TIỂU LUẬN môn KINH tế CHÍNH TRỊ đề tài quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập trong hệ thống phép biện chứng duy vật

Điều này cũng đúng trong nền kinh tế thịtruờng ở Việt Nam hiện nay, trong lòng nó đang chứa đựng các mâu thuẫn.Trong giai đoạn chuyển tiếp này, trước hết đó là mâu thuẫn của sự xuất hiện

MÔN: KINH TẾ CHÍNH TRỊ

Đề tài: “Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối

lập trong hệ thống phép biện chứng duy vật”.

Cùng với xu thế của thời đại và thế giới thì việc chuyển sang nền kinh tếthị trường của Việt Nam là tất yếu Vào những năm 70, cuối những năm 80 củathế kỷ XX, khi mà những khủng hoảng kinh tế trong hệ thống các nước xã hộichủ nghĩa đã phát triển đến đỉnh điểm, Việt Nam cũng không nằm ngoài tìnhtrạng này Trước tình hình này, Đảng và Nhà nước ta đã quyết định chuyển nềnkinh tế đất nước từ cơ chế tập trung quan liêu, bao cấp sang nền kinh tế thịtrường, mà mốc đánh dấu là Đại hội Đảng VI (tháng 12 năm 1986).

Kinh tế thị trường là một nền kinh tế phát triển nhất cho tới nay với rấtnhiều mặt ưu đIểm Tuy nhiên, trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thịtrường, nước ta không tránh khỏi những khó khăn Theo quan điểm triết học duyvật biện chứng thì bất cứ một sự vật, hiện tượng nào cũng chứa đựng trong nónhững mâu thuẫn của các mặt đối lập Điều này cũng đúng trong nền kinh tế thịtruờng ở Việt Nam hiện nay, trong lòng nó đang chứa đựng các mâu thuẫn.Trong giai đoạn chuyển tiếp này, trước hết đó là mâu thuẫn của sự xuất hiện cơchế mới của nền kinh tế thị trường và cơ chế cũ trong nền kinh tế tập trung, quanliêu, bao cấp; mâu thuẫn giữa yêu cầu phát triển với kiến trúc thượng tầng vềmặt chính trị, pháp lý, quan điểm, tư tưởng Mâu thuẫn giữa tính tự phát của sựphát triển kinh tế thị trường (theo chủ nghĩa tư bản) với định hướng xã hội chủnghĩa, mâu thuẫn giữa mặt tích cực và mặt tiêu cực của kinh tế thị trường…

Những mâu thuẫn này đang hiện diện và tác động mạnh mẽ tới quá trìnhphát triển nền kinh tế đất nước Việc nhận thức rõ vấn đề này và giải quyếtchúng có ý nghĩa vô cùng quan trọng để thúc đẩy sự phát triển nền kinh tế ViệtNam hiện nay Đây là nhiệm vụ hàng đầu của Đảng và Nhà nước ta

Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề này và bằng những kiến thức

thu được trong năm học vừa qua tôi chọn đề tài: “Quy luật thống nhất và đấu

tranh của các mặt đối lập trong hệ thống phép biện chứng duy vật”.

NỘI DUNG CHÍNH

1

CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1 Lịch sử những tư tưởng triết học chủ nghĩa duy vật trước Mác về mâu thuẫn

Trải qua quá trình phát triển của những hình thái khác nhau và các quátrình phát triển cao của các tư tưởng triết học nhân loại các quan niệm về mâuthuẫn khác nhau cũng thay đổi Mỗi thời đại, mỗi trường phái lại có những lýgiải khác nhau về mâu thuẫn, về các mặt đối lập, vì triết học luôn phát sinh từnhững bối cảnh lịch sử nhất định Thứ nhất là triết học thời cổ đại mà điển hình

