Chương I: ĐỘNG HỌC CHẤT ĐIỂM Bài 1 (1 tiết) pdf

Kĩ năng: - Vận dụng được cụng thức tớnh đường đi và phương trỡnh chuyển động để giải cỏc bài tập về chuyển động thẳng đều ở cỏc dạng khỏc nhau như: hai xe chạy đến gặp nhau; hai xe đuổi

Trang 1

Vũ Trọng Đãng - Trường THPT Hoành bồ

Bài 1 (1 tiết) CHUYỂN ĐỘNG CƠ

I MỤC TIấU

Kiến thức:

- Trỡnh bày được cỏc khỏi niệm: chuyển động, quỹ đạo của chuyển động

- Nờu được những vớ dụ cụ thể về: chất điểm, vật làm mốc, mốc thời gian

- Phõn biệt được hệ toạ độ và hệ quy chiếu

- Phõn biệt được thời điểm với thời gian (khoảng thời gian)

Kĩ năng:

- Trỡnh bày được cỏch xỏc định vị trớ của chất điểm trờn đường cong và trờn một mặt phẳng

- Giải được bài toỏn đổi mốc thời gian

II CHUẨN BỊ

Giỏo viờn

- Xem SGK Vật lớ 8 để biết HS đó được học những gỡ ở THCS

- Chuẩn bị một số vớ dụ thực tế về xỏc định vị trớ của một điểm để cho HS thảo luận Vớ

dụ: Hóy tỡm cỏch hướng dẫn một khỏch du lịch về vị trớ của một địa danh ở địa phương

III TIẾN TRèNH DẠY HỌC

Hoạt động 1 (5 phỳt): ễn tập kiến thức về chuyển động cơ học

Hoạt động của học sinh Trợ giỳp của giỏo viờn

- Nhắc lại kiến thức cũ về: chuyển động cơ

học, vật làm mốc

- Đặt cõu hỏi giỳp học sinh ụn lại kiến thức về chuyển động cơ học

- Gợi ý cỏch nhận biết một vật chuyển động

Hoạt động 2 (20 phỳt): Ghi nhận cỏc khỏi niệm: chất điểm, quĩ đạo

- Ghi nhận khỏi niệm chất điểm

- Trả lời C1

- Ghi nhận khỏi niệm: chuyển động cơ

học, quĩ đạo

- Lấy vớ dụ về cỏc dạng quĩ đạo trong thực

tế

- Phỏt biểu khỏi niệm chất điểm

- Yờu cầu trả lời C1

- Phỏt biểu khỏi niệm: chuyển động cơ, quĩ đạo

- Yờu cầu lấy vớ dụ về cỏc chuyển động cú dạng quĩ đạo khỏc nhau trong thực tế

Hoạt động 3 (15 phỳt): Tỡm hiểu cỏch khảo sỏt một chuyển động

Trang 2

- Quan sỏt hỡnh 1.1, chỉ ra vật làm mốc

- Ghi nhận cỏch xỏc định vị trớ của vật và

vận dụng trả lời C2, C3

- Tự đọc III.1 và III.2 để ghi nhận cỏc khỏi

niệm: mốc thời gian, thời điểm và khoảng

thời gian

- Trả lời C4

- Yờu cầu chỉ ra vật làm mốc trong hỡnh 1.1

- Đưa ra cỏch xỏc định vị trớ của vật trờn một đường và trong khụng gian bằng vật làm mốc và hệ tọa độ

- Lấy vớ dụ phõn biệt: thời điểm và khoảng thời gian

- Đưa ra khỏi niệm hệ qui chiếu

Hoạt động 4 (5 phỳt): Giao nhiệm vụ về nhà

Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên

- Ghi câu hỏi và bài tập về nhà

- Ghi những chuẩn bị cho bài sau

- Nêu câu hỏi và bài tập về nhà

- Yêu cầu: HS chuẩn bị bài sau

Bài 2 (1tiết) CHUYỂN ĐỘNG THẲNG ĐỀU

I MỤC TIấU

Kiến thức:

- Nờu được định nghĩa của chuyển động thẳng đều; viết được dạng phương trỡnh chuyển động của chuyển động thẳng đều

Kĩ năng:

- Vận dụng được cụng thức tớnh đường đi và phương trỡnh chuyển động để giải cỏc bài tập về chuyển động thẳng đều ở cỏc dạng khỏc nhau như: hai xe chạy đến gặp nhau; hai

xe đuổi nhau; xe chạy nhanh, chậm trờn cỏc đoạn đường khỏc nhau; cỏc chuyển động cú mốc thời gian khỏc nhau…

