TIỀU LUẬN môn KINH tế PHÁT TRIỂN đề tài tác ĐỘNG của vốn CON NGƯỜI lên TĂNG TRƯỞNG KINH tế các nước ASEAN

Để khẳng định tầm quan trọng của vốn con người trong việc tăng trưởng kinh tế, nghiên cứu này đã ứng dụng mô hình tăng tác động ngẫu nhiên để phân tích “Tác động của vốn con người đến tă

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

KHOA KINH TẾ QUỐC TẾ -

TIỀU LUẬN MÔN KINH TẾ PHÁT TRIỂN

TRƯỞNG KINH TẾ CÁC NƯỚC ASEAN

MỤC LỤC

DANH SÁCH THÀNH VIÊN NHÓM 11 2

DANH MỤC VIẾT TẮT 5

DANH MỤC BẢNG VÀ HÌNH 6

MỞ ĐẦU 7

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG CỦA VỐN CON NGƯỜI LÊN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ CÁC NƯỚC ASEAN 8

1.1 Vốn con người 8

1.1.1 Khái niệm vốn con người 8

1.1.2 Các đặc trưng cơ bản của vốn con người 8

1.1.3 Các yếu tố tác động lên vốn con người 9

1.1.4 Các tiêu chí phản ánh và đo lường vốn con người 11

1.2 Tăng trưởng kinh tế 11

1.2.1 Vai trò của vốn trong tăng trưởng kinh tế 11

1.3 Tổng quan nghiên cứu 15

1.3.1 Một số nghiên cứu trên thế giới 15

1.3.2 Một số nghiên cứu trong nước 15

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VỐN CON NGƯỜI VÀ TĂNG TRƯỞNG 17

2.1 Tình hình tăng trưởng kinh tế các nước ASEAN 17

2.1.1 Giai đoạn 2008 – 2013 17

2.1.2 Giai đoạn 2015 – 2019 18

2.1.3 Giai đoạn 2019 – 2020 18

2.2 Thực trạng vốn con người ở các nước ASEAN 19

CHƯƠNG 3 MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 22

3.1 Xác định các nhân tố ảnh hưởng và xây dựng giả thuyết 22

3.1.1 Mối quan hệ giữa tỷ lệ nhập học và tăng trưởng kinh tế 22

3.1.2 Mối quan hệ giữa tuổi thọ trung bình và tăng trưởng kinh tế 22

3.1.3 Mối quan hệ giữa lao động và tăng trưởng kinh tế 22

3.1.4 Mối quan hệ giữa vốn đầu tư và tăng trưởng kinh tế 23

3.3 Phương pháp nghiên cứu 24

3.3.1 Mẫu nghiên cứu 24

3.3.2 Xây dựng hệ số tương quan 24

3.3.3 Mô hình nghiên cứu 25

3.4 Kết quả hồi quy 27

3.4.1 Mô hình Pooled OLS 27

3.4.2 Mô hình ảnh hưởng cố định FEM 28

3.4.3 Mô hình ngẫu nhiên REM 29

3.5 Kiểm định 31

3.5.1 Kiểm định lựa chọn mô hình 31

3.5.2 Kiểm định tự tương quan 32

3.5.3 Kiểm định phương sai sai số thay đổi 32

3.5.4 Kiểm định đa cộng tuyến 32

3.6 Khắc phục mô hình 33

CHƯƠNG 4 KIẾN NGHỊ VÀ GIẢI PHÁP 35

KẾT LUẬN 39

DANH MỤC THAM KHẢO 40

PHỤ LỤC SỐ LIỆU THỐNG KÊ, DATA LƯỢNG VÀ KẾT QUẢ CHẠY LƯỢNG 42

DANH MỤC VIẾT TẮT

GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nộiASEAN Association of South East Asian Nations Hiệp hội các quốc gia Đông NamÁFDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp từ nước ngoài

DANH MỤC BẢNG VÀ HÌNH

Bảng 1: Tỷ lệ biết đọc và biết viết của lao động từ 15 tuổi trở lên ở các quốc gia khu vực

ASEAN năm 2018 21

Bảng 2: Tỷ lệ lao động có kỹ năng của các nước ASEAN năm 2018 22

Bảng 3: Tổng hợp và giải thích biến được mã hóa 24

Bảng 4: Mô tả thống kê bộ dữ liệu của mô hình 25

Bảng 5: Kết quả hồi quy mô hình Pooled OLS 28

Bảng 6: Kết quả hồi quy mô hình FEM 29

Bảng 7: Kết quả hồi quy mô hình REM 30

Bảng 8: Kết quả hồi quy chuẩn mạnh Robust cho mô hình REM 34

Bảng 9: Dữ liệu cho mô hình hồi quy 42

MỞ ĐẦU

Vốn con người (human capital) từ lâu được xác định là tài sản của mỗi quốc gia và làmột trong bốn nguồn lực tạo ra tăng trưởng kinh tế bên cạnh nguồn tài nguyên thiên

nhiên, tư bản hiện vật và tri thức công nghệ Từ khi có sự phát triển vượt bậc của khoa

học kỹ thuật cùng với sự khan hiếm tài nguyên thiên nhiên, vốn con người càng trở thành

đối tượng ưu tiên hàng đầu trong chính sách phát triển đất nước Nguồn vốn con người

được xem là nguồn vốn rất quan trọng với các công ty bởi vì được tính vào giá trị của họ,

và hình thành nên vốn vô hình của quốc gia Vốn con người đóng vai trò ngày càng quan

trọng trong quá trình tăng trưởng kinh tế

Hiện nay, những nước đang phát triển như một số quốc gia trong khu vực ASEANcũng đang chú trọng đến việc phát triển vốn con người nhiều hơn Nhiều nghiên cứu đã

khẳng định vốn con người tác động tích cực và là một trong những yếu tố quyết định

năng suất lao động, cải thiện tình trạng việc làm, tăng thu nhập và thường được đo lường

thông qua tỷ lệ đăng ký nhập học tiểu học, tuổi thọ trung bình của người dân, sức khỏe

lao động,

Để khẳng định tầm quan trọng của vốn con người trong việc tăng trưởng kinh tế,

nghiên cứu này đã ứng dụng mô hình tăng tác động ngẫu nhiên để phân tích “Tác động

của vốn con người đến tăng trưởng kinh tế các nước khu vực ASEAN”

 Mục tiêu nghiên cứu: Việc nghiên cứu này hướng tới mục tiêu thực hiện đầy đủ,chặt chẽ các bước tiến hành một nghiên cứu định lượng cơ bản để phân tích tácđộng của vốn con người đến tăng trưởng kinh tế ở các nước ASEAN và đưa rakiến nghị giải pháp

 Đối tượng nghiên cứu: vốn con người và mức độ ảnh hưởng đến tăng trưởng kinhtế

 Phạm vi nghiên cứu:

- Thời gian: từ năm 2001-2020

- Không gian: Các nước ASEAN

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TÁC ĐỘNG CỦA VỐN CON NGƯỜI

LÊN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ CÁC NƯỚC ASEAN.