là ba nền triết học lớn đó là Trung Hoa, Hy Lạp và Ấn Độ

Triết học Trung Hoa đã xuất hiện rất lâu vào cuối thế kỷ thứ II trước côngnguyên Tuy nhiên, phải đến cuối thời Xuân thu - Chiến quốc, các hệ thống triếthọc lớn của Trung Quốc mới xuất hiện Những quan điểm biện chứng về mâuthuẫn thời kỳ này xuất hiện tuy còn sơ khai Ví dụ như trường phái Âm - Dương.phái Âm - Dương nhìn nhận mọi tồn tại không phải trong tính đồng nhất tuyệtđối cũng không phải trong sự loại trừ biệt lập không thể tương đồng Trái lại tất

cả bao hàm sự thống nhất của các mặt đối lập gọi là sự thống nhất Âm - Dương.Quy luật nay thừa nhận mọi thực tại trên tinh thần biện chứng là trong cái mặtđối lập kia - ít nhất cũng ở trạng thái tiềm năng sinh thành Triết học ấn Độ thìđưa ra phạm trù “vô ngả”, “vô thường” (của trương phái Phật Quốc) “Một tồntại” nào đó chẳng phải là nó mà là “tổng hợp”, “hội họp” của những cái khôngphải là nó mà nhờ hội đủ nhân - duyên Không có tồn tại nào độc lập tuyệt đốivới tồn tại khác Nhưng đã như vậy thì tất yếu phải đi đến một khẳng định về lẽ

vô thường Vô thường là chẳng “thường hằng”, “thường hằng” là cái bất biến,chẳng bất biến là biến động, biến tức là biến động Có thể nói, cùng với sự pháttriển của các hình thức kinh tế - xã hội các tư tưởng về mâu thuẫn cũng ngàycàng rõ nét

Hêraclit - nhà triết học lớn nhất của Hy Lạp cổ đại ở thời kỳ đầu của nóthì phỏng đoán rằng: mâu thuẫn tồn tại trong mọi sự vật của thế giới Theo ông,

các mặt đối lập gắn bó, quy định, ràng buộc với nhau Heraclit còn khẳng định

vũ trụ là một thể thống nhất nhưng trong lòng nó luôn diễn ra các cuộc đấu tranhcủa các lực lượng đối lập, nhờ vậy vũ trụ tồn tại và vận động Vì thế đấu tranh là

“cha đẻ của tất cả, là ông hoàng của tất cả”

Trải qua hơn một ngàn năm đêm dài trung cổ, nền triết học thời kỳ nàychủ yếu là triết học linh viện tập trung vào cái chung và cái riêng Sang đến triếthọc Tây Âu thời phục hưng và cận đại cùng với những thành tựu về khoa học tựnhiên thì sự đấu tranh giữa triết học duy tâm và triết học duy vật cũng diễn rahết sức gay gắt Nhưng các quan đIểm thời kỳ này vẫn rơi nhiều vào siêu hình,máy móc Tới triết học cổ điển Đức mới thực sự bao hàm những tư tưởng triếthọc tiến bộ Cách mạng và khoa học Triết học cổ diển Đức đã đạt được trình độkhái quát và tư duy trừu tượng rất cao với những hệ thống kết cấu chặt chẽ, thểhiện một trình độ tư duy tài biện thâm cao vượt xa tính trực quan, siêu hình củanền triết học Anh - Pháp ở thế kỷ XVII - XVIII, do vậy các tư tưởng triết học vềmâu thuẫn đã có những bước tiến đáng kể Đại biểu đặc trưng của triết học cổđiển Đức là Hêghen

1.2 Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về mâu thuẫn.

Mỗi sự vật hiện tượng đang tồn tại đều là một thể thống nhất được cấuthành bởi các mặt đối lập, các thuộc tính, các khuynh hướng phát triển ngượcchiều nhau, đối lập nhau…

* Sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập.