- Vẽ được đồ thị toạ độ – thời gian của chuyển động thẳng đều

- Thu lượm thụng tin từ đồ thị như: xỏc định được vị trớ và thời điểm xuất phỏt, vị trớ và thời điểm gặp nhau, thời gian chuyển động…

- Nhận biết được một chuyển động thẳng đều trong thực tế nếu gặp phải

II CHUẨN BỊ

Giỏo viờn

- Đọc phần tương ứng trong SGK Vật lớ 8 để xem Ở THCS đó được học những gỡ

- Chuẩn bị đồ thị toạ độ Hỡnh 2.2 trong SGK phục vụ cho việc trỡnh bày của HS hoặc

Trang 3

- Chuẩn bị một số bài tập về chuyển động thẳng đều cú đồ thị toạ độ khỏc nhau (kể cả

đồ thị toạ độ – thời gian lỳc vật dừng lại)

Học sinh

ễn lại cỏc kiến thức về hệ toạ độ, hệ quy chiếu

Gợi ý về sử dụng CNTT:

- Mụ phỏng chuyển động của 2 vật đuổi nhau, đến gặp nhau và đồ thị tọa độ - thời gian của chỳng

Hoạt động 1 ( phỳt): ễn tập kiến thức về chuyển động thẳng đều

- Nhắc lại cụng thức tớnh vận tục và quóng

đường đó học ở THCS

- Đặt cõu hỏi giỳp học sinh ụn lại kiến thức cũ

Hoạt động 2 ( phỳt): Ghi nhận cỏc khỏi niệm: vận tốc trung bỡnh, chuyển động thẳng

đều

- Xỏc định đường đi của chất điểm:

x = x2 – x1

- Tớnh vận tốc trung bỡnh: vTB x

t







- Mụ tả sự thay đổi vị trớ của một chất điểm, yờu cầu HS xỏc định đường đi của chất điểm

- Yờu cầu HS tớnh vận tốc trung bỡnh Núi

rừ ý nghĩa của vận tốc trung bỡnh; phõn biệt vận tốc trung bỡnh và tốc độ trung bỡnh

- Đưa ra định nghĩa vận tốc trung bỡnh

Hoạt động 3 ( phỳt): Xõy dựng cỏc cụng thức trong chuyển động thẳng đều

- Xõy dựng cụng thức đường đi trong

chuyển động thẳng đều

- Làm việc nhúm xõy dựng phương trỡnh

vị trớ của chất điểm

- Giải cỏc bài toỏn với x0 và v cú dõu khỏc

nhau

- Yờu cầu xỏc định đường đi trong chuyển động thẳng đều khi biết vận tốc

- Đưa ra bài toỏn xỏc đinh vị trớ của một chất điểm trờn một trục tọa độ chọn trước

- Đưa ra khỏi niệm phương trỡnh chuyển động

- Lấy vớ dụ cỏc trường hợp khỏc nhau về dấu của x0 và v

Hoạt động 4 ( phỳt): Tỡm hiểu về đồ thị tọa độ - thời gian

Trang 4

- Làm việc nhúm để vẽ đồ thị tọa độ - thời

gian

- Nhận xột dạng đồ thị x – t của chuyển

động thẳng đều

- Yờu cầu lập bảng (x, t) và vẽ đồ thị x – t

Hoạt động 5 ( phỳt): Vận dụng, củng cố

- Xỏc định thời điểm và vị trớ gặp nhau của

hai chất điểm chuyển động trờn cựng một

trục tọa độ

- Viết phương trỡnh tọa độ của hai chất điểm trờn cựng một hệ tọa độ và cựng một mốc thời gian

- Khi hai chất điểm gặp nhau thỡ x1 = x2 và hai đồ thị giao nhau

Hoạt động 6 ( phỳt): Giao nhiệm vụ về nhà

Bài 3 (2 tiết) CHUYỂN ĐỘNG THẲNG BIẾN ĐỔI ĐỀU

I MỤC TIấU

Kiến thức:

- Viết được biểu thức định nghĩa và vẽ được vectơ biểu diễn của vận tốc tức thời; nờu được ý nghĩa của cỏc đại lượng vật lớ trong biểu thức

- Nờu được định nghĩa của chuyển động thẳng biến đổi đều (CĐTBĐĐ), nhanh dần đều (NDĐ), chậm dần đều (CDĐ)