1.1 Vốn con người.

1.1.1 Khái niệm vốn con người.

“Nguồn vốn con người” (Human Capital) đã được đề cập bởi nhà kinh tế họcAdam Smith (1776), tuy nhiên khái niệm này vẫn còn quá xa lạ khi các nhà kinh tế học

thời bấy giờ thường chỉ chú trọng đến hai yếu tố đầu vào trong sản xuất là vốn tư bản và

máy móc thiết bị Có nhiều định nghĩa khác nhau về nguồn vốn con người Vào những

năm 60 của thế kỷ XX, Mincer (1958), Becker (1964) và Schultz (1961) được coi là

những người đã khởi đầu cho sự quan tâm đến khái niệm vốn con người, họ cho rằng yếu

tố hình thành nên vốn con người là kỹ năng và tri thức mà người lao động thu nhận được

Sau đó, vốn con người được Westphalen (1999), Rastogi (2002) khái quát hóa thành kiến

thức, năng lực, thái độ và hành vi trong một cá nhân Theo quan điểm của Florin và

Schultze(2000), vốn con người có thể được phát triển thông qua đào tạo và giáo dục

chính thức nhằm bổ sung và cập nhật khả năng để cá nhân làm tốt hơn xã hội Theo Tổ

chức hợp tác và phát triển kinh tế OECD, vốn con người là kiến thức, kỹ năng, năng lực

và những thuộc tính tiềm tàng trong mỗi cá nhân

Tựu trung lại, vốn con người là kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm và sức khỏe củacon người được hình thành và tích lũy từ quá trình học tập, rèn luyện, trải nghiệm và đúc

kết trong mỗi con người cho thấy vốn con người là vô hình, lượng vốn con người không

thể xác định một cách trực tiếp giống như vốn vật chất, do đó việc đo lường vốn con

người phải được xác định một cách gián tiếp

1.1.2 Các đặc trưng cơ bản của vốn con người.

Vốn con người có một số đặc trưng cơ bản

Thứ nhất, vốn con người bao hàm nhiều yếu tố khó có tách biệt bao gồm kiến

thức, kỹ năng, khả năng (sức khỏe, tâm lý, …) Vốn con người trước hết thuộc về mỗi cá

nhân con người; có yếu tố mang tính bẩm sinh (năng khiếu, di truyền, …) có yếu tố hình

thành, biến đổi trong quá trình học tập, rèn luyện hay hình thành và phát triển trong quá

trình sinh trưởng, hoạt động của con người…

Thứ hai, mặc dù vốn con người thuộc về cá nhân con người, nhưng không phải

lúc nào cá nhân con người cũng có thể kiểm soát được quá trình tích lũy và các cách thức

để tích lũy và sử dụng nó Trong những năm đầu cuộc đời, các quyết định liên quan đến

vốn con người không do chủ nhân của nó mà do những người xung quanh như cha mẹ,

thầy cô giáo quyết định thông qua các chương trình giáo dục Đến khi con người trưởng

thành, có thể tự chủ và độc lập trong cuộc sống, thì họ có quyền quyết định quá trình đầu

tư vào vốn con người của mình, những ảnh hưởng từ xã hội và các khuôn khổ thể chế

được thực thi tại nơi họ sinh sống sẽ tiếp tục tác động đến quá trình hình thành vốn con

người của mỗi cá nhân

Thứ ba, vốn con người có cả mặt lượng và mặt chất Mặc dù chúng ta dễ dàng

định lượng được số năm đi học của mỗi cá nhân, nhưng đầu tư vào vốn con người lại

không đồng nhất về chất Ví dụ, những người có bằng đại học Harvard có thể có mức vốn

con người cao hơn những người tốt nghiệp ở các trường đại học ít tên tuổi hơn Hoặc

cùng theo học một chương trình đào tạo nhưng khả năng nhận thức và tiếp thu của mỗi cá

nhân là khác nhau, do đó lượng vốn con người cũng có thể khác nhau

Thứ tư, vốn con người vừa có tính cá nhân, vừa có tính cộng đồng Kiến thức có

thể mang tính cộng đồng nếu con người sử dụng chúng trong nhiều hoạt động và nếu

chúng được truyền từ người này sang người khác một cách dễ dàng mà không làm giảm

nhiều giá trị Ngược lại, vốn con người mang tính cá biệt nếu người ta chỉ sử dụng nó

trong một số ít hoạt động, ví dụ như người lao động không thể đem kinh nghiệm, kỹ năng

học hỏi được từ doanh nghiệp này sang ứng dụng tại một doanh nghiệp khác do đặc thù

chuyên môn mỗi nơi khác nhau, do đó vốn con người mà anh ta tích lũy được trở nên mất

giá trị

Thứ năm, vốn con người có hiệu ứng lan tỏa Ta có thể hiểu hiệu ứng này theo

nghĩa là với khả năng nhất định, mỗi cá nhân có thể làm việc năng suất hơn trong một

môi trường có mức vốn con người cao Đặc trưng này của vốn con người giải thích cho

nguyên nhân hình thành cũng như vai trò quyết định của những trung tâm tập trung vốn

con người cao, như các trường đại học, các thành phố, trung tâm nghiên cứu hay tổ hợp

các hãng công nghệ cao Những “trung tâm” này có tác động rất mạnh mẽ đối với sự phát

triển và tiến bộ của kiến thức, công nghệ và tăng trưởng kinh tế

Thứ sáu, vốn con người mang tính “bản địa” Vì vốn con người là kiến thức, kỹ

năng, khả năng nên nó được hình thành và phát triển trong những điều kiện địa lý, kinh

tế, văn hóa, xã hội cụ thể Vì vậy, vốn con người mang tính bản địa và cũng vì thế mà

vốn con người có thể phù hợp và phát huy được ở điều kiện này mà không phù hợp hay

không phát huy được ở môi trường khác

1.1.3 Các yếu tố tác động lên vốn con người.

Vốn con người vừa có tính bẩm sinh vừa là kết quả của quá trình tích lũy, đầu tư;

vừa có tính cá nhân, vừa có tính cộng đồng nên vốn con người chịu ảnh hưởng của nhiều

yếu tố Khi xem xét vốn con người ở những khía cạnh khác nhau thì sẽ có những yếu tố

ảnh hưởng khác nhau Ví dụ ở khía cạnh “kỹ năng”, các yếu tố ảnh hưởng được đề cập

đến là quá trình học tập, luyện tập, thực hành, đầu tư phát triển kỹ năng, yếu tố bẩm sinh

liên quan đến kỹ năng, môi trường thực hành kỹ năng Hay ở khía cạnh “kiến thức” các

yếu tố ảnh hưởng được đề cập chủ yếu là quá trình tích lũy, thời gian đi học, môi trường

giáo dục, hệ thống giáo dục, khả năng tiếp cận giáo dục, chi phí hay đầu tư cho giáo dục

của cá nhân, gia đình, xã hội,… Còn ở khía cạnh khả năng (như sức khỏe) các yếu tố ảnh

hưởng thường được đề cập là di truyền, môi trường cư trú, hệ thống chăm sóc sức khỏe,

chế độ dinh dưỡng; Tổn quát lại, có thể phân chia theo một số nhóm yếu tố tác động cỏ

