TIỀU LUẬN môn KINH tế PHÁT TRIỂN đề tài tác ĐỘNG của vốn CON NGƯỜI lên TĂNG TRƯỞNG KINH tế các nước ASEAN

Nhiều nghiên cứu đãkhẳng định vốn con người tác động tích cực và là một trong những yếu tố quyết địnhnăng suất lao động, cải thiện tình trạng việc làm, tăng thu nhập và thường được đo lư

TIỀU LUẬN MÔN KINH TẾ PHÁT TRIỂN

TRƯỞNG KINH TẾ CÁC NƯỚC ASEAN

DANH MỤC BẢNG VÀ HÌNH 6

MỞ ĐẦU 7

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG CỦA VỐN CON NGƯỜI LÊN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ CÁC NƯỚC ASEAN 8

1.1 Vốn con người 8

1.1.1 Khái niệm vốn con người 8

1.1.2 Các đặc trưng cơ bản của vốn con người 8

1.1.3 Các yếu tố tác động lên vốn con người 9

1.1.4 Các tiêu chí phản ánh và đo lường vốn con người 11

1.2 Tăng trưởng kinh tế 11

1.2.1 Vai trò của vốn trong tăng trưởng kinh tế 11

1.3 Tổng quan nghiên cứu 15

1.3.1 Một số nghiên cứu trên thế giới 15

1.3.2 Một số nghiên cứu trong nước 15

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VỐN CON NGƯỜI VÀ TĂNG TRƯỞNG 17

2.1 Tình hình tăng trưởng kinh tế các nước ASEAN 17

2.1.1 Giai đoạn 2008 – 2013 17

2.1.2 Giai đoạn 2015 – 2019 18

2.1.3 Giai đoạn 2019 – 2020 18

2.2 Thực trạng vốn con người ở các nước ASEAN 19

CHƯƠNG 3 MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 22

3.1 Xác định các nhân tố ảnh hưởng và xây dựng giả thuyết 22

3.1.1 Mối quan hệ giữa tỷ lệ nhập học và tăng trưởng kinh tế 22

3.1.2 Mối quan hệ giữa tuổi thọ trung bình và tăng trưởng kinh tế 22

3.1.3 Mối quan hệ giữa lao động và tăng trưởng kinh tế 22

3.1.4 Mối quan hệ giữa vốn đầu tư và tăng trưởng kinh tế 23

3.2 Đo lường và mã hóa biến 23

3.4 Kết quả hồi quy 27

3.4.1 Mô hình Pooled OLS 27

3.4.2 Mô hình ảnh hưởng cố định FEM 28

3.4.3 Mô hình ngẫu nhiên REM 29

3.5 Kiểm định 31

3.5.1 Kiểm định lựa chọn mô hình 31

3.5.2 Kiểm định tự tương quan 32

3.5.3 Kiểm định phương sai sai số thay đổi 32

3.5.4 Kiểm định đa cộng tuyến 32

3.6 Khắc phục mô hình 33

CHƯƠNG 4 KIẾN NGHỊ VÀ GIẢI PHÁP 35

KẾT LUẬN 39

DANH MỤC THAM KHẢO 40

PHỤ LỤC SỐ LIỆU THỐNG KÊ, DATA LƯỢNG VÀ KẾT QUẢ CHẠY LƯỢNG 42

DANH MỤC VIẾT TẮT

GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nộiASEAN Association of South East Asian Nations Hiệp hội các quốc gia Đông NamÁFDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp từ nước ngoài

DANH MỤC BẢNG VÀ HÌNH

Bảng 1: Tỷ lệ biết đọc và biết viết của lao động từ 15 tuổi trở lên ở các quốc gia khu vực

ASEAN năm 2018 21

Bảng 2: Tỷ lệ lao động có kỹ năng của các nước ASEAN năm 2018 22

Bảng 3: Tổng hợp và giải thích biến được mã hóa 24

Bảng 4: Mô tả thống kê bộ dữ liệu của mô hình 25

Bảng 5: Kết quả hồi quy mô hình Pooled OLS 28

Bảng 6: Kết quả hồi quy mô hình FEM 29

Bảng 7: Kết quả hồi quy mô hình REM 30

Bảng 8: Kết quả hồi quy chuẩn mạnh Robust cho mô hình REM 34

Bảng 9: Dữ liệu cho mô hình hồi quy 42

MỞ ĐẦU

Vốn con người (human capital) từ lâu được xác định là tài sản của mỗi quốc gia và làmột trong bốn nguồn lực tạo ra tăng trưởng kinh tế bên cạnh nguồn tài nguyên thiênnhiên, tư bản hiện vật và tri thức công nghệ Từ khi có sự phát triển vượt bậc của khoahọc kỹ thuật cùng với sự khan hiếm tài nguyên thiên nhiên, vốn con người càng trở thànhđối tượng ưu tiên hàng đầu trong chính sách phát triển đất nước Nguồn vốn con ngườiđược xem là nguồn vốn rất quan trọng với các công ty bởi vì được tính vào giá trị của họ,

và hình thành nên vốn vô hình của quốc gia Vốn con người đóng vai trò ngày càng quantrọng trong quá trình tăng trưởng kinh tế

Hiện nay, những nước đang phát triển như một số quốc gia trong khu vực ASEANcũng đang chú trọng đến việc phát triển vốn con người nhiều hơn Nhiều nghiên cứu đãkhẳng định vốn con người tác động tích cực và là một trong những yếu tố quyết địnhnăng suất lao động, cải thiện tình trạng việc làm, tăng thu nhập và thường được đo lườngthông qua tỷ lệ đăng ký nhập học tiểu học, tuổi thọ trung bình của người dân, sức khỏelao động,

Để khẳng định tầm quan trọng của vốn con người trong việc tăng trưởng kinh tế,

nghiên cứu này đã ứng dụng mô hình tăng tác động ngẫu nhiên để phân tích “Tác động

của vốn con người đến tăng trưởng kinh tế các nước khu vực ASEAN”

 Mục tiêu nghiên cứu: Việc nghiên cứu này hướng tới mục tiêu thực hiện đầy đủ,chặt chẽ các bước tiến hành một nghiên cứu định lượng cơ bản để phân tích tácđộng của vốn con người đến tăng trưởng kinh tế ở các nước ASEAN và đưa rakiến nghị giải pháp

 Đối tượng nghiên cứu: vốn con người và mức độ ảnh hưởng đến tăng trưởng kinhtế

 Phạm vi nghiên cứu:

- Thời gian: từ năm 2001-2020

- Không gian: Các nước ASEAN

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG CỦA VỐN CON NGƯỜI

LÊN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ CÁC NƯỚC ASEAN.