- Viết được phương trỡnh vận tốc của CĐTNDĐ, CDĐ; nờu được ý nghĩa của cỏc đại lượng vật lớ trong phương trỡnh đú và trỡnh bày rừ được mối tương quan về dấu và chiều của vận tốc và gia tốc trong cỏc chuyển động đú

- Viết được cụng thức tớnh và nờu được đặc điểm về phương, chiều và độ lớn của gia tốc trong CĐTNDĐ, CDĐ

- Viết được cụng thức tớnh đường đi và phương trỡnh chuyển động của CĐTNDĐ, CDĐ; núi đỳng được dầu của cỏc đại lượng trong cỏc cụng thức và phương trỡnh đú

- Xõy dựng được cụng thức tớnh gia tốc theo vận tốc và đường đi trong CĐTBĐĐ

Kĩ năng:

Trang 5

- Giải được cỏc bài tập đơn giản về CĐTBĐĐ

II CHUẨN BỊ

Giỏo viờn

- Chuẩn bị mỏy A-tỳt hoặc bộ dụng cụ gồm:

+ Một mỏng nghiờng dài chừng 1 m

+ Một hũn bi đường kớnh khoảng 1 cm, hoặc nhỏ hơn

+ Một đồng hồ bấm giõy (hoặc đồng hồ hiện số)

Học sinh

ễn lại về chuyển động thẳng đều

(Tiết 1)

Hoạt động 1 ( phỳt): Ghi nhận cỏc khỏi niệm: CĐTBĐ, vectơ vận tốc tức thời

- Ghi nhận đại lượng vận tốc tức thời và

cỏch biểu diễn vectơ vận tốc tức thời

- Trả lời C1, C2

- Ghi nhận cỏc định nghĩa: CĐTBĐĐ,

CĐTNDĐ và CĐTCDĐ

- Đưa ra đại lượng vận tốc tức thời và vectơ vận tốc tức thời

- Phỏt biểu định nghĩa: CĐTBĐĐ, CĐTNDĐ và CĐTCDĐ

Hoạt động 2 ( phỳt): Tỡm hiểu về gia tốc trong CĐTNDĐ

- Xỏc định độ biến thiờn vận tốc và cụng

thức tớnh gia tốc trong CĐTNDĐ

- Rỳt ra đơn vị của gia tốc

- Biểu diễn vectơ gia tốc

- HD: CĐTNDĐ cú vận tốc tăng đều theo thời gian

- Phỏt biểu định nghĩa gia tốc

- Chỉ ra gia tốc là đại lượng vectơ và được xỏc định theo độ biến thiờn vectơ vận tốc

Hoạt động 3 (13 phỳt): Xõy dựng và vận dụng cụng thức trong CĐTNDĐ

- Xõy dựng cụng thức tớnh vận tốc của

CĐTNDĐ

- Trả lời C3, C4

- Đưa ra bài toỏn xỏc định vận tốc khi biết gia tốc của CĐTNDĐ

- Yờu cầu vẽ đồ thị vận tốc – thời gian của CĐTNDĐ HD: giống cỏch vẽ đồ thị x – t của CĐTĐ

- Ghi câu hỏi và bài tập về nhà - Nêu câu hỏi và bài tập về nhà

Trang 6

- Ghi những chuẩn bị cho bài sau - Yêu cầu: HS chuẩn bị bài sau

(Tiết 2)

Hoạt động 1 (10 phỳt): Xõy dựng cỏc cụng thức của CĐTNDĐ

- Xõy dựng cụng thức đường đi và trả lời

C5

- Rỳt ra quan hệ giữa gia tốc, vận tốc và

đường đi

- Xõy dựng phương trỡnh chuyển động

- Đưa ra cụng thức tớnh vận tốc trung bỡnh trong CĐTNDĐ

- Mối quan hệ khụng phụ thuộc thời gian (t)