 Các yếu tố về vật chất, cơ sở hạ tầng như các công trình và phương tiện giao thông,

cơ sở và thiết bị y tế, giáo dục, hạ tầng và phương tiện thông tin, nhà ở liên quantrực tiếp đến các điều kiện để các cá nhân tiếp cận các dịch vụ y tế, giáo dục Dịch

vụ tế đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành vốn con người, bởi nócung cấp sức khỏe và dinh dưỡng để tạo nên một cơ thể khỏe mạnh, có sức sống, từ

đó giúp con người hấp thụ được lượng kiến thức và kỹ năng từ trường học

 Các yếu tố kinh tế, chính trị, chính sách, thể chế là nhóm yếu tố ảnh hưởng trựctiếp đến cách thức tổ chức nhà nước, tổ chức và quản lý xã hội, quy định các tiêuchuẩn hành vi, định hướng phát triển vốn nhân lực/vốn con người, đảm bảo cácđiều kiện đầu tư phát triển vốn con người thông qua các chiến lược, chính sáchkhám chữa bệnh, phát triển giáo dục, đào tạo kỹ năng, thay đổi các thiết chế vănhóa, kinh tế, xã hội khi cần thiết

 Các yếu tố liên quan gia đình hay cá nhân như điều kiện tài chính, cơ hội đầu tư,môi trường hình thành và phát triển của mỗi cá nhân, khả năng tiếp thu của mỗi cánhân, thực tế cho thấy người (cha mẹ) có trình độ học vấn cao đầu tư nhiều hơncho việc giáo dục con cái, gia đình khá giả đầu tư cho giáo dục, đào tạo nhiều hơn

gia đình có hoàn cảnh khó khăn Tuy vậy, chất lượng lao động không chỉ phụ thuộcvào hoàn cảnh gia đình mà còn do ý chí, khả năng tiếp thu và học hỏi của mỗi conngười.

 Các yếu tố liên quan đến giáo dục – đào tạo: Giáo dục, đào tạo có vai trò đặc biệtquan trọng đối với phát triển vốn con người; cung cấp kiến thức, kỹ năng, nâng caotrình độ, hoàn thiện phẩm chất một cách toàn diện cho con người trong toàn bộ quátrình sinh sống, làm việc Mặc dù vốn con người là tổng hòa các yếu tố thuộc về cánhân con người như kiến thức, kỹ năng, khả năng (sức khỏe, tâm lý,…) Nhưngthực tế những yếu tố này đều có thể hình thành, phát triển, bị ảnh hưởng trực tiếphay gián tiếp thông qua quá trình giáo dục - đào tạo

1.1.4 Các tiêu chí phản ánh và đo lường vốn con người.

Vốn con người bao gồm nhiều yếu tố và có thể tiếp cận thông qua nhiều khíacạnh Các học giả đã xem xét vốn con người thông qua nhiều tiêu chí khác nhau như

dựa trên giáo dục, chi phí giáo dục hay thu nhập của lao động nhằm xây dựng nhiều

thước đo vốn con người như tỷ lệ người biết chữ, tỷ lệ nhập học các cấp, tỷ lệ học

sinh-giáo viên, chi phí giáo dục

Adam Smith xem xét vốn con người thông qua chi tiêu đầu tư giáo dục và đàotạo; Becker xem xét thông qua chi phí giáo dục, đào tạo, chăm sóc y tế, kiến thức, sức

khỏe, khoảng cách giới tính và “kỹ năng hữu ích”

Trong nghiên cứu của Đinh Phi Hổ và Từ Đức Hoàng (2016) tác giả đo lườngvốn con người thông qua các biến: số năm đi học, bình quân đầu người của lực lượng

lao động, chi tiêu ngân sách nhà nước cho giáo dục và y tế Kết quả của nghiên cứu

chỉ ra sự ảnh hưởng của vốn con người đến tăng trưởng kinh tế Đồng bằng Sông Cửu

Long thông qua các chỉ tiêu đo lường vốn con người như trên

Theo OECD vốn con người được phản ánh thông qua khả năng giao tiếp, khảnăng số học, kỹ năng logic, khả năng tự thấu hiểu, khả năng tự học, tự điều tiết bản

thân, khả năng đánh giá sự việc, khả năng thấu hiểu người khác, khả năng làm việc

nhóm và khả năng lãnh đạo

Ở phạm vi rộng hơn Hakeem và Oluitan (2012) cho rằng tích lũy vốn conngười thường được phân tách vốn con người vào cả vốn nhân lực trong giáo dục và

vốn nhân lực sức khỏe Hai loại vốn con người như vậy đã được tìm thấy có tác động

khác nhau và cơ chế truyền dẫn về tăng trưởng và phát triển

Kế thừa từ những nghiên cứu đi trước, nhằm khái quát vốn con người ở ViệtNam, đề tài này đo lường vốn con người thông qua yếu tố giáo dục, sức khỏe và dân

số lao động

1.2 Tăng trưởng kinh tế.

1.2.1 Vai trò của vốn trong tăng trưởng kinh tế.

Nói chung, đầu tư vào vốn con người mang lại những lợi ích to lớn và có tầm ảnhhưởng sâu rộng Ở cấp độ cá nhân, có trình độ giáo dục cao đồng nghĩa với sức khỏe tốt

hơn, cơ hội kinh tế nhiều hơn và quyền tự chủ lớn hơn, đặc biệt là đối với người phụ nữ

Ở cấp độ quốc gia và vùng lãnh thổ, dân số có trình độ giáo dục cao được coi là yếu tố cơ

bản dẫn đến tiến bộ kỹ thuật và phát triển kinh tế- xã hội (Lutz, 2001)

1.2.1.1 Vốn con người trong các lý thuyết kinh tế truyền thống và hiện đại

Trong lịch sử phát triển kinh tế học, đã có nhiều nhà kinh tế nổi tiếng quan tâmđến vốn con người và vai trò của giáo dục Adam Smith chú ý tới tầm quan trọng của

giáo dục theo hai phương diện: một là “Giáo dục có thể là một cách thức tốt nhằm chống

lại sự khốn cùng do phân công lao động liên tục gây ra”, và hai là giáo dục đóng vai trò

quan trọng trong việc tạo ra sự hài hòa xã hội Alfred Marshall lại coi giáo dục là một loại