1.1 Vốn con người.

1.1.1 Khái niệm vốn con người.

“Nguồn vốn con người” (Human Capital) đã được đề cập bởi nhà kinh tế họcAdam Smith (1776), tuy nhiên khái niệm này vẫn còn quá xa lạ khi các nhà kinh tế họcthời bấy giờ thường chỉ chú trọng đến hai yếu tố đầu vào trong sản xuất là vốn tư bản vàmáy móc thiết bị Có nhiều định nghĩa khác nhau về nguồn vốn con người Vào nhữngnăm 60 của thế kỷ XX, Mincer (1958), Becker (1964) và Schultz (1961) được coi lànhững người đã khởi đầu cho sự quan tâm đến khái niệm vốn con người, họ cho rằng yếu

tố hình thành nên vốn con người là kỹ năng và tri thức mà người lao động thu nhận được

Sau đó, vốn con người được Westphalen (1999), Rastogi (2002) khái quát hóa thành kiếnthức, năng lực, thái độ và hành vi trong một cá nhân Theo quan điểm của Florin vàSchultze(2000), vốn con người có thể được phát triển thông qua đào tạo và giáo dụcchính thức nhằm bổ sung và cập nhật khả năng để cá nhân làm tốt hơn xã hội Theo Tổchức hợp tác và phát triển kinh tế OECD, vốn con người là kiến thức, kỹ năng, năng lực

và những thuộc tính tiềm tàng trong mỗi cá nhân

Tựu trung lại, vốn con người là kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm và sức khỏe củacon người được hình thành và tích lũy từ quá trình học tập, rèn luyện, trải nghiệm và đúckết trong mỗi con người cho thấy vốn con người là vô hình, lượng vốn con người khôngthể xác định một cách trực tiếp giống như vốn vật chất, do đó việc đo lường vốn conngười phải được xác định một cách gián tiếp

1.1.2 Các đặc trưng cơ bản của vốn con người.

Vốn con người có một số đặc trưng cơ bản

Thứ nhất, vốn con người bao hàm nhiều yếu tố khó có tách biệt bao gồm kiến thức, kỹ năng, khả năng (sức khỏe, tâm lý, …) Vốn con người trước hết thuộc về mỗi cá nhân con người; có yếu tố mang tính bẩm sinh (năng khiếu, di truyền, …) có yếu tố hình

thành, biến đổi trong quá trình học tập, rèn luyện hay hình thành và phát triển trong quá trình sinh trưởng, hoạt động của con người…

Thứ hai, mặc dù vốn con người thuộc về cá nhân con người, nhưng không phải

lúc nào cá nhân con người cũng có thể kiểm soát được quá trình tích lũy và các cách thức

để tích lũy và sử dụng nó Trong những năm đầu cuộc đời, các quyết định liên quan đếnvốn con người không do chủ nhân của nó mà do những người xung quanh như cha mẹ,thầy cô giáo quyết định thông qua các chương trình giáo dục Đến khi con người trưởngthành, có thể tự chủ và độc lập trong cuộc sống, thì họ có quyền quyết định quá trình đầu

tư vào vốn con người của mình, những ảnh hưởng từ xã hội và các khuôn khổ thể chếđược thực thi tại nơi họ sinh sống sẽ tiếp tục tác động đến quá trình hình thành vốn conngười của mỗi cá nhân

Thứ ba, vốn con người có cả mặt lượng và mặt chất Mặc dù chúng ta dễ dàng

định lượng được số năm đi học của mỗi cá nhân, nhưng đầu tư vào vốn con người lạikhông đồng nhất về chất Ví dụ, những người có bằng đại học Harvard có thể có mức vốncon người cao hơn những người tốt nghiệp ở các trường đại học ít tên tuổi hơn Hoặccùng theo học một chương trình đào tạo nhưng khả năng nhận thức và tiếp thu của mỗi cánhân là khác nhau, do đó lượng vốn con người cũng có thể khác nhau

Thứ tư, vốn con người vừa có tính cá nhân, vừa có tính cộng đồng Kiến thức có

thể mang tính cộng đồng nếu con người sử dụng chúng trong nhiều hoạt động và nếuchúng được truyền từ người này sang người khác một cách dễ dàng mà không làm giảmnhiều giá trị Ngược lại, vốn con người mang tính cá biệt nếu người ta chỉ sử dụng nótrong một số ít hoạt động, ví dụ như người lao động không thể đem kinh nghiệm, kỹ nănghọc hỏi được từ doanh nghiệp này sang ứng dụng tại một doanh nghiệp khác do đặc thùchuyên môn mỗi nơi khác nhau, do đó vốn con người mà anh ta tích lũy được trở nên mấtgiá trị

Thứ năm, vốn con người có hiệu ứng lan tỏa Ta có thể hiểu hiệu ứng này theo

nghĩa là với khả năng nhất định, mỗi cá nhân có thể làm việc năng suất hơn trong mộtmôi trường có mức vốn con người cao Đặc trưng này của vốn con người giải thích chonguyên nhân hình thành cũng như vai trò quyết định của những trung tâm tập trung vốncon người cao, như các trường đại học, các thành phố, trung tâm nghiên cứu hay tổ hợpcác hãng công nghệ cao Những “trung tâm” này có tác động rất mạnh mẽ đối với sự pháttriển và tiến bộ của kiến thức, công nghệ và tăng trưởng kinh tế

Thứ sáu, vốn con người mang tính “bản địa” Vì vốn con người là kiến thức, kỹ

năng, khả năng nên nó được hình thành và phát triển trong những điều kiện địa lý, kinh

tế, văn hóa, xã hội cụ thể Vì vậy, vốn con người mang tính bản địa và cũng vì thế màvốn con người có thể phù hợp và phát huy được ở điều kiện này mà không phù hợp haykhông phát huy được ở môi trường khác.

1.1.3 Các yếu tố tác động lên vốn con người.

Vốn con người vừa có tính bẩm sinh vừa là kết quả của quá trình tích lũy, đầu tư;

vừa có tính cá nhân, vừa có tính cộng đồng nên vốn con người chịu ảnh hưởng của nhiềuyếu tố Khi xem xét vốn con người ở những khía cạnh khác nhau thì sẽ có những yếu tốảnh hưởng khác nhau Ví dụ ở khía cạnh “kỹ năng”, các yếu tố ảnh hưởng được đề cậpđến là quá trình học tập, luyện tập, thực hành, đầu tư phát triển kỹ năng, yếu tố bẩm sinhliên quan đến kỹ năng, môi trường thực hành kỹ năng Hay ở khía cạnh “kiến thức” cácyếu tố ảnh hưởng được đề cập chủ yếu là quá trình tích lũy, thời gian đi học, môi trườnggiáo dục, hệ thống giáo dục, khả năng tiếp cận giáo dục, chi phí hay đầu tư cho giáo dụccủa cá nhân, gia đình, xã hội,… Còn ở khía cạnh khả năng (như sức khỏe) các yếu tố ảnhhưởng thường được đề cập là di truyền, môi trường cư trú, hệ thống chăm sóc sức khỏe,chế độ dinh dưỡng; Tổn quát lại, có thể phân chia theo một số nhóm yếu tố tác động cỏbản như sau:

