽ khiến cho việc giải toán cơ học dễ dàng
Khi chọn hệ quy chiếu nhớ nói rõ hệ tọa độ và mốc thời gian cụ thể
* HS: Tự khắc sâu kiến thức đã học
Phân biệt các khái niệm:
- Thời gian và thời điểm
- Hệ tọa độ và hệ quy chiếu
V/ TỔNG KẾT BÀI HỌC: (2 Phút)
* GV: GV nhận xét giờ học
Cho HS về nhà làm bài tập 1, 2, 3 trang 10, 11
* HS: nhận nhiệm vụ học tập