đầu tư quốc gia và ủng hộ giáo dục nhằm cải tiến kỹ thuật Ông chỉ ra rằng mặc dù giáo

dục cơ bản ít mang lại lợi ích trực tiếp đối với tiến bộ kỹ thuật, nhưng nó khiến con người

trở nên thông minh hơn, đáng tin cậy hơn trong những công việc thông thường Karl

Marx chia sẻ những quan điểm truyền thống này khi ông viết giáo dục có vai trò chủ chốt

trong việc thúc đẩy hòa bình và hài hòa xã hội, cải thiện bản thân và trong quá trình tạo ra

của cải

Tuy nhiên, chính Schultz (1961) mới là một trong những nhà nghiên cứu đầu tiêncoi giáo dục như một khoản đầu tư vào con người và nó cũng có tác động như một loại

vốn - “vốn con người” Ông rất chú trọng đến những vấn đề chính sách liên quan đến đầu

tư vào con người và cho rằng việc loại bỏ đi những rào cản đối với đầu tư vào vốn con

người sẽ mang lại nhiều lợi ích cho xã hội Có thể kết luận rằng Schultz là nhà tiên phong

và người khởi xướng cho ít nhất hai loại nghiên cứu: Một là những phân tích chi phí - lợi

ích của giáo dục; và hai là nghiên cứu mối quan hệ giữa tăng trưởng và vốn con người

Cho đến những năm 70 của thế kỷ XX, lý thuyết vốn con người đã thống trị trongcác tài liệu nghiên cứu về giáo dục và phát triển kinh tế Quan điểm của lý thuyết này là:

những người có số năm đi học nhiều hơn thì đồng thời có công việc tốt hơn và tiền lương

cao hơn Theo đó, nếu chênh lệch thu nhập phản ánh năng suất lao động cá nhân, thì một

cộng đồng càng đông người có trình độ giáo dục cao sẽ có năng suất kinh tế tổng hợp

càng lớn, kết quả là nền kinh tế quốc gia tăng trưởng (Liu và các tác giả khác, 1993)

Ngoài những tác động trực tiếp của vốn con người đến năng suất lao động, rõ ràng

là đầu tư vào vốn con người nói chung và đầu tư vào giáo dục nói riêng còn có nhiều ảnh

hưởng sâu rộng hơn Những ảnh hưởng này thậm chí bao gồm lợi ích của giáo dục tích

lũy trực tiếp cho các cá nhân Có thể nói, giáo dục vừa mang lại lợi ích tiêu dùng trước

mắt lẫn tác động lâu dài đối với độ thỏa dụng của cả cuộc đời Những chính sách làm gia

tăng vốn con người cũng có ý nghĩa với cả xã hội Cung cấp giáo dục công cộng sẽ có tác

động đến sức khỏe cộng đồng, tỷ lệ tội phạm, môi trường, việc nuôi dạy con cái… Tất cả

những lợi ích sâu rộng này cuối cùng đều đưa đến phát triển kinh tế, qua đó cho thấy cái

nhìn rộng lớn hơn về vai trò của giáo dục (Temple, 2001)

Theo quan điểm tổng quát của Lucas, 1988, vốn con người đóng góp vào tăngtrưởng kinh tế theo 2 cách thức Trước hết, vốn con người bao hàm trong mỗi cá thể sẽ

làm tăng năng suất cá nhân, dẫn đến tăng năng suất chung và tăng trưởng kinh tế Thứ

hai, vốn con người bao hàm trong mỗi các thể sẽ làm tăng năng suất cá nhân, dẫn đến

tăng năng suất chung và tăng trưởng kinh tế Hai cách thức này được gọi là các hiệu ứng

“nội sinh” và “ngoại sinh” của vốn con người Hiệu ứng nội sinh của giáo dục bao gồm:

(a) gia tăng năng suất lao động cá nhân trong việc sản xuất các loại hàng hóa và dịch vụ;

(b) gia tăng năng suất lao động cá nhân trong việc sản xuất thêm vốn con người; (c) giảm

thời gian làm việc tại nhà của nữ giới và tăng chất lượng sản phẩm; (d) thay đổi giá trị

của thời gian nghỉ ngơi thông qua tác động của nó vào mức tiền lương Còn các hiệu ứng

ngoại sinh của giáo dục bao gồm sự tác động vào (1) trình độ con cái, (2) năng suất lao

động trong gia đình, (3) sức khỏe cá nhân, (4) sức khỏe của các thành viên trong gia đình,

(5) giảm tỷ lệ sinh, (6) hiệu quả lựa chọn tiêu dùng, (7) hiệu quả tìm kiếm thị trường lao

động, (8) hiệu quả lựa chọn hôn nhân, (9) tỷ lệ tiết kiệm (10) giảm tội phạm (11) liên kết

xã hội, và (12) thay đổi công nghệ

1.2.1.2 Vốn con người trong các mô hình kinh tế hiện đại

Vốn con người đóng những vai trò khác nhau trong các lý thuyết tăng trưởng kinh

tế hiện đại khác nhau Với mô hình tăng trưởng tân cổ điển, vốn con người không được

nhắc đến trong quá trình sản xuất Nhưng trong các mô hình tăng trưởng nội sinh, thì vốn

con người lại đóng vai trò trung tâm Aghion và Hewitt (1998) nhận thấy: dựa trên vai trò

của vốn con người trong mỗi mô hình, thì có thể chia các mô hình tăng trưởng nội sinh

thành hai nhánh lớn Ở nhánh thứ nhất, khái niệm của vốn được mở rộng để bao gồm cả

vốn con người Trong những mô hình kiểu này, tăng trưởng bền vững có được nhờ sự

tích lũy vốn con người theo thời gian (Lucas, 1988) Ở nhánh thứ hai, sự tăng trưởng

được quy về mức vốn con người hiện có, coi đây chính là động lực tạo ra sự cải tiến công

nghệ và tăng trưởng bền vững (Romer, 1990)

Trong số các mô hình chuẩn hóa đề cao vai trò trung tâm của vốn con người vớităng trưởng, thì mô hình của Lucas (1988) có tầm ảnh hưởng lớn nhất Trong mô hình

này, mức sản lượng là một hàm của mức vốn con người Tuy nhiên, thuật ngữ vốn con

người" của Lucas gần gũi với kiến thức chung của nhân loại hay của một nền kinh tế hơn

là những kỹ năng con người có được thông qua giáo dục

Một lớp mô hình khác nhấn mạnh vào những động lực mà các hãng sản xuất kinhdoanh có để tạo ra ý tưởng mới Các mô hình tăng trưởng nội sinh dựa trên phân tích về

R&D (nghiên cứu và triển khai), mà điển hình là mô hình của Romer (1990), đưa đến kết

quả là tốc độ tăng trưởng bền vững phần nào phụ thuộc vào mức vốn con người Giả thiết

cơ bản ở đây là vốn con người là nhân tố đầu vào cơ bản trong quá trình tạo ra ý tưởng

mới Trên thực tế, trong nhiều mô hình tăng trưởng nội sinh, vốn con người phải đạt trên

một ngưỡng nhất định để có thể tạo ra sự thay đổi công nghệ

Khi so sánh hai loại mô hình tăng trưởng, chúng ta có thể thấy rằng: nghiên cứucủa Lucas đơn thuần là một mô hình tích lũy kiến thức nhưng nó dễ phân tích hơn; còn

các giả thiết bỏ buộc lại rất cần thiết để có thể đi đến kết quả của Romer là tốc độ tăng

trưởng dài hạn phụ thuộc vào mức vốn con người (Jones, 1995) Nhưng ngay cả với

những giả thiết tổng quát hơn, thì sự gia tăng mức vốn con người có thể đưa đến sự gia

tăng đáng kể trong mức sản lượng, thông qua sự gia tăng tốc độ tăng trưởng trong một

thời kỳ

1.2.1.3 Vốn con người trong thực tiễn tăng trưởng và phát triển kinh tế

Một nguồn nhân lực đông đảo có trình độ cao đã trở thành điều kiện tiên quyết cho

sự phát triển kinh tế - xã hội ở các quốc gia công nghiệp phát triển Sự yếu kém về trình