 Các yếu tố liên quan đến đặc điểm nhân khẩu học như di truyền, những yếu tố nàytác động rất mạnh mẽ đến khía cạnh sức khỏe thể chất Ví dụ, sự khác biệt về các

số đo phản ánh sức khỏe thông qua các chỉ số cơ thể bình quân (như chiều cao, sứcbền cơ bắp) giữa nam và nữ, giữa người da đen và da trắng…

 Các yếu tố có tính văn hóa - xã hội cụ thể là các thiết chế văn hóa-xã hội, quan hệcộng đồng, tôn giáo tác động hình thành và duy trì các tập quán, thói quen, giá trịđạo đức, tiêu chuẩn hành vi, trạng thái tâm lý tình cảm khác nhau ảnh hưởng đếnnăng lực, kỹ năng của mỗi con người và của cả cộng đồng;

 Các yếu tố về vật chất, cơ sở hạ tầng như các công trình và phương tiện giao thông,

cơ sở và thiết bị y tế, giáo dục, hạ tầng và phương tiện thông tin, nhà ở liên quantrực tiếp đến các điều kiện để các cá nhân tiếp cận các dịch vụ y tế, giáo dục Dịch

vụ tế đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành vốn con người, bởi nócung cấp sức khỏe và dinh dưỡng để tạo nên một cơ thể khỏe mạnh, có sức sống, từ

đó giúp con người hấp thụ được lượng kiến thức và kỹ năng từ trường học

 Các yếu tố kinh tế, chính trị, chính sách, thể chế là nhóm yếu tố ảnh hưởng trựctiếp đến cách thức tổ chức nhà nước, tổ chức và quản lý xã hội, quy định các tiêuchuẩn hành vi, định hướng phát triển vốn nhân lực/vốn con người, đảm bảo cácđiều kiện đầu tư phát triển vốn con người thông qua các chiến lược, chính sáchkhám chữa bệnh, phát triển giáo dục, đào tạo kỹ năng, thay đổi các thiết chế vănhóa, kinh tế, xã hội khi cần thiết

 Các yếu tố liên quan gia đình hay cá nhân như điều kiện tài chính, cơ hội đầu tư,môi trường hình thành và phát triển của mỗi cá nhân, khả năng tiếp thu của mỗi cánhân, thực tế cho thấy người (cha mẹ) có trình độ học vấn cao đầu tư nhiều hơncho việc giáo dục con cái, gia đình khá giả đầu tư cho giáo dục, đào tạo nhiều hơn

gia đình có hoàn cảnh khó khăn Tuy vậy, chất lượng lao động không chỉ phụ thuộcvào hoàn cảnh gia đình mà còn do ý chí, khả năng tiếp thu và học hỏi của mỗi conngười.

 Các yếu tố liên quan đến giáo dục – đào tạo: Giáo dục, đào tạo có vai trò đặc biệtquan trọng đối với phát triển vốn con người; cung cấp kiến thức, kỹ năng, nâng caotrình độ, hoàn thiện phẩm chất một cách toàn diện cho con người trong toàn bộ quátrình sinh sống, làm việc Mặc dù vốn con người là tổng hòa các yếu tố thuộc về cánhân con người như kiến thức, kỹ năng, khả năng (sức khỏe, tâm lý,…) Nhưngthực tế những yếu tố này đều có thể hình thành, phát triển, bị ảnh hưởng trực tiếphay gián tiếp thông qua quá trình giáo dục - đào tạo

1.1.4 Các tiêu chí phản ánh và đo lường vốn con người.

Vốn con người bao gồm nhiều yếu tố và có thể tiếp cận thông qua nhiều khíacạnh Các học giả đã xem xét vốn con người thông qua nhiều tiêu chí khác nhau nhưdựa trên giáo dục, chi phí giáo dục hay thu nhập của lao động nhằm xây dựng nhiềuthước đo vốn con người như tỷ lệ người biết chữ, tỷ lệ nhập học các cấp, tỷ lệ họcsinh-giáo viên, chi phí giáo dục

Adam Smith xem xét vốn con người thông qua chi tiêu đầu tư giáo dục và đàotạo; Becker xem xét thông qua chi phí giáo dục, đào tạo, chăm sóc y tế, kiến thức, sứckhỏe, khoảng cách giới tính và “kỹ năng hữu ích”

Trong nghiên cứu của Đinh Phi Hổ và Từ Đức Hoàng (2016) tác giả đo lườngvốn con người thông qua các biến: số năm đi học, bình quân đầu người của lực lượnglao động, chi tiêu ngân sách nhà nước cho giáo dục và y tế Kết quả của nghiên cứuchỉ ra sự ảnh hưởng của vốn con người đến tăng trưởng kinh tế Đồng bằng Sông CửuLong thông qua các chỉ tiêu đo lường vốn con người như trên

Theo OECD vốn con người được phản ánh thông qua khả năng giao tiếp, khảnăng số học, kỹ năng logic, khả năng tự thấu hiểu, khả năng tự học, tự điều tiết bảnthân, khả năng đánh giá sự việc, khả năng thấu hiểu người khác, khả năng làm việcnhóm và khả năng lãnh đạo

Ở phạm vi rộng hơn Hakeem và Oluitan (2012) cho rằng tích lũy vốn conngười thường được phân tách vốn con người vào cả vốn nhân lực trong giáo dục vàvốn nhân lực sức khỏe Hai loại vốn con người như vậy đã được tìm thấy có tác độngkhác nhau và cơ chế truyền dẫn về tăng trưởng và phát triển

Kế thừa từ những nghiên cứu đi trước, nhằm khái quát vốn con người ở ViệtNam, đề tài này đo lường vốn con người thông qua yếu tố giáo dục, sức khỏe và dân

số lao động

1.2 Tăng trưởng kinh tế.

1.2.1 Vai trò của vốn trong tăng trưởng kinh tế.

Nói chung, đầu tư vào vốn con người mang lại những lợi ích to lớn và có tầm ảnhhưởng sâu rộng Ở cấp độ cá nhân, có trình độ giáo dục cao đồng nghĩa với sức khỏe tốthơn, cơ hội kinh tế nhiều hơn và quyền tự chủ lớn hơn, đặc biệt là đối với người phụ nữ

Ở cấp độ quốc gia và vùng lãnh thổ, dân số có trình độ giáo dục cao được coi là yếu tố cơbản dẫn đến tiến bộ kỹ thuật và phát triển kinh tế- xã hội (Lutz, 2001)

1.2.1.1 Vốn con người trong các lý thuyết kinh tế truyền thống và hiện đại

Trong lịch sử phát triển kinh tế học, đã có nhiều nhà kinh tế nổi tiếng quan tâmđến vốn con người và vai trò của giáo dục Adam Smith chú ý tới tầm quan trọng củagiáo dục theo hai phương diện: một là “Giáo dục có thể là một cách thức tốt nhằm chốnglại sự khốn cùng do phân công lao động liên tục gây ra”, và hai là giáo dục đóng vai tròquan trọng trong việc tạo ra sự hài hòa xã hội Alfred Marshall lại coi giáo dục là một loạiđầu tư quốc gia và ủng hộ giáo dục nhằm cải tiến kỹ thuật Ông chỉ ra rằng mặc dù giáodục cơ bản ít mang lại lợi ích trực tiếp đối với tiến bộ kỹ thuật, nhưng nó khiến con ngườitrở nên thông minh hơn, đáng tin cậy hơn trong những công việc thông thường KarlMarx chia sẻ những quan điểm truyền thống này khi ông viết giáo dục có vai trò chủ chốttrong việc thúc đẩy hòa bình và hài hòa xã hội, cải thiện bản thân và trong quá trình tạo racủa cải