Trong một mâu thuẫn, hai mặt đối lập có quan hệ thống nhất với nhau.Khái niệm “thống nhất” trong quy luật mâu thuẫn có nghĩa là hai mặt đối lậpliên hệ với nhau, ràng buộc nhau, quy định nhau, mặt này lấy mặt kia làm tiền

đề tồn tại của mình Nếu thiếu một trong hai mặt đối lập chính tạo thành sự vậtthì nhất định không có sự tồn tại của sự vật Bởi vậy sự thống nhất của các mặtđối lập là điều kiện không thể thiếu được cho sự tồn tại của bất kỳ sự vật, hiệntượng nào và ngược lại Ví dụ: trong sinh vật hai mặt đối lập đồng hoá và dị hoáthống nhất với nhau, nếu chỉ là một quá trình thì sinh vật sẽ bị chết Trong xã hội

tư bản, giai cấp tư sản và giai cấp vô sản là hai mặt đối lập thống nhất với nhau,nếu không có giai cấp vô sản với tư cách là giai cấp bán sức lao động cho giaicấp tư sản, thì cũng không có giai cấp tư sản tồn tại với tư cách là một giai cấpmua sức lao động của giai cấp vô sản để bóc lột giá trị thặng dư…

Tuy nhiên, khai niệm “thống nhất” này chỉ mang tính tương đối Bản

thân nội dung khái niệm cũng đã nói lên tính chất tương đối của nó

Quy trình vận động

Sự thống nhất của các mặt đối lập trong cùng một sự vật không tách rời

sự đấu tranh chuyển hoá giữa chúng Bởi vì các mặt đối lập cùng tồn tại trọngcùng một sự vật thống nhất như một chỉnh thể trọn vẹn nhưng không nằm yênbên nhau mà điều chỉnh chuyển hoá lẫn nhâu tạo thành động lực phát triển củabản thân sự vật Sự đấu tranh chuyển hoá, bài trừ, phủ định lẫn nhau giữa cácmặt đối lập trong thế giới khách quan thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau

Ví dụ: lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuẩt trong xã hội có đối khánggiai cấp, mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất tiên tiến với quan hệ sản xuất lạchậu kìm hãm nó diễn ra rất quyết liệt và gay gắt Chỉ có thể thông qua các cuộccách mạng xã hội bằng rất nhiều hình thức kể cả bạo lực mới có thể giải quyếtmâu thuẫn một cách căn bản

Giai đoạn

Sự đấu tranh của các mặt đối lập được chia thành nhiều giai đoạn Thôngthường khi nó mới xuất hiện, hai mặt đối lập chưa thể hiện rõ xung khắc gay gắtngười ta gọi đó là giai đoạn khác nhau Tất nhiên không phải bất kỳ sự khác

nhau nào cũng được gọi là mâu thuẫn Chỉ những sự khác nhau nào cùng tồn tạitrong cùng một sự vật có liên hệ hữu cơ với nhau, phát triển ngược chiều nhau,tạo thành động lực bên trong của sự phát triển thì hai mặt đối lập đó mới hìnhthành bước đầu của một mâu thuẫn Khi hai mặt đối lập của một mâu thuẫn pháttriển đến xung đột gay gắt, nó biến thành độc lập Sự vật cũ mất đi, sự vật mớihình thành Sau khi mâu thuẫn được giải quyết sự thống nhất của hai mặt đối lập

cũ được thay thế bởi sự thống nhất của hai mặt đối lập mới, hai mặt đối lập mớilại đấu tranh chuyển hoá tạo thành mâu thuẫn Mâu thuẫn được giải quyết, sựvật mới xuất hiện Cứ như thế đấu tranh giữa các mặt đối lập làm cho sự vật biến

đổi không ngừng từ thấp đến cao Chính vì vậy Lênin khẳng định: “Sự phát

triển là một cuộc đấu tranh của các mặt đối lập”.

Khi bàn về mối quan hệ giữa sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối

lập, Lênin chỉ ra rằng: “Mặc dù thống nhất chỉ là điều kiện để sự vật tồn tại với

ý nghĩa là chính nó - nhờ có sự thống nhất của các mặt đối lập mà chúng ta nhận biết được sự vật, sự vật tồn tại trong thế giới khách quan Song bản thân

sự thống nhất chỉ là tạm thời Đấu tranh của các mặt đối lập mới là tuyệt đối.