độ của lực lượng lao động sẽ mau chóng trở thành gánh nặng kinh tế do tinh phi hiệu quả

và phi năng suất Bởi vậy, để có thể tiến bộ, tăng trưởng và thậm chí để tồn tại được, thì

một xã hội ngày nay phải là một “xã hội có học vấn” (Okoh, 1980) Tầm quan trọng của

nền tảng học vấn và giáo dục đối với phát triển kinh tế được thể hiện rõ nét qua tốc độ

phục hồi nhanh chóng của Tây Âu cùng với Kế hoạch Marshall thời hậu chiến Sự khôi

phục và phát triển kinh tế thần kỳ của Nhật Bản sau chiến tranh phần lớn là nhờ những

biện pháp sử dụng có hiệu quả nguồn vốn vật chất cùng tài nguyên thiên nhiên ít ỏi và

nguồn nhân lực có trình độ cao (Waines, 1963)

Tương tự như vậy, vấn đề cơ bản của hầu hết các nước đang phát triển không phảinghèo tài nguyên thiên nhiên mà là thiếu hụt nguồn nhân lực có chất lượng cao Các nước

nghèo từng cho rằng tốc độ tăng trưởng hoàn toàn phụ thuộc vào mức vốn vật chất mà họ

có thể tích lũy hoặc thu hút được Hậu quả là họ ra sức tìm kiếm các nguồn lực tài chính

từ bên ngoài nhằm bổ sung vào nguồn đầu tư ít ỏi trong nước có được từ thặng dư ngân

sách trong giai đoạn đầu của quá trình phát triển Nhưng khả năng sử dụng vốn một cách

hiệu quả lại phụ thuộc vào trình độ của nguồn nhân lực (Waines, 1963) Do đó, (Okoh,

1980) khẳng định rằng nhiệm vụ trước tiên của các nước đang phát triển phải là xây dựng

và tích lũy vốn con người Ông cho rằng tăng trưởng và phát triển kinh tế ở các quốc gia

này “phụ thuộc vào hai yếu tố: vốn và lực lượng lao động được đào tạo Hầu hết các nước

đang phát triển không có đủ lượng vốn phục vụ cho tăng trưởng kinh tế, nhưng họ có sẵn

nguồn nhân lực và có thể bắt đầu bằng việc đào tạo nguồn lực này” (Okoh, 1980) Điều

này đã trở thành lời khuyên dùng trong trường hợp các “thần kỳ” Đông Á Tilak (2002)

đã mô tả sự phát triển kinh tế ở Đông Á là sự phát triển có được nhờ “nguồn nhân lực"

Nói như vậy không có nghĩa các nhân tố khác không quan trọng đối với tăng trưởng,

nhưng dường như đầu tư vào vốn con người đã trở thành động lực cơ bản cho sự phát

triển ở các nền kinh tế Đông Á

1.3 Tổng quan nghiên cứu.

1.3.1 Một số nghiên cứu trên thế giới.

Isola và Alani (2005) đã nghiên cứu về tác động của nguồn nhân lực lên tăngtrưởng kinh tế tại Nigeria, dựa trên các yếu tố về sức khỏe và giáo dục: Số người lớn biết

chữ, tuổi thọ bình quân, nguồn vốn đầu tư, tăng trưởng người lao động, và biến phụ thuộc

là tỷ lệ tăng trưởng kinh tế GDP giai đoạn 1982 đến 2005 đã chỉ ra chỉ có yếu tố số người

lớn biết chữ có tác động tới tăng trưởng kinh tế ở mức ý nghĩa 5%.Tác động của số người

biết chữ mang dấu (+) cho thấy việc càng nhiều người biết chữ sẽ làm cho tăng sự phát

triển kinh tế Trong khi đó ở mức ý nghĩa 10% có thêm yếu tố tuổi thọ trung bình và

nguồn vốn đầu tư có tác động tới tăng trưởng kinh tế Điều này cho thấy tuổi thọ và

nguồn vốn đầu tư có tác động yếu hơn so với tác động của số người lớn biết chữ

Nghiên cứu của Hanushek (2013) đã chỉ ra các nhân tố số người lớn biết chữ vàtuổi thọ bình quân đều có tác động lên thu nhập bình quân của các nước châu Mỹ La tinh,

châu Phi, Nam Á và Trung Đông ở mức ý nghĩa 5%

Hanushek and Woessmann (2012) đã nghiên cứu với kỹ năng nhận thức và số năm

đi học để đánh giá nguồn lực con người lên tăng trưởng kinh tế Kết quả cho thấy chỉ có

yếu tố số năm đi học trung bình có tác động lên tăng trưởng kinh tế

1.3.2 Một số nghiên cứu trong nước.

Trong quá trình nghiên cứu, tìm hiểu tài liệu thực tiễn liên quan đến đề tài pháttriển nguồn nhân lực, hiện nay trong nước cũng có rất nhiều đề tài đi sâu vào lĩnh vực

này, cụ thể như:

“Giáo trình kinh tế nguồn nhân lực” của Mai Quốc Chánh và Trần Xuân Cầu Tác

giả đã đưa ra quan điểm của mình về khái niệm nhân lực, nguồn nhân lực, khái niệm phát

triển nguồn nhân lực Theo đó, tác giả khẳng định phát triển chất lượng nguồn nhân lực là

yếu tố quan trọng nhất trong vấn đề phát triển nguồn nhân lực

Vũ Bá Thể trong quyển sách: “Phát huy nguồn lực con người để công nghiệp hóa, hiện đại hóa: Kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn Việt Nam”, Nhà xuất bản Lao động – Xã

hội, Hà Nội năm 2005 Tác giả đã nêu lên những thực trạng NNL ở nước ta trong những

năm qua đã làm rõ thực trạng số lượng và chất lượng NNL nước ta hiện nay, trong đó tập

trung phân tích những ưu điểm, hạn chế và xu hướng phát triển của NNL Việt Nam trong

bối cảnh phát triển kinh tế xã hội của nước ta; đồng thời rút ra những thành tựu, hạn chế

và những nguyên nhân của chúng Từ đó có những định hướng và những giải pháp phát

huy nguồn lực con người để phục vụ công nghiệp hóa và hiện đại hóa trong thời gian tới