Tuy nhiên, chính Schultz (1961) mới là một trong những nhà nghiên cứu đầu tiêncoi giáo dục như một khoản đầu tư vào con người và nó cũng có tác động như một loạivốn - “vốn con người” Ông rất chú trọng đến những vấn đề chính sách liên quan đến đầu

tư vào con người và cho rằng việc loại bỏ đi những rào cản đối với đầu tư vào vốn conngười sẽ mang lại nhiều lợi ích cho xã hội Có thể kết luận rằng Schultz là nhà tiên phong

và người khởi xướng cho ít nhất hai loại nghiên cứu: Một là những phân tích chi phí - lợiích của giáo dục; và hai là nghiên cứu mối quan hệ giữa tăng trưởng và vốn con người

Cho đến những năm 70 của thế kỷ XX, lý thuyết vốn con người đã thống trị trongcác tài liệu nghiên cứu về giáo dục và phát triển kinh tế Quan điểm của lý thuyết này là:

những người có số năm đi học nhiều hơn thì đồng thời có công việc tốt hơn và tiền lươngcao hơn Theo đó, nếu chênh lệch thu nhập phản ánh năng suất lao động cá nhân, thì mộtcộng đồng càng đông người có trình độ giáo dục cao sẽ có năng suất kinh tế tổng hợpcàng lớn, kết quả là nền kinh tế quốc gia tăng trưởng (Liu và các tác giả khác, 1993)

Ngoài những tác động trực tiếp của vốn con người đến năng suất lao động, rõ ràng

là đầu tư vào vốn con người nói chung và đầu tư vào giáo dục nói riêng còn có nhiều ảnhhưởng sâu rộng hơn Những ảnh hưởng này thậm chí bao gồm lợi ích của giáo dục tíchlũy trực tiếp cho các cá nhân Có thể nói, giáo dục vừa mang lại lợi ích tiêu dùng trướcmắt lẫn tác động lâu dài đối với độ thỏa dụng của cả cuộc đời Những chính sách làm giatăng vốn con người cũng có ý nghĩa với cả xã hội Cung cấp giáo dục công cộng sẽ có tácđộng đến sức khỏe cộng đồng, tỷ lệ tội phạm, môi trường, việc nuôi dạy con cái… Tất cảnhững lợi ích sâu rộng này cuối cùng đều đưa đến phát triển kinh tế, qua đó cho thấy cáinhìn rộng lớn hơn về vai trò của giáo dục (Temple, 2001)

Theo quan điểm tổng quát của Lucas, 1988, vốn con người đóng góp vào tăngtrưởng kinh tế theo 2 cách thức Trước hết, vốn con người bao hàm trong mỗi cá thể sẽlàm tăng năng suất cá nhân, dẫn đến tăng năng suất chung và tăng trưởng kinh tế Thứhai, vốn con người bao hàm trong mỗi các thể sẽ làm tăng năng suất cá nhân, dẫn đếntăng năng suất chung và tăng trưởng kinh tế Hai cách thức này được gọi là các hiệu ứng

“nội sinh” và “ngoại sinh” của vốn con người Hiệu ứng nội sinh của giáo dục bao gồm:

(a) gia tăng năng suất lao động cá nhân trong việc sản xuất các loại hàng hóa và dịch vụ;

(b) gia tăng năng suất lao động cá nhân trong việc sản xuất thêm vốn con người; (c) giảmthời gian làm việc tại nhà của nữ giới và tăng chất lượng sản phẩm; (d) thay đổi giá trịcủa thời gian nghỉ ngơi thông qua tác động của nó vào mức tiền lương Còn các hiệu ứngngoại sinh của giáo dục bao gồm sự tác động vào (1) trình độ con cái, (2) năng suất laođộng trong gia đình, (3) sức khỏe cá nhân, (4) sức khỏe của các thành viên trong gia đình,(5) giảm tỷ lệ sinh, (6) hiệu quả lựa chọn tiêu dùng, (7) hiệu quả tìm kiếm thị trường laođộng, (8) hiệu quả lựa chọn hôn nhân, (9) tỷ lệ tiết kiệm (10) giảm tội phạm (11) liên kết

xã hội, và (12) thay đổi công nghệ

1.2.1.2 Vốn con người trong các mô hình kinh tế hiện đại

Vốn con người đóng những vai trò khác nhau trong các lý thuyết tăng trưởng kinh

tế hiện đại khác nhau Với mô hình tăng trưởng tân cổ điển, vốn con người không đượcnhắc đến trong quá trình sản xuất Nhưng trong các mô hình tăng trưởng nội sinh, thì vốncon người lại đóng vai trò trung tâm Aghion và Hewitt (1998) nhận thấy: dựa trên vai tròcủa vốn con người trong mỗi mô hình, thì có thể chia các mô hình tăng trưởng nội sinhthành hai nhánh lớn Ở nhánh thứ nhất, khái niệm của vốn được mở rộng để bao gồm cảvốn con người Trong những mô hình kiểu này, tăng trưởng bền vững có được nhờ sựtích lũy vốn con người theo thời gian (Lucas, 1988) Ở nhánh thứ hai, sự tăng trưởngđược quy về mức vốn con người hiện có, coi đây chính là động lực tạo ra sự cải tiến côngnghệ và tăng trưởng bền vững (Romer, 1990)

Trong số các mô hình chuẩn hóa đề cao vai trò trung tâm của vốn con người vớităng trưởng, thì mô hình của Lucas (1988) có tầm ảnh hưởng lớn nhất Trong mô hìnhnày, mức sản lượng là một hàm của mức vốn con người Tuy nhiên, thuật ngữ vốn conngười" của Lucas gần gũi với kiến thức chung của nhân loại hay của một nền kinh tế hơn

là những kỹ năng con người có được thông qua giáo dục

Một lớp mô hình khác nhấn mạnh vào những động lực mà các hãng sản xuất kinhdoanh có để tạo ra ý tưởng mới Các mô hình tăng trưởng nội sinh dựa trên phân tích vềR&D (nghiên cứu và triển khai), mà điển hình là mô hình của Romer (1990), đưa đến kếtquả là tốc độ tăng trưởng bền vững phần nào phụ thuộc vào mức vốn con người Giả thiết

cơ bản ở đây là vốn con người là nhân tố đầu vào cơ bản trong quá trình tạo ra ý tưởngmới Trên thực tế, trong nhiều mô hình tăng trưởng nội sinh, vốn con người phải đạt trênmột ngưỡng nhất định để có thể tạo ra sự thay đổi công nghệ