- Xỏc định tọa độ của chất điểm: x = x0 + S

Hoạt động 2 (13 phỳt): Thớ nghiệm nghiờn cứu một CĐTNDĐ

- Xõy dựng phương ỏn để xỏc định chuyển

động của hũn bi lăn trờn mỏng nghiờng cú

phải là CĐTNDĐ khụng

- Ghi lại kết quả thớ nghiệm và rỳt ra nhận

xột về chuyển động của hũn bi

- Giới thiệu bộ dụng cụ

- Gợi ý chọn x0 = 0 và v0 = 0 để phương trỡnh chuyển động đơn giản

- Tiến hành thớ nghiệm

Hoạt động 3 (10 phỳt): Xõy dựng cỏc cụng thức của CĐTCDĐ

- Xõy dựng cụng thức tớnh gia tốc và cỏch

biểu diễn vectơ gia tốc trong CĐTCDĐ

- Xõy dựng cụng thức tớnh vận tốc và vẽ

đồ thị vận tốc – thời gian

- Xõy dựng cụng thức đường đi và phương

trỡnh chuyển động

- HD: CĐTCDĐ cú vận tốc giảm đều theo thời gian

- So sỏnh đồ thị vận tốc – thời gian của CĐTNDĐ và CĐTCDĐ

Hoạt động 4 (10 phỳt): Vận dụng, củng cố

- Trả lời C7, C8 - Lưu ý dấu của x0, v0 và a trong cỏc

trường hợp

Trang 7

Bài 4 (2 tiết)

SỰ RƠI TỰ DO

I MỤC TIấU

Kiến thức:

- Trỡnh bày, nờu vớ dụ và phõn tớch được khỏi niệm về sự rơi tự do

- Phỏt biểu được định luật rơi tự do

- Nờu được những đặc điểm của sự rơi tự do

Kĩ năng:

- Giải được một số dạng bài tập đơn giản về sự rơi tự do

- Đưa ra được những ý kiến nhận xột về hiện tượng xảy ra trong cỏc thớ nghiệm sơ bộ

về sự rơi tự do

II CHUẨN BỊ

Giỏo viờn

- Chuẩn bị những dụng cụ thớ nghiệm đơn giản trong 4 thớ nghiệm ở mục I.1 gồm: + một vài hũn sỏi,

+ một vài tờ giấy phẳng nhỏ, kớch thước khoảng 15cm x15cm,

+ một vài hũn bi xe đạp (hoặc hũn sỏi nhỏ) và một vài miếng bỡa phẳng cú trọng lượng lớn hơn trọng lượng của cỏc hũn bi

- Chuẩn bị một sợi dõy dọi và một vũng kim loại cú thể lồng vào sợi dõy dọi để làm thớ nghiệm về phương và chiều của chuyển động rơi tự do

- Vẽ lại ảnh hoạt nghiệm trờn giấy khổ to theo đỳng tỉ lệ và đo trước tỉ lệ xớch của hỡnh

vẽ đú

Học sinh

ễn bài chuyển động thẳng biến đổi đều

Gợi ý về sử dụng CNTT:

- Mụ phỏng phương phỏp chụp ảnh hoạt nghiệm một chuyển động rơi tự do

(Tiết 1)

Hoạt động 1 (23 phỳt): Tỡm hiểu sự rơi trong khụng khớ

- Nhận xột sơ bộ về sự rơi của cỏc vật khỏc

nhau trong khụng khớ

- Kiểm nghiệm sự rơi trong khụng khớ của

cỏc vật: cựng khối lượng khỏc hỡnh dạng,

cựng hỡnh dạng khỏc khối lượng…

- Tiến hành cỏc thớ nghiệm 1, 2, 3, 4

- Yờu cầu nờu dự đoỏn kết quả trước mỗi thớ và nhận xột sau thớ nghiệm

Trang 8

- Rỳt ra yếu tố ảnh hưởng đến sự rơi của

cỏc vật trong khụng khớ

- Kết luận về sự rơi của cỏc vật trong khụng khớ

Hoạt động 2 (10 phỳt): Tỡm hiểu sự rơi trong chõn khụng

- Dự đoỏn sự rơi của cỏc vật khi khụng cú

ảnh hưởng của khụng khớ

- Nhận xột về cỏch loại bỏ ảnh hưởng của

khụng khớ trong thớ nghiệm của Niutơn và

Galilờ

- Trả lời C2

- Mụ tả thớ nghiệm ống Niutơn va thớ nghiệm của Galilờ

- Định nghĩa sự rơi tự do

Hoạt động 3 (10 phỳt): Chuẩn bị phương ỏn tỡm đặc điểm của chuyển động rơi tự do

- Chứng minh dõu hiệu nhận biết một

CĐTNDĐ: hiệu quóng đường đi được giữa

hai khoảng thời gian bằng nhau liờn tiếp là

một hằng số

- Sử dụng cụng thức đường đi của CĐTNDĐ cho cỏc khoảng thời gian bằng nhau t để tớnh được: s = a.(t)2

(Tiết 2)