Lê Văn Khoa, 2008, với đề tài “Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực hệ thống KBNN” đề tài nghiên cứu về chiến lược phát triển nguồn nhân lực với đối tượng và phạm

vi là cả hệ thống KBNN Đề tài phân tích, đánh giá được thực trạng về chất lượng nguồn

nhân lực của hệ thống KBNN Việt Nam, từ đó đưa ra các giải pháp vĩ mô nhằm nâng cao

chất lượng nguồn nhân lực của toàn hệ thống KBNN

Bài báo khoa học: “Một số vấn đề về đào tạo và phát triển nguồn nhân lực” của

Võ Xuân Tiến, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Đà Nẵng Bài báo này làm sáng tỏ nội

dung: Nguồn nhân lực là nguồn lực quý giá nhất của các tổ chức, đơn vị là yếu tố quyết

định sự thành bại của họ trong tương lai Bởi vậy, các tổ chức và đơn vị luôn tìm cách để

duy trì và phát triển nguồn nhân lực của mình Một trong các biện pháp hữu hiệu nhất

nhằm thực hiện mục tiêu trên là đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Qua đó, bài báo đã

làm rõ các nội dung của phát triển nguồn nhân lực và được tham khảo để xây dựng hệ

thống cơ sở lý luận cho đề tài

Ngoài ra còn có nhiều công trình khoa học nghiên cứu, hội thảo, các bài viết đăng

tải trên trên nhiều tạp chí khác nhau như: “Quản lý nguồn nhân lực ở Việt Nam, của

Phạm Thành Nghị, Vũ Hoàng Ngân; “Những luận cứ khoa học của việc phát triển nguồn

nhân lực công nghiệp cho vùng kinh tế trọng điểm phía Nam” của Trương Thị Minh

Sâm, Viện Khoa học và Xã hội tại Thành phố Hồ Chí Minh thuộc Trung tâm Khoa học

Xã hội và Nhân văn Quốc gia; “ Phát triển nguồn nhân lực phục vụ công nghiệp hóa,

hiện đại hóa đất nước” của Nguyễn Thanh, Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí

Minh…Các công trình nghiên cứu trên đã có những đóng góp nhất định trong việc cung

cấp lý luận về phát triển nguồn nhân lực nói chung trên các lĩnh vực, các ngành, các vùng

của nền sản xuất xã hội trong phạm vi cả nước

2.1 Tình hình tăng trưởng kinh tế các nước ASEAN

2.1.1 Giai đoạn 2008 – 2013

Hình 1: Tình hình tăng trưởng kinh tế các nước ASEAN giai đoạn 2018 - 1023

Nguồn: Ban thư ký ASEAN và Tổng cục thống kê

Khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 đã khiến tốc độ tăng trưởng GDP củacác nước ASEAN trồi sụt mạnh trong khoảng thời gian từ năm 2008 - 2011 Ít có nước

nào trong khu vực có được sự ổn định trong giai đoạn này

Trường hợp ổn định nhất trong ASEAN là Indonesia với tốc độ tăng trưởng của 3năm ở mức 6,2% vào năm 2010, 6,5% vào năm 2011 và khoảng 6,1% vào năm 2012

Trước đó, ngay cả năm tệ hại nhất của kinh tế thế giới là năm 2009 thì tăng trưởng GDP

của Indonesia cũng chỉ giảm xuống mức 4,6%

Trường hợp trải qua nhiều sóng gió nhất có lẽ là Thái Lan, với mức thụt lùi -2,3%

vào năm 2009 và mức tăng trưởng gần như bằng 0 hồi năm 2011 Xen kẽ giữa các năm

đó, Thái Lan đạt được tốc độ tăng trưởng bùng nổ năm 2010 với 7,8%

Malaysia cùng chịu chung số phận với tốc độ tăng trưởng GDP giảm liên tục trong

3 năm này Nước này cũng chứng kiến sự suy giảm điểm tăng trưởng từ 7,2% (năm

2010) xuống còn 5,1% năm2011 Philippines cũng có tăng trưởng trồi sụt đáng đáng kể ở

mức 7,6% năm 2010, nhưng lại tụt xuống 3,7% vào năm 2011

Về Việt Nam, GDP của Việt Nam đã có bước tăng trưởng khá đều kể từ năm 2008

với tốc độ tăng trưởng bình quân thời kỳ 2008-2013 là 5.7% và giá trị bình quân đạt 131

triệu USD/năm Việt Nam đứng thứ 4 trong khu vực xét theo tốc độ tăng trưởng, nhưng

về mặt quy mô GDP, Việt Nam chỉ đứng thứ 6/10 nước Asean GDP hiện hành của Việt

Nam tương đối thấp so với các nước Asean nhưng chênh lệch này ngày càng được thu

hẹp đáng kể trong những năm gần đây Năm 2005, khối lượng GDP của Việt Nam chỉ

bằng 1/3 Thái Lan, gần 1/2 Singapore, gần 1/5 Inđônêxia nhưng đến năm 2013 con số

này đã được cải thiện đáng kể: đã bằng 1/2 Thái Lan, trên 1/2 Singapore

Tăng trưởng GDP các nước còn lại có ASEAN cũng có những diễn biến tương tự,tuy nhiên, xét về tổng thể đến hết năm 2011, các nước ASEAN đã vượt qua những ảnh

hưởng tiêu cực của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008

2.1.2 Giai đoạn 2015 – 2019.

Báo cáo hội nhập ASEAN năm 2019 được công bố hôm 27/11, ASEAN đã trởthành nền kinh tế lớn thứ 5 trên thế giới với tổng sản phẩm quốc nội (GDP) khoảng 3

nghìn tỷ USD năm 2018, một sự gia tăng đáng kể so với vị trí là nền kinh tế thứ 7 của thế

giới cách đây 5 năm

Mặc dù nền kinh tế toàn cầu ngày càng diễn biến phức tạp và có nhiều sự khôngchắc chắn, hiệu quả kinh tế chung của khối ASEAN vẫn đầy hứa hẹn, với thương mại

khu vực có tổng trị giá 2,8 nghìn tỷ USD năm 2018, tăng 23,9% so với con số năm 2015

là 2,3 nghìn tỷ USD Khu vực này đã thu hút 154,7 tỷ USD đầu tư trực tiếp nước ngoài

(FDI) vào năm 2018 - mức cao nhất trong lịch sử và tăng 30,4% so với dòng vốn đầu tư

nước ngoài trị giá 118,7 tỷ USD trong năm 2015

2.1.3 Giai đoạn 2019 – 2020.

ASEAN là nền kinh tế lớn thứ ba châu Á (với GDP năm 2020 đạt 2,9 nghìn tỷUSD), xếp sau Trung Quốc (với 15,5 nghìn tỷ USD) và Nhật Bản (5,1 nghìn tỷ USD) và

khu vực cũng được dự đoán đến năm 2030 có thể trở thành nền kinh tế lớn thứ năm thế

giới, theo Viện Nghiên cứu Kinh tế ASEAN và Đông Á (ERIA)

ASEAN cũng là nơi có một số thị trường phát triển nhanh nhất, với tầng lớp trunglưu tăng nhanh và cơ sở sản xuất được thiết lập sẽ tiếp tục thúc đẩy tăng trưởng tiêu dùng

và đầu tư trong những năm tới Tăng trưởng kinh tế trung bình của ASEAN là 4,6% ghi

nhận trong thập kỷ qua (2010 - 2020), vượt quá mức trung bình toàn cầu là 3,1% Năm