Khi so sánh hai loại mô hình tăng trưởng, chúng ta có thể thấy rằng: nghiên cứucủa Lucas đơn thuần là một mô hình tích lũy kiến thức nhưng nó dễ phân tích hơn; còncác giả thiết bỏ buộc lại rất cần thiết để có thể đi đến kết quả của Romer là tốc độ tăngtrưởng dài hạn phụ thuộc vào mức vốn con người (Jones, 1995) Nhưng ngay cả vớinhững giả thiết tổng quát hơn, thì sự gia tăng mức vốn con người có thể đưa đến sự giatăng đáng kể trong mức sản lượng, thông qua sự gia tăng tốc độ tăng trưởng trong mộtthời kỳ

1.2.1.3 Vốn con người trong thực tiễn tăng trưởng và phát triển kinh tế

Một nguồn nhân lực đông đảo có trình độ cao đã trở thành điều kiện tiên quyết cho

sự phát triển kinh tế - xã hội ở các quốc gia công nghiệp phát triển Sự yếu kém về trình

độ của lực lượng lao động sẽ mau chóng trở thành gánh nặng kinh tế do tinh phi hiệu quả

và phi năng suất Bởi vậy, để có thể tiến bộ, tăng trưởng và thậm chí để tồn tại được, thìmột xã hội ngày nay phải là một “xã hội có học vấn” (Okoh, 1980) Tầm quan trọng củanền tảng học vấn và giáo dục đối với phát triển kinh tế được thể hiện rõ nét qua tốc độphục hồi nhanh chóng của Tây Âu cùng với Kế hoạch Marshall thời hậu chiến Sự khôiphục và phát triển kinh tế thần kỳ của Nhật Bản sau chiến tranh phần lớn là nhờ nhữngbiện pháp sử dụng có hiệu quả nguồn vốn vật chất cùng tài nguyên thiên nhiên ít ỏi vànguồn nhân lực có trình độ cao (Waines, 1963)

Tương tự như vậy, vấn đề cơ bản của hầu hết các nước đang phát triển không phảinghèo tài nguyên thiên nhiên mà là thiếu hụt nguồn nhân lực có chất lượng cao Các nướcnghèo từng cho rằng tốc độ tăng trưởng hoàn toàn phụ thuộc vào mức vốn vật chất mà họ

có thể tích lũy hoặc thu hút được Hậu quả là họ ra sức tìm kiếm các nguồn lực tài chính

từ bên ngoài nhằm bổ sung vào nguồn đầu tư ít ỏi trong nước có được từ thặng dư ngânsách trong giai đoạn đầu của quá trình phát triển Nhưng khả năng sử dụng vốn một cáchhiệu quả lại phụ thuộc vào trình độ của nguồn nhân lực (Waines, 1963) Do đó, (Okoh,1980) khẳng định rằng nhiệm vụ trước tiên của các nước đang phát triển phải là xây dựng

và tích lũy vốn con người Ông cho rằng tăng trưởng và phát triển kinh tế ở các quốc gianày “phụ thuộc vào hai yếu tố: vốn và lực lượng lao động được đào tạo Hầu hết các nướcđang phát triển không có đủ lượng vốn phục vụ cho tăng trưởng kinh tế, nhưng họ có sẵnnguồn nhân lực và có thể bắt đầu bằng việc đào tạo nguồn lực này” (Okoh, 1980) Điềunày đã trở thành lời khuyên dùng trong trường hợp các “thần kỳ” Đông Á Tilak (2002)

đã mô tả sự phát triển kinh tế ở Đông Á là sự phát triển có được nhờ “nguồn nhân lực"

Nói như vậy không có nghĩa các nhân tố khác không quan trọng đối với tăng trưởng,nhưng dường như đầu tư vào vốn con người đã trở thành động lực cơ bản cho sự pháttriển ở các nền kinh tế Đông Á

1.3 Tổng quan nghiên cứu.

1.3.1 Một số nghiên cứu trên thế giới.

Isola và Alani (2005) đã nghiên cứu về tác động của nguồn nhân lực lên tăngtrưởng kinh tế tại Nigeria, dựa trên các yếu tố về sức khỏe và giáo dục: Số người lớn biếtchữ, tuổi thọ bình quân, nguồn vốn đầu tư, tăng trưởng người lao động, và biến phụ thuộc

là tỷ lệ tăng trưởng kinh tế GDP giai đoạn 1982 đến 2005 đã chỉ ra chỉ có yếu tố số ngườilớn biết chữ có tác động tới tăng trưởng kinh tế ở mức ý nghĩa 5%.Tác động của số ngườibiết chữ mang dấu (+) cho thấy việc càng nhiều người biết chữ sẽ làm cho tăng sự pháttriển kinh tế Trong khi đó ở mức ý nghĩa 10% có thêm yếu tố tuổi thọ trung bình vànguồn vốn đầu tư có tác động tới tăng trưởng kinh tế Điều này cho thấy tuổi thọ vànguồn vốn đầu tư có tác động yếu hơn so với tác động của số người lớn biết chữ

Nghiên cứu của Hanushek (2013) đã chỉ ra các nhân tố số người lớn biết chữ vàtuổi thọ bình quân đều có tác động lên thu nhập bình quân của các nước châu Mỹ La tinh,châu Phi, Nam Á và Trung Đông ở mức ý nghĩa 5%

Hanushek and Woessmann (2012) đã nghiên cứu với kỹ năng nhận thức và số năm

đi học để đánh giá nguồn lực con người lên tăng trưởng kinh tế Kết quả cho thấy chỉ cóyếu tố số năm đi học trung bình có tác động lên tăng trưởng kinh tế

1.3.2 Một số nghiên cứu trong nước.

Trong quá trình nghiên cứu, tìm hiểu tài liệu thực tiễn liên quan đến đề tài pháttriển nguồn nhân lực, hiện nay trong nước cũng có rất nhiều đề tài đi sâu vào lĩnh vựcnày, cụ thể như:

“Giáo trình kinh tế nguồn nhân lực” của Mai Quốc Chánh và Trần Xuân Cầu Tác

giả đã đưa ra quan điểm của mình về khái niệm nhân lực, nguồn nhân lực, khái niệm pháttriển nguồn nhân lực Theo đó, tác giả khẳng định phát triển chất lượng nguồn nhân lực làyếu tố quan trọng nhất trong vấn đề phát triển nguồn nhân lực

Vũ Bá Thể trong quyển sách: “Phát huy nguồn lực con người để công nghiệp hóa,

hiện đại hóa: Kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn Việt Nam”, Nhà xuất bản Lao động – Xã

hội, Hà Nội năm 2005 Tác giả đã nêu lên những thực trạng NNL ở nước ta trong nhữngnăm qua đã làm rõ thực trạng số lượng và chất lượng NNL nước ta hiện nay, trong đó tậptrung phân tích những ưu điểm, hạn chế và xu hướng phát triển của NNL Việt Nam trongbối cảnh phát triển kinh tế xã hội của nước ta; đồng thời rút ra những thành tựu, hạn chế

và những nguyên nhân của chúng Từ đó có những định hướng và những giải pháp pháthuy nguồn lực con người để phục vụ công nghiệp hóa và hiện đại hóa trong thời gian tới