Hoạt động 1 (23 phỳt): Nghiờn cứu cỏc đặc điểm của chuyển động rơi tự do

- Nhận xột về cỏc đặc điểm của chuyển

động rơi tự do

- Tỡm phương ỏn xỏc định phương chiều

của chuyển động rơi tự do

- Làm việc nhúm trờn ảnh hoạt nghiệm để

rỳt ra tớnh chất của chuyển động rơi tự do

- HD: Xỏc định phương thẳng đứng bằng dõy dọi

- Giới thiệu phương phỏp chụp ảnh hoạt nghiệm

- Sử dụng dấu hiệu nhận biết CĐTNDĐ

Trang 9

Hoạt động 2 (20 phỳt): Xõy dựng và vận dụng cỏc cụng thức của chuyển động rơi tự

do

- Xõy dựng cụng thức tớnh vận tốc và

đường đi trong chuyển động rơi tự do

- Làm bài tập: 7, 8, 9 trang 31 SGK

- Áp dụng cỏc cụng thức của CĐTNDĐ cho vật rơi tự do khụng cú vận tốc đầu

- Phỏt biểu định luật rơi tự do

- HD: h 1gt2 t 2h

Bài 5 (2 tiết) CHUYỂN ĐỘNG TRềN ĐỀU

I MỤC TIấU

Kiến thức:

- Phỏt biểu được định nghĩa của chuyển động trũn đều

- Viết được cụng thức tớnh độ lớn của vận tốc dài và trỡnh bày đỳng được hướng của vectơ vận tốc của chuyển động trũn đều

- Phỏt biểu được định nghĩa, viết được cụng thức và nờu được đơn vị của vận tốc gúc trong chuyển động trũn đều

- Phỏt biểu được định nghĩa, viết được cụng thức và nờu được vị đo của chu kỡ và tần

số

- Viết được cụng thức liờn hệ giữa vận tốc dài và vận tốc gúc

- Nờu được hướng của gia tốc trong chuyển động trũn đều và viết được biểu thức của gia tốc hướng tõm

Kĩ năng:

- Chứng minh được cỏc cụng thức (5.4), (5.5) ,(5.6) và (5.7) trong SGK cũng như sự hướng tõm của vectơ gia tốc

- Giải được cỏc bài tập đơn giản về chuyển động trũn đều

- Nờu được một số vớ dụ thực tế về chuyển động trũn đều

II CHUẨN BỊ

Giỏo viờn

- Một vài thớ nghiệm đơn giản minh hoạ chuyển động trũn đều

Trang 10

- Hỡnh vẽ 5.5 trờn giấy to dựng cho chứng minh

Học sinh

ễn lại cỏc khỏi niệm vận tốc, gia tốc ở bài 3

(Tiết 1)

Hoạt động 1 (10 phỳt): Tỡm hiểu chuyển động trũn, chuyển động trũn đều

- Phỏt biểu định nghĩa chuyển động trũn,

chuyển động trũn đều

- Trả lời C1

- Tiến hành cỏc thớ nghiệm minh họa chuyển động trũn

- Lưu ý dạng quĩ đạo của chuyển động và cỏch định nghĩa chuyển động thẳng đều đó biết

Hoạt động 2 (30 phỳt): Tỡm hiểu cỏc đại lượng của chuyển động trũn đều

- Xỏc định độ lớn vận tốc của chuyển động

trũn đều tại điểm M trờn quĩ đạo

- Trả lời C2

- Biểu diễn vectơ vận tốc tại M

- Xỏc định đơn vị của tốc độ gúc

- Trả lời C3

- Trả lời C4

- Trả lời C5

- Tỡm cụng thức liờn hệ giữa vận tốc dài và

vận tốc gúc

- Trả lời C6

- Mụ tả chuyển động của chất điểm trờn cung MM’ trong thời gian t rất ngắn

- Nờu đặc điểm của độ lớn vận tốc dài trong chuyển động trũn đều

- HD: Sử dụng cụng thức vectơ vận tốc tức thời khi cung MM’ xem là đoạn thẳng

- Đưa ra đại lượng tốc độ gúc 

- HD: Xỏc định thời gian kim giõy quay được 1 vũng

- Phỏt biểu định nghĩa chu kỡ

- Phỏt biểu định nghĩa tần số

- HD: Tớnh độ dài cung s = R 

(Tiết 2)

Hoạt động 1 (18 phỳt): Xỏc định hướng của vectơ gia tốc

Tiêu đề	Động Học Chất Điểm
Tác giả	Vũ Trọng Đã
Trường học	Trường THPT Hoành Bồ
Thể loại	Bài

Định dạng
Số trang	11
Dung lượng	234,5 KB