2020, dịch bệnh Covid diễn ra gây sụt giảm nghiêm trọng nền kinh tế toàn cầu

Hình 2: Tăng trưởng GDP của 6 nước ASEAN năm 2020

Ảnh: ASEAN 6 Urbanist

Theo đó, nền kinh tế Philippines suy giảm 9,5% trong năm 2020

Năm 2020, nền kinh tế Thái Lan tăng trưởng âm 6,1%, mức giảm mạnh nhất kể từnăm 1998 là thời điểm xảy ra khủng hoảng tài chính Châu Á

Nền kinh tế Malaysia tăng trưởng âm 5,6% và không vượt qua được bẫy thu nhậptrung bình trong năm 2020 Năm 2019, GDP của Malaysia đạt 364 tỉ USD, GDP bình

quân đầu người đạt hơn 11.000 USD Tuy nhiên, năm 2020 do ảnh hưởng dịch bệnh

COVID-19 dẫn đến tăng trưởng âm khiến GDP của Malaysia giảm xuống khoảng 336 tỉ

USD (nguồn IMF), GDP đầu người theo đó cũng bị kéo giảm xuống còn 10.192 USD

Nền kinh tế có GDP bình quân đầu người cao nhất trong nhóm là Singapore điềuchỉnh tăng trưởng GDP từ âm 5,8% xuống âm 5,4 %, GDP qui đổi từ đôla Singapore

sang đôla Mỹ (tỉ lệ qui đổi 1 USD = 1,34 SGD) ước tính đạt 350 tỉ USD

Nền kinh tế Indonesia tăng trưởng âm 2,07% năm 2020, GDP giảm còn khoảng1.053 tỉ USD, GDP bình quân đầu người giảm xuống mức 3.911 USD (nguồn: Indonesia

BPS)

Việt Nam là nền kinh tế duy nhất trong nhóm ASEAN 6 tăng trưởng dương trong năm 2020 với mức 2,91%, theo đó GDP quốc gia tăng lên 343 tỉ USD, GDP

bình quân trên đầu người đạt khoảng 3.521 USD

2.2 Thực trạng vốn con người ở các nước ASEAN.

Bảng 1: Tỷ lệ biết đọc và biết viết của lao động từ 15 tuổi trở lên ở các quốc gia khu vực

khu vực Trong khi đó tỷ lệ biết đọc biết viết của lao động 15 tuổi trở lên ở Singapore đạt

mức cao nhất trong khu vực với tỷ lệ biết chữ ở lao động nam đạt 99% và ở lao động nữ

là 96%; tiếp theo là Brunei có tỷ lệ biết chữ của lao động từ 15 tuổi trở lên đạt mức cao

thứ hai trong khu vực với tỷ lệ biết chữ ở lao động nam là 98,05% và 96% đối với lao

động nữ Tỷ lệ biết đọc và biết viết của lao động từ 15 tuổi trở lên ở Việt Nam bằng với

tỷ lệ biết đọc và biết viết của lao động từ 15 tuổi trở lên ở Malaysia, cao hơn cả tỷ lệ biết

đọc và biết viết của lao động từ 15 tuổi trở lên ở Thái Lan, Lào, Campuchia và Myanma

Bảng 2: Tỷ lệ lao động có kỹ năng của các nước ASEAN năm 2018

Nguồn: ILO

Qua bảng trên cho thấy nhìn chung lao động ở các nước ASEAN có kỹ năng laođộng trung bình chiếm tỷ lệ cao, kỹ năng lao động đạt mức cao chiếm tỷ lệ thấp Riêng

Việt Nam, mức kỹ năng trung bình của lao động chiếm 53,88%, xếp vị tri thứ hai sau

Thái Lạn; tỷ lệ lao động có mức kỷ năng cao còn chiếm tỷ lệ thấp chỉ đạt 25,25%, trong

khi Singapore có mức cao nhất là 58,69%

Theo đánh giá của ngân hàhg thế giới thì Việt Nam đang rất thiếu lao động có trình độtay nghề, công nhân kỹ thuật bậc cao và chất lượng nguồn nhân lực của Việt Nam cũng

thấp hơn nhiều so với các nưốc trong khu vực Cũng theo thỏa thuận vê' công nhận tay

nghê' tương đương của các nước ASEAN thì kể từ năm 2015, lao động của tám ngành

nghê được tự do di chuyển trong khu vực Tuy nhiên, do trình độ phát triển không đồng

đều nên hiện nay lao động có tay nghề và kỹ năng cao trong khu vực chủ yếu di chuyển

đến Singapore, Malaysia và Thái Lan

CHƯƠNG 3 MÔ HÌNH VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

3.1 Xác định các nhân tố ảnh hưởng và xây dựng giả thuyết.

3.1.1 Mối quan hệ giữa tỷ lệ nhập học và tăng trưởng kinh tế.

Theo Sethi, Mishra, và Bhujabal (2019) tỷ lệ đăng ký nhập học tiểu học bất kể tuổitác, dân số của nhóm tuổi chính thức tương ứng với trình độ học vấn thể hiện Giáo dục

tiểu học cung cấp cho con người những kỹ năng cơ bản nhất về sự hiểu biết về toán học,

kỹ năng nghe nói đọc viết, đặt nhưng viên gạch đầu tiên trong xây dựng vốn con người

Trong nghiên cứu này, các tác giả cũng xác định mối quan hệ đồng biến giữa tỷ lệ nhập

học tiểu học là biến độc lập, tương tự như nghiên cứu của Hakeem và Oluitan (2012)

Nhóm tác giả đã nhấn mạnh tầm quan trọng của vốn con người trong mối liên hệ với tăng

trưởng kinh tế của các nước đang phát triển

Giả thuyết H1: Tỷ lệ đăng ký nhập học tiểu học có tác động đồng biến với tăng trưởng kinh tế.

3.1.2 Mối quan hệ giữa tuổi thọ trung bình và tăng trưởng kinh tế.

Theo Hakeem và Oluitan (2012) thể hiện mối quan hệ chặt chẽ giữa tuổi thọ trungbình và tăng trưởng kinh tế thông qua tiết kiệm và chi tiêu Nhóm tác giả xác định được

rằng tuổi thọ trung bình của lao động tăng sẽ hữu ích hơn cho cả vốn con người và tăng

trưởng kinh tế Bởi vì tăng tuổi thọ của lao động sẽ giúp quá trình sản xuất của nguồn

nhân lực cho nền kinh tế sẽ tăng lên Một trong những nghiên cứu đề cập đến tác động

này là Awan và Kamran (2017), khẳng định rằng trong ngắn hạn và dài hạn tuổi thọ của

lao động có tác động lớn đến tăng trưởng kinh tế của Pakistan Trong nghiên cứu này,

nhóm tác giả sử dụng biến tuổi thọ trung bình của lao động nhằm phản ánh sức khỏe của

lao động, hay phản ánh khía cạnh sức khỏe trong vốn con người nói chung

Giả thuyết H2: Tuổi thọ của dân số có tác động đồng biến với tăng trưởng kinh tế.