Lê Văn Khoa, 2008, với đề tài “Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực hệ thống

KBNN” đề tài nghiên cứu về chiến lược phát triển nguồn nhân lực với đối tượng và phạm

vi là cả hệ thống KBNN Đề tài phân tích, đánh giá được thực trạng về chất lượng nguồnnhân lực của hệ thống KBNN Việt Nam, từ đó đưa ra các giải pháp vĩ mô nhằm nâng caochất lượng nguồn nhân lực của toàn hệ thống KBNN

Bài báo khoa học: “Một số vấn đề về đào tạo và phát triển nguồn nhân lực” của

Võ Xuân Tiến, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng Bài báo này làm sáng tỏ nộidung: Nguồn nhân lực là nguồn lực quý giá nhất của các tổ chức, đơn vị là yếu tố quyếtđịnh sự thành bại của họ trong tương lai Bởi vậy, các tổ chức và đơn vị luôn tìm cách đểduy trì và phát triển nguồn nhân lực của mình Một trong các biện pháp hữu hiệu nhấtnhằm thực hiện mục tiêu trên là đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Qua đó, bài báo đãlàm rõ các nội dung của phát triển nguồn nhân lực và được tham khảo để xây dựng hệthống cơ sở lý luận cho đề tài

Ngoài ra còn có nhiều công trình khoa học nghiên cứu, hội thảo, các bài viết đăng

tải trên trên nhiều tạp chí khác nhau như: “Quản lý nguồn nhân lực ở Việt Nam, của Phạm Thành Nghị, Vũ Hoàng Ngân; “Những luận cứ khoa học của việc phát triển nguồn

nhân lực công nghiệp cho vùng kinh tế trọng điểm phía Nam” của Trương Thị Minh

Sâm, Viện Khoa học và Xã hội tại Thành phố Hồ Chí Minh thuộc Trung tâm Khoa học

Xã hội và Nhân văn Quốc gia; “ Phát triển nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa,

hiện đại hóa đất nước” của Nguyễn Thanh, Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí

Minh…Các công trình nghiên cứu trên đã có những đóng góp nhất định trong việc cungcấp lý luận về phát triển nguồn nhân lực nói chung trên các lĩnh vực, các ngành, các vùngcủa nền sản xuất xã hội trong phạm vi cả nước.

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VỐN CON NGƯỜI VÀ TĂNG TRƯỞNG.

2.1 Tình hình tăng trưởng kinh tế các nước ASEAN

2.1.1 Giai đoạn 2008 – 2013

Hình 1: Tình hình tăng trưởng kinh tế các nước ASEAN giai đoạn 2018 - 1023

Nguồn: Ban thư ký ASEAN và Tổng cục thống kê

Khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 đã khiến tốc độ tăng trưởng GDP củacác nước ASEAN trồi sụt mạnh trong khoảng thời gian từ năm 2008 - 2011 Ít có nướcnào trong khu vực có được sự ổn định trong giai đoạn này

Trường hợp ổn định nhất trong ASEAN là Indonesia với tốc độ tăng trưởng của 3năm ở mức 6,2% vào năm 2010, 6,5% vào năm 2011 và khoảng 6,1% vào năm 2012

Trước đó, ngay cả năm tệ hại nhất của kinh tế thế giới là năm 2009 thì tăng trưởng GDPcủa Indonesia cũng chỉ giảm xuống mức 4,6%

Trường hợp trải qua nhiều sóng gió nhất có lẽ là Thái Lan, với mức thụt lùi -2,3%

vào năm 2009 và mức tăng trưởng gần như bằng 0 hồi năm 2011 Xen kẽ giữa các năm

đó, Thái Lan đạt được tốc độ tăng trưởng bùng nổ năm 2010 với 7,8%

Malaysia cùng chịu chung số phận với tốc độ tăng trưởng GDP giảm liên tục trong

3 năm này Nước này cũng chứng kiến sự suy giảm điểm tăng trưởng từ 7,2% (năm

2010) xuống còn 5,1% năm2011 Philippines cũng có tăng trưởng trồi sụt đáng đáng kể ởmức 7,6% năm 2010, nhưng lại tụt xuống 3,7% vào năm 2011.

Về Việt Nam, GDP của Việt Nam đã có bước tăng trưởng khá đều kể từ năm 2008

với tốc độ tăng trưởng bình quân thời kỳ 2008-2013 là 5.7% và giá trị bình quân đạt 131triệu USD/năm Việt Nam đứng thứ 4 trong khu vực xét theo tốc độ tăng trưởng, nhưng

về mặt quy mô GDP, Việt Nam chỉ đứng thứ 6/10 nước Asean GDP hiện hành của ViệtNam tương đối thấp so với các nước Asean nhưng chênh lệch này ngày càng được thuhẹp đáng kể trong những năm gần đây Năm 2005, khối lượng GDP của Việt Nam chỉbằng 1/3 Thái Lan, gần 1/2 Singapore, gần 1/5 Inđônêxia nhưng đến năm 2013 con sốnày đã được cải thiện đáng kể: đã bằng 1/2 Thái Lan, trên 1/2 Singapore

Tăng trưởng GDP các nước còn lại có ASEAN cũng có những diễn biến tương tự,tuy nhiên, xét về tổng thể đến hết năm 2011, các nước ASEAN đã vượt qua những ảnhhưởng tiêu cực của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008

2.1.2 Giai đoạn 2015 – 2019.

Báo cáo hội nhập ASEAN năm 2019 được công bố hôm 27/11, ASEAN đã trởthành nền kinh tế lớn thứ 5 trên thế giới với tổng sản phẩm quốc nội (GDP) khoảng 3nghìn tỷ USD năm 2018, một sự gia tăng đáng kể so với vị trí là nền kinh tế thứ 7 của thếgiới cách đây 5 năm

Mặc dù nền kinh tế toàn cầu ngày càng diễn biến phức tạp và có nhiều sự khôngchắc chắn, hiệu quả kinh tế chung của khối ASEAN vẫn đầy hứa hẹn, với thương mạikhu vực có tổng trị giá 2,8 nghìn tỷ USD năm 2018, tăng 23,9% so với con số năm 2015

là 2,3 nghìn tỷ USD Khu vực này đã thu hút 154,7 tỷ USD đầu tư trực tiếp nước ngoài(FDI) vào năm 2018 - mức cao nhất trong lịch sử và tăng 30,4% so với dòng vốn đầu tưnước ngoài trị giá 118,7 tỷ USD trong năm 2015