Nó diễn ra thường xuyên, liên tục trong suốt quá trình tồn tại của sự vật Kể cả trong trạng thái ổn định, cũng như khi chuyển hoá nhảy vọt về chất” Lênin viết:

“Sự thống nhất (phù hợp, đồng nhất, tác dụng ngang nhau) của các mặt đối lập

là có điều kiên, tạm thời, thoáng qua trong tương đối Sự đấu tranh của các mặt đối lập bài trừ lẫn nhau là tuyệt đối cũng như sự phát triển, sự vận động tuyệt đối”.

* Chuyển hóa của các mặt đối lập.

Không phải bất kỳ sự đấu tranh nào của các mặt đối lập đều dẫn tới sựchuyển hoá giữa chúng Chỉ có sự đấu tranh của các mặt đối lập phát triển đếnmột trình độ nhất định, hội đủ các điều kiện cần thiết mới dẫn đến chuyển hoá,bài trừ, phủ định lẫn nhau Trong giới tự nhiên, chuyển hoá của các mặt đối lậpthường diễn ra một cách tự phát, còn trong xã hội chuyển hoá của các mặt đốilập diễn ra nhất thiết phải thông qua hoạt động có ý thức của con người

Do đó, không nên hiểu sự chuyển hoá của các mặt đối lập chỉ là sự hoánđổi vị trí một cách đơn giản, máy móc Thông thường thì mâu thuẫn chuyển hoátheo hai phương thức:

+ Phương thức thứ nhất: Mặt đối lập này chuyển hoá thành mặt đối lập

kia nhưng ở một trình độ cao hơn xét về phương diện chất của sự vật

Ví dụ: Lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong xã hội phong kiếnđấu tranh chuyển hoá lẫn nhau để hình thành quan hệ sản xuất mới ở trình độcao hơn

+ Phương thức thứ hai: Cả hai mặt đối lập đều chuyển hoá lẫn nhau để

tạo thành hai mặt đối lập hoàn toàn mới

Ví dụ: Nền kinh tế Việt Nam chuyển hoá từ nền kinh tế kế hoạch hoá tậptrung, quan liêu, bao cấp sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nướctheo định hướng xã hội chủ nghĩa

Từ mâu thuẫn trên cho ta thấy trong thế giới thực, bất kỳ sự vật, hiệntượng nào cũng chứa đựng trong nó những mặt những thuộc tính có khuynhhướng phát triển ngược chiều nhau Sự đấu tranh chuyển hoá của các mặt đốilập trong điều kiện cụ thể tạo thành mâu thuẫn Mâu thuẫn là hiện tượng kháchquan, phổ biến của thế giới Mâu thuẫn được giải quyết, sự vật cũ mất đi, sự vậtmới hình thành Sự vật mới lại nảy sinh các mặt đối lập và mâu thuẫn mới

Các mặt đối lập này đấu tranh chuyển hoá và phủ định lẫn nhau dể tạothành sự vật mới hơn Cứ như vậy các sự vật, hiên tượng trong thế giới kháchquan thường xuyên biến đổi và phát triển không ngừng Vì vậy mâu thuẫn là nguồn gốc và động lực phát triển của mọi quá trình phát triển.

2 TÍNH TẤT YẾU VÀ MÂU THUẪN BẢN CHẤT CỦA NỀN KINH

TẾ THỊ TRƯỜNG Ở VIỆT NAM

2.1 Tính tất yếu của quá trĩnh xây dựng nền kinh tế thị trường ở Việt Nam.

* Chuyển sang nền kinh tế thị trường là một tất yếu khách quan trong quắ trình phát triển nền kinh tế đất nước.

Như đã biết, kinh tế thị trường là một kiểu tổ chức kinh tế phản ánh trình

độ phát triển nhất của văn minh nhân loại Từ trước đến nay nó tồn tại và pháttriển chủ yếu dưới chủ nghĩa tư bản Ngày nay, kinh tế thị trường tư bản chủnghĩa đã phát triển tới trình độ khá cao và phồn thịnh ở các nước tư bản pháttriển