3.1.3 Mối quan hệ giữa lao động và tăng trưởng kinh tế.

Sự tăng lên của lao động dẫn đến mức thấp hơn trong sự phát triển vốn con người

là kết luận của Arif và Khan (2019) trong nghiên cứu liên quan đến vốn con người Theo

World Bank, định nghĩa tổng dân số trong độ tuổi từ 15 – 64 Dân số dựa trên thực tế tính

tất cả cư dân và quốc tịch khác Biến này được tác giả đo lường qua số lượng lao động,

dữ liệu được thu thập từ Worldbank và được lấy Logarit

Giả thuyết H3: Dân số lao động có tác động ngược chiều với tăng trưởng kinh tế.

3.1.4 Mối quan hệ giữa vốn đầu tư và tăng trưởng kinh tế.

Mối quan hệ giữa FDI và tăng trưởng kinhtế (thông qua chỉ tiêu GDP) đã được nghiêncứu rộng rãi, đặc biệt là tại các quốc gia đang phát triển, nơi đón nhận luồng vốn FDI và

coi đó là bộ phận vốn quan trọng trong phát triển kinh tế

Chakraborty & Basu (2002) khi nghiên cứu trường hợp của Ấn Độ trong giai đoạn

1975 - 1997 cho thấy có mối quan hệ tích cực FDI lên GDP, vốn FDI có xu hướng làm

giảm chi phí lao động từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, giống với kết luận của

Borensztein và cộng sự (1998) trước đó Kết quả tương tự cũng được Li và Liu (2005)

tìm thấy khi nghiên cứu dữ liệu bảng của 84 quốc gia trong giai đoạn 1970 –1999 Các

tác giả kết luận, FDI không nhữngcó tác động trực tiếp mà còn có tương tác với nguồn

lao động, gây ảnh hưởng tích cực tới tăng trưởng kinh tế

Giả thuyết H4: Đầu tư trực tiếp nước ngoàii FDI tác động tích cực lên tăng trưởng kinh tế.

3.2 Đo lường và mã hóa biến.

Dựa trên cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu đã nêu ở chương 1, nhóm tác giả lựachọn sử dụng trong nghiên cứu để đánh giá tăng trưởng của các nước ASEAN là logarit

của GDP của các nước qua các năm được mã hóa là lnGDP

Nhóm tác giả cũng đã đề cập những chỉ tiêu đo lường các biến của các nghiên cứuliên quan Dưới đây nhóm tổng hợp và mã hóa các biến đề đưa vào mô hình

Bảng 3: Tổng hợp và giải thích biến được mã hóa

Biến phụ thuộc

Tăng trưởng

Triệu USD

Biến độc lập

Vốn con người

Tỷ lệ đăng ký nhập

Tuổi thọ trung bình

Lực lượng lao động ENROLLRATEit - NgườiVốn Đầu tư trực tiếp từ nước ngoài FDIit + Triệu USD

Nguồn: Nhóm tác giả tự tổng hợp

3.3 Phương pháp nghiên cứu.

3.3.1 Mẫu nghiên cứu.

Dữ liệu bao gồm GDP hằng năm, tỷ lệ đăng ký nhập học tiểu học, tuổi thọ trungbình của người dân, lực lượng lao động và vốn đầu tư trực tiếp từ nước ngoài của 9 nước

đang phát triển tại ASEAN lần lượt là: Brunei, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia,

Myanmar, Philippines, Thái Lan, Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2001 – 2020 Tăng

trưởng kinh tế hay lnGDP được tính toán bằng lấy logarit của GDP hàng năm các quốc

gia lấy từ World Bank Các biến độc lập tỷ lệ đăng ký nhập học tiểu học, tuổi thọ trung

bình của người dân, lực lượng lao động và đầu tư trước tiếp từ nước ngoài cũng được thu

thập từ World Bank

Bảng 4: Mô tả thống kê bộ dữ liệu của mô hình

Tên biến lnGDPit LIFEit LABOURit ENROLLRATEit FDIit

3.3.2 Xây dựng hệ số tương quan.

Xác định mối quan hệ tương quan giữa các biến bằng cách tính hệ số tương quan tương quan từng phần r

Trong đó:

N: số quan sát

X i ,Y i là giá trị các biếnX,Y là giá trị trung bình biến

Nếu giá trị r > 0 thì quan hệ giữa hai biến là tương quan thuận, r <0 thì quan hệgiữa hai biến là tương quan nghịch Giá trị của r(r≤1) biểu thị cường độ quan hệ, nếu | r |

tiến gần đến 1 thì hai biến có mối quan hệ tương quan chặt chẽ, nếu |r | càng xa 1 thì mối

quan hệ càng lỏng lẻo và nếu |r | ~ 0 thì hai biến không có mối quan hệ tuyến tính

|r| > 0,8 tương quan mạnh

|r| = 0,4 tương quan trung bình

|r | < 0,4 tương quan yếu

|r | càng lớn tương quan giữa các biến càng chặt

3.3.3 Mô hình nghiên cứu

3.3.3.1 Mô hình ảnh hưởng cố định FEM

Mô hình hồi qui dữ liệu bảng có dạng như sau:

Y¿=C i +βX¿+u¿Với i, t∈N

: hệ số góc với nhân tố XYit: là biến phụ thuộc của quốc gia i vào năm tXit: là biến độc lập của quốc gia i vào năm tuit: là phần dư

Hệ số chặn Ci là hệ số chặn của mỗi quốc gia, do những đặc điểm khác nhau củamỗi quốc gia

Với giả định mỗi thực thể đều có những đặc điểm riêng biệt có thể ảnh hưởng cácbiến giải thích, phương pháp FEM (mô hình các ảnh hưởng cố định) phân tích mối tương

quan này giữa các phần dư của mối thực tế với biến giải thích qua đó kiểm soát và tách

ảnh hưởng của các đặc điểm riêng biệt (không đổi theo thời gian) ra khỏi biến giải thích

để chúng ta có thể ước lượng những hảnh hưởng thực của biến giải thích lên biến phụ

thuộc

3.3.3.2 Mô hình các ảnh hưởng ngẫu nhiên REM

Điểm khác biệt giữa mô hình ảnh hưởng nghiên cứu ngẫu nhiên và mô hình ảnhhưởng cố định được thể hiện ở sự biến động giữa các thực thể Nếu sự biến động giữa các

thực thể có tương quan đến biến độc lập - biến giải thích trong mô hình ảnh hưởng cố

định thì trong mô hình ảnh hưởng ngẫu nhiên sự biến động giữa các thực thể được giả sử

là ngẫu nhiên và không tương quan đến biến giải thích Chính vì vậy, nếu có sự khác biệt

giữa các thực thể có ảnh hưởng đến biến phụ thuộc thì REM sẽ thích hợp hơn so với

FEM Trong đó phần dư của mỗi thực thể (không tương quan với biến giải thích) được

xem là biến giải thích mới