2.1.3 Giai đoạn 2019 – 2020.

ASEAN là nền kinh tế lớn thứ ba châu Á (với GDP năm 2020 đạt 2,9 nghìn tỷUSD), xếp sau Trung Quốc (với 15,5 nghìn tỷ USD) và Nhật Bản (5,1 nghìn tỷ USD) vàkhu vực cũng được dự đoán đến năm 2030 có thể trở thành nền kinh tế lớn thứ năm thếgiới, theo Viện Nghiên cứu Kinh tế ASEAN và Đông Á (ERIA)

ASEAN cũng là nơi có một số thị trường phát triển nhanh nhất, với tầng lớp trunglưu tăng nhanh và cơ sở sản xuất được thiết lập sẽ tiếp tục thúc đẩy tăng trưởng tiêu dùng

và đầu tư trong những năm tới Tăng trưởng kinh tế trung bình của ASEAN là 4,6% ghinhận trong thập kỷ qua (2010 - 2020), vượt quá mức trung bình toàn cầu là 3,1% Năm

2020, dịch bệnh Covid diễn ra gây sụt giảm nghiêm trọng nền kinh tế toàn cầu

Hình 2: Tăng trưởng GDP của 6 nước ASEAN năm 2020

Ảnh: ASEAN 6 Urbanist

Theo đó, nền kinh tế Philippines suy giảm 9,5% trong năm 2020

Năm 2020, nền kinh tế Thái Lan tăng trưởng âm 6,1%, mức giảm mạnh nhất kể từnăm 1998 là thời điểm xảy ra khủng hoảng tài chính Châu Á

Nền kinh tế Malaysia tăng trưởng âm 5,6% và không vượt qua được bẫy thu nhậptrung bình trong năm 2020 Năm 2019, GDP của Malaysia đạt 364 tỉ USD, GDP bìnhquân đầu người đạt hơn 11.000 USD Tuy nhiên, năm 2020 do ảnh hưởng dịch bệnhCOVID-19 dẫn đến tăng trưởng âm khiến GDP của Malaysia giảm xuống khoảng 336 tỉUSD (nguồn IMF), GDP đầu người theo đó cũng bị kéo giảm xuống còn 10.192 USD

Nền kinh tế có GDP bình quân đầu người cao nhất trong nhóm là Singapore điềuchỉnh tăng trưởng GDP từ âm 5,8% xuống âm 5,4 %, GDP qui đổi từ đôla Singaporesang đôla Mỹ (tỉ lệ qui đổi 1 USD = 1,34 SGD) ước tính đạt 350 tỉ USD

Nền kinh tế Indonesia tăng trưởng âm 2,07% năm 2020, GDP giảm còn khoảng1.053 tỉ USD, GDP bình quân đầu người giảm xuống mức 3.911 USD (nguồn: IndonesiaBPS)

Việt Nam là nền kinh tế duy nhất trong nhóm ASEAN 6 tăng trưởng dương trong năm 2020 với mức 2,91%, theo đó GDP quốc gia tăng lên 343 tỉ USD, GDP bình quân trên đầu người đạt khoảng 3.521 USD

2.2 Thực trạng vốn con người ở các nước ASEAN.

Bảng 1: Tỷ lệ biết đọc và biết viết của lao động từ 15 tuổi trở lên ở các quốc gia khu vựcASEAN năm 2018

Quốc gia Tỷ lệ biết đọc, biết viết (%)

là 96%; tiếp theo là Brunei có tỷ lệ biết chữ của lao động từ 15 tuổi trở lên đạt mức caothứ hai trong khu vực với tỷ lệ biết chữ ở lao động nam là 98,05% và 96% đối với laođộng nữ Tỷ lệ biết đọc và biết viết của lao động từ 15 tuổi trở lên ở Việt Nam bằng với

tỷ lệ biết đọc và biết viết của lao động từ 15 tuổi trở lên ở Malaysia, cao hơn cả tỷ lệ biếtđọc và biết viết của lao động từ 15 tuổi trở lên ở Thái Lan, Lào, Campuchia và Myanma

Bảng 2: Tỷ lệ lao động có kỹ năng của các nước ASEAN năm 2018

Nguồn: ILO

Qua bảng trên cho thấy nhìn chung lao động ở các nước ASEAN có kỹ năng laođộng trung bình chiếm tỷ lệ cao, kỹ năng lao động đạt mức cao chiếm tỷ lệ thấp RiêngViệt Nam, mức kỹ năng trung bình của lao động chiếm 53,88%, xếp vị tri thứ hai sauThái Lạn; tỷ lệ lao động có mức kỷ năng cao còn chiếm tỷ lệ thấp chỉ đạt 25,25%, trongkhi Singapore có mức cao nhất là 58,69%

Theo đánh giá của ngân hàhg thế giới thì Việt Nam đang rất thiếu lao động có trình độtay nghề, công nhân kỹ thuật bậc cao và chất lượng nguồn nhân lực của Việt Nam cũngthấp hơn nhiều so với các nưốc trong khu vực Cũng theo thỏa thuận vê' công nhận taynghê' tương đương của các nước ASEAN thì kể từ năm 2015, lao động của tám ngànhnghê được tự do di chuyển trong khu vực Tuy nhiên, do trình độ phát triển không đồngđều nên hiện nay lao động có tay nghề và kỹ năng cao trong khu vực chủ yếu di chuyểnđến Singapore, Malaysia và Thái Lan

CHƯƠNG 3 MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Xác định các nhân tố ảnh hưởng và xây dựng giả thuyết.

3.1.1 Mối quan hệ giữa tỷ lệ nhập học và tăng trưởng kinh tế.

Theo Sethi, Mishra, và Bhujabal (2019) tỷ lệ đăng ký nhập học tiểu học bất kể tuổitác, dân số của nhóm tuổi chính thức tương ứng với trình độ học vấn thể hiện Giáo dụctiểu học cung cấp cho con người những kỹ năng cơ bản nhất về sự hiểu biết về toán học,

kỹ năng nghe nói đọc viết, đặt nhưng viên gạch đầu tiên trong xây dựng vốn con người

Trong nghiên cứu này, các tác giả cũng xác định mối quan hệ đồng biến giữa tỷ lệ nhậphọc tiểu học là biến độc lập, tương tự như nghiên cứu của Hakeem và Oluitan (2012)

Nhóm tác giả đã nhấn mạnh tầm quan trọng của vốn con người trong mối liên hệ với tăngtrưởng kinh tế của các nước đang phát triển

Giả thuyết H1: Tỷ lệ đăng ký nhập học tiểu học có tác động đồng biến với tăng trưởng kinh tế.