Tuy nhiên, kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa không phải là vạn năng.Bên cạnh mặt tích cực nó còn có mặt trái, có khuyết tật từ trong bản chất của nó

do chế độ sở hữu tư bản tư nhân về tư liệu sản xuất chi phối Cùng với sự pháttriển của lực lượng sản xuất, càng ngày mâu thuẫn của chủ nghĩa tư bản càngbộc lộ sâu sắc, không giải quyết được các vấn đề xã hội, làm tăng thêm bất công

và bất ổn của xã hội, đào sâu thên hố ngăn cách giữa người giàu và người nghèo.Chính vì thế mà, như C.Mác đã phân tích và dự báo, chủ nghĩa tư bản tất yếuphải được thay thế bởi một phương thức sản xuất và chế độ mới văn minh hơn,nhân đạo hơn Chủ nghĩa tư bản, mặc dù đã và đang tìm mọi cách để tự điềuchỉnh và tự thích nghi, nhưng do mâu thuẫn từ trong bản chất của nó, chủ nghĩa

tư bản không thể tự giải quyết được, có chăng nó chỉ tạm thời xoa dịu đượcchừng nào mâu thuẫn mà thôi Nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa hiện đạiđang ngày càng thể hiện xu hướng tự phủ định và tự tiến hoá để chuyển sangmột giai đoạn hậu công nghiệp, theo xu hướng xã hội hoá Đây là tất yếu kháchquan, là quy luật phát triển của xã hội Nhân loại muốn tiến lên, xã hội muốnphát triển thì dứt khoát không thể dừng lại ở kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa

Mô hình chủ nghĩa xã hội kiểu Xô Viết là một kiểu tổ chức xã hội, tổ chứckinh tế muốn sớm khắc phục khuyết tật của chủ nghĩa tư bản, muốn nhanhchóng xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn, một phương thức sản xuất văn minhhiện đại hơn chủ nghĩa tư bản Nhưng có lẽ, do nôn nóng, làm trái quy luật,không năng động, kịp thời điều chỉnh khi cần thiết cho nên rút cục đã khôngthành công Liên Xô khắc phục sự nóng vội bằn cách đưa ra thực hiện “chínhsách kinh tế mới” (NEP) mà nội dung cơ bản của nó là khuyến khích phát triểnkinh tế hàng hoá, chấp nhận ở mức độ nhất định cơ chế thị trường Muốn thế,Nga cần phải sử dụng quan hệ tiền tệ - hàng hoá và phát triển kinh tế hàng hoá

nhiều thành phần, đặc biệt là sử dụng chủ nghĩa tư bản nhà nước để phát triểnlực lượng sản xuất Tuy chỉ mới thực hiện trong một thời gian ngắn nhưng NEP

đã đem lại những kế quả tích cực cho nước Nga: hồi phục và phát triển kinh tế

bị chiến tranh tàn phá, nhiều ngành kinh tế hoạt động năng động, nhộn nhịp hơn.Tiếc rằng, tư tuởng của V.I.Lênin về xây dựng chủ nghĩa xã hội với chính sáchNEP đã không được tiếp tục thực hiện sau đó

Vào cuối những năm 70 của thế kỷ XX, những khuyết tật của mô hìnhkinh tế Xô Viết bộc lộ ra rất rõ cộng với sự yếu kém trong công tác lãnh đạo,quản lý lúc bấy giờ đã làm cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô

và các nước Đông Âu rơi vào tình trạng khủng hoảng trì trệ Một số nhà lãnhđạo chủ chốt của Đảng và Nhà nước Liên Xô lúc đó muốn thay đổi tình hìnhbằng công cuộc cải cách, cải tổ nhưng với một “tư duy” chính trị mới, họ đã mắcsai lầm nghiêm trọng cực đoan, phiến diện đãn tới sự tan rã của Liên Xô và sựsụp đổ của hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới, đã làm lộ rõ những khuyết tật của

mô hình kinh tế cứng nhắc, phi thị trường, mặc dù những khuyết tật đó khôngphải là nguyên nhân tất yếu dẫn tới sự sụp đổ

Việt Nam là một nước nghèo, kinh tế kỹ thuật lạc hâu, trình độ xã hội cònthấp, bị chiến tranh tàn phá nặng nề, di lên chủ nghĩa xã hội là mục tiêu lý tưởngcủa những người cộng sản và nhân dân Việt Nam, là khát vọng thiêng liêng ngànđời của nhân dân Việt Nam Nhưng đi lên chủ nghĩa xã hội bằng cách nào? Đó

là câu hỏi lớn và cực kỳ hệ trọng, muốn trả lời thật không đơn giản Chúng ta đã

áp dụng mô hình chủ nghĩa xã hội kiểu Xô Viết, mô hình kinh tế kế hoạch tậptrung mang tính bao cấp Mô hình này đã thu được những kết quả quan trọng,nhất là đáp ứng được yêu cầu của thời kỳ đất nước có chiến tranh Nhưng về sau

mô hình này bộc lộ những khuyết điểm; và trong công tác chỉ đạo cũng phạmphải một số sai lầm mà nguyên nhân sâu xa của những sai lầm đó là bệnh giáođiều, chủ quan, duy ý chí Lối suy nghĩ và hành động đơn giản, nóng vội khôngtôn trong quy luật khách quan, nhận thức về chủ nghĩa xã hội không đúng vớithực tế ở Việt Nam

Trên cơ sở nhận thức đúng đắn hơn và đầy đủ hơn về chủ nghĩa xã hội vàcon đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, Đại hội VI của Đảng cộng sảnViệt Nam (tháng 12 năm 1986) đã đề ra đường lối đổi mới toàn diện đất nướcnhằm thực hiện có hiệu quả hơn công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Đại hộiđưa ra những quan niệm mới về con đường, phương pháp xây dựng chủ nghĩa

xã hội, đặc biệt là quan niệm về công nghiệp hoá xã hội chủ nghĩa trong thời kỳquá độ, về cơ cấu kinh tế, thừa nhận sự tồn tại khách quan của sản xuất hành hoá

và thị trường Phê phán triệt để cơ chế tập trung, quan liêu, bao cấp và khẳngđịnh chuyển hẳn sang hạch toán kinh doanh Đại hội VI là một mốc đánh dấubước chuyển quan trọng trong nhận thức của Đảng cộng sản Việt Nam về chủnghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

* Bản chất và những đặc trưng của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Nói kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có nghĩa đây khôngphải kinh tế thị trường tự do theo kiểu tư bản chủ nghĩa, cũng không phải kinh tếbao cấp quản lý theo kiểu tập trung quan liêu bao cấp và cũng chưa hoàn toàn làkinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa ,bởi vì Việt Nam đang ở trong thời kỳ quá độlên chủ nghĩa xã hội, vừa có vừa chưa có các yếu tố của chủ nghĩa xã hội

Chủ trương phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là sựtiếp thu có chọn lọc thành tựu của văn minh nhân loại, phát huy vai trò tích cựccủa kinh tế thị trường trong việc thúc đẩy sức sản xuất, xã hội hoá lao động, cảtiến kỹ thuật - công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm, tạo ra nhiều của cải,góp phần làm giàu cho xã hội và cải thiện đời sống nhân dân: đồng thời phải cónhững biện pháp hữu hiệu nhằm hạn chế mặt tiêu cực của kinh tế thị trường.Đây cũng là sự lựa chọn tự giác con đường và mô hình phát triển trên cơ sởquán triệt lý luận Mác - Lênin nắm bắt đúng quy luật khách quan và vận dụngvào điều kiện cụ thể của Việt Nam

Mục đích của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là pháttriển lực lượng sản xuất, phát triển kinh tế để xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật

của chủ nghĩa xã hội, nâng cao đời sống nhân dân Phát triển lực lượng sản xuấthiện đại gắn liền với phát triển quan hệ sản xuất mới, tiên tiến.