3.1.2 Mối quan hệ giữa tuổi thọ trung bình và tăng trưởng kinh tế.

Theo Hakeem và Oluitan (2012) thể hiện mối quan hệ chặt chẽ giữa tuổi thọ trungbình và tăng trưởng kinh tế thông qua tiết kiệm và chi tiêu Nhóm tác giả xác định đượcrằng tuổi thọ trung bình của lao động tăng sẽ hữu ích hơn cho cả vốn con người và tăngtrưởng kinh tế Bởi vì tăng tuổi thọ của lao động sẽ giúp quá trình sản xuất của nguồnnhân lực cho nền kinh tế sẽ tăng lên Một trong những nghiên cứu đề cập đến tác độngnày là Awan và Kamran (2017), khẳng định rằng trong ngắn hạn và dài hạn tuổi thọ củalao động có tác động lớn đến tăng trưởng kinh tế của Pakistan Trong nghiên cứu này,nhóm tác giả sử dụng biến tuổi thọ trung bình của lao động nhằm phản ánh sức khỏe củalao động, hay phản ánh khía cạnh sức khỏe trong vốn con người nói chung

Giả thuyết H2: Tuổi thọ của dân số có tác động đồng biến với tăng trưởng kinh tế.

3.1.3 Mối quan hệ giữa lao động và tăng trưởng kinh tế.

Sự tăng lên của lao động dẫn đến mức thấp hơn trong sự phát triển vốn con người

là kết luận của Arif và Khan (2019) trong nghiên cứu liên quan đến vốn con người TheoWorld Bank, định nghĩa tổng dân số trong độ tuổi từ 15 – 64 Dân số dựa trên thực tế tínhtất cả cư dân và quốc tịch khác Biến này được tác giả đo lường qua số lượng lao động,

dữ liệu được thu thập từ Worldbank và được lấy Logarit

Giả thuyết H3: Dân số lao động có tác động ngược chiều với tăng trưởng kinh tế.

3.1.4 Mối quan hệ giữa vốn đầu tư và tăng trưởng kinh tế.

Mối quan hệ giữa FDI và tăng trưởng kinhtế (thông qua chỉ tiêu GDP) đã được nghiêncứu rộng rãi, đặc biệt là tại các quốc gia đang phát triển, nơi đón nhận luồng vốn FDI vàcoi đó là bộ phận vốn quan trọng trong phát triển kinh tế

Chakraborty & Basu (2002) khi nghiên cứu trường hợp của Ấn Độ trong giai đoạn

1975 - 1997 cho thấy có mối quan hệ tích cực FDI lên GDP, vốn FDI có xu hướng làmgiảm chi phí lao động từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, giống với kết luận củaBorensztein và cộng sự (1998) trước đó Kết quả tương tự cũng được Li và Liu (2005)tìm thấy khi nghiên cứu dữ liệu bảng của 84 quốc gia trong giai đoạn 1970 –1999 Cáctác giả kết luận, FDI không nhữngcó tác động trực tiếp mà còn có tương tác với nguồnlao động, gây ảnh hưởng tích cực tới tăng trưởng kinh tế

Giả thuyết H4: Đầu tư trực tiếp nước ngoàii FDI tác động tích cực lên tăng trưởng kinh tế.

3.2 Đo lường và mã hóa biến.

Dựa trên cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu đã nêu ở chương 1, nhóm tác giả lựachọn sử dụng trong nghiên cứu để đánh giá tăng trưởng của các nước ASEAN là logaritcủa GDP của các nước qua các năm được mã hóa là lnGDP

Nhóm tác giả cũng đã đề cập những chỉ tiêu đo lường các biến của các nghiên cứuliên quan Dưới đây nhóm tổng hợp và mã hóa các biến đề đưa vào mô hình

Bảng 3: Tổng hợp và giải thích biến được mã hóa

Biến Nhân tố Biến Mã hóa Kỳ

vọng Đơn vị

Biến phụ thuộc

Tăng trưởng

USD

Biến độc lập

Vốn con người

Tỷ lệ đăng ký nhập

Tuổi thọ trung bình

Lực lượng lao động ENROLLRATEit - NgườiVốn Đầu tư trực tiếp từ nước ngoài FDIit + Triệu USD

Nguồn: Nhóm tác giả tự tổng hợp

3.3 Phương pháp nghiên cứu.

3.3.1 Mẫu nghiên cứu.

Dữ liệu bao gồm GDP hằng năm, tỷ lệ đăng ký nhập học tiểu học, tuổi thọ trungbình của người dân, lực lượng lao động và vốn đầu tư trực tiếp từ nước ngoài của 9 nướcđang phát triển tại ASEAN lần lượt là: Brunei, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia,Myanmar, Philippines, Thái Lan, Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2001 – 2020 Tăngtrưởng kinh tế hay lnGDP được tính toán bằng lấy logarit của GDP hàng năm các quốcgia lấy từ World Bank Các biến độc lập tỷ lệ đăng ký nhập học tiểu học, tuổi thọ trungbình của người dân, lực lượng lao động và đầu tư trước tiếp từ nước ngoài cũng được thuthập từ World Bank

Bảng 4: Mô tả thống kê bộ dữ liệu của mô hình

3.3.2 Xây dựng hệ số tương quan.

Xác định mối quan hệ tương quan giữa các biến bằng cách tính hệ số tương quan tương quan từng phần r

Trong đó:

N: số quan sát

Xi ,Y i là giá trị các biếnX,Y là giá trị trung bình biến

Nếu giá trị r > 0 thì quan hệ giữa hai biến là tương quan thuận, r <0 thì quan hệgiữa hai biến là tương quan nghịch Giá trị của r(r≤1) biểu thị cường độ quan hệ, nếu | r |tiến gần đến 1 thì hai biến có mối quan hệ tương quan chặt chẽ, nếu |r | càng xa 1 thì mốiquan hệ càng lỏng lẻo và nếu |r | ~ 0 thì hai biến không có mối quan hệ tuyến tính.

|r| > 0,8 tương quan mạnh

|r| = 0,4 tương quan trung bình

|r | < 0,4 tương quan yếu

|r | càng lớn tương quan giữa các biến càng chặt

3.3.3 Mô hình nghiên cứu

3.3.3.1 Mô hình ảnh hưởng cố định FEM

Mô hình hồi qui dữ liệu bảng có dạng như sau:

Y¿=C i +βX¿+u¿

Với i, t∈N : hệ số góc với nhân tố X

Yit: là biến phụ thuộc của quốc gia i vào năm t

Xit: là biến độc lập của quốc gia i vào năm t

để chúng ta có thể ước lượng những hảnh hưởng thực của biến giải thích lên biến phụthuộc

3.3.3.2 Mô hình các ảnh hưởng ngẫu nhiên REM

Điểm khác biệt giữa mô hình ảnh hưởng nghiên cứu ngẫu nhiên và mô hình ảnhhưởng cố định được thể hiện ở sự biến động giữa các thực thể Nếu sự biến động giữa cácthực thể có tương quan đến biến độc lập - biến giải thích trong mô hình ảnh hưởng cốđịnh thì trong mô hình ảnh hưởng ngẫu nhiên sự biến động giữa các thực thể được giả sử

là ngẫu nhiên và không tương quan đến biến giải thích Chính vì vậy, nếu có sự khác biệtgiữa các thực thể có ảnh hưởng đến biến phụ thuộc thì REM sẽ thích hợp hơn so vớiFEM Trong đó phần dư của mỗi thực thể (không tương quan với biến giải thích) đượcxem là biến giải thích mới