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có nhiều hình thức sởhữu, nhiều thành phần kinh tế, trong dó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo:kinh tế nhà nước cùng với kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vữngchắc

Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của Nhànước, Nhà nước xã hội chủ nghĩa quản lý nền kinh tế bằng chiến lược, quyhoạch, kế hoạch, chính sách, pháp luật, và bằng cả sức mạnh vật chất của kinh tếnhà nước: đồng thời sử dụng cơ chế thị trường, áp dụng các hình thức kinh tế vàphương pháp quản lý của kinh tế thị trường để kích thích sản xuất, giải phóngsức sản xuất , phát huy mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực của cơ chế thị trường,bảo vệ lợi ích của nhân dân lao động, của toàn thể nhân dân

Kinh tế thị rường định hướng xã hội chủ nghĩa thực hiện phân phối chủyếu theo kết quả lao động và hiệu quả kinh tế, đồng thời phân phối theo mứcđóng góp vốn và các nguồn lực khác vào sản xuất, kinh doanh và thông quaphúc lợi xã hội Tăng trưởng kinh tế gắn liền với đảm bảo tiến bộ và công bằng

xã hội ngay trong từng bước phát triển Tăng trưởng kinh tế đi đôi với phát triểnvăn hoá và giáo dục, xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắcdân tộc, nâng cao dân trí, giáo dục và đào tạo con người, xây dựng và phát triểnnguồn nhân lực đất nước

C.Mác khẳng định rằng: “… Sản xuất hàng hoá và lưu thông hàng hoá là

những hiện tượng thuộc về nhiều phương thức sản xuất hết sức khác nhau, tuy rằng quy mô và tầm quan trọng của chúng không giống nhau… Chúng ta hoàn toàn chưa biết gì về những đặc điểm riêng của những phương thức sản xuất ấy

và chúng ta chưa thể nói gì về những phương thức sản xuất ấy, nếu chúng ta chỉ

có những phạm trù trừu tượng của lưu thông hàng hoá, những phạm trù chung của tất cả các phương thức ấy”.

Lựa chọn mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa không

phải là sự gán ghép chủ quan giữa kinh tế thị trường và chủ nghĩa xã hội, mà là

sự nắm bắt và vận dụng xu thế vận động khách quan của kinh tế thị trường trongthời đại hiện nay Đảng cộng sản Việt Nam trên cơ sở nhận thức tính quy luậtphát triển của thời đại và sự khái quát đúc rút kinh nghiệm phát triển kinh tế thịtrường thế giới, đặc biệt là từ thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Trung Quốc

và Việt Nam, để đưa ra chủ trương phát triển nền kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa, nhằm sử dụng kinh tế thị trường để thực hiện mục tiêu từngbước tiến lên chủ nghĩa xã hội Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

là mô hình kinh tế trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Đây là một kiểukinh tế thị trường mới trong lịch sử phát triển của kinh tế thị trường

2.2 Những mâu thuẫn tồn tại trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam

*Mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất.

Trong công cuộc xây dựng và phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thànhphần, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước, theo địnhhướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay, vấn đề lực lượng sản xuất và quan

hệ sản xuất là một vấn đề hết sức phức tạp, mâu thuẫn giữa hai lực lượng này

và những biểu hiện của nó xét trên phương diện triết học Mác-Lênin, theo đó lựclượng sản xuất là nội dung của sự vật còn quan hệ sản xuất là ý thức của sự vật,lực lượng sản xuất là yếu tố quyết định quan hệ sản xuất, lực lượng sản xuất làyếu tố động, luôn thay đổi Khi lực lượng sản xuất phát triển đến một trình độnhất định thì quan hệ sản xuất sẽ không còn phù hợp nữa và trở thành yếu tố kìmhãm sự phát triển của lực lượng sản xuất Để mở đường cho lực lượng sản xuấtphát triển, cần thay thế quan hệ sản xuất cũ băng quan hệ sản xuất mới phù hợpvới tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất Chính quan hệ sảnxuất tự phát triển để để phù hợp với lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất phùhợp với tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất, đó là quy luật kinh tế chungcho sự phát triển của xã hội

Quá trình mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất tiên tiến với quan hệ sảnxuất lạc hậu kìm hãm nó diễn ra gay gắt, quyết liệt và cần được giải quyết.Nhưng giải quyết nó bằng cách nào? Đó chính là các cuộc cách mạng xã hội, các